Арыз

Қазіргі кездің көзқарасы бойынша, субъективті құқықты қорғау мүмкіндігі ол бұзылған фактісінен туындайды, яғни нақты тұлға өз құқығын жүзеге асыруда біреу бөгет жасап тұр деп есептесе, осының салдарынан оның қорғануға құқысы бар. Басқа сөзбен айтқанда, субъективтік құқық болатын болса, бір мезгілде оны қорғау мүмкіндігі де болады.
Керісінше, анықталған құқық өкілеттілік туралы тек магистрат арыз беру арқылы қорғауға мүмкіндік жасаса ғана сөз қозғауға болады. Арыздардың бөлек категорияларына қатысты біртіндеп қалыптасқан және ерте кезеңдерінде барлық мүмкін болатын дәмеленулерді қамтыған жоқ. Осылайша, субъективтік құқық пен оны қорғау мүмкіндігі бір – бірінен ажыратылған еді, соңғысы біріншісінен туындамады және берілген нақты жағдайда жоқ болуы да мүмкін еді. Қазіргі кездегі қорғау тәртібіне қарағанда «құқықтан – арызға», ежелгі римдік тәртіп «арыздан - құқыққа» формуласымен анықталды, яғни тек сәйкес арыз болған кезде ғана субъективтік құқық қорғауға жатады.
Арыз түсінігі және оның түрлері. Арыз (actio) түсінігі Дигесттерде анықталған: «Арыз дегеніміз – тұлғаның сот арқылы оған тиесілі талаптарды жүзеге асыру құқығы болып табылады».
Арыздарды заттық (actiones in rem) және жеке (actiones in personam) деп бөлу критериі жауапкердің тұлғасы болып табылады. Заттық арыз сәйкес ереженің (мысалы, иелену құқығы) бұзушысы бола алатын кез келген тұлғаға қарсы бағытталады. Алдын ала оның кім болатыны белгісіз болғандықтан, бұл арыз тек анықталған бұзушыға ғана емес, әрбір үшінші тұлғаға – заттық құқықтың мүмкін болатын бұзушысна қарсы да бағытталады. Керісінше, жеке арыздарда мүмкін болатын құқық бұзушысы алдын ала анықталған, себебі бұл арыздар қатысушылары міндеттеменің пайда болу негізі болып табылатын келісім шартқа отыру мезгілінен бастап белгілі болатын міндеттемелік қатынастардан туындайды.
Сонымен қатар, арыздар былай бөлінді: персекуторлық – қандай да бір құндылықты қайтару туралы (мысалы, иеленушінің өз затын қайтарып алу туралы арыз); айыптық – айыпты төлету немесе залалдың орнын толтыру (және егер жауапкердің құқыққа қарсы әрекеттері оны байытпаған жағдайда да); арбитрарлық – судья адал ниет принципімен өз қарауынша шығындардың орнын толтыру көлемін анықтады; популярлық – ол кез келген азаматпен адамдарға немесе жануарларға зиянкелтіретіндей етіп бір нәрсені қойғандарға немесе ілгендерге қарсы берілетін арыз.
Бөлек категорияны цивильдік және абстракттілі болып табылатын, яғни цивильдік құқыққа негізделген және олардың пайда болу негізіне сілтемесі жоқ (бұл мәнсіз болды) кондикциондық арыздар құрды.
Арыз талапты сот шешімімен қанағаттандыру құралы ретінде азаматтық процессте жүзеге асырылады
        
        Арыз
Қазіргі кездің көзқарасы бойынша, ... ... ... ол ... ... туындайды, яғни нақты тұлға өз құқығын
жүзеге асыруда біреу бөгет жасап тұр деп ... ... ... оның
қорғануға құқысы бар. Басқа сөзбен ... ... ... ... бір мезгілде оны қорғау мүмкіндігі де болады.
Керісінше, анықталған құқық өкілеттілік туралы тек магистрат арыз беру
арқылы қорғауға ... ... ғана сөз ... ... ... ... қатысты біртіндеп қалыптасқан және ерте кезеңдерінде
барлық мүмкін болатын дәмеленулерді ... жоқ. ... ... пен оны қорғау мүмкіндігі бір – бірінен ажыратылған еді, ... ... және ... нақты жағдайда жоқ болуы да мүмкін
еді. Қазіргі кездегі қорғау тәртібіне қарағанда «құқықтан – арызға», ... ... ... - құқыққа» формуласымен анықталды, яғни тек сәйкес
арыз болған кезде ғана субъективтік құқық ... ... ... және оның ... Арыз (actio) ... ... «Арыз дегеніміз – тұлғаның сот арқылы оған тиесілі ... ... ... ... ... ... ... in rem) және жеке (actiones in personam)
деп бөлу критериі жауапкердің тұлғасы болып табылады. ... арыз ... ... ... ... ... бола алатын кез келген тұлғаға
қарсы ... ... ала оның кім ... белгісіз болғандықтан, бұл
арыз тек анықталған бұзушыға ғана емес, әрбір ... ...... ... ... ... ... да бағытталады. Керісінше, жеке
арыздарда мүмкін болатын құқық бұзушысы алдын ала ... ... ... ... ... пайда болу негізі болып табылатын
келісім шартқа ... ... ... ... ... міндеттемелік
қатынастардан туындайды.
Сонымен қатар, арыздар былай бөлінді: персекуторлық – қандай да ... ... ... ... ... өз затын қайтарып алу туралы
арыз); айыптық – айыпты төлету немесе ... ... ... ... ... құқыққа қарсы әрекеттері оны байытпаған жағдайда ...... адал ниет ... өз ... ... ... ... анықтады; популярлық – ол кез келген азаматпен адамдарға
немесе жануарларға зиянкелтіретіндей етіп бір ... ... ... ... ... ... категорияны цивильдік және абстракттілі болып табылатын, яғни
цивильдік құқыққа негізделген және олардың пайда болу ... ... (бұл ... ... кондикциондық арыздар құрды.
Арыз талапты сот шешімімен қанағаттандыру құралы ретінде азаматтық
процессте жүзеге асырылады
Бірінші және ең ежелгі формасы ... ... (legis action ... арыз; мүмкін бұл термин зорлық пен озбырлыққа қарсы «құқықты заңды
түрде жүзеге асыру» дегенді ... ) ... ол екі ... тұрды: in jure
мен in judicio. Іn jure сатысы сот ... ... ... - ... ... ... ... Құқығым бұзылды деп санаған
тұлға ... іс ... үшін ... алдында бұл туралы өтініш жасау керек
болды. Магистрат қуынушымен мәлімделетін ... ... ... мен оның ... ... бар ... ... бұл сатысының мақсаты пайда болған даудың құқықтық мазмұнын
анықтау, яғни бұл ... ... ... пәні ... ... анықтау.
Жоғарыда айтылғандай, магистрат бұзылған субъективтік құқықты сотта ... ... ... әр ... бере ... тек дәмелену заңға сәйкес
сонымен қатар оның тұжырымдамаларына сай болатын болса. Арыз жоқ ... ... да ... жоқ ... сөз. Гай өзінің Институцияларында
легисакциондық процесстің формализмін және құралдардың жетіспеушілігін атай
отырып, мынандай мысал ... Егер ... кім ... ... ... арыз ... ... оларды жүзімнің сабағы деп атайтын болса, олл
істен ... ... ХІІ ... ... мазмұнына сай ол тек ... ... арыз ғана ... еді.легисакциондық процесс шегінде
арыздардың әртүрлі пәндеріне сәйкес, оларды қарастырудың бес формасы бар:
пари процесі; қол салу ; ... ... ... бар процесс; белгілі бір
ақша соммасын немесе зат санын талап ... ... ... берушінің
кепілдік алуы бар процесс.
Пари процесі (sаcramenti) меншік құқығы жөнінде ... ... ... ... ең көп ... ... еді. Тараптар
арасындағы сөз тартыстары магистрат алдында өтетін. Даулы зат немесе ... ... біге болу ... Мысалы, дау жер учаскесі жөнінде болса,
онда жердің бөлшегі әкелінген. Тараптардың салттық әрекеттерінің мақсаты ... ... ... ... өз ... негіздеуді сұрайды:
«Мен сеннен қандай негізде виндикациялағаныңды сұраймын (яғни ол зат ... ... ... ... бас ... алды. Одан кейін қуынушы
жауапкерге кепіл ... ... да өзі оны ... ... ... ... орнатылған: егер даулы заттың бағасы 1000 асстан ... ... 500 ... ... ... ... үшін 50 асс болды.
Кепіл қазынаға төленген. Одан ... ... ... – litis ... ... ... мен жауапкердің әрекеттеріне куә болған және ... ... ... in jure ... ол ... арасындағы третейлік сот жөнінде
келісім шарттың қатаң регламенттелген процессуалдық тәртібі.
Екінші кезеңде in judicio судья дауды ... ... ол 30 ... кейін ғана
бастала алатын. Бұл мерзім тараптар үшін ... ... ... үшін ... Тараптар көрсетілген уақытта сотқа келеді. Егер
тараптардың біреуі себепті келе алмайтын болса, онда іс ... ... ... біреуі себепсіз келмейтін болса, онда судья келген тараптың
пайдасына істі ... ... ... олар ... айтқандарын негіздеген.
Судья келтірілген дәлелдерді өзі карастырып, наразылық білдіруге жатпайтын
ауызша шешім шығарған. Істе ... ... ... ... ... ... ал ... ол қайтарылдв.
Римді әлемдік экономикалық айналымға енгізген сәтімен соттық қорғауды енді
римдіктер еместерге де беру ... ... еді. ... ... ... ... ... тарлығымен легисакциондық процесс
күрделеніп кеткен іскерлік қатынастар талаптарына сай ... ... ... ... ... ... болды және олар
расталатын болса, онда арызды қанағаттандыруға ... Енді ... ... претор цивильдік құқықты пайдалану құзыретін берсе, соғұрлым
пайдаланды. Енді істің шешімі формуланың ... ... ... Соның
нәтижесінде претор тек қана мәселені ғана шешкен жоқ, сонымен қатар рим
құқығының ... даму ... да ... ... ... көмегімен
өзіне құқықтық жүйелерді алып қойып, преторлық құқық пен халық құқығының
артықшылығын орнатып, цивильдік ... ... ... кеңейтіп,
претор рим классикалық құқығын өмірге әкелді.
Преторлық формула. Ол судьяны (немесе судьялар коллегиясын) ... ... ... ... ... ... ... интенция мен
кондемнация (intentio et condemnatio). Интенция арқылы қуынушы дәмеленулері
туралы, сот алдында қойылатын сұрақ туралы білуге болады. ... ... ... ... ... берілетін нұсқаулар, егер интенция
дәлелденетін болса, арызды қанағаттандыру немесе арыздан бас тарту. Мысалы,
«Егер Стих құл квириттердің ... ... ... (интенция) болса, онда
сен, судья, Н-ды кінәла, егер анық ... ақта ... ... ... ... ... ... Интенцияның мазмұны арыздың
түрін анықтайды. Мысалы, заттық құқықтуралы дауда – intentio in rem ... ... арыз - actio in rem, ... туралы дауда – entio in
personam және - actio in ... ... ... ... ... ... онда intentio in ... ал арыз actio civilis деп аталады. Құқық өкілеттілігіне ... ... ... фактілік жағдайды белгілейтін интенция – in factum
concepta, ал арыз – action praetoria. Бұл ... ... тек ... ... ... ... және ... бола қалса) онда қорғауды фактілік
қатынастарға береміз.өзінің құқық шығармашылығында претор ... ... да ... in jus ... ... соңғысын қолдану
керек деп жазып, бірақ солай бола тұра өзінің жасаған қағидаларын да ескеру
керектігін де ... ... ... ... (өзінің талап ету құқығын
беру) білмегендіктен,осы құқықты ... ... ... ... тек ... өзі бере ... бірақ цессионарийға емес (құқық берілген тұлға).
Претор интенцияны түрлендірді, ол ... ... ... ... ... істі шешкен. Бұл - аналогия бойынша арыз (actio ... ... ... ... ... ... ... арызды қолданған, (action fieticia), шын мәнінде жоқ ... ... ... ... ... ... ... жоғалтқан
тұлға цивильдік құқыққа сәйкес құқығын жоғалтып, міндеттерден босатылды.
Соңғысы несие берушінің мүддесін бұзу деп ... ... ... ... ... ... ... да күрделі құқықтық жағдайларда қуынушы талабының пайда болу ... ... қою ... тууы ... еді (мысалы, алдын ала
бағасы анықталмаған уйді салу ... ... ... ... ... -
демонстрация (demonstratio) интенцияның алдында, формуланың басында
орналастырылады.
Ақырында, арыз формуласының ортақ ... ... ... адьюкация бар,бұл
арқылы судья ортақ меншіктегі затқа құқықты иеленушілердің біреуіне,соңғысы
керекті ... ... ... ... ... ... ... міндетті элементі тек интенция болады, өйткені онсыз арыз да
болмайды. Формулада кондемнация (беруді ұйғару) ... ... ... ... ... тану ... арызды кейіннен талапты бір немесе
бірнеше жауапкерлерге ұсыну үшін ... ... арыз ... ... ол ... шығарылған шешімнің (пронунцикация – ... ... ... ... істі қарастырған кезде міндетті күші
болады. Формулалардың көбісі тек интенция мен ... , ... ... да ... ал ... бөлу ... арыздарда
адиудикация (кондемнацияның орнына) да бар.
Жауапкердің қорғану құралы ретінде ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ол in jure сатысында жауапкердің
сұрауымен беріледі және ... ... ... Әдетте егер интенция
дұрыс болса, одан ... ... ... ... бірақ егер
эксцепция дәлелденбейтін болса, интенцияның негізделгендігіне қарамастан,
онда кондемнация іске ... ... заем ... шартынан туындаған қарызды талап ... ... ... ... ... ... ... деп айтты делік. Мұнда арызды
мойындамау бетке, сондықтан судья цивильдік құқыққа негізделе отырып (ipso
jure), жауапкер ... ... ... ... егер жауапкер
интенцияға қарсы болмай, қуынушы ... ... ... ... арызға
наразылық білдірсе, онда бұндай қарсылықты судья тек мына жағдадйда ғана
ескере алады – егер ол ... ... ... ... ... ... құқық жауапкершіліктен босату негізі ретінде алдау ... ... ... ... соттар қаулыларының құрамдас бөліктері преторлық формуланың
негізгі элементтеріне сәйкес келеді.
Республикалық кезеңінің аяғында соттық юрисдикциясы ... ... ... ... ... өндіріс формасында
қарастырды.
Принцепстің жеке билік институттарын ... ... ... кеңееді және ІІІғ. Соңында басым болады да, формулярлық
прцесс ауқымын тез ... ... ... ... ... толық
жойылды. 294жылдың Конституциясы процесстің экстраординарлық (когнициондық)
формасын жалғыз ретінде қалыптастырып, претормен ... ... ... ... мен принциптерінің күрт өзгеруіне әкеліп соқтырды.
Негізінде, атқарушы билік пен сот ... ... меже ... ... демократияның белгісі.
Іс басынан аяғына дейін extra ordinem ... ... ... тыс,
яғни формулярлық процесстен тыс ... Ол арыз ... ... ... ... күнін белгілеп, өз атынан жауапкерді ... ... ... ... ... баж ... ... айтылудың
жариялылығы шектелген. Прцеске адвокаттар ... ... Іс ... ... ... ... ... Егер қуынушы тым көп ... ... ... ... ... ... жөнінде апелляцияны
императорға шейі де беруге болады, және ол ... ... ... ... Сонымен қатар экстраординарлық процесс азаматтық процесс
формаларының кейбір принциптерін қабылдады, олар – ... ... ... ... ... ... ... алдын ала
ескерілмеген, соған сәйкес легисакциондық процессте қроғау ... ... ... бері консулдың әкімшілік билігімен шешілді, ал
кейіннен тараптардың біреуінің сұрауымен претормен ... ... ... ... билік иесінің белгілі бір тұлғаға қатысты ... ... ... тыйым салу (interdictum) ретіндегі ... ... ... әртүрлі фактілік қатынастар шешілді: көршілік, жалға
алушы мен жалға беруші қатынастары, ... ету және т.б. Егер ... ... ... ... ол ... ... оны дереу орындау
тиіс, интердиктіні орындамағаны үшін ... ... ... айып ... ... интердикт іс зерттелгенде берілді, сондықтан ол ... ... ... ... ... кезеңде алдын ала тергеусіз
берілген ... ... ... болып қалды, оны орындамаған жағдайда
немесе ол туралы шағымданғанда, ерекше ... ... ... ... ... претор интердиктіні қолдайтын (бұл кезде ол
сөзсіз бұйпық ... ... ... ... ... ... босатылады) арбитрді тағайындады. Егер ... ... ... ... қатар интердиктіні орындамайтын болса, онда
бұл қатынас басқа тәртіппен қаралды. Тараптардың екеуі де айып ... ... ал ... қай ... ... болса, сол оған қоса
залалдың орнын толтыруға міндетті еді.
Керекті сот құралдары жоқ немесе цивильдік құқықтың жалпы ... ... сай ... ... жағдайлар көп кездесетін. Екі жағдайда да
претормен арнайы жасалған құқықты ... ... ... бұрынғы қалпына
келтіру (реституция) – restitutio in integrum. Осылайша, сот ... ... ... ... яғни сот ... ... боолған
заңдық қатынастарды қалпына келтіруді сұрай алды. Басқаша жағдайды келесі
мысал арқылы көрсетуімізге болады. Тиций ... ... ... мул
Авлдың иелігінде болды. Иелік етудің ескіру мерзімінің аяғына қарай Тицийге
өз шаруамен кетуге тура ... яғни оның ... ... ... беру ... ... цивильдік құқыққа сай иелік етудің ескіру мерзіміне
сәйкес мулдың иесі ... ... ... ... ... ... ... Тицийдің өтініші бойынша претор оған ... бере ... оның ... ... болған жағдайды қайтадан орнату, осылайша оған
арыз беру ... ... ... ... ... ... 1) залал келтірілетін болса;
2) реституцияға негіз болса.
Судья претордың формулада жасаған қорытындылармен байлаулы болды және олар
расталатын ... онда ... ... ... Енді судья
неғұрлым олған претор цивильдік құқықты пайдалану ... ... ... Енді ... ... ... мазмұнына байланысты болды. Соның
нәтижесінде претор тек қана мәселені ғана шешкен жоқ, ... ... ... ... даму ... да ... берді. Формуланың көмегімен
өзіне құқықтық жүйелерді алып қойып, преторлық ... пен ... ... ... цивильдік құқықтың қорғау мүмкіндігін кеңейтіп,
претор рим классикалық құқығын өмірге әкелді.

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арыз немесе өтініш13 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Сібір қырғыздары» және «Орынбор қырғыздары»3 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Іс жүргізу19 бет
Іс қағаз19 бет
Істі сотта қарау81 бет
Ішкі маркетингтік ақпарат жүйесі26 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбай ұлы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь