Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні

Диспозитивтік қағида азаматтық іс жүргізудің ерекше бір қағидасы болып табылады. Бұл қағида істің ары қарай жылжуын, олардың бір сатыдан екінші сатыға өтуін анықтайды, яғни азаматтық іске қатысушы тұлғалардың өздеріне тиесілі материалдық және процессуалдық құқықтарына билік етуінен көрініс табады. Диспозитивтік қағидаға сәйкес азаматтық істі қозғау, талаптың пәні мен негізін анықтау, сот шешіміне шағым келтіру, шешімді орындауға жолдану талапкердің еркіне байланысты жүзеге асырылады. Ал бітімгершілік келісімге келу екі жақтың, талапты мойындау жауапкердің еркіне байланысты болады.
Нақты азаматтық істегі диспозитивтілік азаматтық сот өндірісінен бастап атқару өндірісіне дейін орын алады. Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтілік азаматтық құқықтық қатынастарға тән диспозитивтік бастаманың ары қарайғы көрінісі және нәтижесі болып табылады. Диспозитивтік бастама сот өндірісінің барлық кезеңіне – нақты іс қозғаудан атқару өндірісіне дейін таралып, әрекет етеді.
Жалпы, диспозитивтік қағидаға анықтама беруде ғылымда ғалымдармен әртүрлі көзқарастар қалыптастырылған. Олардың, тиісінше, мағыналары да әр түрлі. Мәселен, Ю.С. Осиповтың пікірі бойынша диспозитивтік қағида - бұл соттың, прокурордың және басқа да құзіретті органдардың көмегі арқылы іске қатысушы тұлғалардың өздеріне тиесілі материалдық және процессуалдық құқықтарын пайдалану құқығы мен бостандықтары. [1] Ол бұл анықтамада диспозитивтік қағиданың екі негізгі және бір-бірімен байланысты кезеңін анықтайды. Біріншіден, бұл жерде азаматтық сот өндірісінің бастауы бекітілген, және екіншіден, осының нәтижесінде іс барысындағы мүдделі тұлғалардың бастамашылығының ара қатынасы анықталады.
Келесі бір автордың пікірі бойынша диспозитивтік қағидасы – азаматтық сот өндірісіндегі процестің бастамасы мен жылжу механизмін анықтайтын нормативтік-жетекші ереже. [2] Мүдделі тұлғалар азаматтық істі қозғап, іс барысында оның ары қарай жылжуына, өзгеруіне, бір сатыдан екінші сатыға өтуіне және істің тоқтауына әсерін тигізеді. Диспозитивтік қағидасы азаматтық іс жүргізудің барлық сатыларын қамтиды және тек қадағалау өндірісінде ғана нақты шектеулер арқылы көрініс табады. Бұл жерде азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік бастама дегеніміздің өзі не соған сипаттама беріп көрейік.
Диспозитивтік бастама азаматтық іс жүргізу құқығындағы диспозитивтік қағиданың көрініс табуы мен дамуы болып табылады. Осы айтылғанға байланысты Азаматтық кодекстің 8-бабына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өздеріне тиесілі азаматтық құқықтарды, соның ішінде оларды қорғау құқығын өз еріктері бойынша пайдаланады Азаматтардың өз құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау Конституцияда көрсетілген. АІЖК-нің 8-бабында әрбір мүдделі тұлға өзінің бұзылған немесе даулы конституциялық құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа жолдану құқығы көрсетілген. Азаматтық іс жүргізу заңы азаматтық субъективтік құқықтарды сотпен қорғауды жүзеге асыру мақсатында әрбір субъектіге іс жүргізуде еркін пайдаланатын нақты процессуалдық әрекеттер мен құқықтарды ұсынады.
1. Осипов Ю.С. Гражданский процесс. М., 1996. 42 бет.
2. Боннер А.Т. Принцип диспозитивности в советском гражданском процессуальном праве. М., 1987. 44 бет
3. Шакарян М.С. Гражданский процесс. М., 1996. 38 бет.
4. Боннер А.Т. Аталған еңбекте. 44 бет.
5. Авдюков М.Г. Принцип законности в гражданском судопроизводстве. М., 1970. 17 бет.
        
        Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні
Диспозитивтік қағида азаматтық іс ... ... бір ... ... Бұл ... істің ары қарай жылжуын, олардың бір сатыдан екінші
сатыға ... ... яғни ... іске ... ... өздеріне
тиесілі материалдық және процессуалдық құқықтарына билік етуінен көрініс
табады. ... ... ... ... істі қозғау, талаптың пәні
мен негізін анықтау, сот шешіміне шағым ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Ал бітімгершілік келісімге
келу екі жақтың, талапты мойындау жауапкердің еркіне байланысты болады.
Нақты ... ... ... ... сот ... бастап
атқару өндірісіне дейін орын алады. Азаматтық іс ... ... ... қатынастарға тән ... ары ... ... және ... болып табылады. Диспозитивтік
бастама сот өндірісінің барлық кезеңіне – нақты іс қозғаудан ... ... ... ... ... ... қағидаға анықтама беруде ғылымда ғалымдармен
әртүрлі көзқарастар қалыптастырылған. Олардың, тиісінше, мағыналары да ... ... Ю.С. ... ... бойынша диспозитивтік қағида - бұл
соттың, прокурордың және басқа да құзіретті органдардың көмегі ... ... ... ... ... материалдық және процессуалдық
құқықтарын пайдалану құқығы мен ... [1] Ол бұл ... ... екі ... және ... ... кезеңін
анықтайды. Біріншіден, бұл жерде азаматтық сот ... ... және ... ... нәтижесінде іс барысындағы мүдделі
тұлғалардың бастамашылығының ара қатынасы анықталады.
Келесі бір автордың пікірі бойынша диспозитивтік қағидасы – ... ... ... ... мен ... ... ... ереже. [2] Мүдделі тұлғалар азаматтық істі ... ... оның ары ... ... ... бір ... ... сатыға
өтуіне және істің тоқтауына әсерін тигізеді. Диспозитивтік қағидасы
азаматтық іс ... ... ... қамтиды және тек ... ғана ... ... ... ... ... Бұл жерде азаматтық
іс жүргізудегі диспозитивтік бастама дегеніміздің өзі не соған сипаттама
беріп көрейік.
Диспозитивтік бастама азаматтық іс ... ... ... көрініс табуы мен дамуы болып табылады. Осы айтылғанға байланысты
Азаматтық кодекстің 8-бабына сәйкес ... мен ... ... ... ... ... ... ішінде оларды қорғау құқығын өз
еріктері бойынша пайдаланады Азаматтардың өз ... мен ... ... ... Конституцияда көрсетілген. АІЖК-нің 8-бабында әрбір
мүдделі тұлға өзінің ... ... ... ... ... және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін сотқа жолдану
құқығы көрсетілген. Азаматтық іс жүргізу заңы ... ... ... ... ... ... мақсатында әрбір субъектіге іс
жүргізуде еркін ... ... ... ... мен ... іс ... ... осы кезге дейін диспозитивтік қағида
түсінігі мен ... бұл ... ... ... оның қандай субъектілер
арасында әрекет ететіні және бұл қағиданың азаматтық сот ... ... ... ... туралы ғалымдарда ортақ пікір жоқ деп айтуға
болады. Бірақ көптеген ... ... ... диспозитивтік қағида
азаматтық сот өндірісінің жылжымалы бастамасы болып табылады. ... ... іс ... бастама іске қатысушы тұлғалардың
құқықтарымен айқындалады.
Диспозитивтік қағидаға дұрыс ... ... ... ... ойын айта кетуге де болады. Диспозитивтік қағида – азаматтық
сот ... ... ... бірі. Бұл қағида азаматтық процестің
қозғалыс механизмдерін анықтайды. Ол даулы ... ... ... ... ... ... табады. Даулы азаматтық процестің
негізгі қозғаушы бастамасы болып іске ... ... ... ... [3]
Осы айтылған мәселеге байланысты тағы бір айта кететін жағдай бар.
Кейде қоғам, мемлекет, сонымен қатар ... ... ... ... ... бір ... байланысты мүмкін болмай қалады. Бұндай
жағдайда азаматтық іс прокурордың, ... ... ... ... ... ... ... кездесетін жағдайларда қоғамдық және
басқа да ұйымдар мен жекелеген азаматтар ... ... ... ... тұлғаның құқықтары мен заңмен қорғалатын мүддесін қорғау
үшін сотқа жолдана ... ... ... ... ... ... үшінші
тұлғаларды да қарастырып көрейік. Біз білетіндей, ... ... ... ... үшінші тұлғалар бар. Олардың процессуалдық жағдайы
талапкердің процессуалдық жағдайына жақын, ... ... ... ... бар. ... ... тұлға іс жүргізу кезінде екі тарапқа ... мен ... ... қоя ... ... 52-б). ... қатар даудың
пәніне дербес талап қоймайтын үшінші ... да бар. Олар ... ... процессуалдық құқықтар мен міндеттерге ие (АІЖК. 53-б). Дербес
талап мәлімдейтін үшінші тұлғалар диспозитивтік қағиданың әрекет ету ... ... Ал ... талап қоймайтын үшінші тұлғалар процесстің жеке
сатыларында ... ... ... ... ... Осы ... мәселелерді
қорыта келе, диспозитивтік қағида ... ... іс ... және ... ... ... еркі ... қатар
үшінші тұлғаларға да берілген деп айтуға да болады.
Сонымен жоғарыдағыларға байланысты айтатын болсақ, диспозитивтік қағида
- бұл тараптардың және басқа да іске ... ... ... ... және ... ... өз еркімен пайдалануы. Әрбір
мүдделі тұлға өзінің құқықтарын бұзылды деп есептесе, онда ... ... ... құқылы. Бұл жерде мүдделі тұлға ретінде алдымен өз атынан
өзінің субъективтік құқықтарын ... ... ... ... адамды
түсіну керек.
Сондай-ақ, оқулықтарда диспозитивтік қағида азаматтық іс қозғау
тәртібін, сотпен ... ... ... ... ... ... ... екінші сатыға өтуін және процестің ... ... ... [4] ... бұл ... ... процестің
туындауы, дамуы және аяқталуын соттың, прокурордың және басқа да ұйымдардың
көмегімен тараптардың материалдық және процесуалдық құқықтарын жүзеге ... ... ... осы ... ... ... тиесілі материалдық және
процесуалдық еркін өз еркімен пайдалана алады деп дұрыс ... ... ... ... ... ... кей ... арызы бойынша істі қозғау, олардың белсенді көмегі деп айтуға
жеткіліксіз болып табылады. Осы ... ... пәні ... іс ... ... ... ... қолдану және осы
құқықтарды қорғауда процесуалдық құралдарды толық ... ... ... ... іс ... ... да ... теңдік, объективтік шындық және бәсекелестік қағидаларымен тығыз
байланыста әрекет етеді. Бұл жерде қысқаша тоқталсақ, заңдылық қағидасына
сәйкес тараптар өз ... ... ... заң ... ... ... керек. Теңдік қағидасына сәйкес тараптарға артықшылықтағы құқықтар
берілмейді. Ал бәсекелестік қағидасына сәйкес тараптар ... ... мен ... жүзеге асырады. Сонымен қатар, заң оқулықтарында
диспозитивтик қағидасы азаматтық іс жүргізу кезіндегі субьектінің мүліктік
және мүліктік емес ... ... деп ... Бұл жерде
диспозитивтілік азаматтық сот өндірісінде азаматтық құқықтағы жеке ... сай ... деп ... ... ... М.Г. ... ... қағиданың азаматтық сот
өндірісінде көрініс табатын үш жағдайын көрсеткен:
а) іс жүргізу ... ... ... ... ... пәні ... тұлғамен анықталады;
б) іске қатысушылар процесті дамыту және аяқтау үшін өздеріне
тиесілі ... ... ... пайдаланады. [5]
Бұл жерде ғалымның пікірін дұрыс деп ... ... ... ... істі қозғау немесе қозғамау ... ... өз ... шешеді.
Мүдделі тұлға өз бастамасымен істі қозғаған кезде ... ... ... ... жеке өзі ... Ал ... процесті бір нәтижеге жеткізу
үшін өздеріне берілген процессуалдық құқықтарды еркін пайдаланады. Сонымен
қатар ... іс ... жеке ... ... ... реттерде көрініс табады:
Біріншіден, тек құқықты иеленушінің өзі ғана бұзылған құқығын орнына
келтіру үшін ... ... не ... өзі ... ... Осыған
байланысты, егер мүдделі тұлға өз құқықтарын қорғауды ... ... ... өз ... ... ... істі ... алмайды. Сол себептен
азаматтық істі қозғау үшін арыз-талап ... ... Бұл ... ... ... ... жоқ" ... сөзін айтуға болады. Сонымен
қатар басқа ... ... мен ... ... ... ... ... органдарына және басқа да тұлғаларға сотқа
жолдану құқығы берілген. Бірақ, ... ... ... ... тұлғаның
өзімен қозғалады, яғни мүдделі тұлға талап қою арқылы істі ... ... Осы ... ... өз ... іс ... ... мен басқа да тұлғалардың бастамасымен іс жүргізуді салыстырып
қарасақ, бірінші айтылған тұлғаның әрекетінде диспозитивтік бастама, ... көп. ... ... ... де өз ... қарсы талап қоюға
мәжбүрлеуге жол берілмейді. Егер прокурор, мемлекеттік басқару органдары
басқа біреудің ... оның ... ... үшін ... іс ... ... ... сот қысқартып, тоқтатып тастайды. Бұл жерде әрекет қабілетсіз
деп тану туралы, психатриялық ... ... ... ... ... ... ... иеленуші талап негізін және пәнін, берілген талап
мөлшерін өзі ... ... ... негізін және пәнін өзгертуге,
қойылған талап мөлшерін ұлғайтуға немесе азайтуға құқылы. Бірақ, бұл ... өз ... ... ... ... ... ... нұқсан
келтірмеуі керек. Егер процесс барысында тұлғаға істің ... ... ... ... жол берілсе, онда екінші жақтың
құқықтарына ... ... ... ... ... теңдік қағидасы
бұзылып, талапкер басымдыққа ие болады.
Үшіншіден, егер азаматтық құқықты иеленуші процеске дейін құқықты еркін
пайдалана алса, онда бұл ... ... ... де ... керек.
Осыған байланысты талапкер талаптан бас тартуы, жауапкер талапты мойындауы,
екі тарап істі ... ... ... ... Тағы бір ... ... сот процеске қатысушылардың материалдық және процессуалдық
құқықтарды жүзеге асырудағы әрекеттері заңға қайшы келмеуіне және ... ... мен ... ... ... ... ... Жауапкердің талапты мойындауы, тараптардың бітімгершілік келісімге
келуі заңға қайшы келгенде және ... ... ... және ... мүдделеріне нұқсан келтірсе, онда сот тараптардың мұндай
әрекеттерін ... ... ... ... ... бас тарту немесе
бітімгершілік келісімді қабылдап, бекітпейді. Бұндай жағдайда сот дәлелді
ұйғарым шығарады және бас ... ... мен ... ... ... байланысты тағы бір айта кететін жағдай бар. Көптеген
ғалымдар (М.Г. ... А.Т. ... А. А. ... ... ... ... жүзеге асырғанда, осы әрекеттермен
(диспозитивтік ... ... ... ... ... ... деп
көрсеткен. Олардың ойларынша, диспозитивтік қағидаға сәйкес тараптар ... ... ... ... ... Сот ... әрекеттеріне
кей жағдайларда ғана араласа алады. Нақтылап айтсақ, сот заңды бұзушылықтың
болмауын немесе басқаның құқығына нұқсан келмеуін бақылайды және ... ісін ... ... мен ... ... қорыта келе мынадай тұжырым жасауға болады. Егер ... ... ... сот ... ... ... мәселені шешуде еркіндікке ие болса,
онда осы құқықтарды қорғаудағы процессуалдық ... ... ... болуы керек.
Ескертулер:
1. Осипов Ю.С. Гражданский процесс. М., 1996. 42 бет.
2. Боннер А.Т. ... ... в ... гражданском
процессуальном праве. М., 1987. 44 ... ... М.С. ... ... М., 1996. 38 ... ... А.Т. ... еңбекте. 44 бет.
5. Авдюков М.Г. Принцип законности в ... ... ... 17 бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізудің қағидалары40 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы ақпарат46 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Іс жүргізудегі ақпараттық жүйені қолдану23 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi дәлелдеменiң түсiнiгi мен топтастырылуы29 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi сот бұйрығы32 бет
Азаматтық іс жүргізудегі адвокат қызметінің құқықтық мәселелері81 бет
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдемелер73 бет
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдеу және дәлелдемелер мәселелері58 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь