Мемлекеттік бюджеттің мәні

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 Мемлекеттік бюджет туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Бюджет жүйесі және бюджет құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9 2 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Мемлекеттік баждар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.3 Бюджет балансы. Бюджет тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, несиелік, бюджеттік қарым-қатынастың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені белгілі, себебі жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны, жұмыссыздық пен инфляцияның деңгейі, валюталық курс және басқа да макроэкономикалық көрсеткіштер бір-бірімен тығыз байланысты.
Курстық жұмыстың өзектілігі: мемлекеттік бюджеттің басқа да қаржы тармақтарымен байланысын, оның экономикалық рөлі мен мәнін, маңызын айқындау, мемлекеттік бюджет құрылымын, бюджетаралық қатынастары, функциялары мен оларды жүзеге асыру тәртіптерін, мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарынның әлеуметтік-экономикалық салаларға, нақты экономика секторына, қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға байланысты жұмсалуын, яғни мақсаттылығын және бағыттылығын, мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарын жоспарлауды дамыту мен оларды бақылауды жетілдіру перспективаларын қарастыру.
Курстық жұмыстың мақсаты: мемлекеттің қаржы буыны ретіндегі мемлекеттік бюджеттің атқаратын рөлін,экономикалық мәні мен мазмұнын анықтау, мемлекеттік бюджеттің өз жағдайында қаржының басқа тармақтарымен тығыз байланысын, міндеттері мен функцияларын, мақсаттарын әзірлеу, мемлекеттегі қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетті ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілерін зерттеу, экономиканы басқарудың құралы ретінде мемлекеттік бюджетке сипаттама беру, мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарының бөлуін және бақылауын талдау, олардың мақсаты мен бағыттылығын, алдағы жылдарға арналған мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарын жоспарлауды дамыту мен оларды қаржылық бақылауды жетілдіру перспективаларын әзірлеу.
Курстық жұмыстың міндеті: мемлекеттік бюджеттің атқаратын рөлі, әлеуметтік-экономикалық мәні мен мазмұнын, функцияларын, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын, мемлекеттік бюджеттің кірістерінің құрылымын (салықтық және салықтық емес түсімдер, негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер, трансферттер), өсу қарқынын,2011-2013 жылдарға арналған мемлекеттік бюджет кірістерінің жоспарын, олардың қайнар көздерін, шығыстарының құрамы (жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер, қорғаныс, қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, құқықтық, сот, қылмыстық-атқару қызметі, бiлiм беру, денсаулық сақтау және т.б.) мен динамикасын, 2011-2013 жылдарға арналған мемлекеттік бюджет шығыстарының жоспарын кестелер, диаграммалар негізінде көрсету, талдау, мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарын жоспарлауды дамыту мен оларды қаржылық бақылауды жетілдіру перспективаларын қарастыру. [1]
1. Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы. Экономика, 2010- 522 бет 2. Кәкімжанов З. Салық кодексіндегі соңғы өзгерістер. Егемен Қазақстан - 2002 ж.- 22 қаңтар - 2 б.
3. А.Д. Байдуйсенов. Қазақстан салық жүйесіндегі кебір мәселелер. Қаржы - Қаражат - 2001 ж. - №4-32-36 б.
4. Құлыпбаев С. «Қаржы». Оқу құралы - Алматы: Мерей, 200 ж - 154 б.
5. Құлыпбаев С, Баязитова Ш, Баязитова А. Қаржы теориясы. Оқу құралы - Алматы: Мерей, 2001 ж - 176 б.
6. Ілиясов Қ.Қ. «Қаржы». Алматы - 2003 ж.
7. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы. (Салық кодексі) Алматы, 1995-160 б.
8. Черник Д.Г. Починок А.П. Основы налоговой системы: Учебное пособие для вузов. - Москва: Финансы, Юнити, 1998. - 422с.
9. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. - Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. - 285с.
10) Қаржы теориясы. Оқу құралы - Алматы: Мерей, 2001 ж - 176 б. Егемен Қазақстан - 2002 ж.- 15
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
1 Мемлекеттік бюджет туралы жалпы
түсінік.....................................................................
................................................4
1.1Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен
рөлі................................4
1.2 Бюджет жүйесі және бюджет ... 9 2 ... ... мен ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен
шығыстары....................................22
2.2 Мемлекеттік
баждар......................................................................
.................23
2.3 Бюджет балансы. Бюджет
тапшылығы........................................................24
Қорытынды...................................................................
.......................................25
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
....................28
Кіріспе
Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік қарым-
қатынастың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені белгілі, ... ... ... өсу ... ... пен ... деңгейі, валюталық
курс және басқа да макроэкономикалық ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің басқа да ... ... оның ... рөлі мен ... ... ... бюджет құрылымын, бюджетаралық қатынастары,
функциялары мен ... ... ... ... ... бюджет
түсімдері мен шығыстарынның әлеуметтік-экономикалық салаларға, нақты
экономика секторына, қоғамдық ... ... ... яғни ... және бағыттылығын, мемлекеттік ... мен ... ... ... мен ... ... жетілдіру
перспективаларын қарастыру.
Курстық жұмыстың мақсаты: мемлекеттің қаржы буыны ретіндегі ... ... ... мәні мен ... анықтау,
мемлекеттік бюджеттің өз жағдайында қаржының басқа тармақтарымен тығыз
байланысын, міндеттері мен ... ... ... мемлекеттегі
қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетті ең
алдымен жалпы қаржы категориясынан ажырататын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке сипаттама беру,
мемлекеттік бюджет түсімдері мен шығыстарының бөлуін және ... ... ... мен ... ... жылдарға арналған мемлекеттік
бюджет түсімдері мен шығыстарын жоспарлауды ... мен ... ... ... ... ... ... міндеті: мемлекеттік бюджеттің атқаратын рөлі, әлеуметтік-
экономикалық мәні мен ... ... ... ... бюджеттің кірістері мен ... ... ... ... ... және ... емес ... негізгі
капиталды сатудан түскен түсімдер, ... өсу ... ... ... ... кірістерінің жоспарын, олардың қайнар
көздерін, шығыстарының құрамы (жалпы сипаттағы мемлекеттiк ... ... ... ... құқықтық, сот, қылмыстық-атқару
қызметі, бiлiм беру, денсаулық сақтау және т.б.) мен динамикасын, ... ... ... бюджет шығыстарының жоспарын кестелер,
диаграммалар негізінде көрсету, талдау, мемлекеттік бюджет түсімдері ... ... ... мен оларды қаржылық бақылауды ... ... ... ... — мемлекеттің белгілі бір уақыт кезеңіне,
көбінесе бір ... ... ... мен ... ... жоспары. Онда
мемлекеттік кірістердің түсетін көздері және қаражаттың жұмсалу ... ... ... ... ... ... ... жоғары
заң шығарушы органдар қабылдап, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Барлық демократиялық ... ... ... ... аса ... өкілеттіктерінің
бірі болып табылады
Жалпы қоғамдық өнімді құндық бөлудің айрықша саласын мемлекеттің
шаруашылық ... ... және ... ... ... ... Бұл қатынастарға олардың мемлекет бірден бір қатысушысы
болып ... ... ... ... ... және қоғамдық
қажеттіліктерді ... ... ... ... ... қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты екені
жалпы тиісті (тән) болып ... ... ... бұл ... бюджет» ұғымының экономикалық мазмұнын құрады. Бюджет
мемлекеттің қажетті ... және оның ... ... ... тиісті мемлекеттік және муниципалдық құрылымдардың ақшалай
қаражаттарының қорлары ... бұл ... ... ... ... ... ... етеді, мемлекеттік билік пен ... ... ... ... жүзеге асырудың қаржылық негізін
жасайды. Бюджеттерде мемлекеттің қаржылық ... аса ірі ... бұл ... ... ... ... ... асыру
үшін қажет. Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретіндегі мемлекеттік
бюджеттің объективті сипаты болады. ... ... ... ... субъективті қалауының (еркінің) нәтижесі емес, ұлғаймалы ұдайы
өндірістің ... ... ... және функцияларымен
шарттасылған объективті қажеттігі.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржылық ресурстар
мемлекетке қоғамдық өндірістің ... ... мен ... ... ... және аумақтық құрылымдарын жетілдіруге
жетуге, ... ... ... бірінші кезектегі бағдарламалары үшін
қажетті мөлшерлерде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгертулер
жүргізуге ... ... ... орталықтандырудың аркасында ақшалай
қаражаттар мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске
асыру үшін ... ... ... экономикалық және әлеуметтік дамудың
шешуші учаскелеріне шоғырландырылады. Сөйтіп, құндық бөліністің айрықша
бөлігі ... ... ... ... ... ... - ... қажеттіліктерді канағаттандыруға қызмет етеді. Объективтік ... ... өмір ... ... ... бола отырып,
айрықшалықты қоғамдық арналымды орындай отырып, мемлекеттік бюджет
экономикалық ... ... ... ... мәні мен ... ... белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік бюджетке
ең алдымен оны жалпы қаржылық категориядан ажырататын өзгеше белгілер ... ... ... ... бар, ... ақшалай нысанда
жүзеге асырылады, мақсатты ақиіалай ... ... ... косарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджеттік қатынастарга
белгілі бір ... ... тән, ... ол қаржымен ортак өзгеше
белгілердің шеңберінен шықпайды. Құндық ... ... ... мемлекеттік бюджет мына өзгеше белгілермен сипатталады: мемлекеттен
жалпы коғамдық өнімнің бір бөлігін окшауландырумен және оны ... ... ... ... ... айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
1. құнды жасау және оны ... ... ... материалдық
өндіріс қаржысынан және құнды түтынуга қызмет ететін өндірістік емес
сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің ... ол ... ... аумактар, экономиканың секторлары, қоғамдық
қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
2. ... ... оның ... нысанындағы козгалысымен тікелей
байланысты емес құндық бөліністің ... ... және ... ... жүзеге асырылады, ал қаржылық қатынастар материалдық
өндірісте де, материалдық емес ... да ... ... ... ... бюджет, кез келген басқа экономикалық категория ... ... ... және ... ... ... материалдың-
заттай іске асырылуы болады: бюджеттік қатынастар ... ... ... - ... ... ... ... коғамда болып жатқан нақты экономикалық (бөлгіштік) үдерістер
мемлекеттің жұмылдыратын және пайдаланатын ақша ағынында ... ... ... ... қор - бұл ... ... ... стадияларынан өткен
және ұлғаймалы ұдайы өндіріс, халықка әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету,
қорғаныс және ... ... ... ... ... ... ... өнім мен ұлттық табыстың бір бөлігі қозғалысының
объективті түрде шарттасылған экономикалық ... ... ... мен ... ... бөлумен және қайта бөлумен байланысты құн
қозғалысының үдерісін білдіреді.Экономикалық қосалқы ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған
қорын жасау және оны ұлгаймалы ұдайы өндіріспен қогамдық ... ... ... ... қоғамдық өнімнің құнын бөлу
және қайта бөлу үдерісінде ... ... ... ... ... ... болатын ақшалай қатынастарды
білдіреді.Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... сәйкес функцияларды - бөлу және бақылау функцияларын
қаржылардын ұдайы ... ... ... ... ... іс-әрекеті, мазмұны, мәні мен маңызы бюджеттік қатынастардың
қаралған өзіндік айрықшалығымен ... ... ... ... ... ... негізгі буыны ретінде мемлекеттік бюджет бөлгіштік
функция шеңберінде: мемлекет қаржысының орналастыру ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік бюджеітің сан қырлы маңызын ескере отырып, оны тек ... және ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге негізгі қаржы ... ... ... ... ... ... ұғым ретінде қарау
керек. Мәселен, мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ... барлық негізгі қаржы институттары -
салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттің қарыздары
және т.б. өзінің ... ... ... ... ... қаржы жоспары ретінде сипатталады. Онда ... ... ... қайта бөлгіштік үдерістер қарастырылады;
негізгі қаржы жоспарының кірістері мен шығыстарының ... ... ... ... ... ... ... мен қорды пайдалану бағыттарын көрсетеді. Елдің негізгі ... ... ... ... жемісі болып табылады; онда
қоғамның барлық мүшелерінің мүдделерін бейнелеп көрсететін мемлекеттің еркі
білдірілген. Бюджет нақты ... ... бір ... жылына жасалатын, ал
2009 жылдың 1 каңтарынан ... ... үш ... ... бюджеттің
кірістерін, шығыстарын, орталықтандырылған қаржылық ресурстардың шешуші
бөлігінің козғалысын анықтайды. ... ... ... ... Парламенттің жыл сайын қабылдайтын республикалық ... ... ... ... ... ... ... - ұлттық экономиканы басқарудың басты меха- низмдерінің
бірі. Бюджетке тән құндылықтардың көрінуі, оны бөлу мен ... ... ... мемлекет жасайтын бюджеттік механизмде бейнеленеді.
Экономиканы реттеу үшін бюджеттік механизмді пайдалану ... ... ... мен ... эсер ете ... ... ... ақшаны оңтайландыру арқылы жүзеге асырылады. Шығындар
мен салықтар арқылы ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудың маңызды құралы болып
табылады. Жалпы экономикаға ықпал етудің ... ... ... ... ... ... ... бюджет орындалуы міндетті мемлекет
заңдарының бірі ... ... ... ... қаржы жылына арналған
республикалық бюджет туралы заң).
Сөйтіп, бюджетті осы жоғарыда айтылғандардың жиынтығы ретінде қараған ... ... ... ... ... рөлі ең ... ... (шығыс бөлігінің) көмегімен ұлттық табыстың 31%, шикі ... 22%, ... ... ... 11% ... және қайта
бөлінетіндігімен анықталады. Ол ақшалай қаражаттарды ұлгтық шаруашылықты н
әр түрлі салалары, ... ... ... қызметтің сфералары, елдің
экономикалық аудандары мен ... ... ... ... бюджеті ретінде болатындықтан мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... өндірістің стимуляторы
ретінде бола отырығі, мемлекеттік бюджет бұл ... ... рөл ... ... қорлардық дара (жекелеген кәсіпорындардың шеңберінде)
толық айналымында да, ... ... ... ... ... шаруашылық
ауқымында) толық айналымында да пайдаланылады. Жұмыс істеп тұрған және
жаңадан іске қосылатын ... ... ... мен ... ... қаржыландыру, басқа шығыстарды қамтамасыз ету
бюджетке ... ... ... ... мен
бірқалыптылығын ынталандыра отырып, олардың дара ... ... ... ... ... ... ... материалды0 емес сферада
оның жұмыс істеуі мен одан ары ... ... көзі ... ... ... ... мен ... негізгі бөлігінің кірістерінің меншікті
көздері болмайды. Ағартуга және денсаулықты ... ... ... ... қамсыздандыруга, ғылымға, мәдениет пен ... ... ... ... ... ... ... онсыз жалпы мемлекеттік
аумактың әлеуметтік-мәдени шараларын жүргізу мүмкін емес. Материалдық емес
сфера салаларының ... ... ... ... ... ... ... емес сфераның жұмыс ... ... ... ете ... мемлекет бюджет арқылы тутыну қорының түпкілікті
мөлшерлерін қалыптастыра алады.[1]Қаржылық байланыстардың орасан зор ... ... ... ... түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге
болады. Мәселен , мемлекеттің шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... өнімді құндық бөлудің
ерекше саласын ... және ... ... ... орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен
байланысты болады. Қаржы қатнастарының бұл жиынтығы ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретіндегі ... ... ... бар. ... ... ... ... оның өмір сүруінің
объективті қажеттігі ұлғаймалы ... ... ... ... және функциясымен байланысты. Бұл ... ... ... ... Ақша ... ... ұлттық шаруашылық ауқымында үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру ... ... ... жұмыс істеуін қамтамассыз
ету үшін қажет.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы ресурстары
мемлекетке қоғамдық ... ... ... мен ... қамтамассыз
етуге, оның салалық және ... ... ... жетуге,
экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті
көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі ... ... ... ... ... ... ақша ... мемлекеттің
экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін жағдайларды
дайындай отырып, ... және ... ... ... ... объективті бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны бола ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет айрықшалықты
қоғамдық арналымды орындайды- жалпымемлекеттік ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... белгілер тән: бюджет
қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, әрқашан ақша нысанында ... ... ақша ... ... және пайдаланумен
қосарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі бір ... тән, ... ол ... ... ... белгілердің шеңберінен
шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына
өзгеше белгілермен ... ... ... қоғамдық өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен және оны
қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты бөлгіштік
қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады.
2) ... ... және оны ... ... ... ... ... және құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес сфера
қаржысынан ... ... ... олұлттық шаруашылықтың
салалары, аумақтар, экономиканың секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары
арасында құнды ... ... ... ... ... оның ... ... қозғалысымен тікелей байланысты
емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан ... ... ... ал ... қатнастары материалдық өндірісте де, өндірістік
емес ... да ... ақша ... ... ... ... ... кез- келген басқа экономикалық категория сияқты,
өндірістік қатынастарды білдіреді және ... ... ... ... ... түрінде болады: бюджет қатынастары мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорында – ... ... ... ... қоғамда болып жатқан нақты экономикалық процестер ... және ... ақша ... ... өзінің
көрінісін табады. Бюджеттік қор- бұл қоғамдық өнім мен ... ... ... ... ... өткен және ұлғаймалы ұдайы ... ... ... ... ... ... және басқару жөніндегі
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін бөлігі қозғалысының
объективті шарттасылған экономикалық нысаны. Бюджеттік ... ... ... бөлу және ... ... ... оның ... білдіреді.[5]
Бюджет саясатының мазмұны мен міндеттері.
Экономикалық ... ... ... бюджет мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны ұдайы өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу ... ... пен ... ... ... ... ... болатын ақша қатынастарын
білдіреді.
Мемлекеттік бюджет экономикалық ... ... ... қаржы категориясына
сай келетін бөлу және бақылау функцияларын орындайды. Бұл ... ... ... мәні мен ... ... қатынастарының қаралған
айрықшалығымен айқындалады. Сонымен бірге мемлекет қаржысының негізгі буыны
ретінде ... ... ... ... ... ... атап ... ұлттық табыс пен жалпы ішкі өнімді қайта бөлу;
экономиканы ... ... және ... ... ... ... ету, ақша ... орталықтандырылған қорын
жасау және пайдалануға бақылау жасау сияқты сипатты функцияларды орындайды.
Мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ... ақ ... ... қаржы институтары - салықтар,
мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және т.т.
өзінің шоғырланған көрінісін ... ... ... негізгі қаржы
жоспары ретінде сипатталады. Ол нақты кезеңге, ... бір ... ... кірістерін, шығыстарын, орталықтандырылған қаржы
ресурстарының шешуші ... ... ... Бюджетті негізгі қаржы
жоспары деп мойындау оның ұлттық ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай- ақ қоғамдық
ұдайы өндірістегі айрықша ... ... ... ... ... ... ... жемісі болып
табылады. Елдің негізгі ... ... ... республика
Парламентінің жыл сайын қабылдайтын республикалық бюджет туралы ... ... ... ... ... ... экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын жасау ... ... мен ... ... болып табылатын бюджеттік
механизм арқылы ықпал ... ... ... ... ... құралы
ретіндегі бюджеттің рөлі ... ... ... ... ақша ... ... көлемін анықтау, оны жасау мен
бөлудің нысандары мен әдістерін реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу ... ... ... ... ... бюджет мемлекет заңдарының бірі болып ... ... ... ... ... ... бюджет туралы заң) .
Сөйтіп, бюджеттің сан ... ... ... ... оны осы ... ... ретінде қараған жөн (7 сызбаны қараңыз).
Мемлекеттік бюджет- ... ... пен ... ішкі өнімді қайта ... ... ... ... ... бөлігінің) көмегімен ұлттық
табыстың 30%, жалпы ішкі өнімнің 20%, жалпы қоғамдық өнімнің 10% ... ... ... ... ... аумағында өндірістік күштерді неғұрлым ұтымды
орналастырудың, экономика мен мәдениетті көтерудің талаптарын ескере отырып
салааралық және ... ... бөлу үшін ... ... көшу ... ... бюджеттің қаражаттары ең
алдымен экономиканың құрылымын қайта құруды, ... ... ... ... ... техникалық әлуетті арттыруға,
әлеуметтік ... ... және ... ең аз ... жігін әлеуметтік
қорғауға бағытталуы тиіс.
Шығыстар мен салықтар арқылы бюджет экономика мен инвестицияларды реттеудің
және ынталандырудың, өндіріс тиімділігін ... ... ... ... қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор маңызы бар. Әлеуметтік
саясаттағы басымдықтар – халықтың ... аз ... ... аз ... от ... ... сондай- ақ денсаулық
сақтау, білім беру және ... ... ... ... тұруы.[7]
Қаржылық жоспарлау процесінде бюджет ұлттық шаруашылықтың салаларына және
өндірістік емес сфераны мекемелеріне айтарлықтай ... ... ... қорын жасау және пайдаланудың негізгі қаржы жоспары бола отырып,
бюджет барлық кәсіпорындармен және ұжымдармен ... ... ... мен ... атқарылуы процесінде ұлттық шаруашылықтың
қаржы- шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... ... ... және оларды пайдалану процесінде бюджеттік
бақылаудың маңызы күшейе түсуде.
1.2 Бюджет жүйесі және бюджет құрылысы
Бюджет жүйесі және бюджет ... - ... ... мен ... ... ... бюджеттердің барлық түрлерінің
жиынтығы Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексінде бюджет ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Бюджет құрылысы - бұл бюджет жүйесін құрудың кағидаттары, оның ... ... ... ... ... ... құрамы елдің ұлттық-
мемлекеттік құрылымымен анықталады. Мемлекеттің федеративтік және унитарлық
құрылымы болуы мүмкін. Федеративтік мемлекеттерде бюджет жүйесі үш ... ... ... ... федералдық бюджет немесе мемлекеттің
орталық бюджеті; ... ... ... ... штаттардың, ГФР-
да жерлердің (ландтардың), Канадада - провинциялардың ... ... ... ... ... (біркелкі)
мемлекеттерде екі буынды бюджет жүйесі ... ... ... және ... ... жергілікті бюджеттер. Екі жағдайда
да бюджеттердін оқшаулануы мен дербестігінің ... ... ... ... ... ... ... басқаруды
орталықтандыру деңгейіне байланысты төменгі бюджеттерге қатынасы ... бір ... рөл ... ... сакталады. Қазақстан
Республикасының бюджет жүйесі бюджет ... ... ... ... Қазақстан - федералдық емес, басқарудың Президенттік-
парламенттік нысаны және сайланатын Парламенті бар ... ... ... ... ... бюджеттер: республикалық
бюджет; облыстық бюджет; республикалық маңызы бар қала, астана бюджеті;
ауданның ... ... бар ... ... ... атқарылады және
дёр^ес болып табылады (14.2 сызбаны қараңыз).Қазақстан Республикасында
талдамалық ... ... ... және ... ... және ... ... облыс бюджеті жасалады.
Мемлекеттік бюджет өз араларында өзара өтелетін операциялар ескерілместен,
республикалық және ... ... ... ... ... ... қоры болып табылады. Бюджеттік практикада
«шоғырландырылған бюджет» үғымы қолданылады. Шоғырландырылған ... ... ... ... ... ... республикалық
бюджетті, облыстардың, республикалық маңызы бар қала, астана ... ... ... ... ... бағытталатын түсімдерді
біріктіретін мемлекеттің ақшалай қаражаттарының орталықтандырылған қоры
болып табылады. Шоғырландырылған ... те ... ... ... ... ретінде пайдаланылатын және бекітілуге ... ... ... ... ... ... Облыс бюджеті - өз
араларында өзара өтелетін операциялар ескерілместен, облыстық ... ... ... бар қалалар) бюджеттерін біріктіретін ақшалай
қаражаттарының орталықтандырылған қоры. Қазақстан Республикасында төтенше
немесе ... ... ... ... ... ... бектілуі және
атқарылуы мүмкін. Мемлекеттік төтенше бюджет республикалық және жергілікті
бюджеттер негізінде қалыптастырылады және Қазақстан Республикасында ... ... ... ... және осы мерзім ішінде ... ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республикасынын, Парламенті дереу хабардар етіледі. ... ... ... ... ... ... туралы заңның және
барлық деңгейлердегі жергілікті орғандардың бюджеттері туралы мэслихаттар
шешімдерінің ... ... ... Мемлекеттік төтенше бюджеттің
қолданылуы токтатылысымен Республикалық және ... ... ... Қазақстанның бюджет жүйесінің буыны ретіндегі
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры оқулықтың 16 ... ... ... және ... ... бюджеттер кез
келген басқа мемлекеттер дегідей Қазақстан Республикасы қаржы жүйесінің
орталық буыны болып табылады.
1991 ... ... ... ... ... ... ... ұшырады. Бұған дейін Қазақстанның мемлекетік бюджеті, басқа
одактас республикалардың ... ... ... КСРО-нын
мемлекеттік бюджетіне кірді, онда ел аумағының ... ... ... ... және ... бюджеттер де камтылып көрсетілді. Ол одактық
бюджеттен, 15 одактас республиканың ... ... ... ... ... ... ... Одактық бюджетке 1970-
1990 жж. мемлекеттік бюджет ресурстарының ... ... 52-50% ... ... ... ... бюджеттерінің және 15% жергілікті
бюджеттердің қарамағында ... 1991 ... 17 ... ... ... анықтаған «Бюджет жүйесі туралы» бірінші заңға қол
койылды. Оның негізгі идеясы ... ... ... ... ... ... ... беру еді. Әр түрлі денгейлер
бюджеттерінің бірлік кагидаты әлі заңмен белгіленбеген болатын.
Рыноктық ... ... ... ... және ... ... 1995 жылғы 30 тамызда жаңа Конституцияны кабылдау,
1995 жылы жаңа салық заннамасын енгізу, ... ... ... құру 1996 ... 24 желтоксанда «Бюджет жүйесі туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің
кағидаттары ескергілді, бюджетті жасаудың, қараудың, бекітудің, ... ... ... ... ... ... ресми трансферттер, мемлекеттік кепілдер, қарыздар, қарыз алу
және борыш, ... және ... ... ... ... жаңа ... енгізілді. Мемлекеттік бюджеттің кірістері жалпы
мемлекеттік салықтар, ... ... және ... ... ... ... ... 1998 жылдан бастап Ұлттық банктен тура қарыз алу
токтатылды.
1997 жылы кірістер мен ... жаңа ... ... ... ... шығыстарын багдарламалардың орындалуымен өзара үйлесуіне жағдай
жасады.
1999 жылдың ... ... ... ... ... зан ... ... теңгерімділігін қамтамасыз ету мақсатында ... үшін ... ... бөлу ... және бюджеттік алынымдар
мен субвенциялардың механизмі белгіленді. Түсімдердің түрлері бойынша
респүбликалық және ... ... ... кіріс бөлігін бөлу
жүргізілді;тиісінше республикалықбюджеттен жәнежергілікті бюджеттерден
қаржыландырылатын мемлекеттің ... ... ... ... ... бюджеттер арасында ресми трансферттердің ұзак мерзімді
мөлшерлері негізінде ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджетте мемлекеттік бюджеттен тыс
қорлар шоғырландырылды.
2002 жылы Стратегиялық жоспарлау ... ... және ... ... ... ... Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрлігін Қаржы министрлігін ... ... ... ... ... ... ... Соньшбн бірге бюджетті жоспарлау
мен оның атқарылу ... ... ал ... ... ... ... шоғырландырылды.
Бұл әдіске сәйкес мұнайлық кірістерден түсетін түсімдер түгелдей Ұлттық
қорға бағытталатын болды. Ағымдағы ... ... ... ... ... емес ... ... бюджетке
аударылатын аударымдар есебінен ... ал ... ... ... ... қаржыландыру Ұлттық қордан алынатын
кепілденілген трансферттер есебінен жүзеге ... бұл ... ... бөлігінің белгілі бір үлесі, соның ішінде белгіленген ... ... алу ... және ... есебінен жабылуы мүмкін.
2009 жылы қолданысқа енгізілген ... ... жаңа ... бюджет
жүйесін жаңғыртуга мүмкіндікберді.Оның ... ... ... ... ... нәтижеге бағдарланған
бюджетті жоспарлауға көшуге сәйкес ... ... ... ... кол ... үшін ... ... әкімшілерінің
жауапкершілігін арттыру, нәтижелерді ... ... ... жандандыру сиякты шешуші салаларды камтитын үш ... ... ... ... жаңа нүсқасы бюджеттің ... ... ... - ... ... мен ... бюджеттік өтінімдерді қалыптастыру мезетінен - әрбір мемлекеттік
орған ... ... ... ... ... ... ... мен ведомстволардың қызметі мемлекеттік
қызметтер көрсетуге қайта ... Жаңа ... ... нормалары
бюджеттік қаражаттар мен мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік,бюджетаралық қатынастар, бюджет жүйесінің жұмыс
істеуінің, бюджеттік қаражаттардың құралуы мен ... ... ... мен ... ... бірге Қазақстан
Республикасы Ұлттық қорының қалыптасуы мен пайдаланылуын белгілейді. ... ... ... ... әр түрлі деңгейлерінің өзара
байланысына негізделеді және оларды ... ... ... ... бақылау тәртібімен, сондай-ақ республикалық және жергілікті
бюджеттердің ... ... ... ... ... ... ... жүйесі мына кағидаттарға негізделеді.[8]
Бірлік қағидаты бюджет жүйесін ұйымдық-экономикапық орталықтандырудың
дэрежесін білдіреді. ... ... ... ... бюджет жүйесінде
негұрлым толық көрінді. Қазіргі ... ... ... орғандарының
дербестік алуымен және ... ... ... ... ... берілуімен байланысты Бұл кағидат біршама ... ... ... ... қаржылық саясатты қамтамасыз етуге бағытталған
және ең алдымен Қазақстан Республикасы ... ... ... және саяси негізін тірек етеді. Ол ... ... ... ... барлық деңгейдегі бюджеттердің өзара іс-эрекетіне, төменгі
деңгей бюджеттерінің теңгерімділігі үшін оларды қаржылық қолдауға, сондай-
ақ ішінара қайта белудің мақсатты және ... ... ... ... да
негізделген. Бюджеттердің бірлігі бюджет жүйесін ұйымдастыру мен оның жұмыс
істеуінің бірыңғай ... ... ... ... ... ... бірыңғай рәсімдерін пайдаланумен камтамасыз
етіледі. Бюджет жүйесінің ... ... ... коса бірыңғай
әлеуметтік-экономикалық саясат арқылы іске асырылады.
Алайда бюджеттердің бірлігі ... ... ... ... қағидаты болып
отырған оның жеке буындарының дербестігін жокка шығармайды. ... ... - ... ... бюджеттер арасында түсімдердің
тұрақты бөлінуін белгілеу және ... ... ... ... ... анықтау, мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлерінің бюджеттік
үдерісін дербес жүзеге ... ... ... атқарылуы
барысында қосымша алынған кірістерді және жергілікті бюджеттер қаражатының
калдықтарын жоғарғы бюджеттерг^алып коюға жол берілмеуі ... ... ... өтеусіз қосымша шығыстар жүктеуге жол берілмеуі.
Бюджеттің толымдылығы ... ... ... заңнамаларында
көзделген барлық түсімдер мен ... ... және ... ... қорында көрсетуді, бюджеттік қаражаттарды пайдалана
отырып, өзара талаптарды есепке жатқызуға, сол сияқты бюджеттік қаражаттар
бойынша талап құқықтарынан ... жол ... ... Сөйтіп ол
мемлекеттік билік пен басқару орғандарының барлық кірістері мен шығыстарын
бюджетке жинақтап, жұмылдырудың объективтік қажеттігін ... ... ... ... ақшалай түсімдерді, сондай-ак бюджет шығыстарының
көлемі мен нактылы бағыттарын ... ... ... ... ... оны дэл ... бюджетке кірістерінің дербес көздері бар автономды
түрде бөліп көрсетуге болатын аса кеп ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттік қаражаттарды
қалыптастырудың орталықтандырылған әдісі кабылданған, сондықтан 1998 ... ... ... ... тыс ... - ... әлеуметтік
сактандыру, жол, халықтың жұмыспен камтылуына ... және ... ... кіріктірілген.
Реалистік қағидаты - бекітілген (нақтыланған, түзетілген) ... ... ... және ... ... (түзетілген), мемлекеттік орғандардың
стратегиялық жоспарлары ... ... ... ... ... ең алдымен жеке қаржы жоспарларын ... ... ... бюджет жобасын жасау үдерісінде кол ... ... ... ... заңмен қорғалатын өзге құпия
болып табылатын мәліметтерді, сондай-ак коғам мен ... ... үшін ... ... ... ашықтығын қоспағанда, бюджет
заңнамасы саласындағы нормативтік құқықтық актілерді, ... ... ... және олардың атқарылуы туралы
есептерді, стратегиялық жоспарлар мен олардың іске ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын қалыптастыру және
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... деп
мемлекеттік орғандардың бюджеттік қатынастар сферасында бұрын кабылдаған
шешімдерді сақтауын айтады. ... ... ... ... ... ... тура және түпкілікті нәтижелерге кол
жеткізуге бағдарланған бюджетті әзірлеу және атқару.
Сабақтастық қағидаты - өткен ... ... ... мен бюджеттік параметрлер, базапық шығыстар, болжамдарына, бюджеттік
мониторинг қорытындыларына, нәтижелерді бағалауға негізделген республикалық
және жергілікті ... ... ... ... - бюджет
жобасына кандай да болсын түсімдерді немесе шығыстарды кіріктіру қажеттігін
айқындайтын ... ... ... және ... құжаттардың
негізінде бюджетті жоспарлау. Касса бірлігінің қағидаты - бюджеттке түсетін
барлық ... ... ... ... ... және бірыңғай
казынашылық шоттан барлық ... ... ... валютада жүзеге
асыру.
Уақтылық қиғидаты - республикалық және жергілікті бюджеттерге, ... ... ... ... ... ... шотына түсімдерді
есептеу және оларды Ұлттық ... ... ... ... ... ... дара ... сәйкес мемлекеттік мекемелердк
міндеттемелер кабылдауы, төлемдер бойынша қаржыландырудың дара жоспарларына
сәйкес төлемдер жасау және ... ... ... ... тәртіпті сактай отырып, ... ... ... ... ... ... - бюджеттік қаражаттардың бекітілген көлемін пайдаланып,
ең үздік тура нәтижелерге кол жеткізу қажеттігін ... ала ... ... және ... немесе бюджеттік қаражаттардың аз көлемін
пайдаланып тура нәтижеге кол ... ... - тура және ... ... колжетімділікке
және бюджеттік бағдарламапар әкімшілері мен ... ... ... ... ... ... ... шешімдер
қабылдағаны үшін жауапкершілігін қамтамасыз етуге ... ... және ... ... ... қаражаттардың атаулық және нысаналық сипаты қағидаты - бюджеттік
бағдарламалар ... ... ... ... ... ... қаражаттарды мемлекеттік орғандардың стратегиялық
жоспарларымен көзделген нәтижелер көрсеткіштеріне кол ... ... ... ... құрудың барлық қағидаттары өзара үйлестірілген және бірін-
бірі толықтырып отырады, олар егеменді еліміздің ... ... ... ... ... және атқарушы орғандар туралы»,
«Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқару ... ... және ... ... актілерінде көрсетілген. Нақтылы
жағдайларда бұл қағидаттардан жиі ауытқу болады. Мысалы, ... ... ... ... ... көптеген арнаулы және бюджеттен тыс
қорлар ... ... ... ... да ... ... ... барады:
әр түрлі бюджеттен тыс қорлар жұмыс істеуі мүмкін, олар арқылы ... ... ... ... ... ... ... кіріс
көздерін пайдалану, мақсатты және өңірлік бюджет қорларын құру, ... ... бөлу ... ... ... ... деңгейлер бюджеттерінің
өзара іс-эрекеттеріне негізделген.
2005 жылы бюджетті қалыптастырудан бастап, оны атқарумен және бақылаумен
аяқтаудың ... ... ... ... бірыңғай заң -
Бюджеттік кодекс күшіне енді. ... ... ... ... ... ... бюджеттік ... ... ... ... ... ... қаралды. Орта мерзімді
бюджеттік жоспарлауды әзірлеу ... ... ... ... ... үдерісі тәртіпке келтірілді, бюджеттік қаражаттарды ... ... ... ... ... және бюджеттік жоспарлауды үйлестіру үшін үш ... ... ... ... ... құжат - орта мерзімді
фискалдық саясат әзірленді. Сонымен бірге бюджеттің атқарылу ... де ... ... ... ... жаңа ... ... жүйеленілді, әрбір деңгейдің кала мен ... ... ... ... ... мен ... әзірлеудің тәртібі
егжей-тегжейлі жазылып койылды.
Заңнамада бюджеттердіңтек екі деңгейі - республикалық және облыстық денгейі
ретке ... ап ... ... ережелерін» өздері анықтайды.
Айқындықты қамтамасыз ету және ... ... ... талаптарды
белгілеу үшін тиісті нормалар енгізілді.
Шығыстарды бөлудің негізгі уәжі шығыстардың үлкен бөлігін ... ... ... ... ... ... белгілі бір, қатаң
жүйеленілген және орнықты шектері болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін
анықталған. Ауылға (селоға) бекітілген шығыстар жекелеген багдарламалармен
аудандық ... ... ... ... әкімшілері ауылдың және
поселкелердің экімдері болады.
Республикалық және жергілікті бюджеттерді ішкі бақылаудың ... ... ішкі ... ... ... ... бақылау және
мемлекеттік сатып алу комитеті жүргізеді.Сыртқы бақылаудың функциялары
Республикалық бюджеттің ... ... Есеп ... ... ... комиссияларында калды. Бюджетті инвестициялар
ұғымы кеңейтілді, инвестициялық жобаларды кезеңдік іріктеу, ... ... ... ... ... ... ішкі ... рыноктарында жергілікті атқарушы орғандар-дың қарыз алуы ... ... ... ... ... алуы ... Республикасының Ұлттық қорына қаражаттарды ... ... ... ... ... ... міндеттерін тиімді іске асыру
мақсаттарында ... ... ... ... ... ... әдіс ... Қазақстан Республикасындағы
баланстандырылған бюджеттік әдіс сызба түрінде.
2.1Мемлекеттік ... ... мен ... құрамы мен
құрылымы .
Мемлекеттің орталықтандырылған ақшалай қорын қалыптастырумен және
пайдаланумен байланысты ... ... ... жұмыс жасауы ... ... - ... ... мен ... арқылы болып
отырады. Олар құндық ... ... ... ... екеуі де бюджеттің өзі сияқты ... және ... ... ... ... ... мемлекетті қажетті ақшалай
қаражаттармен қамтамасыз етеді, шығыстар орталықтандырылған ресурстарды
жалпымемлекеттік қажеттіліктерге ... ... ... ... ... кредиттерді өтеу сомалары, мемлекеттің қаржылық
активтері сатудан түсетін ... ... ал оның ... ... ... қаржылық активтерді сатып алу, қарыздарды өтеу ... мен ... ... мен ... ... әлеуметтік- экономикалық
және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекттің ... ... ... жүргізудің бағыттарына байланысты болады. Бұл ретте
мемлекет белгілі бір ... ... ... және ... ... нысандары мен әдістерін пайдаланады.
Бюджеттің құрылымы бюджеттік сыныптама негізінде құрылады және мынадай
бөлімдерден тұрады:
1. кірістер: салықтық ... ... емес ... ... ... ... ... трансферттер түсімдері;
2. шығындар;
3. таза бюджеттік кредиттеу; бюджеттік кредиттер; ... ... ... ... операциялар бойынша сальдо: қаржылық активтерді
сатып алу; мемлекеттің қаржылық активтерін сатудан түсетін түсімдер;
5. ... ... ... ... ... қаржыландыру (профицитін пайдалану): қарыздар
түсімі;қарыздарды ... ... ... ... және бюджеттердің атқарылуы туралы есептерді түзу ... ... ... ... ... Қарыздарды өтеуді қоспағанда,
республикалық бюджет шығыстарын ... ... ... ... емес тапшылығы (профициті), қарыздық түсімдер мен Қазақстан
Республикасының Ұлттық қоры ... ... ... ... ... ... тең. Мұнайға қатысты ... ... және ... ... ... Бюджет
шығыстарының мұнайлық емес ... ... ... үшін
экономиканың мұнайлық емес секторын ... ... ... ... емес ... ... ұзақ ... кезеңде кеміті- луге тиіс.
Қазақстан Республикасының 2008 жылғы мемлекеттік бюджетінің құрамы ... мен ... ... мына ... ... ... (2009 жылғы бұл мәліметтерді қосымшадан қараңыз).Кестеден көрініп
түрғандай, кірістердің ... ... ... ... ал ... ... ... бұрынғысынша қосылған құн салығы мен
қорпоративтік табыс салығы болып табылады. Бюджет кірістерінің ... көзі ... емес ... ... ... түскен түсімдер және
трансферттер түсімдері. Қазақстанның республикалық бюджеті 2009 ... ... ... бойынша, 510 миллиард теңге немесе осы жылға жоспарланған ... 3,1% ... ... ... ... ... ... миллиард теңгені, шығыстар 3311,3 миллард теңгені құрады. 2010 -
2012 жылдарға ... ... ... ... ... 2010 жылы ... ... 3278,4 миллиард теңге немесе 2009 жылдың жоспарымен
салыстырғанда 16,2 ... ... ал ... 3873,4 ... теңге
немесе17,9 пайыздық өсіммен айқындалған. Бюджет тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... өтеу сомалары, мемлекеттің қаржылық
активтерін сатудан ... ... ... ... түсшдер болып
табылады.
Бюджеттің кірістері салықтық, салықтық емес түсімдер, негізгі капиталды
сатудан түскен түсімдер, трансферттік ... ... ... ... ... кірістер нысаналы мақсатқа ие болмайды.
Кірістердің жаңа түрлерін енгізу, ... ... ... жою ... ... ... ... міндетті түрде өзгерістер немесе
толықтырулар енгізіле ... ... ... ... Салықтық кодексте белгіленген салықтар мен бюджетке
төленетін басқа міндетті төлемдер болып табылады. Салықтық емес ... ... ... міндетті, қайтарусыз төлемдер, байлаулы гранттар, сондай-
ақ трансферттерден басқа, бюджетке ... ... ... ... капиталды сатудан түсетін ... ... ... ... мүлікті, мемлекеттік материалдық ... ... ... жер ... жеке ... ... оларды түрақты немесе уақытша жер пайдалануға беруден, не ... ... ... ... ... ... ... тәсілмен өткізуден, мемлекетке тиесілі материалдық емес ... ... ... ... ... ... түсімдері - бұл бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне, Ұлттық
қордан ... ... ... ... ... ... өтеу сомалсіры - бюджеттен алынған кредиттер бойынша негізгі
борышты қайтаруға, сонымен ... заңи ... ... ... бойынша талаптарды қайтаруына байланысты бюджетке ... - ... ... ... ... ... және (немесе)
қарыздар келісімшарттарын жасасуға ... ... ... ... ... активтерін сатудан түсетін түсімдер — ... ... ... мемлекеттік меншіктегі халықаралық ұйымдардың,
мүліктік ... ... ... ... мен ... қатысу үлестерін, бағалы қағаздарын, сондай-ақ мемлекеттік
кәсіпорындардың жедел басқаруындағы немесе шаруашылық жүргізуіндегі ... ... ... ... ... түсімдер.
Бюджеттің шығындары қайтарылмайтын негізде бөлінетін бюджеттік қаражаттар.
Шығындардың катаң максатты ... ... ... - ... ... және ақылық негізде
бюджеттен бөлінетін ақшалар.
Қаржылық активтерді сатып алу - заңи тұлғалардың, соның ішінде ... ... ... мен ... кағаздарын мемлекеттік меншікке сатып
алуға бағытталған бюджеттік қаражаттар.
Қарыздарды өтеу - ... ... ... мемлекеттік
сыртқы қарыздар туралы, сондай-ақ ішкі қарыздар бойынша халықаралық
келісімшарттарға ... ... ... ... ... ... бюджеттік кредиттеу бюджеттік кредиттердің және бюджеттік ... ... ... ... айқындалады.
Бюджеттік кредиттеу - бюджеттік ... ... ... оған ... және оны өтеу ... ... ... рэсімдерін кіріктіретін үдеріс.
Бюджеттік кредиттер берілу мерзіміне қарай ... ... ... ... - 1 ... ... орта мерзімді - 1 жылдан 5 ... ... ... - 5 жылдан 30 жылға дейін.
Бюджеттік кредитті өтеу деп ... ... және ... ... сәйкес бюджеттік кредит бойынша негізгі борышты
қарыз алушының өтеуін айтады.
Қаржылық активтермен операциялар:
1. ... ... ... ... ... ... ... сатудан түсетін түсімдерді
кіріктіреді.
Қаржылық активтер мен операциялар бойынша сальдо қаржылық активтерді ... мен ... ... ... ... түсетін түсімдер арасындағы
айырма ретінде айқындалады.
Қаржылық активтерді сатып алу және мемлекеттің қаржылық активтерін ... ... ... ... ... құқықтық актілеріне
сәйкес жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... таза ... ... және кажылық активтермен ... ... ... айырмаға тең.[6] Теріс белгімен алынған шама -
бюджет тапшылығы, оң белгімен алынғаны - бюджет ... ... ... ... ... ... алу және бюджеттік қаражаттардың
пайдаланылатын қалдықтары есебінен бюджет тапшылығын жабу ... ... Оның ... ... ... ... ... калдықтары сомасының қарыздар бойынша негізгі борышты өтеу
соіуасынан асып түсуі ретінде айқындалады.
Фюджет тапшылығын ... мәні оң ... ... және ... шамасына сәйкес келеді.
Бюджет профицитін пайдалану қарыздар бойынша негізгі борышты өтеуге бюджет
профицитін, қарыздық ... ... ... ... ... ... жолымен жүзеге асырылады. Оның көлемі ... ... ... өтеу сомасының алынған қарыздар және бюджеттік қаражаттың
пайдаланылатын қалдықтары сомасынан асып түсуі ... ... ... ... мәні ... ... белгіленеді және бюджет
профицитінің шамасына сәйкес келеді. Республикалық ... ... емес ... ... Ұлттық қор түсімдерінен басқа,
республикалық бюджет шығыстарын шегеріп ... ... ... ... тең.
Мемлекеттік бюжеттің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... ... ... Ұлттық қорының
қаражаттарын қалыптастыру мен пайдалану тұжырымдамасына сәйкес 2006 ... орта ... ... ... шеңберінде мемлекттік бюджеттің
мұнайлық емес кірістері мен ... жаңа ... ... пен ... ... орғандардың резевтері республикалық және
жергілікті бюджеттерді ... ... ... ... олардың
тосындығына және ағымдағы қаржы жылында щұғыл қаржыландыруды ... ... ... үшін ... және ... құрамында құрылады. Бұл резервтер: төтенше резервті, шұғыл
шығындарға, соттардың шешімдері бойынша міндеттемелерді орындауға, ... ... ... бар ... астана, аудан (облыстық маңызы
бар қала) ... ... ақша ... ... ... ... резервінің жалпы көлемі ... ... ... заңмен
белгіленеді.
Жергілікті атқарушы орған резервінің жалпы көлемі тиісті жергілікті бюджет
түсімдері көлемінің екі пайызынан аспауға тиіс. ... ... ... ... және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды жою
максатында пайдапанылады. Қазақстан Республикасы Үкіметінің төтенше ... ... ... ресми гуманитарлық көмек көрсетілуіне ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының немесе оның әкімшілік- аумақтық бірлігінің ... және ... ... ... ... өмірі мен
денсаулығына катертөндіретін жағдайларды жою ... ... ... ... ... ... арналған резерві, сондай-
ак оның шешімдерімен айқындалатын өзге де ... ... ... Соттардық иіешімдері бойынша міндеттемелерді орындауга
арналған резерв соттардың ... ... ... ... ... ... орғандардың, олардың ведомстволары мен
аумақтық бөлімшелерінің, жергілікті атқарушы орғандардың ... ... ... көзделген ақша толық көлемінде пайдаланылған жағдайда
Үкімет немесе жергілікті атқарушы орған ... ... ... ... тиісті мәслихатқа тиісті республикалық бюджет туралы заңға немесе
жергілікті бюджет туралы ... ... ... мен толықтырулар
енгізу арқылы Үкімет немесе жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... енгізеді.
Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы орғанның резервінен бөлінген ақша
қаржы жылы ... ... ... ... ... жағдайда,
бюджеттік бағдарламаның әкімшісі бөлінген ақшаның пайдаланылмаған бөлігін
ағымдағы қаржы жылының соңына дейін тиісті бюджетке ... ... және ... ... орғандардың резервтерін пайдалану
тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.[10]
2.1Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстары.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын ... және ... ... ... ... ... ... экономикалықнысандар
ө бюджеттің кірістері мен шығыстары арқылы болып отырады. Олар құндық
бөліністің жеке ... ... ... ... де ... өзі
сияқты объективті және олардың өзгеше қоғамдық арналымы болады: кірістер
мемлекетті қажетті ақша ... ... ... шығыстар
орталықтандырылған ресурстарды жалпымемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес
бөледі. Бюджеттің түсімдері кірістер, бюджеттік кредиттер өтеу,мемлекеттің
қаржы активтерін ... ... ... ... ... ... оның шығыстары шығындар,бюджеттік кредиттер, қаржы активтерін сатып алу,
қарыздар ... ... ... өтеу болып табылады.
Бюджеттің кірістерін көбейтуге және шығыстарын қысқартуға, бюджет
тапшылығын реттеуге, басқа экономикалық дағдарысқа қарсы шаралардың
жиынтығында нысаналы басқаруға ... ... ... және ... ... ... қаржы жағдайын тұрақтандыруға жағдай жасайды.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік –
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге ... ... ... ... ... жүргізудің бағыттарына байланысты болады. Бұл кезде
мемлекет белгілі бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды
жұмсаудың ... ... мен ... ... кодексіне сәйкес бюджеттің құрылымы мына бөлімдерден тұрады:
1.кірістер:
Салықтық түсімдер;
Салықтық емес түсімдер;
Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер;
Ресми трансферттер түсімдері;
2.шығындар;
3.операциялық сальдо;
4.таза бюджеттік ... ... ... кредиттерді өтеу;
5.қаржы активтерімен жасалатын операцияларбойынша сальдо:
Қаржы активтерін сатып алу;
Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер;
6.бюджет тапшылығы (профициті) ... ... ... ... ... ... өтеу;
Бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және бюджеттердің атқарылуы туралы есептерді түзу осы
көрсетілген құрылым бойынша жүзеге асырылады.
Бюджеттің кірістері салықтық және басқа ... ... ... ... ... ... ... төлемдер), ресми трансферттер, мемлекетке
өтеусіз негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын және ... ... ... байланысты емес, бюджетке есептелуге тиісті
ақшалар болып табылады. Салықтық емес түсімдер – бюджетке төленетін
міндетті, қайтарылмайтын төлемдер, сондай-ақ ресми трансферттерден ... ... ... берілетін ақша.Негізгі капиталды сатудан түсетін
түсімдерге мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікті,
мемлекеттік материялдық резервтен тауарларды, мемлекет ... ... жеке ... ... немесе оларды тұрақты немесе уақытша жер
пайдалануға беруден, мемлекетке тиесілі материялдық емес активтерді сатудан
түсетін ... ... ... ... ... – бұл ... бір ... екіншісіне
Ұлттық қордан бюджетке түсетін трансферттердің түсімдері.
Бюджеттің шығындары – қайтарылмайтын негізде бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда шығыстардың құрылымында бюджеттік
ресурстардың әлеуметтік бағыттылығы арта түсуде . ... ... ... , ... ... , әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыру
және басқа бағдарламаларды қамтитын ...... ... тікелей шығындар барлық шығыстардың 60 пайызынан асып отыр .
Сонымен бірге өнімсіз мақсаттардың : басқаруға , армияға , ... ... , ... ... ... ... , дипломатиялық
мекемелерді ұстауға , дүниежүзілік қоғамдастыққа біріккен шараларды жүргізу
квоталары бойынша жарналарға және т.с.с. жұмсалатын шығындар да өсуде . Бұл
мақсаттарға жыл ... ... ... 1/3 ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
1. мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ететін шығындар;
2. тұрақты сипаты жоқ іс-шараларды ұйымдастыру мен өткізуге байланысты
шығындар;
3. ... ... ... ... – мемлекеттік саясатты іске
асыру мақсатында (мемлекеттік органдардың өздерінің тұтынуына
арналмаған)өндірілетін тауарларға (жұмыстарға, көрсетілетін
қызметтерге)мемлекеттік органдардың ақы ... жеке ... ... төлемдер – қызметкерлерге еңбегі үшін ақшалай
төлемдерден басқа, ... ... ... ... ... ... ақша нысанындағы төлемдермен байланысты шығындар;
5. заң тұлғаларға субсидиялар – мемлекеттік мекемелер және қоғамдық
бірлестіктер болып табылмайтын заңи ... ... және ... ... ресми трансферттер – бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне, сондай-ақ
Ұлттық қорға трансферттер төлеу және мемлекеттік міндеттемелерді ... ... өзге де ... ... ... мәні бар ... жасағаны не құжаттар бергені
үшін мемлекеттік органдар алатын міндетті төлем
2.3Бюджет балансы. Бюджет тапшылығы
Бюджет тапшылығы ... ... ... ел ... шешуші
проблемалары бола бастайды. Бюджет тапшылығы сөз жок, инфляция, дағдарыс,
жұмыссыздық сияқты «жағымсыз экономикалық ... деп ... ... олар экономикалық жүйенің ажырағысыз ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ақшалай
түсімдері мен шығыстарының балансына тепе-теңдігіне жету болып табылады. Әр
бюджетте оның кіріс және шығыс бөлігін ... яғни ... ... ... кірістердің шығыстардан асып ... ... ... ... ал шығыстардың кірістерден асып ... ... ... ... кодекске сәйкес, бұл ұғымдарға нактыланған ... ... ... және ... ... және
жергілікті бюджеттердің тапшылығы ... ... ... ... өтеу ... шегеріп тастағандағы қарыз алу сомасына тең. ... ... шама ... және ... ... тапшылығы,
оң белгімен алынған шама - профициті ... ... ... және ... ... бюджеттің мұнайлық
емес тапшылығы (профициті), Ұлттық қордың түсімдерінен басқа ... ... ... ... ... ... түсімдерінің
сомасына тең. Бесжылдық кезеңде республикалық бюджеттің ... ... ... ... алып тастап, Ұлттық қорға түсетін жалпы
түсімдер ретінде есептелетін Ұлттық қордың орташа жылдық ... ... ... ... мемлекеттік борышты өтеуге бағытталады немесе
республикалық және жергілікті бюджеттердегі қаражаттардың бос ... ... бос ... ақша - ... бір ... ... ішінде
пайдаланылмаған, бірыңғай қазынашылық шотта жатқан бюджеттік қаражаттар.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің ... бос ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті орған Ұлттық банктегі
депозиттерге орналастыра ... ... бос ... ... ... тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... әрі ... ... ... дағдарыстық жай-күйін
сипаттайды. Тапшылықтың ұйғарымды деңгейі деп елдің ... ішкі ... 2-3% ... ... ... ... ... мемлекеттік
қарыздар шығарудың немесе кағаз ақшалар эмиссиясының ... ... ... ... ... ... және ... тапшылығы кезінде
қарыздар мемлекеттің қажеттіліктерін жаппайды, олар ақшаның қосымша ... ... ... тыс) ... ... ... ... дамуына, ақша айналысы заңының бұзылуына, ... ... ... және ... ... ... ... соғады.
Қорытынды
Мемлекеттік бюджет тұтас алғанда мемлекет қаржысының
функцияларына ... ... - бөлу және ... ... ... ... шеңберінде орындайды. Бұл
функциялардың ... ... мәні мен ... ... қатынастардың
қаралған өзіндік айрықшалығымен айқындалды. Сонымен бірге қаржының және
мемлекет ... ... ... ... ... бюджет бөлгіштік
функция шеңберінде: мемлекет қаржысының орналастыру (ресурстарды), қайта
бөлу, ... ... ... орындауды қамтамасыз ... ... сан ... ... ... ... оны тек экономикалық
категория және мемлекеттің ақшалай қаражаттарының ... ... ғана ... ... бірге негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-
экономикалық үдерістер.Мемлекеттік органдардың ... ... үшін ... барлық деңгейлерінде тиісті қаржы базасы болуы
тиіс. Осы мақсатпен әр елде аймақтардың шаруашылығын, әлеуметтік ... ... ... ... заң ... ... аппаратын ұстауды және басқа шараларды қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... бюджеттер тармақтарының
желісі құрылады. Бюджеттердің жекелеген түрлерінің ... мен ... ... теңдестіру процесінде заңмен реттеліп отыратын белгілі
бір қаржылық өзара қарым-қатынастар пайда болады. Осы ... ... ... ... ... мен ... қағидаттары, оның буындарының
өзара қатынастары мен байланысының ұйымдық нысандары бюджет құқықтарының
жиынтығы – ... ... ... ... ... ... ұғым
ретінде қарау керек. Ағымдағы бюджеттік бағдарламаларға ... ... ... емес ... республикалық бюджетке аударылатын
аударымдар есебінен қаржыландырылады, ал дамудың бюджеттік ... ... ... ... қордан алынатын кепілденілген
трансферттер есебінен жүзеге асырылады, бұл ретте бюджеттің шығыс бөлігінің
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... (ішкі және сыртқы) есебінен жабылуы мүмкін.
2009 жылы қолданысқа енгізілген Бюджеттік кодекстің жаңа ... ... ... мүмкіндікберді.Оның негізінде бюджетті күдерістегі
стратегиялықжәнебагдарламалық құжаттардың рөлі, ... ... ... көшуге сәйкес бюджеттік багдарламаларды қалыптастыру,
қызмет нәтижелеріне кол ... үшін ... ... әкімшілерінің
жауапкершілігін арттыру, нәтижелерді бағалау, ... ... ... ... шешуші салаларды камтитын үш жылдық бюджет
жасалынды.
Пайдаланылған әдебиет
1. Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., ... В.Д. ... ... / - ... 2010- 522 бет 2. ... З. Салық кодексіндегі соңғы
өзгерістер. Егемен Қазақстан - 2002 ж.- 22 қаңтар - 2 ... А.Д. ... ... ... ... ... ... Қаржы -
Қаражат - 2001 ж. - №4-32-36 б.
4. Құлыпбаев С. «Қаржы». Оқу ... - ... ... 200 ж - 154 б.
5. Құлыпбаев С, Баязитова Ш, Баязитова А. Қаржы теориясы. Оқу құралы -
Алматы: Мерей, 2001 ж - 176 ... ... Қ.Қ. ... Алматы - 2003 ж.
7. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы. (Салық
кодексі) Алматы, 1995-160 б.
8. Черник Д.Г. ... А.П. ... ... ... Учебное пособие для
вузов. - Москва: Финансы, Юнити, 1998. - 422с.
9. Мельников В.Д. Ли В.Д. ... курс ... ... - ... ... ... 2001. - 285с.
10) Қаржы теориясы. Оқу құралы - Алматы: Мерей, 2001 ж - 176 б. ... - 2002 ж.- 15

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Бюджеттің есебі94 бет
Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы салықтардың теориялық негізі54 бет
Бюджеттің кірісі мен шығысының экономикалық талдауы41 бет
Бюджеттің кірістері, шығыстары және бюджеттік құқықтық қатынастар 7 3. Мемлекеттік борыш 1311 бет
Бюджеттің экономикалық маңызы және оның кірістері мен шығыстары35 бет
Бюджеттің экономикалық маңызы мен рөлі25 бет
Бюджеттің экономикалық мәні10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь