Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясатының мемлекеттік-аймақтық түрі және оны іске асырудың механизмдері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3

1 МЕМЛЕКЕТТІК АЙМАҚТЫҚ САЯСАТТЫ ЖҮРГІЗУДЕ ҚОЛДАНЫЛАТЫН МЕХАНИЗМДЕРДІҢ ТӘЖІРИБЕСІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

5
1.1 Әлеуметтік саясаттың мәні, мақсаты және міндеті ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Мемлекеттік аймақтық саясатты жүргізудің ғылыми теориялық
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
10
1.3 Аймақтық саясатты жүргізуде қолданылатын құралдар ... ... ... ...
13
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК АЙМАҚТЫҚ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫ ЖҮРГІЗУДІҢ МЕХАНИЗМДЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

17
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік аймақтық саясатын
жүргізу механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
17
2.2 Қазақстан Республикасының әлеуметтiк саясаты және аймақтық
әлеуметтiк процесстері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
23
2.3 Оңтүстік Қазақстан облысының аймақтағы әлеуметтік
процестерді басқару тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

32

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК.АЙМАҚТЫҚ ТҮРІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

46
3.1 Қазақстан Республикасындағы халықты әлеуметтік қорғау
жүйесінің тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
46
3.2 Қазақстан Республикасында мемлекеттік аймақтық саясатты
жүргізуде әлеуметтік.экономикалық механизмдерді қолдану
барысы және жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


59
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
62
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 64
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Экономиканы мемлекеттік реттеудің ерекше бағыты ретінде қарастырылатын мемлекеттік аймақтық саясаттың қазіргі теориялық ерекшеліктерін қарастыру оның тиімді жүзеге асуына ықпалын тигізетін негізгі мәселелердің бірі. Сондықтан да аймақтар дамуындағы қазіргі қалыптасып отырған жағдайды саралау және соған орай мемлекеттік аймақтық саясаттың багыттарын айқындау өзекті мәселеге айналып отыр. Осы мақсатта мемлекеттік аймақтық саясаттың қалыптасуына әсерін тигізетін негізгі жағдайларды сараптауға жүгінемін. Нарықтық қатынастарының дамуы мен қалыптасуы жағдайында әлеуметтік реформалардың ғылыми негізделуіне - аймақтық саясат маңызды роль атқарады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты жолдауында: «Мемлекеттің әлеуметтік саясаты жұмыс орындарын ашуға және еңбекке қабілетті халықты ел экономикасына тартуға бағдарланған жағдайда ғана тиімді бола алады. Бұл қағиданы біз бұрын да ұстанып келдік, болашақта да одан ауытқымаймыз» деп айтылған. Мемлекеттік аймақтық саясаттың мәні мен міндеттері және оларды жүзеге асырудың өзіндік механизмдері бар. Макро экономикалық саясаттың құрамдас бөлігі бола отырып, мемлекеттік аймақтық саясат әрбір аймақтың экономикасының тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы экономиканың тиімділігін көтереді. Қойылған мақсатқа жету үшін, әрине, міндеттердің қойылуы шарт. Олардың қатарына: мемлекет пен жекелеген аймақтардың мүдделерін үйлестіру, аймақтық дамудың әрекетті механизмін жасақтау, сонымен қатар аймақтың ресурстық, ғылыми, еңбек әлеуетін барынша пайдалану жатады. Әлеуметтік мемлекет көптеген құқықтық және қаржылық тұтқалар көмегімен өзінің әлеуметтік міндеттерін орындау мақсатымен экономикаға ықпал етеді. Әлемнің көптеген елдері әлеуметтік мемлекетке өз жолдарымен келген, онда барлық азаматтардың қолайлы жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған әлеуметтік-экономикалық реттеу механизмінің іс-әрекетінде қоғамның әлеуметтік құрылымы орныққан, сондай-ақ мемлекет экономиканың өзін-өзі реттеу мен табыстар деңгейінде жөнсіз алшақтыққа жол бермеу арқылы азаматтар категориясы арасында табыстарды бөлуді қадағалайды. Мемлекеттің барлық іс-әрекеттері – салықтар, жәрдем қаржылары, демеу қаржылары, бюджеттік ақша-несие саясаты, зейнетақымен қамтамасыз ету және тағы басқа адамзат дамуына ықпалын тигізеді.
Аймақ дамуының кез-келген аясындағы дағдарысты жою, бір жағынан алғанда, экономикалық белсенділік деңгейімен байланысты.Әлеуметтік даму салыстырмалы түрде дербестікке ие бола отырып, айтарлықтай дәрежеде ресурстық мүмкіндіктермен анықталады, олар өз кезегінде экономикалық даму деңгейіне байланысты. Екінші жағынан, нарықтық шаруашылықтың әлеуметтік жағдайға зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық басымдыққа біржақты бейімделуі нарықтық экономиканың және тұтас мемлекеттің дамуына қауіп туғызады. Сондықтан мемлекеттік реттеудің әлеуметтік және экономикалық құраушыларының тепе-тендігі қажет. Экономикалық және әлеуметтік құраушыларды тепе-теңдікте дамыта отырып, аймақ дамуындағы әр түрлі бағыттағы олқылықтардың орнын толықтыруға және халықтың тұрмыс жағдайының деңгейін көтеруге болады. Дипломдық жұмыста әлеуметтік мемлекеттік саясаттың мәнін, мемлекеттік аймақтық саясатты және оның әлеуметтік-экономикалық механизмдерді қолдану және жетілдіру жолдарын қарастырдым.
1 «Жаңа он жылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2010жыл 30қаңтарындағы Қазақстан халқына Жолдауы
2 «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2009 жыл 6 наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауы
3 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың ең басты мақсаты» деп аталатын Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 6 ақпан 2008 ж.
4 «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан («Қазақстан-2030» стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде)» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы 28-ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы
5 «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз дамуындаағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жыл 1-наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауы
6 «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан («Қазақстан-2030» стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде)» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы 28-ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы
7 Г.А. Жолмырзаева «Халықты әлеуметтік қорғаудың үш деңгейі» // Заң газеті, 2006 ж 7 сәуір
8 Исахова П. Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігі және оны реформалау бағыттары / П. Исахова // Аль-Пари. - 2006.
9 Н.А.Волгина. Социальная политика: Оқу құралы.-М.,2005
10 Президент және Халық. – 2007ж.-№46
11 Президент және Халық. -2008ж.-№23
12 Қазақстан Республикасы және оның аймақтарының әлеуметтік экономикалық дамуының статистикалық көрсеткштері, ҚР Статистика агенттігі, №3 2006 ж
13 Сарсенова Ж.Н. Әлеуметтік жұмыс: Оқу құралы – Алматы, 2004ж
14 «Аймақтың экономикасын басқару» Алматы 2005ж
15 ҚР әлеуметтік – экономикалық дамуының 2005 – 2007 жылдарға арналған орта мерзімді жоспары. ОҚО Статистика агентігі. Шымкент, 2005
16 Танкиева. «Жергілікті экономиканы басқару» Алматы-2007ж
17 Ақиқат.-2007ж
18 Саясат тиімділігі.Алматы МУ Хабаршысы. – 2007ж.-№5
19 ОҚО « 2005 – 2007 жылдарға арналған стратегиялық бағдарламасы» ОҚО Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті. Шымкент, 2005
20 Гос.Аудит.- 2009ж.- №3
21 Саясат. -2006ж.- №3
22 Қазақстан жоғары мектебі.-2009ж. - №3
23 Зерттеуші. – 2008ж. - №5
24 Қоғам және дәуі. – 2009ж. - №3
25 Қазақстан Республикасы және оның аймақтарының әлеуметтік экономикалық дамуының статистикалық көрсеткштері, ҚР Статистика агенттігі, №3 2006 ж
26 Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы,№1,2006 ж., ҚР Статистика агенттігі, 82 бет
27 Қазақстанның статистикалық жылнамасы, ҚР Статистика агенттігі. Алматы, 2006
28 А.Әбдіқалық.Қазіргі кезеңдегі ҚР-ң әлеуметтегі мәселелері//Абай атындағы ҚазҰПУ-дың Хабаршысы.-2005. -№3
29 Холостова Е.И. - Социальная политика и социальная работа.- М.-2006
30 Қуантайұлы Н. Әлеуметтік саясат 7/Алматы ақшамы -2007. -№ 26-3 6.
        
        М А З М Ұ Н Ы
| | | |
| ... |3 |
|1 ... ... САЯСАТТЫ ЖҮРГІЗУДЕ ҚОЛДАНЫЛАТЫН | |
| ... ... МЕН ... | |
| ... |
| ... | |
| |1.1 ... саясаттың мәні, мақсаты және |5 |
| ... | |
| |1.2 ... ... ... ... ғылыми теориялық | |
| |негіздері........................................................|10 |
| ... | |
| |1.3 ... ... ... ... |13 |
| ... | |
| 2 ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК АЙМАҚТЫҚ ӘЛЕУМЕТТІК | |
| ... ... ... | |
| ... |
| |... | |
| |2.1 ... ... ... аймақтық саясатын | |
| ... |17 |
| ... |
| ... | |
| |2.2 ... ... ... ... және аймақтық | |
| |әлеуметтiк |23 |
| ... |
| ... | |
| |2.3 ... ... ... аймақтағы әлеуметтік | |
| ... ... ... |32 |
| ... | |
|3 ... ... ... САЯСАТЫНЫҢ | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | |
| |3.1 ... Республикасындағы халықты әлеуметтік қорғау | |
| ... ... |46 |
| ... |
| |. | |
| |3.2 ... ... мемлекеттік аймақтық саясатты | |
| ... ... ... ... | |
| ... және жетілдіру |59 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... |64 |
| ... | ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылатын мемлекеттік аймақтық саясаттың қазіргі
теориялық ерекшеліктерін қарастыру оның тиімді жүзеге асуына ... ... ... ... ... да ... ... қалыптасып отырған жағдайды саралау және соған орай мемлекеттік
аймақтық ... ... ... ... ... ... отыр. Осы
мақсатта мемлекеттік аймақтық саясаттың қалыптасуына әсерін тигізетін
негізгі жағдайларды сараптауға жүгінемін. ... ... ... мен
қалыптасуы жағдайында әлеуметтік реформалардың ғылыми негізделуіне -
аймақтық саясат маңызды роль атқарады. ... ... ... Қазақстан халқына «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру
мемлекеттік саясаттың ... ... атты ... ... ... жұмыс орындарын ашуға және еңбекке қабілетті халықты ... ... ... ... ғана ... бола ... ... біз бұрын да ұстанып келдік, болашақта да одан ауытқымаймыз» ... ... ... ... мәні мен ... және ... асырудың өзіндік механизмдері бар. Макро экономикалық саясаттың
құрамдас бөлігі бола отырып, ... ... ... ... ... ... мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру ... ... ... ... ... жету ... ... қойылуы шарт. Олардың қатарына: мемлекет пен жекелеген
аймақтардың ... ... ... ... ... механизмін
жасақтау, сонымен қатар аймақтың ресурстық, ғылыми, еңбек әлеуетін барынша
пайдалану жатады. Әлеуметтік мемлекет ... ... және ... ... ... әлеуметтік міндеттерін орындау ... ... ... ... көптеген елдері әлеуметтік мемлекетке өз
жолдарымен келген, онда барлық ... ... ... ... ... ... ... механизмінің іс-әрекетінде
қоғамның әлеуметтік құрылымы орныққан, сондай-ақ мемлекет экономиканың өзін-
өзі реттеу мен табыстар ... ... ... жол ... ... категориясы арасында табыстарды бөлуді қадағалайды. Мемлекеттің
барлық іс-әрекеттері – ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты, зейнетақымен қамтамасыз ету және тағы басқа
адамзат дамуына ықпалын тигізеді.
Аймақ дамуының кез-келген ... ... жою, бір ... ... ... ... ... даму
салыстырмалы түрде дербестікке ие бола ... ... ... ... ... олар өз ... экономикалық даму
деңгейіне байланысты. Екінші ... ... ... әлеуметтік
жағдайға зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық ... ... ... ... және ... мемлекеттің дамуына қауіп
туғызады. Сондықтан ... ... ... және ... тепе-тендігі қажет. Экономикалық және әлеуметтік
құраушыларды тепе-теңдікте ... ... ... ... әр ... олқылықтардың орнын толықтыруға және халықтың тұрмыс жағдайының
деңгейін ... ... ... ... ... мемлекеттік
саясаттың мәнін, мемлекеттік аймақтық саясатты және оның ... ... ... және ... жолдарын қарастырдым.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Қазақстан Республикасының әлеуметтік
саясатының мемлекеттік-аймақтық түрі және оны іске ... ... ... ... ... ... жүргізуде қолданылатын механизмдердің
тәжірибесі мен териялық негіздерін анықтау.
– Қазақстан ... ... ... ... ... талдау.
– Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясатының мемлекеттік-аймақтық
түрін жетілдіру жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмыстың объектісі: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... түрі және оны іске асырудың механизмдері
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыс үш бөлімнен, кіріспе және
қорытындыдан тұрады. Бірінші бөлімінде ... ... ... ... ... ... аймақтық саясатты жүргізудің ғылыми теориялық
негіздері, аймақтық саясатты жүргізуде қолданылатын құралдарын қарастырдым.
Дипломдық жұмыс 65 беттен ... ... ... САЯСАТТЫ ЖҮРГІЗУДЕ
ҚОЛДАНЫЛАТЫН МЕХАНИЗМДЕРДІҢ ТӘЖІРИБЕСІ МЕН
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік саясаттың мәні, ... және ... ... – бұл ... ... жағдайын толығымен,
сондай-ақ оны құраушы класстарды, деңгейлерді ... ... ... професионалды топтарды, әлеуметтік
бірлестіктерді (жанұялар, ... ... ... ... тұрғындары) өзгерту
және сақтау мақсатындағы әлеуметтік топтардың өзара арақатынасы.
Әлеуметтік ... ... ...... және ... ... әлеуметтік жағдайы.
Әлеуметтік жағдай – бұл тұрғындардың және оның ... ... ... негізгі мінездемесі.
Әлеуметтік жағдай тіршіліктің қоғамдық жағдайларын және қоғам
бөліктерінің ... ... ... ... өте ... ... ретінде қалыптасады.
Әлеуметтік жағдайды қалыптастыратын қоғамдық жағдайлардың ішіндегі ең
маңыздылары мыналар:
– Қоғамдық құрылыс. Мұнда қоғамдық рольдердің негізгі үлестірімі ... ... мен ... бөлу, үстемдік ету мен бағыну
бекітілген.
– Қоғамдағы билік. Әлеуметтік ... ... ... әдіс ... ... ... ... дейін өзгеретін биліктегі
үстемдік етуші топтың басымдылық немесе үстемдік ... өте ... ... ... ... ... – бұл әкімшіл-шаруашылық
қатынастар, яғни шаруашылықта ... ... ... мен оларды
орындаушыларға бөлу. Мүлікті бөлу билеуші мен бағынушылардың арасында
көрініс табады. Меншіктің негізгі ... ... ... ... әкімшіл-
шаруашылық қатынастар табылады.
– Экономикалық жағдай – тіршілік пен дамуды қамтамасыз ететін, әлеуметтік
топтар мен ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Мұнда тек қана кірістер емес,
сондай-ақ білім, денсаулық сақтау, коммуналды – ... ... ... ету, ... ... ... Экологиялық қауіпсіздік – өндірістік сферадағы, тұрғылықты жерлердегі,
табиғи ... ... ... ... ... ... - қатерден қорғану (әлеуметтік қорғаныс) – ... ... мен ... ... ... кезіндегі субьектілерге
сүйемел болатын әлеуметтік тәртіп.
Әлеуметтік ... ... ашу үшін ... ... ... ... суреттеу қажет. Ол аспектілер мыналар:
– Әлеуметтік саясатқа нақты қатысатындар, яғни оның шеңберінде нақты
әрекет етушілер мен ... ... ... ... Ең ... адамдар (класстардың, әлеуметтік топтардың).
– Субьектілердің әлеуметтік жағдайларын шешу жолдары.
– Субьектілердің қазіргі ... ең ... ... ... Әлеуметтік саясаттағы мемлекеттің орны.
– Әлеуметтік саясаттың беделді ... ... ... ... приоритеттері.
– Әлеуметтік күштердің нақты тарихи арақатынасы.
– Әлеуметтік дамудың қалыптасқан тұрақты тенденциясы және ... ... ... ... ... оның ... мен
тұрақсыздығының маңызды факторлары (бұл әлеуметтік қауіпсіздік,
тұрақтылық мәселелері)
Әлеуметтік ... пәні ... ... ... ... ... мазмұнды қарым – қатынасы, ... ... ... ... мен ... ... ... топтар жағдайына
байланысты қатынасқа түседі. Қазақстанның әлеуметтік дамуының ... ... ... ол ... ... ... мен ... көпшіліктің жағдайын жақсартуға байланысты, әлеуметтік – саяси
тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... мақсат пен нәтижелерге жетуге
бағытталады.
Субьективті – обьективті жағынан қарасақ «әлеуметтік ... ... ... Көп ... ... ... бұл ... әлеуметтік
сферадағы қызметі. Басқалар болса бұл түсінікке басқаша қарайды - ... ... ... барлық субьектілерінің қатынасы, шаруашылық,
басқарушылық құрылымдарының заңда негізделген мақсат пен міндетінің болуы.
Әлеуметтік саясаттың ...... ... өзі ... ... ... қатысады, бөлек азаматтар, белгілі – ... ... ... ... субьектілері мемлекеттік билік органдары,
ұйымдары мен кәсіпорындары, сонымен қатар әлеуметтік сферада ... ... емес ... ... қоғамдық құрылымы мен инициативалары.
Әлеуметтік саясаттың субьектілеріне мыналарды ... ... ... ... сот ... Олар ... ... мемлекеттің
әлеуметтік саясатының мақсатын, міндетін анықтайды және оны жүзеге асыруға
қатысады.[1 4 9]
Кейбір зерттеушілердің ойынша ... – бұл ... ... ... ... ... Оның өзінің белсенділігі мен ... Бұл көп ... олай ... ... ол ... ... контексте әлеуметтік саясаттың обьектілері ... ... ... ... ... ... Оның ... көрсеткіштеріне -
– көпшіліктің білім алуы
– денсаулығы
– жағдайы
– әлеуметтік топтардың қарым – қатынасының конструктивтілігі ... ... ... ... субьектілері – бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдары, институттары, құрылымы. Бұл
әлеуметтік топтардан басқа ... ... ... ... ... мүдделеріне ұйымдық құрылымдар жатады. Яғни, субьектілер
2-ге бөлінеді. «Бастапқы» субьектілер - әлеуметтік ... ... ... бұл ... мүдделерін көрсететін ұйымдық құрылымдар.
Әлеуметтік саясаттың субьектілері – бұл әлеуметтік ... ... ... институттары, бұйымдар мен билік ... Ал ... мен ... ... мүдделерін қалыптастырады, көрсетеді
және қорғайды.
Әлеуметтік саясаттың субьектілеріне мыналар жатады:
– Мемлекеттік ұйымдар мен ведомствалар;
– Жергілікті басқару ... ... емес ... ... , діни ... ... емес ... Коммерциялық құрылым және бизнес;
– Әлеуметтік саясатпен айналысатын және оны ... ... ... ... ... азаматтық инициативаларға қатысу арқылы, басқада
көмекке қатысу және т.б.)
Әлеуметтік саясаттың негізгі субьектісі – осы ... ... ... ... ... 15 20]
Мемлекеттік әлеуметтік саясат – бүл мемлекеттің әлеуметтік сферадағы
белгілі бір әлеуметтік кезеңге есептелген қаржылық ресурстар мен ... ... ... ... ...... жағдай мен мақсаттарға
негізделген қызметі.
ХХ ғасырдың 30 жылдарында, мемлекеттер ... ... тез ... ... ... әлемдік дағдарыс
мемлекеттің нарықтық үрдістерге сонымен қатар, әлеуметтік ... ... ... ... саясаты-қоғам өмірінің әлеуметтік-экономикалық
жағдайларын реттеу бойынша мемлекеттің қызмет бағыттарының бірі.
Мемлекеттік әлеуметтік саясаттың мәні – ... ... ... ... ... мүшелерінің әл-ауқатын, өмірлік деңгейін
жоғарылату үшін жағдайлар жасау, ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктер құру. Осыған
байланысты, қоғамдық өндірістің шарттарын реттеу мақсатында ... ... ... ... ... ретінде жүзеге асатын мемлекеттің
әлеуметтік саясаты ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Мемлекеттің әлеуметтік саясатын айта отырып, біз ... ... ... мен ... ... ... және ... бағытталған іс-әрекетін түсінеміз. Осылай әлеуметтік саясатты
тар ... ... ... кең ... ... ... бұл ... әлеуметтік тұрақтылығын
қамтамасыз етуге негізделген макроэкономикалық реттеу бағыттарының бірі.
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты бұл - ... ... ... ... әлсіретуді, нарықтық экономикаға қатысушылары
арасындағы қарама-қайшылықты жұмсартуды және ... ... ... ... мемлекеттің мақсатты бағытталған қызметі,
бұл халықты ... ... ... ... ... ... ұйымның, үкіметтің жергілікті мүшелерінің
әлеуметтік-экономикалық тәсілдер кешені. ... ... ... ... ... ... ... түзетудің,
белгілі тәсілдерін, халықтың барлық ... ... ... ... ... ететініне, әлеуметтік әділеттілік қағидасы жүзеге
асады. Әлеуметтік саясатты жүргізудің негізгі ... ... ... кезінде орнына төлеудің әртүрлі формаларын кіргізу
және индексация жүргізу жолдарымен өмір деңгейін қорғау.
– Ең кедей отбасыларын ... ... ... ... ... көмек беру.
– Әлеуметтік сақтандыру саясатымен қамтамасыз ету, ең төменгі жалақыны
белгілеу.
– Білім беру, ... ... ... ... ... ... дамыту.
– Мамандануды қамтамасыз етуге бағытталған белсенді саясат ... ... ... мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттарының бірі
әлеуметтік саясат екенін көрсетті. Әлеуметтік саясаттың ... ... ... ... ... ... деңгейіне төмендегілер арқылы
жету болып табылады:
– аштық, ауру, ... және ... ... ... және тағы ... салдарының алдын алу ... ... ... ... өмір ... және оны әлеуметтік шиеленісуін
төмендететін бағытқа ... ... ... ... ... ... және ... күш салуларды қайта үйлестіру.
– Өмір салтын ... ... ... ... ... бастаулар мен және тағы басқалары).
Әлеуметтік саясатты жасау кезінде мемлекет алдында әлеуметтік алымдар
туралы немесе әлеуметтік міндеттер туралы сұрақ ... ол ... ... ең ... және ... ... ... талап етуші сапасында
қоғаммен қабылданады. Бұл таңдау әлеуметтік сферадағы азаматтық ... ... мен ... үшін ... ... ... ... арасындағы ұрыс-қысымында және алаңында өтеді.
Әлеуметтік саясат қызметі ретінде қоғамның әлеуметтік ... оның ... ... және ... қажеттіліктерін
қамтамасыз етуге және қоғамның әлеуметтік дифференсация үрдістерін ... ... ... мақсаты болып тепе-теңдікке тұрақтылыққа,
тұтастылықққа және динамизмге ... ... ... ... күштер
және әлеуметтік жүйе болуы арқылы жету ... ... ... мақсаттарының бірі-әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды шешу, стратегиялық және ... ... ... ... ... немесе қалпына келтіру.
Әлеуметтік саясатты өндіру және жүргізуде ең күрделісі болып ... ... ... ететін әлеуметтік бастаулар туралы сұрақты шешу болып
табылады.[3 25 32]
Адамның әлеуметтік ... ... ... ... ... қамтамасыз ету әлеуметтік көмек және мемлекеттік қолдау
арқылы жүзеге асуы қажет, ең ... бұл ... ... ... және ... топтарға көрсетіледі, бұл топтарға жататындар:
– көпбалалы және толық емес отбасылар;
– жұмыссыздар;
– нарықтық талаптарға сәйкес емес ... ... ... ... ... қарттар;
– мағыналы жеке меншігі жоқ адамдар.
Осыған сәйкес мемлекеттік тәсілдер кешені ең ... өмір ... ... ету және ... ... материалдық көмек
көрсетуге, білім алу, медициналық көмек алу үшін ... ... ... ... және ... ... етуге, сонымен қатар
психологиялық прессингтен қорғауға бағытталуы керек.
Реформалардың тиімділігі мен табыстылығы ... ... өмір ... оның ... және ... ... жаңа мазмұнымен айтылады.
Келешекте әлеуметтік көмектің тапшылығы елдегі саяси тұрақтылыққа әсер
етеді, ... ... ... ... ... өсуіне шешімді мағына
беретін еңбек өнімділігінің ... және ... ... ... ... ол ... біліміне, мамандануына, ынталануына
және денсаулық көрсеткішіне байланысты болады. Осыған сәйкес ... ... ... келесідегідей топталады:
– Кедейшілікпен күресу;
– Адам қорларын сақтау;
– Адам қорларының нарық талаптарына бейімделуі.
Әлеуметтік бағдарланған нарықтық ... ... ... ... ... қызметін мақсат етеді. Бұл дегеніміз нарықтық
экономика еңбеккерлерге, еңбекке және қажетті білімге кепілдік ... аз ... ... ... ... ... Сондықтан мемлекеттің кірістерді үлестіру сферасына
әлеуметтік саясат ... ... ... ... туындайды. Ұлттық
кірістің бюджет арқылы қайта үлестірілуі жүзеге асады, мемлекет ... ... ... ... ... басты орынды мемлекеттік сектор алады ... ... ... ... ... ... Елдегі
мемлекеттік сектор көлеміне тәуелді әлеуметтік саясаттың өз ерекшеліктері
бар. Тәжірбиеде бұл ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясат әлеуметтік бағдарламалардың
қолжетерлігін, әлеуметтік ... жан – ... ... қайта
үлестірілген қызметінің жалпы қамтитын сипатын білдіреді.
Шектеулі әлеуметтік саясат оның ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Әлеуметтік саясат минималды кіріс кепілдігін беруге халықты аурудан,
мүгедектіктен, жұмыссыздықтан, қарттықтан әлеуметтік ... ... ... ... ... өмір жағдайларын қамтамасыз етуі
тек қана өз бетімен жасай алмайтын халық тобына арналады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... экономиканың қалыптасуы болып табылады.
Экономиканың ... ... ең ... ... ... ... халықтың көптеген қажеттіліктерін қамтамасыз етуді
білдіреді, дәл осы дамыған ... ... бар ... ... адам үшін ... ... ... шарты нарықтық реформаны
жалғастыру болып табылады. Мемлекет халықтың материалды ... ... ... кері ... ... және ... әсерлерін
күшейтуге ұмтылуы керек, ал бұл үшін реформалар жүйелі, әрбір ... ... ... – ала ... ... жүргізілуі қажет.[4 29
36]
1.2 Мемлекеттік аймақтық саясатты жүргізудің ғылыми теориялық
негіздері
Нарықтық қатынастарды қалыптастыру барысында ... ... ... ... (дифференциация) тым «күшейтіпң жіберді. Нәтижесінде
жан басына шаққандағы жалпы аймақтық өнімді (ЖАӨ) өндіру көлемі бойынша
республика ... ... он ... ... ... Ал АҚШ-та ең
«алдыңғы және ең «артта қалғанң штаттарының арасындағы айырмашылық ... есе ... ... ... көрсетіп отырғанындай, жан басына шаққандағы
жалпы аймақтық өнімнің ең жоғары көлемі - Атырау облысына, ал ең ... ... ... ... ... ... 2005 жылғы деректер бойынша осы
екі облыстың жан басына шаққандағы ... ... 12 есе ... тым саралау, әрине, миграцияның күшеюіне, дағдарысты және кедей
ареалдардың кеңеюіне, ... ... ... ... ... әлсіреуіне және аймақаралық қарама-қайшылықтардың өсуіне алып
келері сөзсіз. Бұл өз ... ... ... ... айтарлықтай қиындатады. Мемлекеттік аймақтық әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... байланысты болғанмен де, оларды «жұмсарту қажеттілігі айқын.
Мемлекеттің тұтастығын сақтауға ұмтылған бір де бір ... ... ... алшақтығына жол бермейді. Мұны ... ... де ... ... Сондықтан Қазақстан үшін
әлеуметтік-экономикалық даму қарқынын ... ... ... саясатты жүргізу стратегиялық тұрғыдан маңызды болып табылады.
Ұлттық ... ... өсуі ... ... ... өмір ... жақсартпайынша мүмкін емес. Республиканың қазіргі зкономикалық
кеңістігі әлеуметтік, экономи-калық, экологиялық ерекше ... әр ... ... ... Осы тұрғыдан алғанда және
аймақтардың мамандандырылу қағидасына сәйкес республика ... ... ... ... ... ... ... бағытталған;
– индустриялық дамыған;
– агроөнеркәсіптік;
– дағдарыстық.
– Сонымен бірге осы топтағы аймақтардың ... үшін ... ... ... ... дағдарыстың терендеу үрдісінің алдын алу;
– осы аймақтарда тұратын халықтардың өмір сүру сапасын және деңгейін
көтеру үшін ... ... құру ... ... ... ... ... табиғи ортасы адамдардың денсаулығына өте кауіпті ауылдық
аймақтардан, кіші және шағын қалалардан және ... да ... ... ... ... орын ... ... үшін қажет жағдайлар жасау;
– шетелдік техникалық және гуманитарлық көмектерді тарту және ... ... 18 ... аймақтарын мұндай топтастыру басқарудың ... ... ... және ... ... ... дамытуға
мүмкіндік береді.
Проблемалық аймақтардың қатарына бірқатар себептердің салдарынан
экономикалық әлеуеті орташа ... ... ... ... ал ... ... аз әртараптандырылған (диверсификация)
құрылымымсн, нашар дамыған инфрақұрылымымен сипатталатын аймақтар ... ... ... ... дамуын ынталандыратын мемлекеттің көмегіне
мұқтаж. Сондықтан да ... ... ... қадам басып отырған
Қазақстан үшін шешілуі тиіс басты міндет - ... үшін ... ... отырып, олардың дамуы үшін қажет жағдайларды
қалыптастыру негізінде тиімді нәтижені ұлғайту.
Аймақтардың дағдарыстығының басты белгілері болып ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... (жан басына шаққандағы
табыстың төмендігі);
– жұмысбастылыққа ... ... ... ... жоғары деңгейі);
– демографиялық, экологиялық, әлеумеггік қызметтер көрсету саласындағы
проблемалардың күшеюі және т.б.
Аймақтардың біркелкі дамымауы ... ... ... ... Әрбір
елде салыстырмалы түрде өркендеген және артта қалған аймақтар бар - бұл
әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... ... байланысты табиғи, аймақтык айырмашылықтар. Осы орайдағы
мемлекеттің міндеті шектен тыс жоғары аймақтық ... жол ... ... сүру ... мен ... шектен тыс аймақтық айырмашылықтар
көбінесе аймақтардың экономикалық, табиғи-климаттық ... ... ... ... ... олар мемлекеттің
«теңестіруң саясатын жүргізу үшін негіз болып табылады. Осы ... ... ... механизмінің негізгі міндет-терінің қатарына артта
қалған аймақтардағы өмір сүру деңгейі мен экономикалық -даму параметрлерін
ең ... ... ... (осы ... ... ... жақындау
жатады. Бұл жағдайда негізгі міндет мемлекет ... ... ... ... ... әлеуметтік бейімділігін қолдау
(қолайлы жерлерге ... ... ... артта қалған
аймақтарға капитал мен инвестициялардың ... ... және ... ... [6 39 ... аймақ дамуының кез келген аясындағы дағдарысты жою, бір
жағынан алғанда, экономикалық белсенділік деңгейімен байланысты. ... ... ... ... ие бола отырып, айтарлықтай дәрежеде
ресурстық мүмкіндіктермен анықталады, олар өз кезегінде экономикалық ... ... ... ... ... ... ... зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық басымдыққа біржақты
бейімделуі нарықтық экономиканың және ... ... ... ... ... ... реттеудің әлеуметтік және ... ... ... Экономикалық және ... ... ... ... ... дамуындағы әр түрлі
бағыттағы олқылықтардың орнын толықтыруға және ... ... ... ... болады, бұл түптеп келгенде ... ... ... жүргізілуін анықтайтын негізгі шарттардың бірі болып
табылады.
Тәуелсіз мемлекетіміздің мемлекеттік аймақтық саясатын жүзеге ... ... ... қалыптастырмайынша жоғары нәтижеге жеткізбейтіндігі
көптеген дамыган мемлекеттердің тәжірибесімен дәлелденіп отырған ақиқат.
Қазіргі ... ... ... ел ішіндегі тиімді аумақтық басқару
жүйесінсіз бәсекеге қабілетті болып, әлемдегі өзінің лайықты орнына ие ... ... ... басқару жүйесін қазіргі талаптарға сай
«жаңартқан» мемлекеттер өз аумақтарында ... ... ... ... ... тарту үшін тартымдырақ бола түсті.
Ал бұл қазіргі ғаламдану үрдісі белең алып отырған ... ... аса ... ... аймақтық басқару құрылымының деңгейлері бойынша функциялар
мен міндеттерді бөлу және ... ... яғни ... ... ... ... басқару субъектісінен де таралуы тиіс. Функциялар мен
міндеттер тым орталықтандырылу негізінде ... ... ... ... ... ... ... берілу қаупі
туындайды, сол сияқты оларды орталықсыздандыру арқылы ... ... ... ... мен ... ... ... бар. Басқару деңгейлері бойынша нақты функцияларды бөлгенде төменгі
басқару деңгейлерінің басымдығы немесе теңдігі ... ... ... ... ... ... ... аймақты басқару
мақсаттарына жауап бермейтін және ... ... ... ... субъектілер өздері жүзеге асыратын функциялар енгізілмеуі қажет.
1.3 Мемлекеттік аймақтық саясатты жүргізуде қолданылатын
құралдар
Макроэкономикалық денгейдегі аймақтың ... ... ... ... ... заң және ... ... органдары арқылы іске
асырылады. Аталған ... ... ... ... ... мен ... ... туралы шешім жалпы ұлттық ;; мүдделерді ... ала ... ... бірге ұлттық эконмиканы біртұтас ретінде ғана
қарастырып ... ... ... бойынша бір-бірінен өзара
ерекшеленетін, бірігіп қызмет атқаратын жүйе ретінде қарастырған дүрыс. ... ... бір ... ... бойынша бекітіліп берілгеніне
қарамастан, олар бүкіл елдің өндірістік-экономикалық ... ... ... ... орнын, ұлттық және экономикалық
қауіпсіздік пен ұлттық экономиканың ... ... Бұл ... ... бәсекелестік қабілетті, ғылыми ауқымды және жоғарғы
технологиялы салалар және ... ... және ... ... ... ... реттеу жоғарғы денгейдегі мемлекеттік аймақтық
экономикалық саясаттың негізгі қызметі болып табылады.
Мемлекеттік аймақтық саясатты қалыптастырудың негізі мыналар:
1. ... ... ... ... түрлі аудандар
халқының өмір сүру деңгейі мен ... ... ... ... ... күштерді дамыту мен тиімдірек орналастырудың объективті
қажеттілігі.
3. мемлекеттің ... - ... ... ... ... ретінде республикадағы ауыл шаруашылығы дамытушы аудандар мен
ауылдар.[8 58 65]
Мемлекеттік аймақтық экономиканы реттеудің ... ... ... ... аумағында әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету
мүдделерінен де туындайды. Ол өз кезегінде, әр түрлі себептерден әлеуметтік
тұрғыда артта ... ... ... өмір сүру деңгейін көтеру жөніндегі
арнайы ... ... ... ... ірі ... ... ... етеді. Мұндай бағдарламалар Қазақстанның ауылдық аудандары
бойынша ... ... ... болатын, бірақ олардың орындалуына
кейбіреулеріне көңіл толмайды. Жоғарыдағыны жүзеге асыру үшін үш ... ... ... аударылатын төлемдер мөлшерін арттыру мақсатында
2. республикалық бюджет алымдарының мөлшерін азайту;
3. әр түрлі аймақтардың дамуына арналған ашық жәрдем ақылар;
4. үкімет деңгейінде ... ... шешу ... әр ... аумақтық-
шаруашылық жүйелерге арналған мемлекеттік қолдауды ұйымдастыру.
Жоғарғы макроэкономикалық ... ... ... ... үш ... ... :
– ұйымдастыру-басқару,
– заңды-құқықтық,
– қаржы-экономикалық.
Ұйымдастыру - басқару бағытында негізінен аймақтық ... ... мен іске ... ... ... ... дамуын
реттейтін негізгі органдар мен институттар ... алға ... ... ... ... өкілеттіктері мен ролі
анықталады.
Аймақтардың дамуын ... ... ... ... орталық
пен аймақтық мемлекеттік үкімет органдарының арасындағы ... ... ... ... ... ... аймақтық дамуды реттеудің құқықтық негіздері балансталынған
ұлттық дамуға қол жеткізуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және азаматтарға олардың өмір сүру ортасына тәуелсіз
бірдей мүмкіндіктер беруі қажет.
Мемлекеттік аймақтық дамуды ... ... ... тексерілген және кең тараған реттеу формалары мен ... ... ... ... және болжамдау,
– қаржы - несие және бюджеттік-салық жүйесі.
– Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әсер ету көлеміне қарай екіге бөледі:
– белгілі бір ... ... ... субъектілердің
қызметіне әсер ететін, жалпы экономикалық реттеуіштер мен ... ... ... мен ... ... аймақтық экономикалық саясаттың микроқұралдары аймақтық
экономика субъектілер қызметіне ... әсер ету үшін ... ... екі ... ... ... көрсетуге болады: еңбекке және капиталға.
Аймақтағы толық және ... ... ... етуге қол жеткізу
мақсатында мемлекеттік қаржыларға кадрларды қайта ... ... ... қүру үшін субсидия және мақсатты несиелер бөлінеді.
Капиталға әсер етудің ... ... ... ... ... гранттар табылады. Олар аймақтың экономикалық өсуіне септігін
тигізетін нақты объектілерді инвестициялау үшін бөлінеді.
Макро және ... ... ... сияқты, аймақтық органдармен
қолданылады. Мемлекеттік реттеудің тиімділігі көптеген ... ... және ... ... ... сәйкес келетіндігіне, сондай-
ақ қаржыларды мақсатты пайдалануға байланысты.
Белгіленген облыстардағы әкімшілік шекараларында Қазақстан аймақтарын
әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... тез ... ... ... маңызды экономикалық көрсеткіштер мен халықтың өмір
сүру денгейі және сапасы көрсеткіштері өте үлкен диапазонда ... ... ... ішкі ... ... ... бір адамға шақканда ең жоғарғы
көрсеткіш Атырау облысы (581,7 мың теңге) мен ең төменгі Жамбыл ... мың ... ... ... айырмашылық 2000 жылы 11,6 есені
қүрады, орта айлық жалақы көлеміндегі алшақтық жоғарғы ... ... ... ... ... ... 3,1 есе, тіркелген ... ... 5,4 % ... Ең ... өмір сүру
көрсеткіштерінің ауытқуы Маңғыстау облысында 134,6 % пен ... ... 72,0 % ... ... ҚР ... ... белгілері бойынша топтастырылады.
2001 жылы қабылданған ҚР ... ... ... ... бойынша Қазақстан аймақтары жалпы аймақтық өнім (ЖАӨ) және
бір адамға шаққандағы өнім көлемі көрсеткіштері бойынша 6 ... ... ... ЖАӨ және бір ... ... өнім ... көрсеткіштері
ең жоғары аймақтар кіреді. Бұл ... ... ... ... ғылыми-
техникалық көрсеткіштері бар Астана және Алматы қалалары.
Екінші топты көмірсутегі минералды ресурстарына бай облыстар құрайды:
Маңғыстау және ... ... ... облыстар елдің өнеркәсіп өнімінің
1/3 береді, халықтың саны жалпы халықтың 5,2 % ... ... ... ... бай және ... ... ... облыстар. Бұл Шығыс Қазақстан,
Қарағанды, Павлодар облыстары. Аталған облыстар ЖАӨ 26,6 % ... ... ... ... бай және ... ауылшаруашылығында
пайдаланатын жерлері бар облыстар жатады. Бұл Ақтөбе, Қостанай, Жамбыл
және ОҚ облыстары. Бірінші 2 ... ... ... ... денгей
көлемінде болса, қалған екеуінде ол көрсеткіштен төмен. Олар ЖАӨ 17,2 ... ... АШ ... 35,2 % береді.
Бесінші топтағы облыстарға Батыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан
облыстары жатады. Бұл облыстарда ... ... оның ... ... ... ... ... және АШ мақсатындаға шамалы жері ... ЖАӨ ... %, АШ ... ... 16,6 және өнеркәсіптік
өндірісте 4,4 % ... ... ... ... ... облыстар-Ақмола, Алматы,
Қызылорда, Халықтың табысы ең төменгң денгейде. Республикалық ЖАҚ ... %, АШ ... ... ... ... ... бойынша топтастыру аймақтың дамуының мүмкін
болатын бағыттарын анықтауға және олардың денгейлерін көтеру бойынша ... ... ... ... 94 106]
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК
АЙМАҚТЫҚ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫ ЖҮРГІЗУДІҢ
МЕХАНИЗМДЕРІН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан ... ... ... ... механизмдері
Нарықтық экономикада қаржылар бүкіл ... ... ... ... келтіретін негізгі шарт болып табылады. Сондықтан аймақтың
қаржылық ресурстарын ... ... ... шешу ... ... саясаттың жүзеге асырылуын көздейді. Аймақтың қаржылық ... ... ... ... бюджеттік және
несиелік ресурстардан құралады.
Мемлекеттік аймақтың ... ... ... ... ... ... мен ... қажетті алғышарты болып
табылады. Аймақтың экономикалық әлеуетінің негізі болып ... ... даму ... оқу ... ... ... ... маңызды бөлігі ретіндегі жергілікті бюджеттердің қалыптасу
барысын қарастырамыз.
Мемлекеттік аймақтық саясат механизмдерін жүзеге ... ... ... ... ұдайы өндірістің қоршаған ортамен тепе теңдігінің
бұзыуына байланысты, экологиялық қауіпті аймақтарға арнайы ... ... ... ... ... ... ... шешімін
табуы қажет.
Кез-келген реформаны, оның ішінде экономикалық реформаларды жүргізу
экономикаға, әлеуметтік ... және ... ... орасан зор
қаржы ресурстарын салуды талап ететіні белгілі. Осы ... ... ... жергілікті бюджеттердің атқарар рөлі аса ... ... ... ... ... жергілікті
бюджеттердің қалыптасуы мен орындалуы арқылы жүзеге асырылады. Жергілікті
бюджеттер елдің бюджет жүйесінің құрамдас бөлігі ... ... ... жүйесі ең алдымен, мемлекеттің құрылымымен анықталады.
Унитарлық ... ... ... екі ... ... ... ... жергілікті бюджеттер. Ал федеративті мемлекеттерде бюджет
жүйесі үш буыннан - федералды бюджет немесе орталық ... ... ... ... ... ... ... Канададағы ... ... ... ... бюджеттерден құралады.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі экономикалық қатынастар мен
сәйкес құқықтық нормаларға ... әр ... ... ... ... әр түрлі деңгейлері жиынтығында мемлекеттік бюджетті
құрайтын республикалық және ... ... ... ... ... ... деңгейлердің бюджеті бекітіледі, орындалады және
дербес болып табылады:
– республикалық бюджет;
– облыстық ... ... ... ... ... бюджеті;
– ауданның бюджеті (облыстық маңыздағы кала бюджеті).
Республикалық бюджет салықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... мекемелердің міндеттері
мен функцияларын орындауды және ... ... ... ... ... ... жағынан қамтамасыз етуге арналған
орталықтандырылған ақша қоры.
Облыстық бюджет, республикалық маңызды қала, ... ... ... ... да ... ... облыстық, республикалық маңыздағы
қала, астана деңгейіндегі жергілікті мемлекеттік органдардың, ... ... ... мен ... орындауды және сәйкес
әкімшілік-аумақтық бірлікте мемлекеттік саясатты ... ... ... қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша қоры. Ол сәйкес
әкімшілік-аумақтық бірліктегі маслихат шешімімен бекітіледі.
Мемлекеттік бюджет ... және ... ... ... ... ... ... олардың жиынтығы болып
табылады.[11 133 145]
Сонымен, бюджет жүйесінің ... ... әр ... ... ... ... негізделген және оларды жасактау, қарау,
бекіту, орындау, ... ... ... республикалық және
жергілікті бюджеттердің орындалуы туралы есеппен қамтамасыз етіледі.
Жеке аймақтар бюджеттеріне қаражаттардың түсу көлемі мен ... ... ... қаржы-бюджет саясаты , өндіріс дамуыньщ
аймақтық деңгейі, оның құрылымы , инфляция қарқыны, бағаның өсуі және ... ... ... әсер ... ... ... қазіргі механизмі Қазақстан
Республикасының Конституциясымен, арнайы бюджеттік және ... ... ... ... аясындағы мемлекеттік билік
пен ... ... ... ... өкілеттіліктер мен
жауапкершіліктерді бөлуді анықтайтын басқа да заңдармен қамтамасыз ... ... ... мен ... қалыптастыру қағидалары
жалпы бюджет жүйесін құру қағидаларына ... ... ... ... ... ... жергілікті
бюджеттер арқылы жергілікті бағдарламалар, сонымен қатар онымен байланысты
басқа да бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... болады: қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті
қамтамасыз ету жөніндегі жергілікті мемлекеттік басқару органдарын ... ... ... беру мен денсаулық ... ... ... ... ... және заңды түрде бекітілген
жеңілдіктерді жүзеге ... ... ... шаруашылық, сумен
қамтамасыз ету және ... ... ... ... және ... ... ақпарат құралдарын; шағын және орта
бизнесті дамытуды; жұмысбастылықты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған басқа ... ... ету. ... ... ... қайтарымды
негізде берілетін бюджеттік қаражаттар қысқа мерзімді, орта мерзімді ... ... ... және аймақтық бағдарламаларды жүзеге асыруға
арналады.
Табыстық ... ... ... ... мен ... әдістері
нарыққа өткеннен бастап айтарлықтай өзгерістерге ... ... ... табыстық базасының құрылуына ерекше көңіл бөлінеді. ... бұл ... ... қалыптасу жағдайында табыстарды алу
көздерін, олардың деңгейлерін, жалпы қоғамдағы, ... ... ... ... пен азаматтардың тұтынулары мен жинақтарын
реттеу үшін қолданылатын әдістерге қатысты. Бұл ... ... ... ... ... мен ... ... басқарудың қаржылық
негізін құруда маңызды рөл атқарады.[12, 105 -120 б]
Қазақстан Республикасының аймақтық бірегей бюджеті жергілікті бюджет
бола ... ... ... ... ... буыны болып табылады. Әр жыл
сайын заңды түрде Қазақстанның республикалық бюджеті бекітіледі. Осы ... ... ... ... үрдіс және бюджеттік реттеу жүзеге
асырылады. Жергілікті бюджеттер республикалық бюджет ... ... мен ... алып ... ... ... ... соң
барып бекітіледі.
Соңғы уақытта Қазақстан ... ... ... ... тәртібін реттейтін заңнамаларға бірқатар ... ... ... ... бюджеттерге түсетін түсімдер
төмендегідей:
1. Жергілікті бюджеттердің ... ... ... жэне бюджетке төленетін ... да ... ... ... ... ... ... операциялардан түсетін түсімдер (коммуналдық
меншік объектілерін жекешелендіруден ... ... ... ... ... Несиелер бойынша негізгі борыштарды өтеу.
2008жылғы Республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... аударайық.
2009жылдың қаңтарынан Республикалық бюджетке түскен түсімдер көлемі
722 млрд. ... ... бұл 2009 ... ... ... (565,3 млрд.
теңге) деңгейінен 27,7% артық.
2008 жылдың тиісті кезеңімен (541,6 млрд. ... ... ... ... ... 42%-ға өсті және 2009 ... ... 768,9 млрд. теңгені құрады. Бюджет-
тің тапшьшығы 46,9 млрд. теңге деңгейінде анықталып отыр.
Есепті кезенде республикалық бюджеттің 89,9%-ын табыстар (соның ішінде
салықтар - 93%) ... ... ... ... ... ... - ... негізгі бөлігі - 35,2% әлеуметтік сала мен ... ... - 21,5% ... 2008 жылғы тиісті ... бұл ... ... 27,4% және 25,5% ... өндірістік
салаға шығындар 54,8%-ға өсті.
Осы кезең ішінде жергілікті бюджетке түскен ... 486,3 ... ... есепке алғандағы шығыстар 479,1 млрд. теңгені құрады, бұл
2008 жылдың осы ... ... ... - 26% және 21,4% ... ... 386 ... теңге, несиені есепке алғандағы шығыстар - 394,5 млрд. теңге).
Бюджет тапшылығы 7,2 млрд. ... ... ... ... 1 ... ... бюджетке түскен түсімдердің
кұрылымындағы табыстар - 73,1% (соның ішінде 96,7% - ... ... ... - ... ... ... шығындарының елеулі бөлігі әлеуметтік салаға (51,9%)
жұмсалған, оның ішінде: білім беруге - 27,7%, әлеуметтік ... ... ... - 8,5%, ... ... ... жылғы тиісті кезеңнің деректерімен салыстырғанда ... ... ... ... - 22,4%, ... өндірістік салаға -
51,1%, борышты өтеуге - 29,5%, әлеуметтік салаға - ... ... ... ... ... табыстар құрылымын бейнелеуге
болады.
Сурет-1 2008 жылғы Қазақстан Республикасының жергілікті бюджеттерінің
табыстық ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... құрылымында салықтық түсімдер (96,7%) ... ... ... ... ... ... бюджетке
түсетін салықтық емес түсімдер көлемі тым төмен, ... ... ... ... де жоғары емес. Дерек көздері жыл сайын бұл көрсеткіштер
бойынша төмендеу тенденциясы орын алып ... ... ... ... ... ... ... табыс бөлігіндегі
салықтық түсімдердің үлес салмағы да бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді.
Еуроодаққа мүше мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда) мемлекеттік ... ... ... ... ... екендігіне көз жеткіздік. Енді
аймақтық саясатты жүзеге асырудың бірқатар механизмдеріне тоқталып өтейін.
Батыс ... ... әдіс және ... ... әдіс ... үш ... қарастырған жөн:
ЕО (еуроодақ) ішінде экономикалық және әлеуметтік интеграцияның ... ... ... ... бағдарламалық әдісі;
Аймақтық экономикалық кұрылымдарды жетілдіру үшін ... ... ... ... ... ... жүйе федералды үкімет пен Жерлердің келісу нәтижесі болып табылады.
Мемлекет пен аймақтар арасындағы француздық жоспарлық келісімдер (СРЕR) ... ... ... ... ... ... ... бар, олардың жалпы негізгі ерекшелігі: аймақтарды дамытуға
басқарудың әр түрлі элементтерін ... ... ... олардың
күштерін біріктіреді.[13130]
Батыс Еуропадағы бағдарламалық әдіс және ... ... ... ... бекітілген кағидалар негізіңде жасалған жоспарлар
мен бағдарламалар енгізуге дейін ... және ... ... ... ... өтеді
2 Әр жыл сайын біртұтас үлттық ... ... ... ... ... және ... Жердің мақсаттарын нақтылайтын бөлімдерден
тұрады
3 ... ... ... ... ... ... ... жоспар, тиісті заңдар мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... қор қағидаларын жасақтау және
үйлестіру. Осы ... ... ... ... көрсетілетін
аумақты және ... ... ... анықтау
4 зандарын жасақтау және сыртқы ортаның өзгерісін ... ... ... ... ... ... объектілерін қалыптастыру және олардың
арасында қаражаттарды бөлу
5 жүйесінің заңнамалық ... құру және ... ... отыру.
Мұқтаж аймақтарға бөлінетін қаражат көлемін анықтау, жауапкершіліктерді
бөлу
1 Қаржылық ... ... ... ... ... фед. оргаңдары мен Жерлер мемлекеттік аймақтық саясатты
жасақтауға бірге қатысады және қолдауды қажетсінетін ... ... ... ... буынына қаржы бөлу ұлттық деңгейде анықталады.
¥жымдық таңдау, жоспарлау ... ... ... Әр ... ... ... ... (ұлттық, аймақгық жергілікті
деңгей), бағдарламаны ... ... өз ... ... ... және ... ЕО ... орындалады
2 Құрамына бірдей дауыспен федералды және ... ... ... ... ... ... ... қатысты бөлімдер ... ... ... әрқайсысы Комиссиямен келісіледі
3 Ұлттық жоспар ... ... ... ... ... ... ... арасыңдағы серіктестік туралы жоспарлы келісімдер құрылады.
Оперативті таңдау және жүзеге асыру кезеңіне ... ... ... ... асыратын жобаларға мәлімдемелерді тарту, олардың
бағдарлама мақсаттарына сәйкес келетіндігін бағалау, анықтау және олардың
ең үздіктеріне қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мақсаттармен мүдделерге жетуге бағытталған жобаларды
қаржыландыру. Жоба бойынша шешімдердің қабылдануын және жүзеге асуын
қадағалап ... ... ... жасалған бағдарламаларды жүзеге асыру
3. Жауапкершіліктерді бөлу
Бағдарламалар арналып жасалған деңгейде ... ... ... жобаның орындалуына жауап ... ... ... ... ... қабылдауға мүмкіндік береді.
Әрбір қатысушы ұйым өзі жоспарлаған жобаны өз құзыреті шегінде ... ... ... республикалық та, аймақтық та
деңгейлерді қамтитын аймақтарды ... ... ... ... ... ... отыр. Жалпы мемлекеттік деңгей
аймақтардың проблемаларын шешуге мүмкіндік ... ... ... ... деңгей өзінің әлеуеті мен проблемаларын бөлшектеп
қарастыруды көздейді. Аймақтардың ... даму ... ... ... ... қатысты мақсаттары ұқсас болғаңдықтан, әр
аймақтың өз ерек-шеліктеріне сай бірінен-біріне тарала алады.[14 159 165]
Осындай жүйелерді құрудың еуропалық тәжірибесі ... ... ... үшін ... ... мен ... қажет екен. Соларға
кеңірек тоқталып өтуді жөн санаймыз. Ең алдымен, нашар және ... ... ... «ынтымақтастық туралы пакт» қажет. Нашар дамыған
аймақтарды дамытуға қаражаттарды ... ... ... кез ... бөлу ... енгізудің шарты - жақсырақ және нашар қамтамасыз
етілген аудандар арасындағы «ынтымақтастық ... ... ... жалпы мақсатқа сай құрылатын кез келген
жүйені қалыптастыруда ... ... ... жүйе екі ... ... ... және ... Тікелей әдіс елдің барлық аумағында аймақтық
дамуға ықпалын тигізгені үшін қандай нысанда ... ... ... нашар дамыған аумақтар үшін ынталандыру артығырақ
болады.
Жанама әдіс те тиімді болып табылады. Оған ... ... ... ... аймақтардың дамуынан алатын экономикалық
және әлеуметтік жанама артықшылықтары жатады.
Тұрақты экономикалық жағдай. Жоғарыда сипатталған әрбір жүйе аймақтағы
кәсіпорындар мен ... ... ... бөлуге және оларды
орындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... Бұл
әрине, саяси жағдайы тұрақты, макроэкономикалық дамуда тұрақтылыққа ие
мемлекеттерде мүмкін болады.
2.2 Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... басқарудың әлеуметтік бағыты басқарудың айқын
түрде әлеуметтік аспектілерінің болуын қажет етеді. Мемлекеттік ... ... және ... ... ... экономикаға
үкіметтің әсер етуінің мақсаттары, міндеттері мен қызметтерінен ... ... ... басқарудың басты мақсаты халықтың әл-ауқатын
қамтамасыз ету,халықтың өмір сүру деңгейін көтеру, қоғамдық ... ... ... ... ... ... Қазақстан әлеуметтік бағытталған мемлекет болып табылады. Ал бұл
дегеніміз, ол мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... мәселелерді шешуге экономиканы бағыттау.
Бірде-бір қазіргі заманғы мемлекет ... ... ... ... өмір сүру ... ... әлеуметтік ауыртпашылық
жүгін мойнына алып көтере ... ... ... бойынша елдегі
әлеуметтік жағдайды және тауар мен қызмет көрсетуді тұтыну мен әлеуметтік
игіліктермен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... негізсіз болып табылады. Мұндай
концепцияның нарықты экономикада болуы ... де ... ... ... мен ... ... – азаматтардың өздерінің,
жанұясының, үй шаруашылығының, жұмысшылар істейтін ұйымдардың, ... ... ... ... ... және сонымен қатар
мелекеттің ісі.
Сондықтан да мемлекеттің әлеуметтік процесстерге ... ... ... мемлекет есебінен халыққа олардың
мәселелерін шешу, жалпы әлеуметтік саясатты жүргізу мемлекеттің ... ... ... ресурстық мүмкіндігімен анықталады. Әлеуметтік экономикаға
мемлекеттің ... ... ... ...... ... мен қалыптасқан
экономикалық жағдайға тікелей байланысты болады. Сонымен қатар мемлекеттің
әлеуметтік процесстерге ықпал етуі мен оның осы ... ... ... әлжуаз топтарын қолдау, ... ... мен ... ... қаржыландырумен шектелмейді. Мемлекеттің
әлеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік құқығы мен
еркіндігін елдің конституциясы мен ... ... ... ету ... халықтың әл-ауқатын көтеруге бағытталған ... құру мен ... ... қатысу қажеттілігі тек қана мемлекеттің
әлеуметтік миссиясынан ғана жасалмайды, мәселе сонымен қатар ... ... ... ... ... ... өндірістік, сауда
нысандарына қарағанда өте аз, ал ... ... ... ... де рентабельді емес. Сондықтан ... ... өте қиын және ... ... ... ал олардың өміршеңдігі экономикалық әсерге ... ... ... ... келгенде әлеуметтік нысандардың
коммерциализациялануы, жекешелендірілуі, олардың басқа мақсатта пайдалануы
немесе әлеуметтік игіліктің ... ... ... тым ... ... үлкен қауіп-қатерді туғызады. Мұндай ... ... ... ... Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысындағы 2006
жылы ВИЧ инфекциясын (СПИД) сәбилердің ... ... ... ... мен қан құю ... ... ... ... ... ... ... мемлекет, бір жағынан,
әлеуметтік нысандарды өзінің тікелей басқаруында ұстап, ішінара ... ... ... екінші жағынан, мұндай нысандарды сақтап
жарақтандыру ... ... ... ... ... ... жанама
қаржыландырып отыруы тиіс.
Қазақстанда нарық қатынастарына өтпелі кезеңде, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
меншіктегі бірқатар нысандарды жекешелендіргенде көптеген қателіктерге орын
беріп, мемлекеттік орталықтанған әлеуметтік ... ... ол өз ... ... ... ... ... ететін арнайы шараларды қажет етті. Оған жататындар:
– халықтың әлсіз қорғалған, әлеуметтік мұқтаж топтарын мемлекеттік
қолдау;
– әлеуметтік жәрдемақыны ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сферадағы:мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау, ... және ... ... ... ... мен ... ... тұрғын-үй реформасын жүргізу;
– шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау;
– әлеуметтік бағыттағы ... ... ... ... ... ... және ... жүйесін құру.
Атап өту қажет , үкімет осы аталған ... ... ... ... жұмыстар атқарып жатыр.
Халықты әлеуметтік қорғау реформалары кедейлік мәселесін шешу және
адамның өмір сүру ... ... ... ... басты бағыты болып табылады.
Еліміздің дамуының әр ... ... ... ... ... және ... мүмкіндіктерімен анықталады.
Барлық ТМД елдеріндегідей 90-шы жылдардың ... ... ... ... ... өмірінің барлық
салаларына ықпал жасап Республика тұрғындарының барлық ... ... кері ... ... ... қатынастарға көшу қоғамның
жіктелуіне және ... ... ... алмаған тұрғындардың елеулі
бөлігінің іріктелуіне, кедейліктің ... ... ... ... ... жылдардың жартысынан басталған экономикалық
жандану белсенді әлеуметтік саясат жүргізуге мүмкіндік бере ... ... ... қорғау жүйесін реформалау еңбек қатынастарын реттеу
бойынша заңнамаларды құруға және жүзеге асыруға, ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесіне өтуге және ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық, халықтың қартаюы, нарықтың
глобализациясы, сонымен қатар ресми емес ... өсуі ... одан әрі ... ... ... кедейлік мәселесі нарық қатынастарына өту нәтижесінде
пайда болды. ... жаңа ... ... ... емес еді, ... дейгейінің төмендеуінің елеулі факторы ... ... ... ... ... мен ... қарсы
қатаң ақша саясаты (мемлекеттік шығындар мен ақша массасының қысқаруы)
және әлеуметтік қоғамның ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне және өткір
бюджет тапшылығына әкеп соқтырды. ... тек 1997 жылы ғана ... ... ... және (ЖІӨ) ... ішкі ғана ... шамалап
өсуіне қол жеткізгеннен кейін ғана тұрақтала ... Сол ... ... ... ... алу қабілетінің төмендеуіне немесе жұмысынан
айырылуына байланысты үйреншікті жұмыстарынан айрылған ... ... ... ... ... Бұрынғы жағдайы жақсыдан гөрі жоғары
топтардың ішінен- дәрігерлер, мұғалімдер, білікті жұмыскерлер – ... ... ... ... ... ... жоқ, ... бірнеше көзқарастар бар: абсолютті, қатысты және субьективті.
Егер адам өз мұқтаждарын ағзаның физиологиялық ... ... ... ... деңгейінде қанағаттандыра алмаса, онда
мұндай тұрмыс жағдайын «абсолютті кедейлік» деп, ал «салыстырмалы кедейлік»
деп қоғамда мейлінше кең ... ... ... ... өмір ... ... мүмкіндіктері жоқ адамдарды атайды. ... ... ... ... кедей деп санамау үшін қажетті тұтыну дейгейі
туралы пікірінің негізінде де бағалауға болады. Бұл жағдайда ... ... сөз ... абсолют концепциясы адамның тіршілігі үшін қажет минималды
тұтынымды – адамның суға, тамаққа, киімге және баспанаға ... ... ... ... ... негізделеді. Абсолютті
кедейлік критерийі ретінде күн көріс минимумы алынады. Күн көріс минимумы
– бұл жан ... үшін ... деп ... және ... ... енгізілген
тауарлар мен қызметтердің құнын көрсететін объективті анықталған
табыстардың ... ... ... ... өмір сүру ... ... байланысты күн көру
минимумының деңгейін ... ... ... ... ... ... , азық-түлік және азық-түлік емес тауарлардың күн
көріс ... ... ... 70% және 30% ... ... ... ... шығындарын қамтымайды. Азық-түлік және ... ... ... ... 60% және 40% ... белгілеу үшін
күн көріс минимумы деңгейінің құрылымын қайта қарау қажет. ... ... ... тез ... ... бұл ... кедейліктің
деңгейін төмендетуге жалпы жақсы әсерін тигізді. Мемлекетте абсолютті
кедейлік деңгейі 2003 жылы 1998 ... 39%-ке ... ... ... ... мемлекет бойынша кедейлік деңгейде әжептәуір айырмашылықтар бар. Ауыл
тұрғындарының 30,9%-ң және қала ... ... ... деңгейі күн
көріс минимумынан да төмен. 2009 жылы азық-түлік себетінің құнынан да төмен
табысы бар ... ... ... құрады. (1 кесте)
Кесте-1 Қазақстан Республикасындағы 2004-2009жж. кедейлік жағдайы
| ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... Күн ... ... ... |5336 |5394 |6007 |6596 |6761 |7128 ... | | | | | | ... күн ... ... |39,0 |34,5 |31,8 |28,4 |24,2 |19,8 ... ... ... | | | | | | ... Қала |38,5 |32,9 |30,0 |20,4 |15,6 |10,8 ... Ауыл |47,7 |37,1 |34,2 |38,0 |34,7 |30,9 ... Азық-түлік себетінің құны, теңге|4335 |4376 |4805 |5217 |5333 |5788 |
|6. ... ... ... |16,2 |14,2 |11,7 |11,7 |8,9 |6,3 ... ... ... үлесі,( | | | | | | ... ... ҚР ... ... ... БҰҰДБ. Алматы,2009. |
Кесте-2 Күнкөріс минимумы
| ... ... ... | жан ... |
| ... ... |өзгерісі |
|Атауы |ң ... | ... | |
| | | ... | |
| | | ... |
| | | ... | |
| | ... ... |2009ж. |
| | |к |к емес | ... ... | ... ... |
| | | ... | ... | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | ... ... |8736 |5242 |3494 |100,0 |98,0 |114,9 ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... 13|7532 |4519 |3013 |86,2 |97,3 |123,7 ... ... | | | | | | ... | | | | | ... 14-17 жас| | | | | | ... |10881 |6529 |4352 |124,6 |98,2 |113,2 ... |8337 |5002 |3335 |95,4 |98,2 |113,4 |
| 18 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |10314 |6188 |4126 |118,1 |98,1 |113,9 ... |8183 |4910 |3273 |93,7 |98,1 |113,8 ... |4845 |3230 |92,4 |98,2 |113,7 ... қарт | | | | | | ... | | | | | | ... көзі: ҚР статистика жөніндегі агенттігі/ БҰҰДБ. Алматы,2009. ... ... ... ... – ең ... ... себеті
құнының шамасына тең, бір адамға шаққандағы қажетті ең төменгі ақшалай
табыс. Ең төменгі ... ... ... және ... ... ... ... қанағаттандыруына қажетті тамақ өнімдері, ... мен ... ... жиынтығын көрсетеді. Ол азық-түлік себеті мен азық-
түлік емес тауарлары және ақылы қызмет ... ... ... ... ... ... үшін ... қажетті азық-түлік емес
тауарлары мен қызмет көрсету шығындарының үлесі ... ... ... 40 ... ... ... ... ІІ тоқсанымен республика халқының жан басына шаққандағы
орташа айлық ... ... ... ... ... және осы ... тауар мен қызмет көрсетулердің тұтыну бағаларының өсуінде 2008 жылдың
ІІ кварталымен салыстырғанда 23,4% өсті. Нақтылы халықтың ... ... ... қатысты кварталымен салыстырғанда 13,3% өсті.
I тоқсанмен ... ... ... II тоқсанындағы
көрсеткіштер сондай-ақ ең жоғарғы көрсеткіштермен сипатталады (атаулы
ақшалай табыстар ... 108,9%, ... - 106,5% ... ... атаулы және нақтылы ақшалай табыстары (бағалау бойынша)
| |Жан ... ... бір |2009ж. II ... ... |
| |айдағы орташа атаулы ақшалай ... ... ... ... | |
| | |2008ж. |2009ж. |
| | |II ... ... |
| |2008ж. |2009ж. |2009ж. ... |I ... ... ... | |ылы | |лы ... |14545 |16488 |17950 |123,4 ... ... | | | | | | | ... обл. |10429 |13063 |13671 |131,1 ... ... обл. |15071 |16516 |18396 |122,1 ... ... обл. |8963 |10691 |11445 |127,7 ... ... обл. |35825 |37167 |39108 |109,2 |98,7 |105,2 ... |14667 |15799 |123,2 |115,2|107,7 |105,6|
|н обл. | | | | | | | ... обл. |7980 |9006 |9970 |124,9 ... ... |17572 |18450 |116,3 ... ... обл. | | | | | | | ... обл.|15459 |18003 |19232 |124,4 ... ... обл. |11513 |12941 |14135 |122,8 ... ... ... |12481 |13759 |126,2 |116,6|110,2 |108,5|
|Маңғыстау ... |35564 |37891 |119,4 ... ... обл. |15060 |16663 |18229 |121,0 ... |107,4|
|Солтүстік-Қаза|11152 |13590 |14003 |125,6 ... ... обл. | | | | | | | ... |8624 |9279 |129,7 ... ... обл. | | | | | | | |
| ... қ. |30180 |33766 |38493 |127,5 ... ... қ. |28688 |31527 |35193 |122,7 ... |108,3|
|Max |35825 |37167 |39108 |131,1 ... ... |7154 |8624 |9279 |109,2 |98,7 |103,0 ... / Min, ... |4,3 |4,2 |1,2 |1,2 |1,1 |1,1 ... ... ҚР статистика жөніндегі агенттігі/ БҰҰДБ. Алматы,2009. ... ... ... ... табысының тұрақты өсу
тенденциясы байқалғанымен, бұрыңғысынша ақшалай табыстың ... ... ... басына шаққандағы орташа ақшалай табыстардың мөлшері бойынша
2009 жылдың II ... ... ... ... , ... және ... ... және Атырау облыстары сақтап отыр, берілген көрсеткіш
бұл аймақта орташа республикалық деңгейден 2,0 - 2,2 есе асып ... ... ... ... ... 2009 ... II ... Оңтүстік
Қазақстан және Жамбыл облыстары қалып отыр, онда ... ... ... деңгейден орташа 51,7% и 55,5% құрады. Сонымен қатар,
берілген аймақтарда ... және ... ... табыстардың 2009 жылдың ІІ
кварталында 2008ж. ІІ ... ... ... ... ... ... ... ірі қалаларындағы өсіміне жақындады.
ҚР-да әлеуметтік реформаларды 2008-2010 жылдарда одан әрі тереңдету
бағдарламасы әлеуметтік қорғаудың үш ... ... ... ... деңгей(базалық) - әлеуметтік жәрдемақылар, олардың ең төменгі
мөлшері ... ... Бұл ... ... адамдардың барлығына
еңбек өтілі мен жалақысына байланыссыз бірдей құқық береді.
Екінші деңгей(міндетті) - әлеуметтік төлемдер, ол ... ... ... ... істеген) бөлігін міндетті әлеуметтік сақтандыру есебінен
жүргізіледі. Бұл жағдайда әлеуметтік ... ... әр ... ... ... ұзақтығы мен мөлшеріне байланысты болады.
Үшінші деңгей(қосымша) – еркін ... ... ... ... ... Бұл жағдайда жарналар ... ... ... ... болады.
Қазіргі уақыттағы Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесі мемлекеттің
көптеп қатсуымен сипатталады. Мемлекеттік бюджет есебінен ... ... ... ... және ... басқа да
санаттарына әлеуметтік көмек көрсетіледі.
Әлеуметтік қорғаумен бүгінгі ... 3,5 млн. ... адам ... ... 23,6() ... жылы ... қорғауға шығындар 2002 жылмен салыстырғанда ... есе ... өмір ... ... ... ... ... онда
соңғы он жылда қазақстандықтардың орташа ақшалай кірісі 5 есе, ал ... ... 6 ... жуық; ең төменгі табыс мөлшері 25 есе;
зейнетақылардың орташа ... ... 4,6 есе ... ... өсуі ... шығыстардың әлеуметтік бағдарлануын ... ... ... ... өзі ... айтарлықтай бекемдік
деңгейіне жеткенін айғақтайды.
Биылғы жылдың 1 наурызындағы Елбасының «Қазақстан өз дамуындағы жаңа
серпіліс жасау ... ... ... ... ... ... ... кіру стратегиясы» атты ... ... ... ... ... Бүгінгі күні экономиканың өсуі мен ... ... ... салаға түбегейлі бет бұруға мүмкіншілік
алды. Жолдауда Елбасы мемлекет , бұрынғысынша, халықтың әлеуметтік жағынан
«әлжуаз» ... ... ... үшін қаражат аямайтын болады. ... ... ... ... ... ... ... әсіресе білім
алу мен жаңа мамандықтар беру ісіне қатыстыратын, сондай-ақ, ... ... ... күшейтетін уақыт жетті
делінген.Соңғы жылдары осы салада көптеген жұмыстар атқарылды.[14 187 195]
Әлеуметтік реформаларды ... ... ... мен ... ... осы салаға 2009 жылы республикалық бюджеттен 388,8 миллиард
теңге қарастырылды. Бұл ... ... 72,6 ... теңгеге көп.
Әлеуметтік қорғау саласына бұрын-соңды ... ... ... ... 2009 жылы ... ... 252,5 ... бөлініп отыр және ең төменгі зейнетақы мөлшері 9696 теңгені, ал ең
төменгі жалақы 9200 ... ... ... ... 2009 ... 18 ... Парламент
палаталарының бірлескен отырысында Қазақстанды таяудағы он жылда әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... кіру ... мен ... ... алты басымдығы ішінен «Әлсіздерді қорғайтын және экономика
мен елдің дамуын қолдайтын осы заманғы әлеметтік ... ... ... ... Бұл ... ... ... одан әрі жедел жаңартудың
неғұрлым басым тоғыз бағыты айқындап көрсетілді:
1. Тұрғын ... ... ... ... атаулы әлеуметтік
қолдауды дамыту;
2. Әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... ... ... жаңа қызмет түрлеріне сұраныс қалыптастыру;
4. Осы заманғы ... беру және ... ... ... ... ... ... даярлау;
6. Тұрғын үй құрылысы мен жылжымайтын мүлік рыногын дамыту мәселелері;
7. Денсаулық сақтау саласындағы қызметті ұйымдастыруда осы ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жауапкершілігін басқарудың халықаралық үлгі-
қалыптарын енгізу.
Жоғарыда аталған басымдықтар мен ... ... ... ... бар және оны ... ... ... Қазақстанның экономикалық
даму қарқыны таяу жылдары артпаса, кемімейтіндігімен растап отыр. Олардың
болжамынша, Қазақстан 2009 жылы экономикалық даму ... ... ... құрлығындағы мемлекеттер арасында алдына ел салмайды, яғни ішкі жалпы
өнімнің (ІЖӨ)өсімі 8,9 пайызды ... Оны мына ... ... дәлелдеуге болады:
Сарапшылардың болжамынша, 2009 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... 5300 ... Еуропадағы ең
жоғарғы макроэкономикалық көрсеткіш Норвегияның үлесінде. Бұл елде халық
саны да соншалықты көп ... 4,6 ... ... ... ІЖӨ 324 миллиард
доллар. Осы себепті әр тұрғынның жылдық табысы 70,5 мың ... ... ... ... ... ... ... елдердің 2009
жылғы экономикалық өсімі.
|( ... ... |ІЖӨ, ... |Жан басына |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |Қазақстан |8,9 |64 |138 |4200 ... ... |8 |2240 |9480 |1700 ... ... |6,5 |( |( |730 ... ... |5,7 |10 |55 |400 ... ... |( |857 |4000 |700 ... ... |1,3 |( |( |39000 ... |Малайзия |( |141 |( |5300 ... ... |( |854 |1600 |5000 ... |АҚШ |2,9 |13100 |( |44000 ... ... |( |324 |( |70500 ... көзі: ҚР статистика жөніндегі агенттігі/ БҰҰДБ. Алматы,2009. |
Қазіргі уақытта Қазақстандағы әлеуметтік қорғау ... екі ... ... ... және ... қызметтер.
Мемлекеттік адрестік әлеуметтік көмек 2005 жылы ... Ол ... ... 40( ... табысы бар ең кедей тұрғындарға ... та ... ... ... ... ... ... халықтың
кедей бөлігінің көбін қаржылық қиындықтан шығара алмады. Ең ... ... ... ... және балаларға арналған төлемдер сияқты әлеуметтік
кепілдіктің ең ... ... күн ... ең ... деңгейінен төмен
болмауы керек. Сонда да қазіргі уақытта тек қана зейнетақының ең ... ... ең ... ... ... мөлшері жұмысшының
өзінің және оның жанұясының тіршілік әрекетін жүргізуге ... ... ... ... ... оның ең төменгі мөлшері кем дегенде
күнкөрістің ең төмен деңгейінен екі есе артық болуы ... Бұл ... ... жету ... ... ... қорытындылай келе кедейлікті төмендету мен
әлеуметтік қорғауды жетілдіру үшін келесідей тұжырымдар ұсынылды:
әлеуметтік көмектің адрестілік принципін ... ол үшін бұл ... ... ... ... беру;
күнкөрістің ең төменгі деңгейіндегі азық-түлік және азық-түлік емес
тауарлардың ... ... 70( және 30( ... ... ... 40( ... белгілеу;
ең төменгі жалақы, ең төменгі зейнетақы және балаларға арналған төлемдер
сияқты әлеуметтік кепілдіктің ең ... ... ... ең ... ... ... ... әлеуметтік бағдарламаларының және заңнамаларының дұрыс жүзеге
асырылуын ... ... ... ... ... төмендетуге арналған
шараларға үкіметтік емес ұйымдарды қатыстыру;
мемлекеттің 2008-2010 жылдардағы бағдарламасына сәйкес әлеуметтік қорғаудың
үш ... ... ... ... және орта ... дамыту арқылы халықтың жұмыспен қамтылуын
ынталандыру және т.б.
Халықты әлеуметтік ... ... және ... ... ... ету ... ... кезде ерекше басымдық беріліп отыр.
Елбасы Жолдауында «Біздің стратегиямыздың маңызды мәселесі – ... ... ... ... мүшелерінің – балалардың, аналардың және аға ұрпақтың
өмірін лайықты қамтамасыз ету. Мемлекет бұл ... шешу үшін ... ... деп атап ... ... 177]
2.3 Оңтүстік Қазақстан облысының аймақтағы әлеуметтік
процестерді басқару тиімділігін бағалау
Оңтүстік Қазақстан – Республика халқының 14(-ін ... ... ... ... күші ... ... ... жатады.Сондықтан оның өсіп-
өркендеуіне, халқының ... ... ... ... әр ... ... ... қазақстан облысы республиканың оңтүстік бөлігінде орналасқан
және 1932 жылы құрылған.Облыс территориясы 117,3 мың шаршы км. ... ... ... ... ... да 2009 жылы ... жаңа,
маңызды да жауапты кезеңіне аяқ ... ... ... қарқынды қадамдары жасалуда.2008 жылы облыста ... ... ... ... Өнеркәсіп өнімдерін өндіру
11,8 пайызға, жалпы ауыл шаруашылығы өнімі-4,3 пайызға, ... ... 35,9 ... жүк ... 13,6 пайызға, сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... деректер бойынша, 2008 жылдың
қаңтар-қазанында халықтың орта есеппен жан ... ... ... ... (бағалау бойынша) 73964 теңгені құрап, 2007 жылдың тиісті ... 16,6( ... ал ... ... 8305 ... ... және осы
жылдың қыркүйек айымен салыстырғанда1,1(-ға кеміді. 2008 ... ... ... ... табыс 2007 жылдың қаңтар-қазан айларының
көрсеткішімен салыстырғанда 8,3( өсті.
Кесте-5 ОҚО ... ...... ... ... |2009ж |2009 ж. ... ... ... | ... ... | | |ны ... |
| | | | ... ... ... ... |млн. ... |12323,0 |111,8 |
|Жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің |млн. теңге|90358,8 |3025,1 |104,3 ... ... ... | | | | ... ... ... ... |Мың тонна |130,7 |12,9 |106,3 ... ... мал мен | | | | ... ... | | | | ... |Мың ... |485,4 |31,5 |106,6 ... |млн. дана |204,3 |12,8 |104,4 ... |Мың ... |5,0 |- |112,0 ... ... түрімен тасылған |Мың тонна |63468,5 |5775,1 |100,7 ... | | | | ... ... ... ... |Млн. ... |4528,2 |103,9 |
|көлемі | | | | ... ... ... ... |Млн. АҚШ |891,6 |97,2 |134,6 ... ... | | | ... | |434,7 |55,1 |110,9 ... | |456,9 |42,1 |168,9 ... ... ... |Млн. ... |13616,5 |135,9 ... ... индексі |пайызбен |- |- |106,7 ... ... ... ... |- |- |100,7 ... ... | | | | ... ... саны ... адам |8,7 |8,7 |90,7 ... ... | | | | ... ... жан ... |Теңге |73964 |8305 |116,6 ... ... ... | | | | ... ... табыс ... |- |- |108,3 ... ... ... айлық |Теңге |22895 |26111 |115,9 ... | |- |- |108,3 ... | | | | ... | | | | ... саны |Мың адам |53,9 |4,5 |100,7 ... саны |Мың адам |14,7 |1,3 |106,6 ... ... ... |Шаршы метр|755776 |141202 |199,6 ... іске ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... 2009ж ... төмен күнкөріс деңгейінің шамасы. 2008 ... ... ... ... ең ... ... ... шамасы орта есеппен 5581
теңгені (азық-түлік тауарлары-3907 теңге, азық-түлік емес ... ... ... – 1674 ... ... ... ... салыстырғанда 3,4( өсті.
2008 жылдың желтоқсанында 2007 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда ... ... ... өсуі ... ... 14,4( ... Аудандар бойынша
айтарлықтай баға өсімі Қазығұрт ауданында (22,9(), Сайрам (22,6(), ... пен ... (16,8() ... және Кентау қ.ә (21,8() Түркістан
қ.ә (20,7() байқалды.
Халықты ... ... ... ... ... ... асыру шеңберінде жергілікті бюджеттен аз қамтылған
92355 азаматқа 642,8 млн. ... ... ... ... ... және ... ... еңбекпен қамту жағдайын
жақсарту үшін тиімді шараларды көбейту мақсатында аз қамтылған 278 ... ... жер, 623 ... уақ және ірі қара мал, 1165 ... ... жалпы сомасы 27,4 млн. теңгенің шағын несиесі бөлінді.
2008 жылы 76896 адам 580,5 млн. ... ... ... ... 2264 отбасыға 22,2 млн. теңгенің тұрғын үй көмегі көрсетілді. ... бала 10,0 млн. ... ... ... ... ... 11602 ... млн. теңгенің демеушілік көмегі көрсетілді.
Қолданылған шаралардың ... 2007 ... ... ... төмен табысы бар азаматтар саны 25,3 пайызды құрап,
ол 53552 адамға жетті. Бұл облыс ... 2,4 ... ... ... ... орташа жан басына шаққандағы бірыңғай табысы 20,6
пайызға өсіп, ол 1172 теңгені ... ... ... ... ... әлеуметтік саясатының
2008-2010 жылдардағы бағдарламасына сәйкес әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі
жүйесін жүзеге асыру шаралары, атап ... ... ... ... төлемдерді жүргізу облыста қолға алынып жатыр. Осы орайда,
облыста «Қолы ашықтың-жолы ашық» ... ... ... ... ... 34,7 млн. ... ... Акцияның барысында жиналған қаржы аз
қамтылған 555 адамға шағын ... ... 27,1 млн. ... ... ... 6789,7 мың ... ... көмегі көрсетілді.
Жалғызілікті азаматтар мен қарттарға әлеуметтік көмек көрсету
жұмыстары ... 2,3 мың ... ... ... ... ... 26 ... көмек бөлімшелері жұмыс істейді. 2008 жылы «Аға
буын» бағдарламасын жүзеге ... үшін ... ... 94,5 млн. ... бұл 2007 жылға қарағанда 8,8 пайызға көп. Осы қаржыдан 2008 жылы
3780 ардагер, ... мен тыл ... ... ... сауықтырып қайтты. «Қамқорлық» қайырымдылық ... ... 118 мың ... ... ... 341,5 млн. ... ... 2009 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша кедейшілік шеңберінде өмір
сүріп жатқан отбасылардың ... мен ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| | ... ... үй |
| | ... көмек|жәрдемақысы, адам|
|Бәйдібек |305 |2122 |- ... |424 |3302 |- ... |1053 |8690 |- ... |257 |1818 |- ... |325 |2883 |- ... |970 |7660 |- ... |1289 |8327 |- ... |437 |2589 |- ... |422 |2656 |35 ... |321 |2225 |- ... |263 |1961 |121 ... қ. |252 |1649 |- ... қ. |1265 |7673 |1704 ... қ. |1126 |6949 |440 ... қ. |2891 |16392 |5935 ... ... |11600 |76896 |8239 ... көзі: ҚР-сы статистика агенттігі, 2009ж ... ... ... ... және ... әлеуметтік көмектермен
қамтамасыз ету мәселесіне қазіргі кезде ерекше басымдық беріліп отыр.
Елбасы ... ... ... ... ...... ... әлсіз қор-ғалған мүшелерінің – балалардың, аналардың және аға ұрпақ-тың
өмірін лайықты ... ету. ... бұл ... ... үшін қаражат
аямайтын болады» деп атап көрсетуі ... және ... ... ... ... айғақтайды.
Мұндай жақсылықтарға біз тез үйреніп алдық. Бірақ осының ар жағында
бір ... жоқ па ... ... әсте ... ... ... әлеуметтік қолдауларды көп жасай бергендік- халық
арасында әлеуметтік масылдықты тудырып, ... ... ... әлеуметтік қорғау саясатын жүзеге асырумен Республикада 1996
жылы ІР ... ... ... ... еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігі айналысады. ... ... ... үшін әлеуметтік реформалардың басты басқармасы
құрылды. Оның алдында әлеуметтік даму ... ... ... ... бұл ... ... және ... әлеуметтік қорғау
департаменті арқылы жүргізіледі, ... ... ... ... ... мен ... ... азаматтарды ұйымдастыру және қызмет
көрсетумен қамтамасыз ету, ... ... ... заңдылықтар мен
нормативтік актілерді жүзеге асыру, жеңілдік беруді және ... ... ... ... ... азаматтарға әлеуметтік қызмет
көрсетуді жақсарту шараларын іске асыру, азаматтарды әлеуметтік қолдау
бағдарламасын ... ... және ... құжаттарды рәсімдеу тәртібін
бақылау.
Жүмыссыздық мәселесімен облыстық жұмыспен қамту орталығы (еңбек
биржасы) айналысады. ... ... ... қамту бағдарламасы мен
жұмыссыздырды әлеуметтік қорғау шараларын өңдеу, ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді өңдеу кіреді.
Одан басқа халықты әлеуметтік қолдау мен ... ... ... мен ... ... ... Ол ... аймақтық мақсатты
бағдарламаларды өңдеу арқылы жиналған өздерінің бюджетімен шешеді.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... талдап көрейік.
Қазақстан Республикасында бар заңддар, Президент ... ... ... ... ... жеке категорияларын әлеуметтік қорғау
бағдарламалары өңделіп және ... ... ... ... ... 2004-2009 жылдарға көп балалы жанұяларды мақсатты қолдаудың
облыстық бағдарламасы бекітілді, ол бағдарлама ... ... көп ... жанұялар санының есебі;
– тұрақты атаулы әлеуметтік көмек көрсету үшін аз ... ... мен ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындар мен ұйымдардың арасындағы анықтау
жұмыстарын жүргізу және оларға аз қамтылған көп балалы жанұяларды бекіту;
– сауда орындарында арзан бағалы ... ... ... ... ... 7 жасқа дейінгі 4 не одан көп баласы бар жұмыс ... ... ... ... жәрдемақы төлеу;
– мектептерде кіші кластарда оқитын аз қамтамасыз етілген ... ... ... ұйымдастыру;
– 14 жасқа дейінгі балаларға көліктерді тегін жүруді, ... тіс ... ... ... ... ... беруді қамтамасыз ету;
– коммуналды қызмет төлемін жеңілдету;
– жетім балалар мен аз қамтамасыз етілген ... ... ... ... жолдамалармен қамтамасыз ету;
– жеңілдік жағдайында 0,15 га аз емес ... ... ... ... ... аз ... етілгендерге микрокредит беру.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысына сәйкес облыста “атаулы
әлеуметтік көмек көрсету туралы” 21.09.99 жылы ... ... ... ... етуші балаларға жәрдемақы түрінде әлеуметтік көмекті тағайындау, бала
туылған кездегі ... ... ... істеушілер мен жұмыссыздарға
материалды көмек көрсету тәртібі қарастырылған.[16 95 110]
2000-2001 ... ... ... ... кешенді бағдарламасы
өңделді, ол мыналардан тұрады:
– “жасы үлкендер ұрпақтары” бағдарламасы;
– “әйелдердің балалар мен жас ... ... ... ... ... отбасылары” бағдарламасы;
– “Жетім-балалар” бағдарламасы;
– “Дарында балалар” бағдарламасы.
Атаулы әлеуметтік көмекті күшейту үшін және әр ... өмір ... ... үшін ... ... ... ... карта өңделіп шыққан.
Облыста 54,5 мың көпбалалы жанұялар ... ... ... 8000 ана 10
және одан көп бала туған. 1998 жылы ... мен ... ... ... ... 7944,0 мың ... ... натуралды көмек көрсетілді.
1999 жылдың 1 қаңтарына Оңтүстік Қазақстан облысында 18276 соғыс
ардагерлері және ... ... ... ... ... ... соғысқа қатысушылар 4623 адам және осғыс ... 3007 ... ... ... ... саны 1150 адамға азайды.
Әлемдегі нарықтық ... ... ... ... ... жеке ... ғана ... қажеттігін айтады.Әрине, дейді
ол, мемлекет қарттар мен мүгедектерге көмектесуі ... ... ... және ... ... тәуелсіз өмір сүру үшін адамның өзі
өмірдің қиындығын жеңуге дайын болуы ... ... ... және ... ... ... ... бер, мені қорға, маған көмектес» деп ... ... ... ... ... өз ... ... үшін мен өзім тәуекелге
баруым керек. Ал, сен, мемлекет, менің солай ... ... ... ... ... ол.
Осы орайда, биылғы Елбасының Жолдауындағы әлеуметтік саясат ... ... ... ... ұстайтын қармақ беру керек» деген ... ... ... ... ... ... қолдау жүйесін
нарықтық экономиканың талаптарына сәйкес бағыттау керек», деді ... орай ... ... қоғамымыздағы қолдауға зәру топтарға ғана
көмектесу міндетін толық өз мойнына алатынын баса ... ... ... ... беру саясаты «әлеуметтік топтардың қажеттіліктерімен»
емес, жұмыс істейтіндердің қатарына енетін ... ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінде, соның ішінде білім беру
мен жаңа мамандықты ... ... ... ... ... жеке ... бұл іске қатыстыратын мезгіл жеткенін айтты.
Мемлекеттік, әлеуметтік ... іске ... ... 1995 ... 13 желтоқсандағы N 268 "1996 — 1997 жылдары
реформаларды тереңдетудегі ... іс ... ... ... ... 1995 жылы денсаулық сақтау жүйесі реформаланған болса 1996
жылы ... ... ... ... ... ету ... мыналар қабылданды:
– "Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы заң";
– "Қазақ ССР азаматтарын ... ... ету ... ... мен ... енгізу туралы;
– "Мемлекеттік емес ерікті зейнет қорлары туралы" заң.
Республикамыздың Президентінің жарлығымен ... ... ... ету ... ... ... 1997 ... үкіметі зейнеткерлік жүйенің концепциясын жасап ... ... Бұл ... өткізудің негізгі принципі жеке зейнеттік
қаржыландыру,яғни, мемлекеттік зейнеттік жүйеден мемлекеттік емес ... ... ... ... зейнеттік жүйені мемлекеттік реттеу;
– зейнеттік ... ... отыз жыл ... ... өмір ... ... мен ... етудегі тура
мемлекеттік кепілдеме;
– зейнеттік қаржы мен басқа әлеуметтік қамтамасыздандыру қорларының
арасын ашып алу;
– еңбекке ... ... ... ... қамтамасыз
етілуіне тікелей өзінің міндеттілігі;
– мемлекеттік емес зейнет жүйесінде ... ... ... ... әр ... қосымша ерікті зейнеттік қамтамасыз етілу ... ... ... ... ... ... арқылы
өсуі.
Халықтың осалдау тобын әлеуметтік қорғауды іске асыру тек әлеуметтік
қорғау жүйесін түгел ... ғана ... ... ... ... ... ... Үкімет, Еңбек және Әлеуметтік ... ... ... ... ... "жеңілдіктерді қаржының орнына төлеу
жүйесімен ауыстыру жөніндегі мәселені қарастырып ... 98 ... ... парламенттің қарауында "әлеуметтік — тұрмыстық
жеңілдіктерді реттеу, тұтыну мөлшерін ... ... ... ... заң актілеріне өзгерістер енгізу ... ... ... Үкіметтің реформалар бағдарламасы бойынша 1997 жылы "көп
балалы отбасыларға мемлекеттік жәрдем ақы ... ... ... ... сүру ... ... ... анықтау, тікелей әлеуметтік
жәрдемді анықтаудың өлшемдерін өзгертудің заң шығару базазы ... ... ... "мүгедектік, асыраушысын жоғалтқандарға, және кәрілікке
байланысты мемлекеттің әлеуметтік жәрдем ақысы туралы" заң қабылданды.
Денсаулық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік осал адамдарға негізгі медициналық қызметтер көрсету
шаралары іске ... Осы ... ... ... ... ... жасалды. Реформалардың дамуы медициналык қамсыздандыру мемлекеттік
емес медициналық жәрдем мен ақылы медициналық қызмет ... ... ... ... Орта ... ... сай 1996 жылы ... ... ... ... ... ... ... "Халықтың денсаулығы" атты мемлекеттік бағдарлама жасалды, ... ... ... ... мен балаларды қорғау, ... ... ... ... ... бағдарламасына арналды.
Сондай - ақ ... ... ... ... ... ... жасалды.
Жастар, дене шынықтыру мен спорт салаларында мемлекет жастардың
әлеуметтік мәселеріне, олардың мәдени және ... ... ... ... ... ... ... - отан сүйгіштік тәрбиеге
ерекше назар аударды. ... ... ... ... ... түрлері бойынша ұлттық құрамаларды құру, президентіміздің ... ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Президенттік денсаулық сынамалары бекітіліп іске асырылды.
Мәдениет саласында мемлекет "мәдениет — азаматтарды ... ... ... ... ... ... ... саясат
белсенді мәдени саясатты іске асыруға, мәдени ортаның ... ... ... Бұл ... ... ... ... заң шықты. Мәдениет саласында ең қиын қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
бюджеттен кеңірек пайдалану көзделді. Бұл жергілікті ... ... ... Сауықтыру, халықаралық туризм өз - өзін
қаржыландыру саласына өтті.
Мемлекеттік мәдениет ... ... ... қаржыландыру
тиіс:
– жалпы республикалық болжамдар;
– шығармашылық іріктелген топты қолдау бағдарламасы;
– өсіп келе ... ... ... ... мәдени — білім беру
бағдарламалар.
Әлеуметтік—мәдени ортаны қайта құру оны ... және ... ... ... ... ... ... сақтау жүйесінде жүргізілуде, білім беру
жүйесінде оңтайландыру жалғастырылуда. 1997 жылы ... ... 10% ... ... Қазақстан
Республиқасының Мәдениет Министрінің ... ... ... ... 466 ... кітапханалар мен 122 мәдениет сарайлары жабылды.
Ал 1995 жылы 491 ... ... ... 1994 жылы ... ... ... орталықтарынан, 1995 жылдың басында тек ... ... 52 ... - ... ... талдау, осындай жекешелендіру халықтың
кейбір әлеуметтік топтарында түсініспеушілік туғызуда, ... ... ... ... мен жекешелендіру-либералды-
мен демократияландыру реформаларға тән, сондықта олардан біз қашып ... 2007 жылы ... 61 ... оқу орны ... оның ... яғни 30 ... 4 ... болды. Республикамызда жоғары
оқу орындары " екі ... ... ... ... және ... Ал оқуға қабылдау мұнда ... ... ... арқылы. "Тестің
сүрақтары"-Бүқаралық ақпарат қүралдарында жарияланады. Жоғары Оқу Орындарын
осы кезде қаржыландыру көп ... ... ... Яғни ... ... ... өздерін-өздері қаржыладыруы және
жергілікті кәсіпорындардың өздеріне қажетті мамандарды қаржысын төлеп ... ... ... Жекеленудің нәтижесінде кейбір жоғары оқу орындары
"ақылы деңгейге ауысты." Мысалы: 2006 жылы ... оқу ... ... ... 27,5 % ... -17,9 % ... ) ... жылғы шілденің 1-інде " Қазақстан ... ... ... енуі туралы" Заңы қабылданды. 2009 жылғы шілденің 1-
інде Қазақстан Республикасы " Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен өзгерістер енгізу
туралы карар қабылдады.
2009 жылы 3-маусымында Республика Үкіметі "2008-2010 ... ... ... ... ... ... бекіткен болатын. Бұл
бағдарламаның негізгі мақсаты: жұмыспен қамтудың ... ... ... және ... ... жарамсыз, кедей азаматтарға, сондай-ақ, еңбек
базарындағы жағдайы осал халыққа атаулы көмек көрсету ... ... ... және ... ... төмендету болып табылады.
Кедейлік деңгейіндегі аймақтық айырмашылықты ескере отырып , ... ... мен ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімнің 0,8 пайызы, 2009 жылы-1 пайызы, 2010 ... ... ... бөлу ... ... ... ... көлемін 2006
жылмен салыстырғанда 2009 жьшы 8,7 ... ... деп ... деңгейі 2006 жылғы 13,5 пайыздан 2009 жылдың аяғында 5 пайызға
дейін жоғарлады. Бағдарламаны іске асырудың ... ... ... мың ... ... ... бұрыннан бар жұмыс орындарының санын азайтуға
жол бермеу қаралған.
2001 ... 1-ші ... " ... ... кедейлік және
жұмыссыздықпен күресі жөніндегі ... ... ... деңгейі экономикалық белсенді халықтың 3,7 пайызы болды (2008
жылдың 1 қаңтарында 3,9 пайыз) .Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша 2008 жылдың ... ... ... жыл ... 13,5 ... орнына 12,8 пайызға
дейін ... 2010 ... ... айының бірінші жұлдызынан ... ... ... ... ... көмек туралы" 2010
жылдың шілде айының 17 жұлдызындағы 1685 Заңы ... ... ... ... алу ... жан басына шаққандағы орташа табысы ... ... ... Республикасы азаматтардың, оралмандардың босқын
статусына ие ... ... ... Республикасында тұруға
ықтияр хаты бар және тұрақты ... жоқ ... ... ... ... құқұығы бар кедейшілік шегі 2008-2009 жылдың IV тоқсанында ... ал 2010 ... ... 1478 теңгені құрады.
2010 жылы Қазақстан ... ... ... ... бюджет туралы" және "Қазақстан Республикасындағы зейнеткерлік
қамсыздандыру туралы" Заңдарына сәйкес 2002 жылы ... ... ... төлемдерінің мөлшері артуда. ... ... 2010 ... ... "2010 ... ... ... бастап мемлекеттік зейнетақы
төлеу орталығынан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерін ... ... 31 ... ... ... Қаулыда зейнетақы төлемдерінің арттырылған
мөлшері 25 еселенген айлық есептік көрсеткіштің 75 ... ... 2010 жылы ... ... ... ... ... 823 теңге мөлшерінде белгіленді, яғни 15432 теңгеден (823* 25*
75^15432 теңге) ... ... ғана ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысына келер болсақ: 2010 және ... ... 1 ... бастап Қазақстан Республикасында ... ... заңы ... ... ... ... қаржы көлемі 107,8 миллион
теңге болып белгіленді. Бұл 2009 жылғы жұмсалған атаулы ... ... ... артық. Мәдениет пен спортты қолдау бағытында 69,3 миллион
теңге жұмсау жоспарланды. Білім беру саласына 1798,6 миллион ... ... ... саласына 983,5 миллион теңге бөліну жоспарланды. Ал
әлеуметтік ... және ... ... ... 160,6 ... ... отыр. Бұл әлеуметтік саланың маңыздылығын көрсетсе керек.
1990 ж. 30 наурызда облыстық әлеуметтік қамсыздаңдыру бөлімі облыстық
әлеуметтік қамсыздандыру ... деп ... КСР ... ... сол жылы ... ... сараптау қыз-
метін ашу жөнінде қаулы қабылдады. Осыған сәйкес Шымкент облыстық ... 1991 ... 18 ... ... ... және ... жөніндегі облыстық бөлімнің құрамында еңбек жағдайларын
мемлекеттік ... ... ... жылы ... ... ... Қазакстан Республикасы зейнетақы қорының облыстық
филиалы, 1996 жылы кәсіподақ ... ... ... қоры
енгізілді. 1997 жылы облыстық еңбек бас басқармасы облыстық халықты
әлеуметтік ... және ... ... ... біріктіріліп, облыс
әкімшілігінің еңбек және халықты ... ... ... бас басқармасы
деп аталды.
1999 жылғы 25 ақпандағы шешімімен Бас басқарма облыс әкімшілігінің
еңбек, жұмыспен қамту және ... ... ... департаменті бо-лып
өзгертілді.
1999 жылдың 1 қарашасынан бастап департамент ... және ... ... ... деп ... жарамсыз және күнкөрісі төмен азаматтарды әлеуметгік қорғау жүйесін
қайта құру қажеттілігі туды. "Қазақстан — 2030" стратегиялық бағдарламасына
сәйкес ... әр ... ... мен ... ... ... отырып,
оның әлеуметтік саяси белсенділігін көтеру, ішкі-саяси ... ... ... ... қорғау жүйесін түбегейлі реформалау басты
басымдылық ретінде танылды.Облысымызда ... ... 154 ... ... ... ... мемлекетгік әлеуметтік және арнаулы мемлекеттік
жәрдемақы алушылар тіркелген.
Зейнетақы мен жәрдемақылар үшін ай сайын ... ... ... ... ... ... жәрдемақылар үшін облыстық бюджеттен 245,0
млн. теңге қаржы ... ... ... ... ... ... ... Облыста 65 мыңнан астам мүгедек ... ... ... ... ...... дүниежүзілік соғыс
мүгедектері, 55 мыңнан астамы 16 жаска дейінгі мүгедек балалар.
Халықты әлеуметгік қорғау саласының аса ... ... бірі ... деңгейін төмендету.
Халықты әлеуметтік қорғаудың 2010 — 2012 жылдарға арналған ... ... 3 ... ... ... ... 100 мыңға жуық
көп балалы аналардың, 8 мың мүгедек балалардың, 8 мыңнан ... ... ... кешенді түрде шешуді ұйымдастыруды бағдар етіп
ұстанған. Жыл сайын "Ардагерлер үйінде"
3 мыңға жуық, ... ... ... 1 мыңға жуық адамдарды
сауықтыру ісі қолға алынған.
Жаңадан ашылған "Мейір" ем ... ... 1416 ... ж. 392 әйел ... ... оның ... 102 әйел
республикалық ана мен баланың денсаулығын қорғау ғылыми-зерттеу орталығына
жіберілді. Спорт мектептерінде 46 ... ... ... 900 бала мен ... мүгедек балалар жаітығуда.
Мұктаж мүгедектерді кресло-коляскамен қамтамасыз ету мәселесі шешілген. 80
жастан аскан 37 ... ай ... ... 950 ... қосымша
алуда. 2007 — 2009 ж. 1752 мүгедек ... ... ... ... есту ... 1042 ... тифлотехникамен қамтамасыз
етілді.
2009 жылы "Ардагерлер үйінде" — 1646, ... ...... пен ... ... және "Денсаулык" шипажайларында — 350 адам
демалып, ем ... 1295 ... ... ... барып қайту жол ақыларына облыстық бюджеттен 5,6 млн. теңге
төленді. 825 мүгедек Қ.А. ... ... ... "Профпатоло-гия"
бөлімшесінде ем қабылдады. "Мейірім" балаларды оңалту орталығы ... ... ... ... ... ... ... интернат үйінін 30 мүгедек баласы емделіп қайтты.
Аудан, қалалардағы 27 ... ... ... ... 448 ... ... ... көмек керсетуде.
7 интернат үйлері мен косіби мектепте 1600-ден астам ... ... ... ... 17 ... беру ісі, облыста жалпы білім беретін мектептер саны 1007-ге
жетіп отыр. Бұл республика бойынша ең ... ... Осы ... ... ... ... ... мектебі — 698, аралас мектеп — 219, ... — 12, ... ... — 76, ... мектебі — 3. Облыс аумағындағы
колледждердің саны — 12, ... ... — 22, ... ... ... — 19, ... ... — 10, балалар үйі — 5, мектепке
дейінгі мекемелер саны — 1І1,Жыл бойы ... ... "Тау ... ... ... ... ... бірнеше жыл болды. Облыс
көлемінде жыл сайын 10 — 15 ... үйі ... ... ... ... 46 ... ... жұмысшылар даярлайды. Түрлі
меншіктегі 30-дан астам колледжде жастар 70 мамандық бойынша оқиды. Облыста
жыл сайын 5 — 6 ... 36 мың бала ... ... алдындағы тегін
даярлықтан өтеді.
Облыстық жалпы ... ... ... ... ... ... ... экономика", "Азамат-тану" ... ... және саз ... ... ... ... ... табуда. Түрлі салаларға бағытталған мектеп-
гимназиялардыңмектеп-лицейлердің, т.б. ... ... ... ... жақсы мәлім. "Жас ... ... ... ... ... ... жанданып, кеңінен өріс ала
бастады.
Облыстың білім беру жүйесінде 52879 педагог еңбек етеді.
Олардың 39596-сы жоғары білімді, 10054-і ... орта ... ... ... ... ... бірінші санаттары бар. Қазір қашықтықтан
оқытылатын ... ... саны 65, ... желісі қосылған мектептер
713, интернетке қосылған мектептер 672-ге жетті. Олардың саны барған ... ... 227 ... ... және ... марапаттаған. Екі
мындай ұстаз — ҚР білім беру ісінің үздігі.
Облыстан жоғары оқу орындарында білім алып ... ... ... асады, олардың 38,3 мыңы немесе 48,7%-ы күндізгі ... ... ... аса ірі ... оқу орны — М.Әуезов атындағы Оңтүстік
Қазақстан мемлекеттік ... Ол ... ... химия-технология
институтының Шымкент педагогика-мәдениет институтының және ... дене ... ... ... ... Сондай-ақ
Түркістан қаласында Қ.А. Яасауи атындағы халықаралык ... оның ... ... Оңтүстік Қазақстан медецина академиясы
бар. Мемлекеттік емес жоғары оқу орындары да ... ... ... ... ... 22 кәсіптік мектеп бар, онда ... ... ... Оның ... мемлекеттік тілде оқитындар саны — ... ... —3893, ... ... I 974 ... ... 2009-2011 жылдарға ҚР-ң әлеуметтік – экономикалық дамуының ... ... |2008 жыл |2009 жыл ... |
| | | |2010 ж. |2011ж. ... |7300 |8676 |9881 |11272 ... ... ... (-н нақты өзгеруі |109,4 |108,3 |108,3 |108,9 ... ... ( |113,7 |109,8 |105,1 |104,8 ... ... долл. ресми бағам бойынша|54,9 |65,3 |74,4 |84,8 ... ... АҚШ ... |157,5 |173,0 |192,1 |214,5 ... ... (СҚП) ... | | | | ... басына шаққандағы ІЖӨ,АҚШ |3620 |4263 |4814 |5420 ... ... ... | | | | ... ... ... ІЖӨ,АҚШ долл.СҚП |10385 |11294 |12436 |13789 ... | | | | ... ... ... (-н ... |7,6 ... |5-7 |
|бір жылға | | | | ... ... ... ... |28249,0 |28761,3 |28616,2 |29562,1 ... ... ... ... |17882,5 |20360,5 |22147,9 |24096,3 ... балансы, млн.АҚШ долл. |10366,6 |8400,8 |6468,3 |5465,8 ... ... ... өткен |122,1 |115,0 |115,0 |114,0 ... (-н | | | | ... ... ... ... |6,6 |6,3 |6,6 |7,0 ... (-н | | | | ... ... |9200 |9200 |9752,0 |10337,0 ... ең ... мөлшері,теңге | | | | ... ... ... ... |3000,0 |3000,0 |3000,0 |3180,0 ... ең төменгі мөлшері, теңге |6200,0 |6700,0 |7236,0 |7815,0 |
|Күнкөріс ... ... |6014,0 |7945,0 |8422,0 |8927,0 ... ... ... ... ... |31808,8 |36412,7 |43395,5 |49647,9 ... ... ... ... (-н |110,1 |108,0 |112,4 |107,9 ... ... ҚР-ң ... және бюджеттік жоспарлау Министрлігінің болжамы. |
52 мамандық бойынша мамандар да дярланады, олардың бір-біріне жақын
мамандық топтары бойынша үлес ... ауыл ... 30%, ... ... ... ... 14,35% және басқа салаларда 21,9%-ды құрайды. ... ... ... ... мемлекеттік, мемлекеттік емес
кәсіпорындарға, құрылыс мекемелеріне және ... ... ... ... 412-сі жоғары разряд алды, 189-ы үздік
дипломмен бітірді 1248-бірнеше қосалқы мамандыктар алып шықты.[20 35 ... ... 2008 ... ... "Қазакстан Республикасында
бастауыш және орта кәсіптік білім беру одан әрі ... ... ... ... ... ... ... облыста бірқатар жұмыстар
атқарылды.
Шымкент, Арыс, Кентау, ... ... Төле би, ... әр түрлі салада кәсіптік мектептер жұмыс істейді.
Облыста 16 мемлекеттік емес ... бар. 30 ... емес ... ... ... 1 заң ... ... бюджет есебінен
қаржыландырылады. Облыстық білім департаментінің құзырындағы 12 мемлекеттік
колледжде 10992 оқушы білім алуда, оның ішінде ... ...... ... ... — 2821 бала оқиды.
Корпоративті әлеуметтік жауапкершілік – бұл ... ... ... ... ... бизнес
құрылымның шеңберінде ғана емес, оның сыртында да, яғни ... ... ... шешу үшін ... ... ... аса
мәнді тұстарының бірі бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің халықаралық
стандарттарын енгізу.Бизнес енді өзін ғана ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдауға қаржы бөлуі тиіс.
\
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК
САЯСАТЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК-АЙМАҚТЫҚ ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау
жүйесінің тиімділігін арттыру
Адам жөнінде қамқорлықтың өсуі, оны әлеуметтік қорғау тек ... ... ғана ... ... сонымен бірге оның практикалық
негізі де бар, өйткені ХХІ ғ. ... ... ... ... ... ... ... күші ретінде шырқау биікке көтерілді.
Әлеуметтік қорғау жүйесі әркелкі қоғамының барлық мүшелері ... ... ... ... етуді ұйғарды. Осындай тәсілдің
теориялық негізін алғаш рет Джан Роулз қалады. Оның ... ... ... әр ... ... болшағын нық сенімімен ... ... ... табыс көзінен айрылудан сақтандыру әбден
тиімді болуы мүмкін.
Ең аз қамсыздандырылған мүшелері ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігін осы
мақсаттарға беру арқылы, әрнбір азамат, болашақтағы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
шаралар қабылдаумен шектелмейтінін атап көрсету керек, ол өзге де ... ... ... ... ... ... алғысы келмейтін немесе ала ... ... ... жат ... ... ... күн ... кездеседі, олар:
маскүнемдік, жезөкшелік, арамтамақтық, ұрлық, ондай балалар шын ... ... ... ... ... ең ... осы жағдайда әлеуметтік
қорғаудың түрі болып табылатын қалыпты тәрбиеге мұқтаж болады.
Әйелдердің әлеуметтік қорғалуы туралы ... ... 1-і ... ауыр және ... ... жағдайларынан, еңбек төлеміндегі кемсітуден,
жыныстық сұраншақтықтан, жәбірлеуден, ұрып – соғудан және адамның ... ... өзге де ... ... ұйғарылады. Халықтың өзге
санаттары – жұмыссыздар, зейнеткерлер, мүгедектер, науқастар да ... ... және ... ... көрсетудің өзге ... емес ... ... ... ... күйде», «саяси», «құқықтық», «әлеуметтік»
немесе «экономикалық» шараны бөліп қарау әрдайым мүмкін бола ... бір ... ... ... ғалымдарға, медицина қызметкерлеріне,
мұғалімдерге жалақының заң жүзінде көбейту) үлкен саяси, әлеуметтік және
экономикалық мән ... ... мен ... ... қорғау көбіне тар мағынада ең
алдымен ерекше күрделі жағдайлардағы және ... ... ... ... әрекетін жақсартуғадәрменсіз (қарттар, ... мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ұмтылатын мемлекеттің әлеуміттік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау
механизмі небәрі соның бір бөлігі болып табылады да, тұтас ... ... ... ... ... қамтымайды. Оны әлеуметтік қайыр көрсету
немесе әлеуметтік көмек ретінде сипаттауға болады. Одан басқа, әлеуметтік
көмек табыстар мен ... ... бөлу ... жетілдіру және
өзгелерді қамтиды. [21 36 42]
Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінде мына ... бөлу ... ... және муниципиалды әкімшіліктерінің, кәсіпорындардың
парапынан;
– кәсіподақтар, әр түрлі үкіметтік емес ұйымдар мен еңбек ұжымдарының
тарапынан;
... ... және ... ... ... бойынша әлеуметтік қорғаудың мынадай ... ... ... аз ... ... мен азаматтар;
– әйелдер мен көп балалы аналар;
– жұмыссыздар;
– зейнеткерлік жастағы ... ... мен ... ... ... және ... сияқты әлеуметтік салаларға ... ... мен ... ... ... және ... сабақтас.
Дүниеге келген сәбилер алғашқы кезде бір жола ... ... ... ... ... ... отбасылар өз балаларына тіршілік
әрекетінің толыққанды жағдайларын, әсіресе балалардың саны көп болғанда,
қамтамасыз өте ... ... ... мен көп ... аналарды мемлекет пен
муниципалды басқару органдырының тарапынан әлеуметтік қорғау қажеттілі
туындайды.
Әлеуметтік саясат негізінде ... ... ... жүйесін құру
жатыр. Әртүрлі елдер мен халықаралық ұйымдарда “әлеуметтік қорғау” түсінігі
әртүрлі қарастырылады.
Өтпелі ... ... ... ... ... жаңа ... қорғау-бұл қолайсыз жағдайларға ... ... ... ... ... ... айырылуы) байланысты
экономикалық белсенді бола ... және ... ... ақы төленетін
еңбекке қатысу жолымен өзін табыспен қамтамасыз ете ... ... ... ... ... және әл-ауқаттың белгілі бір ... ... ... жүйе.
Әлеуметтік қорғау жүйесі кең мағынада құқықтық, әлеуметтік саяси ... ... Ол ... ... ... ... етуге
арналған жүйе.
Әлеуметтік қорғау жүйесі кең мағынада бұл құқықтық, әлеуметтік саяси
және экономикалық ... Ол ... ... ... ... ... ... жасайды:
– еңбекке қабілетті азаматтарға өз еңбек салымы есебінен, экономикалық
өзіндігі және кәсіпкерлігі есебінен;
– әлеуметтік осал ... ... ... ... бірақ
мемлекет қойған күнкөріс минимумынан төмен емес.
– Әлеуметтік қорғау жүйесі тар ... ... ... ... бір ... ... ... бағытталған
реттегіш мемлекеттік жүйе.
– Қазақстан мүше болып табылатын халықарлық еңбек ұжымының анықтауы
бойынша әлеуметтік қорғау жүйесі ... ... ... ... ... ... еңбекке ынталандыру;
– негізгі әлеуметтік қатерлердің алдын алу, ал ол ... ... ... ... ... сол ... салдарынан
айырылған табысының бір бөлігін қалпына келтіру;
– халықты әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатыспайтын әлсіз
– топтарына арналған әлеуеметтік ... ... ... ... және ... ... ... негізгі құқықтар
мен қызметтерге қол жеткізуі.[22 12 28]
Әлеуметтік қамтамасыз ету-халықтық әлеуметтік осал ... ... ... ... ... ... борышы.
Әлеуметтік қамтамасыз ету “адам капиталына” әсер етеді. Бұл міндетті түрде
денсаулық сақтауда, өнімді азайтуда, денсаулық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... қарауда байқалады. Сәтсіз
оқиғаларды алдын ала тоқтату шаралары осы іс-шарада маңызды ... ... ... ... ету сонымен бірге квалификацияға, жұмыспен
қамту деңгейіне және сәйкесінше ... ... ... ... ... ... зейнеткерлік жасты қысқарту шаралары үлкен
маңызды роль ойнайды. Әлеуметтік қамтамасыз етуде ... ... ... ... жұмыс табуға жәрдемақы беру арқылы жағдай
жасайды.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ойлар жүріп жатыр:
әлеуметтік қамтамассыз ету шығындар еңбек факторын “өте қымбат” ... ... ақы ... бір ... ... ... ... бірге
бәсекеге қабілеттілікті төмендетеді және жұмысбастылық саласындағы саясатқа
әсер етеді.
Әлеуметтік ... ету ... ... әлеуметтік топтарды
экономикалық және әлеуметтік әрекетті қамтамасыз ... ... ... ... ... болады. Мемлекеттік саясаттың негізгі бағыты
болып зейнетақыны сақтандыру, ауырған ... ... ... сақтандыру және жұмыссыздықтан сақтандыру облысындағы
әлеуметтік қорғаудың негізгі блогы сияқты ... ... ... табылады.
Әлеуметтік сақтандыру жүйесі-әлеуметтік еңбек ... ... ... ... Ол үш ... ... ... жұмыс беруші-жұмысшы мемлекет. Барлық әлеуметтік сақтандыру
жүйесінің ... ... ... оны ... ... Тек қана
әлеуметтік сақтандырудың барлық түрлерін анықтау маңызды: жұмыс берушінің,
жұмысшының, ... ... ... ... болып көрсетілген
көмекті төлем есебінен қаржыландыру және ... мен ... ... ... ... байланысы табылады. Көмек көлемі сақтандырылған
жеке адамның алдын ала салымына ыңғайланады.
Әлеуметтік ... жеке және ... ... ... ... табысын
жоғалтқанда көрсетіледі және ол салық ... ... Бұл ... ... ала ... ... қарамай көрсетіледі, бірақ мұндай
көмектің түрі мен көлемі ... ала ... және ... ... ... ... ... ешқандай мәні жоқ. Егер әлеуметтік ... ... көк ... ... ... ... бойынша құрылса, онда
ол мемлекеттік қаржыға ауырлық түсіруі ... ... ... ... қорғау жүйесінің құрылымы ұсынылады.
Сурет-2 Әлеуметтік қорғау жүйесінің құрылымы.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің ... ... бар, яғни ... ... ... ... тұрақты байланыстар жиынтығы. Жүйе
құратын элементтері болып субъектілер мен объектілер табылады, ... ... ... ... типі бойынша, бағалылықтары бойынша,
өмірлік стандарты бойынша анықталады. Жоғарыда аталған факторлар негізінде
әлеуметтік қорғау жүйесін ... ... ... тәуекелділікпен
(жұмыссыздық, еңбекке қабілеттілікті жоғалту, еңбекке қабілетсіз жаспен)
шектеледі.
Осылайша әлеуметтік қорғау жүйесінің құрылымы ... ... мен ... ... ... мен ... және ... стандарттар санынан тұрады. Белгілі тәуекелділік
санына сәйкес әлеуметтік қорғау құрылымы ... ... ... да
қосады.
Жеке құрылымдық элементтерді қарастырып, олардың ... ... 66 ... ... ... ... құрылымы өте қиын. Әлеуметтік
қорғаудың объектісі болып мыналар табылады: күнкөріс минимумынан төмен өмір
сүретін жұмысқа қабілетсіз ... ... ... Чернобыльдегі
АЭС жарылысы нәтижесінде зардап шеккендер; соғыс ардагерлері; ауған соғысы
ардагерлері; көпбалалы ... аз ... ... ... ... ... қаза тапқан әскер қызметкерлерінің жанұялары; репрессия
құрбандары; концлагерь тұтқындары; ... ... және ... ... ... ... болып ғасыр бойында әр елде
мемлекет ... яғни ... ... ... ... ... әлеуметтік институттар мен ұйымдар.
Бірақ олармен бірге қорғаудың активті субъектілері болып коллективтер,
жанұялар (өзара көмек), жеке ... ... ... ... кезінде әлеуметтік қор субъектілері ... ... ... ... ... органдар табылады. Маңызды роль
қайырымдылық жүйесі ойнайды.
Әлеуметтік қорғау субъектілері болып діни ұйымдар мен ... ... ... ... ұйым ... ... ... қызығушылығын қорғайтын, жұмысшылар мен жұмыс ... ... ... асыратын кәсіпшілер одағы табылады. Кәсіпшілер
одағы әлеуметтік қорғаудың басқа да ... ... олар ... ... жағдайын жақсартуға, медициналық қызмет көрсетуге, ауыр өмірлік
жағдайға ... ... ... ... ... ... ... объектіге әсер етуіне байланысты
субъектілер иерархиясы болады. Әр модельде олар ... ... ... ... басты субъект болып жеке тұлға(өзіндік ... ... ... ... елдерінде-жергілікті өзіндік басқалармен
үлескен ... ... ... ... елде әлеуметтік қорғаудың дәстүрлі
субъектілер иерархиясы көп сақталуы мүмкін, басты субъект ... ... ... ... ... болып берілген қоғамға
тиісті белгілі стандарттар (нормативтер) табылады. ... ... ... ... ... ... ақы, минимальді зейнетақы,
балаларға арналған негізгі стандарттардың бірі ... ... ... яғни ... ... табылады.
Күнкөріс минимумы жұмысшылардың, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
азық-түліктерді заттай товарларды және қызметтерді әлеуметтік ыңғайлы
бағаға алу ... ... ... ... ... болып әлеуметтік қамтамасыз ету
жүйесі табылады. Ол әлеуметтік ... және ... ... ... негізделеді. Әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... модельдердің өздерінің
жетістіктерімен кемшіліктері болады.
Халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... дайындау және қайта дайындау, әлеуметтік көмектің
мемлекеттік орталықтары ойнайды.
Мемлекеттік емес ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... емес ұйымдар
жатады.[24 55 ... ... ... принциптерге (4-сурет) негізделеді. Оларға
мыналар жатады:
1 Әлеуметтік қорғау жүйесіндегі ... және ... ... ... ... ... болып тұтынудың орташа деңгейін көтеретін
экономикалық өсу ... ... ... ... көмекті
көрсету шаралар жиынтығын анықтайды.
2“Жалпы тәуекелділікті ... ... ... ... ... келетінің бәрін қоғам орындамайды әр адам өзі ... ... ... ... ... ... адам қиын жағдайға тап
болады. Сол себептен ол жеке тұлғаны сақтандыруда осы принцип қолданылады.
3 Әлеуметтік қорғау ... ... құру және ... ... ... ... ... қорғау жүйесі көп жылдық ... Сол ... біз ... ... ... ... ... қажет .
4 Әлеуметтік қорғау жүйесін құрудағы альтернативтілік принципі.
Әлеуметтік қорғау жүйесін құруда оның негізі болып табылатын: қаржыландыру,
ұйымдық құрылым, көлемі және ... ... ... ... ... өз алдына бөлуге болмайды.
5 Жалпы әллеуметтік кеңістік принципі.
Мемлекет халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ақысы,
зейнетақымен қамтамасыз ету, жәрдемақы, стипендиямен, медициналық қызмет
көрсету, біліммен қамтамасыз ету облысында ... ... база құру ... ... ... Өкілдікке шек қою принципі.
Әлеуметтік көмек мемлекеттік, аймақтық, жергілікті және ... ... Ол ... және ... жеке фирма мен тұлғалар
арқылы көрсетіледі.
7 ... ... ... ... өзгеруімен байланысты
жүреді.
8 Әлеуметтік көмек көрсетудің аталық принципі.
Әлеуметтік ... ... ... бойынша қажет ететін жеке тұлғалар
категориясына көрсетіледі.
9 Өзін өзі басқару принципі.
Ол мемлекеттік басқармалардан ... ... ... ... ... ... қорғау жұмысын толық істелуін қамтамасыз етеді.
10 Сақтандыру принципі.
Сақтандыру-халықты әлеуметтік қорғаудың ең тиімді ... ... ... жұмыссыздық, сәтсіз оқиғаларға көбіне алдын ала дайын жүрмейді. Сол
себептен адамдар сақтандыру ... ... ... ... Сол ... төлем
көлеміне байланысты әлеуметтік әлеуметтік көмек көрсетіледі.
11 Шығындарға қатысу принципі.
Белгілі әлеуметтік бағдарламалрды қаржыландыру азаматтардың өз ... ... ... ... ... ету ... ... көрсетілген әлеуметтік көмек алдын ала төленген төлемдерге
тәуекелсіз, ... ... мен ... ... ... ... ... Қамқорлық принципі.
Салық есебінен әлеуметтік көмекті қаржжыландыру.
14 Ескерту принципі.
Апаттық әлеуметтік жағдайлардың болуын ескерту.
Әлеуметтік қорғау ... ... мен ... ... функциялар
арқылы байланысқан. Егер әлеуметтік ... ... ... онда ол кең немесе тар мағынада қарастырылатынын нақтылап алуымыз
керек.[25 84 96]
Кең мағынадағы әлеуметтік қорғау функциялары ... ... ... ... ... ... келесі функцияларды орындайды:
бағалылық, орнын толтыру, жағдай жасау, бейімдеу
Экономикалық функция халықтық ... ... ... ... ... тұрақты тәсіліне бағытталған, өндіріс көлемінің өсуіне
бағытталған және еңбекақының өсуін қарастырады.
Әлеуметтік функция әлеуметтік ... ... ... ... және
жағдайын жақсартуға халықтың әлеуметтік осал ... өмір ... ... ... ... ... ... азаматтарға
Қазақстанның әлеуметтік экономикалық жағдайы туралы толық ақпарат беру ... ... ... ... функция халықтың өмірлік деңгейін жүйелік талдауға
арналған.
Еңбектік ... ... ... ... ... заты және ... бар ... еңбек. Әлеуметтік қорғау функцияларын орындайтын
әлеуметтік институттар ... ... ... ... ... психолог, менеджер сияқты еңбек ресурстарымен қамтылу
керек.
Технологиялық функия. ... ... ... ... қорғау өзінің
технологиясы болу керек. Ол белгілі этаптар мен ... ... ... ... жұмысшылар квалификациясы деңгейімен
анықталады.
Сурет-3 Әлеуметтік қорғаудың прициптері
Сурет-4 Әлеуметтік қорғау функциялары
Жетім ... ... ... мысалы С. ... ... ... ... ... қызметі болып табылады. Атап
айтқанда, оның қатысуымен халықаралық «SOS- ... ... ... ... 1-і ... ... балалар бақшасы салынды. Оларға
«Бөбек» балалар қоры достарының ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, әлеуметтік сақтандыру. Әлеуметтік
қорғау мен ... ... ... ... ... жалпы қабілетті
екендігін көрсетеді. Әлеуметтік сақтан дыру қағидаты арасындағы ... ... ... ... әлеуметтік көмекті алдын ала
қаржыландыруға бағдарланады.
Бірде-бір тіпті ... ең ... ... де, ... ... ... алдын ала ескере алмайды, солардың салдарынан
адам қиын жағдайға ұшырауы мүмкін. Сондықтан әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік көмек адамдардың жеке ... және ол ... ... өз ... шығуға шамалары
келмейтіндеуге көрсетіледі. Әлеуметтік көмекті қаржыландыру көзі бюджет
болып табылатындықтан, оның ... әр ... ... ... ... ... ең ортақ қағидаларына жататындар:
– халықтың барлық жіктерінің ... ... ... ... етуге қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігі;
– қажетті жағдайларда медициналық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және жәсіптік қауіптерден қорғаудың
жалпыға бірдей және міндетті сипатты;
– халықтың неғұрлым ... ... ... ... ... ... мен өз ... жәрдемақылардан басқа үй шаруашылықтарының табысына ... ... ... ... үшін ... ... ... жәрдемақылар –демографиялық саясаттың бір бөлігі, сондықтан қағида
ретінде, олар бола түзу ... ... ... ... ... қорғау
Жүйесінің элементтері ең аз жалақы мәселелерді жөніндегі заңнама болып
табылады.
Индустриялы елдердегі ... ... ... жүйелерінің құқықтық
базасы адам құқығы саласындағы жалпыға танылған ... ... ... сүйенеді. [26 118 126]
Шетелдік теория мен ... ... ... ... мынадай негізгі бағыттарын жасады:
– бір-бірін қайталайтын көптеген ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын мұқият тексерумен ұштастыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша негізгі ... ... ... ... ... көшіру;
– әсіресе еңбекті ынталандыратын кәсіпорындарда әлеуметтік қызмет
көрсетулердің бір бөлігін сақтау.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... мына ... ... бөліп атауға болады; жұмыссыздарды қорғау, медициналық
қызметтер ақысын ... ... ... ... ... Осы ... әрқайсысын толық қарап көрелік.
Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау жүйесінде белсенді және ... ... ... ... ... ... мен ... оқыту, қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру және жаңа ... ... ... және ... ... ... ... «халықтың жұмыспен қамтылуы ... 1-і ... ... ... ... стажына, асыраудағы жандарына, жұмыстағы
үзілістердің ұзақтығы мен өзге ... ... ... сараланған
жәрдемақылар белгіленеді. Әлеуметтік қолдау көрсетудің анағұрлым жоғарғы
деңгейі штатының қысқаруына немесе ... ... ... ... ... ... кепіледенеді. Сондай-ақ
мамандыққа оқыту мерзімінде жұмыссыздарға стипендиялары төлеу қарастырылды.
1999 ж 1 қаңтардан ... ҚР ... ... ... ... Заңы ... енді, ол жұмыспен қамту саласында белсенді саясат
жүргізуге, азаматтарды жұмыс іздеуге уәждеуге, ... ең осал ... ... ... ... Осы ... сәйкес жұмыссыздық
бойынша жәрдемақы едәуір азайтылды және ол ашық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істемегендерге төленетін
жәрдемақы жойылды.
Қ.Р. 1999 ж. 5 ... ... ... қамту туралы» «Қазақстан
Республикасының Заңына өзгертулер енгізу туралы» Заңына сәйкес ... ... ... ... ... ... бойынша
жәрдемақы төленбейтін болды. Оның орнына жергілікті бюджеттің ... ... ... ... қарастырылды, оны аудандық еңбек, жұмыс ... және ... ... ... бөлімдері жүзеге асырды.
Матриалдық көмек- біздің жағдайларымызда өте «бұлыңғыр» санат. ... ... ... бюджеттердің қаржы жағдайын ескеру арқылы
беріледі. [27 58 ... ... ... ... ... көшу мән ... мен кадрларды даярлау жөнінде нақты қадамдар жасалған жоқ.
Сонымен бірге жұмыссыздарды әлеуметтік қорғаудың бас ... ... ... қол ... ... ... экономикалық нақты секторын дамыту,
жаңа жұмыс орындарын ... үшін ... ... және орта ... ... ... банкротқа ұшыраулары мен қызметкерлерді ... жол ... ... істеп тұрған өндірістерге бар мүмкіншілігіне
қолдау көрсету; жұмыспен қамту ... ... ... ... ... айырмашылығы, жекешелендіру жұмыскерлерді жұмысқа
орналастыру мен қайта оқытуды шұғыл және икемуді ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді алудың кепілдіктері іске асырылады.
Ол халықты ... ... ... ... ... ... болып
табылады және оның адам дамуындағы, қоғамдық ... аса ... – адам ... ... ... экономикалық - әлеуметтік
үрдістеріндегі ролі біршама ... роль ... ... ... ... ... маңызды
принципті ерекшеліктерге негізделеді: қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ол барлық
азаматтарға қажетті медициналық қызметтер рыногын тудырады, рыноктағы ... ...... мекемелердің, ... жеке ... ... ... өз еңбектерінің
сан және сана жөнінде тікелей мүдделігі ... олар ... ... ие
болады.
Қазақстанда сақтандыру медицинасы 1995 ж бері дами бастады, сол кезде
тиісті заң ... және ... ... ... қоры ... ... ... базалық бағдарламасына сақтандыру
оқиғаларарының тізбесі кірді, сол ... ... ... ... ... қоры қаражаттарының есебінен медициналық ұйымдары
тарапынан көрсетілген ... ... ... шығындар өтелетін
болады. Сондай-ақ осы бағдарлама арқылы қажетті дәрімен ... ... ... заңнамаға сәйкес халықтың жеке ... ... ... ... тәжірибеде мынаны айғақтайды, ел неғұрлым ... ... оны ... ұстауға мүмкіндіктері азаяды, соған сәйкес
денсаулық сақтауға ... ... ... ... жеке
шығындардың үлесі жоғарылайды. Жүргізілген халықаралық ... ... даму ... мен ... ... медициналық қызмет көрсетуге
қатысты мемлекеттің ... ... ... ... ... ... екендігі туралы айтады.
Медициналық қызметтердің үдей түскен қымбаттылығы ... ... ... ... ... ... бөлігін
медициналық көмексіз қалдырады. ... ... ... ...... – қазыналық кәсіпорындар да және ... ашу да ... ... ... ... халі ... болып отыр. Медициналық қызметтердің кепілденген
минимумын ... ... ... мен тұрмыс жағдайларының
нашарлауына байланысты өзекті мәселеге айналды. ... ... ... көбеюі байқалды. Барлық ... ... ... ... саны ... ... ... денсаулық сақтау саласында медициналық сақтандыру реанимацтялау
қажеттілігі әбден жетілді.
Қатаң қаржылық шектеулер ... ... ... ... ... ... болуы тиіс, оның негізі «Әлеуметтік кепілденетін
минимум» қалайды. 2002 ... 1 ... ... ... «мемлекеттің атаулы
көмегі туралы» заңға сәйкес аса ... ... ... ... ... бойынша ақшалай жәрдемақылар алуға құқылы. Отбасылық
жәрдемақылар - ... ... ... ... ... ... ... қайсібір шамада жиынтық ... ... ... төлемдердің жалғыз нысаны. Әлеуметтік қолдау көрсетудің бас
қағидасы кедейшілік шегіне ... ... ... ... болып табылады.
Әлеуметтік көмек көрсетудің атаулылық қағидатын жақтай ... ... ... ... теория мен практикада бұл қағида пікірталас тудырады.
Мәселен, отбасы ... ... ... ... ... БҰҰ
сарапшылары Еуропа және ТМД ... адам ... ... туралы
Баяндамада осы қағидаттанмүлдем бас тартуға кеңес береді: «Әлеуметтік
қорғаудың іріктемелі, ... ... ... ... ... ... ... қамту мен ұйымдық – ... ... ... ... ... тағы бір атап ... қажет.
Жәрдемақылармен шын мұқтаж адамдардың ... ... емес ... ғана
қамтылғаны туралы халықаралық тәжірибе айғақтайды, ал жәрдемақылардың
төлемдерін ұйымдастыруға және ... ... ... ... ... ... да өсе түседі».
Әлеуметтік қорғаудың аса маңызды құрамдас бөлігі – ... ... ... ол ... ... халықтың
үштен бір бөлігінің мүдделерін қорғайды.
Ерекше күнделігіне байланысты зейнетақымен ... ... ... қажет.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің бір саласы бола ... ... ... ... да, ... ... ... оны
алатынын білетіндерге де қауіпсіздік сезімін ... ... әр ... ... даму деңгейне, саяси режим мен
заңнамасына байланысты болады. ... ... атап ... ... ... ... тыс кепілдіктер жеке қор
жинаудың жеткіліксіз ... ... ... ... ... өсуді белгілейтіні мәлім. Және ... ... ... ... ... асыл ... ... ынтымақтастығы қағидасына негізделетін зейнетақылық жүйенің
ең елеулі кемшіліктері мыналар ментұжырымдалады; ... ... ... байланысты болады, ол жеке ... ... ... мен қарттық шаққа қаражаттар қорын жинау ынталарын жояды;
зейнеткерлердің әл-ауқаты нашарлайды, ... ... ... есептелген сомасы мен жинау ақшаларының өсу есебінен едәуір
көтерілер еді, ... ... ... ... қызметкерлердің
зейнетақылық қорға жасаған салымдарын өтеу ке пілденбейді.
Осы кемлішіліктер қор ... ... ... ... ... төмендейді:
жеке салым ақша мен зейнетақы төлемдерінің арасында қатаң ... ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейін жасау үшін
аудандардың орташа ... ... және ... деңгейі жоғарылайды. ... ... үшін қор ... ... ең ... ... тұсы
мынада, жинақтаулы зейнетақы қорларының ... ... ... ақшалары ... аса ірі ... ол ... ... ... ... ішінде Қазақстан
үшін де ... Одан ... ... ... ... ... қор ... тек салымшылар
жарналарының есебінен ғана ... ... ... ... әр
түрлі қаржы ... ... ... ... алу ... да жүргізу ... ... ... ... ... дамытуда капитал
рыногын жасаушы инвесторлар ... жаңа ... ... ... ... ... және ... негізінде
зейнетақы жүйесінің ... мен ... ... ... барынша арттырумен тығыз байланысты қарау ... ... ... ... аймақтық саясатты
жүргізуде әлеуметтік-экономикалық механизмдерді қолдану
барысы және жетілдіру жолдары.
Мемлекеттік ... ... ... ... асыру, соның ішінде
әлеуметтік –экономикалық ұдайы өндірістің қоршаған ортамен тепе ... ... ... ... ... арнайы мемлекеттік
бағдарламалар жасап нақты аймақтардың дамуының өзекті проблемалары шешімін
табуы қажет.
Шағын және орта ... ... екі – үш ... қызметіне тәуелді болады. Жалпы жағдайдың экономикалық
тоқырауы, инфляцияның ... ... ... ... ... пен ... түрлерінің сұранысының төмендеуі кәсіпорындардың
жұмысын ... алып ... ... ... қала және ... ... ... алуына, жоғары кадрларымыздың басқа елге
кетіп қалуына, жергілікті халықтың тұрмысының төмендеуіне алып келді.
Қазақстан Республикасының болашақтағы әлеуметтік-экономикалық
өсуі, оның ... ... ... ... ... келесілермен қалыптасу керек:
– аймақ - мемлекет экономикасын тікелей және жанама ресурстары, ғылыми-
техникалық, қаржы- несиелік, несие және ... ... ... ... ... ... бұл ... ұдайы өндіріс пен еңбек ресурстары, қаржылай ... ... ... үйлестіру, айырбастау, тұтынушылар өндірісі
іске асады ;
– басқару органдарының ... ... ... ... ... ... бірігуіне әкеледі ;
– аймақтың табиғи құзіретіне жоспарлау , қаржыландыру , ... ... ... ... ... ... механизмге деген қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Сондықтан , экономиканы дамыту саласында қандай да бір ... ... ... халықтың материалды және мәдени тұрмысын
қамтамассыз етуімен бағалануы тиіс. ... даму ... ... үй
проблемасын шешумен халықтың рухани қажеттілігін ... ету ... ... әсер ... Сондықтан, экономикалық- әлеуметтік шаруашылық
салаларының тепе – теңдігін ұстау ... ... Ол ... ... ... өндіріс арасындағы кәсіпорынмен жергілікті өзін - өзі
басқару органдарының экономикалық жүктеулерді тарату ... ... ... қажет. Дәл осы кезде өндіріс шығынымен байланысты
шыѓындардың ... ... ... . Бұл ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалануға демеу жасайды және көп
еңбек етуді төмендетіп, ғылыми – ... ... ... жол ашады.
Сонымен бірге әлеуметтік бағдарламалар екі маңызды қаржылық ресурстарды
қамтиды. Олар: қаржы – несие ... және ... ... [29 197 ... ... ... дамуына кәсіпорын мен
бірлестіктердің еңбек ... ... ... ... тырысады.
Эквивалентті байланыстардың ... ... жүйе ... ... нарықтық жүйенің экономикалық механизмде ... ... ... ... ... ... ... мен жоспарлау
келесідей жағдайларда жүргізіледі:
– кәсіпорын – аймақтың басты экономикалық көзі болып табылады.
– кәсіпкерлік ... ... ... ... Осыдан келіп
территориялық басқарудың міндетті шаруашылық және ... даму ... ... ... ... ... ... дамуын ынталандырады.
– облыс, қала, аудандардағы шаруашылық ... есеп ... ... ... ... негізін басқару
органдары мен жалпы қатынас.
– жергілікті бюджеттің қалыптасуы кәсіпорын мен ... ... ... .
Ұйымдық құрылым - шаруашылықтың өзін -өзі басқаруы жаңа ... ... ... ... ... керек.
Аймақтық жоспар алдындағы зерттеулерді жүргізудің басты ...... ... ... жоспарының ғылыми деңгейін
арттыру жатады. Жоспар ... ... ... ... және ... дамуының ғылыми-техникалық мәселелерін
анықтауы қажет. Аймақтың әлеуметтік – ... даму ... ... ... ... ... зерттеулер жүйесінің
маңызды элементіне демографиялық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
көлік коммуникациялық қызмет көрсету, энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... олар
жеке болжауларды пайдалануға негізделеді.
– мемлекеттік аймақтың әлеуметтік- экономикалық жоспарын жүзеге ... мына ... ... ... ... ... өндіріс пен көмекші салалардың, қызмет көрсету, ... ... ... ... негізінде жалпы мемлекеттік
деңгейден міндеттерді шешуге аймақтың қатысуын қамтамассыз ету;
– өндірістік ... ... су, жер және ... да жергілікті
ресурстарды тиімді пайдалану;
– барлық кәсіпорындардың, ұйымдардың және фирмалардың ... ... үшін ... ... мен ... ... негізінде
жағдай жасау;
– аймақтық халқының өмір сүру жағдайын тұрақты түрде жақсарту, олардың
әлеуметтік - мәдени, ... және ... да ... ... ... ету;
– меншік формасына қарамастан барлық ... мен ... ... ... мен сыртқы экономикалық қызметтің жоспарларын
байыту.
Аймақтық комплексті жоспарының негізгі міндеттеріне ... ... ... ... өзара байланысты әлеуметтік экономикалық блоктар
жүйесі жатады. Ол блоктар:
– аймақтық өндіргіштік процессінің дамуын ... , ... блок ... ... ... және ... аралық мәселелер блогы;
– аймақтық әлеуметтік – экономикалық ... даму ... ... ... өмір сүру деңгейі мен ... ... даму ... ... ... ... ... , материалды өндіріс ... ... ... инвестициялық, инфрақұрылымдық қызмет блогы.
Мемлекеттік аймақтық әлеуметтік-экономикалық дамуының кешенді
жоспарларында ... ... ... ... ... қажет.
Территорияның экономикасының дамуындағы құбылыстар мен процесстердің көп
жақты және қиын ... ... үшін ... ... 114]
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекеттік аймақтық саясаттың стратегиялық жоспарларының мақсаты
мемлекеттің біртұтастығын ... ... ... одан әрі ... және ... дамуын, халықтың өмір сүру деңгейін, жақсартуға
ықпал ететін ... ... ... ... асыру жолымен
әлеуметтік – экономикалық даму деңгейіндегі өңірлер арасында орын ... ... ... болып табылады.
Аймақтардың біркелкі дамымауы іргелі әлемдік үрдістерге жатады. Әрбір
елде салыстырмалы түрде өркендеген және артта қалған ... бар - ... ... ... және басқа ... ... ... аймақтык айырмашылықтар. Осы орайдағы
мемлекеттің міндеті шектен тыс жоғары аймақтық саралауға жол ... ... сүру ... мен ... ... тыс ... ... аймақтардың экономикалық, табиғи-климаттық ресурстық және
инфрақұрылымдық ерекшеліктерімен анықталады, ... олар ... ... ... үшін ... ... ... Осы саясатты жүзеге
асырудың басқарушылық механизмінің негізгі ... ... ... ... өмір сүру ... мен ... ... параметрлерін
ең болмағанда орташа деңгейге (осы параметрлер бойынша) біртіндеп ... Бұл ... ... ... ... ... ... өзіндік
дамуын ынталандыру: халықтың ... ... ... ... ... көмек көрсету); ... ... ... мен ... ... ... және ... табылады
Мемлекеттік аймақ дамуының кез келген аясындағы дағдарысты жою, ... ... ... ... деңгейімен байланысты.Әлеуметтік
даму салыстырмалы түрде дербестікке ие бола отырып, айтарлықтай дәрежеде
ресурстық мүмкіндіктермен анықталады, олар өз ... ... ... ... ... ... нарықтық шаруашылықтың әлеуметтіқ
жағдайға зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық басымдыққа біржақты
бейімделуі ... ... және ... ... ... қауіп
туғызады. Сондықтан мемлекеттік ... ... және ... ... қажет. Экономикалық және әлеуметтік
құраушыларды ... ... ... ... дамуындағы әр түрлі
бағыттағы олқылықтардың орнын толықтыруға және халықтың ... ... ... ... бұл түптеп келгенде мемлекеттің аймақтық
саясатының табысты жүргізілуін анықтайтын негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... стратегиясы ең алдымен, халықтың өмір ... ... ... ... елдің экономикалык кеңістігінің тұтастығы мен
бірлігін ... ... ... ... тұрақты дамуы үшін
жағдайлар қалыптастыруға багытталуы тиіс. Мемлекеттік аймақтық экономиканың
қызмет етуінің айқын белгіленген шекарасының болуы, ... ... мен ... дамуды басқарудағы дербестіктің барған
сайын арта түсуі аймақтың тұрақты, ... ... ... ... ... жасақтаудағы аймақтық басқарудың жауапкершілігін
күшейте түседі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Жаңа он жылдық – жаңа ... ...... жаңа
мүмкіндіктері» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.
Назарбаевтың 2010жыл 30қаңтарындағы Қазақстан халқына Жолдауы
2. ... ... мен ... атты ... ... Н.Ә. Назарбаевтың 2009 жыл 6 ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан
халқының әл-ауқатын арттыру – ... ... ең ... деп ... ... халқына Жолдауы. Астана, 6 ақпан
2008 ж.
4. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан ... ... ... жаңа ... атты ... ... Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы 28-ақпандағы Қазақстан
халқына Жолдауы
5. «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... ... өз ... жаңа серпіліс жасау
қарсаңында» атты ... ... ... ... 2006 жыл ... ... ... Жолдауы
6. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан («Қазақстан-2030» ... ... жаңа ... атты ... Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы 28-ақпандағы Қазақстан
халқына Жолдауы
7. Г.А. ... ... ... ... үш ... // ... 2006 ж 7 ... Исахова П. Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігі және оны
реформалау бағыттары / П. ... // ... - ... ... ... политика: Оқу құралы.-М.,2005
10. Президент және Халық. – 2007ж.-№46
11. Президент және Халық. -2008ж.-№23
12. Қазақстан Республикасы және оның ... ... ... статистикалық көрсеткштері, ҚР Статистика
агенттігі, №3 2006 ж
13. Сарсенова Ж.Н. ... ... Оқу ...... ... ... ... басқару» Алматы 2005ж
15. ҚР әлеуметтік – экономикалық дамуының 2005 – 2007 ... ... ... жоспары. ОҚО Статистика агентігі. Шымкент,
2005
16. Танкиева. ... ... ... ... ... ... ... МУ Хабаршысы. – 2007ж.-№5
19. ОҚО « 2005 – 2007 жылдарға арналған стратегиялық бағдарламасы» ОҚО
Экономика және бюджетті жоспарлау департаменті. Шымкент, ... ... 2009ж.- ... ... ... ... Қазақстан жоғары мектебі.-2009ж. - №3
23. Зерттеуші. – 2008ж. - №5
24. Қоғам және дәуі. – 2009ж. - №3
25. ... ... және оның ... ... ... ... көрсеткштері, ҚР Статистика
агенттігі, №3 2006 ... ... ... ... ... ж.,
ҚР Статистика агенттігі, 82 бет
27. Қазақстанның статистикалық ... ҚР ... ... ... ... ... ҚР-ң әлеуметтегі мәселелері//Абай
атындағы ҚазҰПУ-дың Хабаршысы.-2005. -№3
29. Холостова Е.И. - Социальная политика и социальная ... ... ... Н. ... ... ... ... -2007. -№ 26-3 6.
-----------------------
Әлеуметтiк қорғау жүйесi
Объектiлер
Стандарттар
(нормативтер)
Принциптер
Формалар
Институттар
Құралдар
Субъектiлер
Функциялар
Бейiмдеу
Жағдай жасау
Орын толтыру
Бағалылық
Тар мағынадағы
әлеуметтiк
қорғау
Технологиялық
Еңбектiк
Функциялар
Аналитикалық
Ақпараттық
Әлеуметтiк
Кең ... ... ... ету
Өзiн -өзi басқару
Өкiлдiлiкке шек қою
Сақтандыру мен ынтымақтастықты үйлестiру
Сақтандыру
Әлеуметтiк қорғау жүйесiн құрудағы альтернативтiлiк
Әлеуметтiк көмек көрстетудi» атаулылығы
Әлеуметтiк қорғау жүйесiн жайлап құру және ... ... ... ... ... қорғау жүйесiндегi экономика және саясат арысындағы байланыс
Спецификалық
Жалпы
Принциптер

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Туристік өнімді әзірлеу және іске асыру негізі ретінде маркетингілік зерттеуді ұйымдастырудың теориялық және технологиялық негізі52 бет
Туризмдегі нарықтық механизм және нарықтағы ұсыныс пен сұранысты зерттеу20 бет
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет
Құқық нормаларын іc жүзіне асыру9 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау16 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь