Қылмыстық құқықтағы шешім

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ШЕШІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1 Қылмыстық құқықтағы шешімнің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қылмыстық құқықтағы шешім ұғымы және оның мазмұны ... ... ... ... ... ... .. 8
1.3 Қазақстандағы сот шешімі: түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2 ШЕШІМ ТАҒАЙЫНДАУДЫҢ ЖАЛПЫ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... 23

2.1 Сот шешімінің әділдігінің ізгілік бастаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.2 Шешімнің түрлері: айыптау және ақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
2.3 Қылмыстық заң бойынша шешімді жеңілдететін және ауырлататын мән. жайлардың түсінігі және олардың манызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 71

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 73
Қай мемлекет болмасын ол қылмысқа қарсы күрес жүргізуде әр түрлі әлеуметік ұйымдартырушылық, экономикалық, тәрбиелік, рухани шарлардың барлық түрін кеңінен қолдануға тырысады.
Қылмыс пен шешім қылмыстық құқық өзінің пайда болған кезінен сүйенетін бір-бірімен тығыз байланысқан ажырамас категориялар. Қылмыстық шешім мәселесі қылмыстық құқық теориясында ерекше орын алады, өйткені ол қылмыстылықпен күресу шараларының жүйесіндегі ең ауыр да қажетті шаралардың бірі болып табылады.
Диплом жұмысының тақырыбы қылмыстық құқықтағы теориялық және практикалық жағынан күрделі мәселелердің бірі – шешім тағайындаудың жалпы негіздеріне арналып, оны терең зерттеуге мән берілген.
Қазақстан Республикасы КСРО секілді әлемдегі ірі державалардың бірі ыдыраған соң, тәуелсіз ел ретінде, өз егемендігі бар ел ретінде халықаралық аренадан орын табуға ұмтылды. Алайда алғашқы уақыттары бұл биіктер қол жетпейтін белестердің бірі болғаны рас. Оған жету жолында күрделі де өзекті, ертеңге қалдыруға болмайтын жағымды-жағымсыз құбылыстардың болғаны тарих беттерінен, одан қалды бүгінгі кезеңдегі тарихи өмір сүру қалпынан да белгілі болып отыр. Әрине, атқарылған істерден бұрын, атқарылар жұмыстардың көптігін ешкім де жоққа шығара алмас. Дегенмен, атқарылған істердің қатарында Қазақстанның тәуелсіздік елдер тұғырынан көрініп, мемлекеттегі, сондай-ақ әлемдік рыноктағы істерге қатысып, барынша атсалысуы ауыз толтырып айтуға тұрарлық .
Тақырыптың өзектілігі. Кез келген халықаралық аренаға шығу үшін мемлекеттегі заңнамалық база, заң жүйесі мықты болуы қажет. Өйткені бір де бір ел құқықсыз, әсіресе континенталдық құқық жүйесіне негізделген бағыт ұстанатын Қазақстан үшін жазылған заңдардың орнының бөлек болатыны айқын. Сол алғашқы жылдары-ақ Қазақстан елде құқықтық реформалауды қолға алды. Ең алдымен құқықтық саясат реформасы қабылданып, азаматтық, қылмыстық, отбасылық, әлеуметтік т.б. іргелі салалар ірі реформалауға ұшырады. Құқықтық саланы реформалаудың нәтижелі болғандығын бірнеше жағдайлармен дәлелдеуге болады.
Біріншіден, еліміздің алғашқы төл Конституциясы, негізгі заңы қабылданып, мемлекеттің құрылысы, даму бағыттары, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары баға жетпес құндылықтар болып бекітілді.
Екіншіден, мемлекеттік және жеке меншік ресми танылды. Азаматтардың меншікке байланысты мәмілелер жасауға еркін мүмкіндігі ашылды.
Үшіншіден, кез келген қоғамдағы жағымсыз құбылыстардың қатарында, әр түрлі себептерге байланысты, тамырымен жоюға әлі күнге дейін жол табылмай отырған қылмыстылық мәселесін ауыздықтауға, қадағалауға және қылмыстылықтың алдын алу мен онымен күрес шараларын ұйымдастыруға үлкен үлес қоса білген құжат ҚР Қылмыстық кодексінің қабылданып, күшіне енуі дер едік.
1. Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в Советском государстве. Изд. Саратовского университета, 1973г.-5 с.
2. Уголовный закон. Опыт теоретического моделирования. М., Наука, 1987г.-139 с.
3. Уголовное право. Общая часть. М., Юридичес. Литература, 1994г. с. -347
4. Утевский Б.С. Вопросы теории исправительно-трудового права и практики его применения. М., 1957г.-37 с.
5. Материалы теоретической конференции по вопросам советского исправительно-трудового права. М., 1957г.-128 с.
6. Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в Советском государстве. Изд. Саратовского университета, 1973г.-28 с.
7. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы «Жеті жарғы» 2001ж.-212 б.
8. А.В.Наумов. Уголовное право. Общая часть. Курс лекций. М., Изд-во БЕК, 1996г.-15 с.
9. Таганцев Н.С. Русское уголовное право. Лекции. Часть общая. Т.1. М., 1994г.-190 с.
10. Курс уголовного права. Общая часть. т.2. Учение о наказании. М., Изд-во ЗЕРЦАЛО, 1999г.-79 с.
11. Соломон П. Советская юстиция при Сталине. М., 1998г.-28с.
12. Уголовное право. Общая часть. Под ред. И.Я.Козаченко. М., ИНФРА-НОРМА, 1998г.-311 с.
13. Шаргородский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Ленинград, 1973г.-16 с.
14. Курс советского уголовного права. Наказание. М., 1970г. т.3.-30 с.
15. Соловьев А.Д. Вопросы применения наказания по советскому уголовному праву. М.., 1958г.-104 с.
16. Алауханов Е.,Рахметов С. “ Шешім” практикалық оқу құралы Өркениет , 1999 ж.-92 б.
17. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Жаза тағайындаудағы соттардың заңдарды дұрыс қолдануы заңдылығы туралы» қауылысы-18 б.
18. Алауханов Е.,Рахметов С. “ Жаза” практикалық оқу құралы Өркениет ,1999 ж.-50-52 б.
19. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы «Жеті жарғы » 1999 ж.-95-100 б.
20. Рогов И.И.,Сарсенбаев. Уголовное право РК.- Алматы, 1998.-257с.
21. Баймурзин Г.И., Рогов И.И. Уголовное право РК.-Алматы,1998г.- 341 с.
22. Нақысбеков Т.Ә Диссертациялық матеиалдар «Қылмыстық құқықтағы шешімді жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар» Алматы, 2006 ж.-95-98 б.
23. Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному праву.-Киев. 1980 г.-11 с
24. Постановление Пленума Верховного Суда Республики Казахстан от 30 апреля 1999г.№ 1 «О соблюдении судами законности при назначении наказания».-12с.
25. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі жаза тағайындаудағы соттардың заңдарды дұрыс қолдануы туралы қаулысы // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961-2004ж. - Алматы, 2004ж.-6 б.
26. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. «Жеті жарғы» 1999ж.-212 б.
27. Рогов И.И.,Сарсенбаев. Уголовное право РК.- Алматы, 1998. - 45с.
28. Кругликов Л.Л. Правовая припрода смягчающих и отягчающих наказание обстоятельств // Уголовное право.1999г. №4.-19 с.
29. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені. 2001/11ж.-34 б.
30. Карпец И.И. Отягчающие и смягчающие обстоятельства в уголовном праве. М., 1959г.-25 с
31. Кузнецова Н.Ф., Куринов Б.А. Отягчающие и смягчающие обстоятельства, учитываемые при определении меры наказания. Применение наказания по советскому праву. М,1958г.-80 с.
32. Кругликов Л.Л. Смягчающие и отягчающие обстоятельства в советскрм уголовном праве. Ярославль, 1977г.-7 с.
33. Минская В.С. Роль смягчающих обстоятельств в индивидуализации уголовной ответстввенности. Проблемы совершенствования уголовного законодательства и практики его применения. М, 1981г.-104 с.
34. Ткаченко В.И. Общие начала назначение наказания : Учебное пособие. М., 1984г.-44-45с.
35. Филимонов В.Д. Криминологические основы уголовного право. Томск, 1981г.-12 с.
36. Кармыков Н. «Обстоятельства, смягчающие уголовную ответственность и наказание» .Журнал Фемида. Февраль. 1997г.-13 с.
37. Потрнягин В.Г. Смягчающие и отягчающие обстоятельства по делам неосторожных преступлениях. Проблемы борьбы с преступной неосторожностью. Владивосток,1981г.-90 с.
38. Становский М.Н. Особенности назначения наказания при совершении нескольких преступлений. Советскаяюстиция, 1991г. №20 -204 с.
39. Алауханов Е., Рахметов.С. «Жаза» практикалық оқу құралы. Өркениет. 1999 ж.-112 б.
40. Мельников Ю.Б. Дифференциация ответственности и индивидуализация наказания. Красноярск, 1989г.-76 с.
41. Қайыржанов Е., Бұғыбай Д. Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге шешім тағайындау ерекшеліктері.-Алматы. Өркениет, 2000 ж.-36 б.
42. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі Шешім тағайындаудағы соттардың заңдарды дұрыс қолдануы туралы қаулысы // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961-2004ж. - Алматы, 2004ж.-18 б.
43. Дулатбеков Н.О. Индивидуализация уголовного наказания за преступления против жизни: Автореф. Дисс..канд.юрид.наук.-Алма- ата, 1993г.-12с.
44. Рахметов С., Турецский Н. Необходимая оборона.-Алматы:- «Жеті жарғы», 1996г.-28с.
45. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.23.12.1994 ж.-26 б.
46. Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан / Под.редакцией д.ю.н., профессора И.И. Рогова и к.ю.н., доцента С.М Рахметова.-Алматы, 1999г.-128 с.
47. Наумов А.В. Правовые последствия освобождения виновного от уголовной ответственности // СЮ, 1976. № 20. -11-12с.
48. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 27-мамырдағы №1 « Соттардың қайталанған қылмыстар туралы қылмыстық істерді қарастыру тәжірбиесі туралы» Қаулысы. -10 б.
49. Кругликов Л.Л. Правовая припрода смягчающих и отягчающих наказание обстоятельств // Уголовное право.1999г.№4.-123 с.
50. Кригер Г.А Наказания и его применение. М, 1962г.-35с.
51. Каиржанов Е. Уголовное право Республики Казахстан /Общая часть/ Издание 2-е, дополнение. Алматы 1998г.-161 с.
52. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 16 шілде 1997ж өзгерістермен толықтырулар-3 б.
53. Уголовное право ( право казахстанское, право международное): Учебное пособие.-Алматы, 1998г.-74 с.
54. Сборник постановлений Пленума Верховного суда Республики Казахстан (Казахский ССР) Первый том (1961-1997г).-232с.
55. Д.Б. Бұғыбай «Қылмыстық заң бойынша шешім тағайындау» /Заң журналы. 2004 жыл. №1-60 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................... 3
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ШЕШІМ
...................................................... 5
1.1 Қылмыстық құқықтағы ... ... ... ... ... ... ұғымы және оның мазмұны
.......................... 8
1.3 Қазақстандағы сот шешімі:
түсінігі...................................................................1
3
2 ШЕШІМ ТАҒАЙЫНДАУДЫҢ ЖАЛПЫ НЕГІЗДЕРІ ............................... 23
2.1 Сот ... ... ... ... ... айыптау және
ақтау...........................................................36
2.3 Қылмыстық заң бойынша шешімді жеңілдететін және ... ... ... және ... ... ... ТІЗІМІ
................................................. 73
КІРІСПЕ
Қай мемлекет болмасын ол қылмысқа қарсы күрес жүргізуде әр ... ... ... ... ... шарлардың
барлық түрін кеңінен қолдануға тырысады.
Қылмыс пен шешім қылмыстық ... ... ... ... ... сүйенетін
бір-бірімен тығыз байланысқан ажырамас категориялар. Қылмыстық шешім
мәселесі ... ... ... ... орын ... өйткені ол
қылмыстылықпен күресу шараларының жүйесіндегі ең ауыр да қажетті ... ... ... ... ... ... ... теориялық және
практикалық жағынан күрделі мәселелердің бірі – шешім ... ... ... оны терең зерттеуге мән берілген.
Қазақстан Республикасы КСРО секілді әлемдегі ірі державалардың ... соң, ... ел ... өз ... бар ел ... ... орын табуға ұмтылды. Алайда алғашқы уақыттары бұл биіктер қол
жетпейтін белестердің бірі ... рас. Оған жету ... ... де
өзекті, ертеңге қалдыруға болмайтын жағымды-жағымсыз құбылыстардың болғаны
тарих беттерінен, одан қалды бүгінгі кезеңдегі тарихи өмір сүру ... ... ... ... ... атқарылған істерден бұрын, атқарылар жұмыстардың
көптігін ешкім де ... ... ... ... ... ... Қазақстанның тәуелсіздік елдер тұғырынан көрініп, мемлекеттегі,
сондай-ақ әлемдік рыноктағы ... ... ... атсалысуы ауыз
толтырып айтуға тұрарлық[1].
Тақырыптың өзектілігі. Кез келген ... ... шығу ... заңнамалық база, заң жүйесі мықты болуы қажет. Өйткені бір де
бір ел ... ... ... ... ... ... бағыт
ұстанатын Қазақстан үшін жазылған заңдардың орнының бөлек болатыны ... ... ... ... елде ... ... ... алды. Ең
алдымен құқықтық саясат реформасы қабылданып, азаматтық, қылмыстық,
отбасылық, ... т.б. ... ... ірі ... ... саланы реформалаудың нәтижелі болғандығын ... ... ... ... ... төл ... ... заңы
қабылданып, мемлекеттің құрылысы, даму бағыттары, адам және ... мен ... баға ... құндылықтар болып бекітілді.
Екіншіден, мемлекеттік және жеке меншік ресми танылды. Азаматтардың
меншікке байланысты мәмілелер жасауға еркін ... ... кез ... қоғамдағы жағымсыз құбылыстардың қатарында, әр
түрлі себептерге байланысты, тамырымен жоюға әлі күнге дейін жол ... ... ... ... ... және ... алу мен ... күрес шараларын ұйымдастыруға үлкен үлес қоса білген
құжат ҚР Қылмыстық кодексінің қабылданып, күшіне енуі дер ... ... ... ... қоғамның қай саласында
болсын, мемлекеттің жақын және алыс болашақтағы тағдырын айқын ... ... ... ... қана қоймай, онда жоспарланып бекітілген
мәселелердің біртіндеп орындала басталуын ... ... ... ... да бір ... ... ... уақыт өткен сайын
жеңілдей түсетіні, яғни оның қоржынында дәлел ретінде нақты көрсете алатын
жайттардың көбейе түсетіні ... ... ... ... айтылған
қылмыстылықтың алдын алу мен қылмыс жасаған адамдарға шешім тағайындау мен
оларды жауаптылыққа тарту басты орын ... тағы ... ... алу екі ... ... ... Бірінші, жалпы
превенция (алдын алу, сақтандыру) және жеке превенция. Жалпы превенция кез
келген адамның қылмыс жасамауын, қоғам ... ... атты ... ... ... жеке ... міндеті қылмыс жасаған адамдардың
түзелуі, қайтадан қылмыс жасамауы тұрғысында қызмет атқарады.
Осы сақтандырудың қай қайсысы ... ... ... ... қылықтардан
аулақ болуын, оны жасаса қылмыстық жауаптылықтан қашып ... бір ... ... ... пен ... тарту кезінде қылмыс жасаған адамның
жеке басы, қылмыс жасауға ықпал еткен жағдайлар, қылмыс жасаудың себептері,
тәсілі, орны және т.б. ... ... ... Себебі, ұқсас қылмыс
болуы мүмкін, бірақ бірдей қылмыс жоқ. Оны ... ... бір ... бір адам ... екі ... ... оны дәл сол уақытта
орындай ... ... ... ... қылмыс жасаған адамға
тағайындалатын шешімнің жеке ... ... ... ... іске ... қылмыстық құқықтағы негізгі институттардың бірі болып саналатын
қылмыстық шешім ... және ... ... және ауырлататын мән-
жайлар көмегімен де анықталады. Бұл институт өте көне ... деп ... ... Рим ... кезінде жас баланың қылмыс жасауы оған ... ... ... ... ... немесе отбасы мүшелерін азапқа
салуы, біреудің ... ... ... ... керісінше қатаң шешімге
тарту сияқты шараларды қолдануға әкеп соққан. Бұл қазіргі уақытта ... сай ... ... ... бірі ... болады.
Диплом жұмысының мақсаты – шешім тағайындаудың шарттарын, негіздерін,
шешімді жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды анықтап, талқылау.
Ұсынылатын тұжырым : Шешімді жеке ... ... ... ... ... құқықтағы шешімнің тарихы
“Қылмыстық заңнама негіздерін” қабылдағанға дейін ... және ... ... ... ... ... арнайы зерттеудің пәні болып табылған ... ... ... ... ... ... рет тек 1958 жылы ... заңнама
негіздерінде” пайда болды.
Бұрын қолданыста болған қылмыстық ... оның ... 22 ... ... ... ССР-нің Қылмыстық кодексінде де ... ... ... ... ең ... ... белгілері қылмыстық құқықтың
бірқатар нормаларында көрсетіліп ... де, ... ... және сот
тәжірибесінің негізінде шешімнің анықтамасы қылмыстық құқық теориясымен
берілді.
“КСРО және ... ... ... ... 20 бабының мазмұнын аша отырып, И.С.Ной үш ережені көрсетеді:
“…біріншіден, онда әлеуметтік институт ретінде ... ... ... ... бар; ... ... қолдану барысында қол жеткізілетін нәтиже
анықталады; үшіншіден, берілген нәтижеге қол ... ... ... ... мен ... анықталынады” .
Алғаш рет шешімнің заңнамалық анықтамасы 1991 жылғы Негіздердің 28
бабында “Шешім қылмыс жасауда кінәлі деп танылған, ... сот ... ... ... ... ... ... сотталғандардың
құқықтары мен мүдделерін шектеу немесе айырудан тұратын, мәжбүрлеу шарасы”
деп ... ... да ... былай деп берілді: “Шешім қылмыс
жасауда кінәлі деп ... ... ... ... және сот ... ... атынан тағайындалатын, және оның қылмыстық қызметіне теріс ... ... ... ... ... ... ... А.И.Чучаевтің анықтамасын
келтіруімізге болады, яғни қылмыстық шешім – қылмыстық ... ... ... ... мен ... ... жєне ... тұратын
мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы; шешім қылмыс жасауда кінәлі деп ... ғана ... ... сот ... ... тағайындалады.
Адамдарды сот арқылы шешімлау мәселелері бірнеше жүзжылдық бойына
қозғалынып келеді. Қылмыс ... ... ... ... ... ... бар. Осы мәселеге байланысты бірнеше ... ... ... және аралас ұсынылған. Қазіргі кезеңде ... ... ... себебі мемлекеттің шешімлау ... ... ... ... ... ... діни санкциялар
мемлекеттік шешіммен бәсекелестікке түспейді.
Мұсылман қылмыстық құқығында мемлекеттік және діни ... ... ... ... Мұсылман елдерінің қылмыстық ... ... және ... қарсы қылмыстардың шешімланушылығы сақталған.
Қылмыстық істер бойынша ... ... ... ... және ... ... кодексін емес, Құран және Суннаны басшылыққа алады.
2. Шешім қатаң жекелік сипатта болады. Ол тек қылмыскерлердің ... ... өзге ... ... ... құрамында шешімнің жекелендіруі, яғни қылмыскердің тұлғасы
ескеріледі. Шешімнің ... осы ... ... ... ... адамның тұлғалық қасиетіне байланысты.
Шешімнің келесі ... оның ... ... Бұл ... ... не бостандықтарынан айыру немесе шектеу.
Бостандығынан айыру шешімнің келесі түрлерінен, өмір бойы немесе ... ... ... ... ... ... Бостандығын шектеу,
сотталған адамда тәуліктің белгілі бір мерзімінде осы шешімді өтеу орнынан
кету құқығының ...... ... және тәртіптік әскери
бөлімде ұстау сияқты шешім ... ... ... шектеу түзеу жұмыстары, әскери қызметтерін шектеу,
қоғамдық жұмыстарға тарту, белгілі бір лауазымды иелену немесе белгілі бір
қызмет ... ... ... ... ... орын ... Мүліктік
құқықтарды шектеу айыппұл және мүлікті тәркілеуден көрінеді.
Ерекше, ең жоғарғы шешім - өлім шешімсы ... ... Өлім ... ... ең ... құқығы - өмірге деген құқықтан айырады.
Шешімнің көпшілігі құқықтар мен бостандықтарды ... және ... ... ... ... ... сотталғандардың еңбек,
мүліктік, тұрғын-жай, ... ... ... ... ... ... және мүліктік құқықтардың шектелуін білдіреді.
Шешімнің төртінші белгісін оны тағайындау негізі құрайды. ... ... ... ... болып табылады, сонда шешім – ... ... ... ... – оның ... ... ... жасауда
кінәлі деп танылған адам ғана тартылады. Қылмыстың субъектісінің тұлғасы
сот арқылы шешімді ... ... ... ... ... ... ... түсінігіне қылмыстық – процессуалдық белгі –
шешімнің сот ... ... ... енгізген. Бұл тарихта орын
алған ... ... ... ... ... ... жол ... мақсатын білдіреді[2].
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес қылмыс үшін шешім
аудандық соттардан Жоғары ... ... ... және де ... ... тән.
Л.Ч.Сыдыкова шешім белгілерін былай топтастырады. “Шартты түрде оны 2
топқа бөлуге болады:
1)материалды (мазмұнды) ... ... ... ... өзге ... ... айыратын құқықтық шектеулерді жатқызамыз.
2)қылмыскердің құқығын, бостандығын ... ... ... ... ... жағдайлар құрайды. Бұл топ шешімнің
формальді белгісі.
Егер шешімді ... заң ... оның ... ... ... қорқыныш қалады. Сондықтан, шешім заңды, ізгілікті болса мақсатты
болады.
Сонымен, шешім қылмыстық құқықтың ... ... сай ... ... ... тек қылмыстық заңда көрсетілінген шешімнің түрлері арқылы
жүзеге асырылады. “nulla poena sine lege” заң тек ҚК ... ... ... ... – шешімнің бірден бір
негізі қылмыс құрамы болып ... да ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық нормалардың толық
көлемде кодификациялануы қажеттілігіне де таралады. Қылымыстық заңнан басқа
ешқандай заң шешімді енгізе алмайды.
Заңдылық институты өлім шешімсы (ҚК 49б.), өмір бойы бас ... (ҚК 48б.), ... ... мен ... ... ... 50б.) ... шешім түрлерінің мерзімді сипатынан да көрінеді. Осы
қасиеті арқылы ҚР ҚК ... ... ... ... жол беретін
шетелдік кодекстерден ажыратылады.
Алғаш рет ... ... ... 1890 жылы ... ... ... ... Соттар түрмеге қамаудың тек төменгі шегін
белгіледі. Түрмеде ... ... ... ... ... ... емес, түрме
әкімшілігі анықтады. Шын мәнісінде, белгісіз үкімдер қылмыстық ... ... ... ...... ... ... әкімшілігінің жемқорлығы мен бейбастақтығын туындатады.
Шешімге қатысты тең құқылық қағидасы біріншіден, пенализацияны, яғни,
сотталғандардың ұлтына, жынысына және басқа да ... мен ... ... ... ... ... заң ... теңдігі қағидасын жүзеге асыру –
қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... заң алдында теңдігі қағидасы шешім түрлерінің
жүйесі мен санкцияларда әділеттілік, ... ... ... ... ... қағидасы - сотпен шешім тағайындау барысында,
жасалынған қылмыстардың мән-жайлары мен ... ... ... қажет
етеді[3].
Шешімде кінәлілік қағидасы жазықсыз зиян келтіру барысында шешімге жол
берілмейтіндіктен және шешімнің қатаң жеке сипатта ... ... ... толық көлемде шешімге арналған. Яғни, шешім қылмыстың
қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесіне, қылмысты жасау жағдайларына және
кінәлінің ... ... ... қажет. Бір ғана қылмыс үшін екі рет
шешімлауға жол ... ... ... дегеніміз – қылмыстық-құқықтық нормалардың
санкциялары мен сот ... ... ... нақты шешімлардағы
репрессиялық шаралардың үнемделуін білдіреді. Яғни, ҚР ҚК 52 бабына ... ... үшін ... шешімге қарағанда қатаң шешім түрі
тағайындалады, егер шешімнің ... түрі ... ... ... ете ... ... ... қағидасы келесіден де көрінеді, адамға
жан- тән азабын шектіру және ... ... ... ... ... ... ... шешім ұғымы және оның мазмұны
Қазіргі таңдағы шешім деген ұғым байырғы ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Шешім
дегеніміз - ол ... ... ... ... ... ол арқылы мемлекет ... оның ... ... ... ... ... ... мен заңды
мүдделерін, қоғамдық тәртіпті және қауіпсіздікті, ... ... ... мемлекеттің аумақтық бүтіндігін, қоғам мен
мемлекеттің заңмен ... ... ... ... ... ... қылмыстық қастандықтардан қорғайды.
Сондай-ақ ... ...... ... ... ... мәжбүрлеу шарасы. Шешім қылмыс жасауда ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың нысаны ... ... жеке ... арасындағы туындаған шиеленісті
жоятын, құқықтық тәртіптің қалыпты жағдайын қалпына ... ... ... ететін, бірден бір тиімді құрал ретінде қарастырылады.
Бәрімізге белгілі, жауаптылықты дифференциациялау құқықтық мемлекеттің
терең, мәнді сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қағида ретінде қарастырылады.
Дегенмен де, ... ... - ... көп ... ... ... асырылады. Сондықтан да, шешімді кең әлеуметтік құқықтық категория –
қылмыстық жауаптылықты дифференциациялаудан ажырату туралы сөз ... ... ... шешімді дифференциациялау мәселесі - сот
нақты істің ... және ... ... ... ... ... бағалағаннан кейін, нақты жағдайда ... ... ... ... ... – құқық бұзушыға шешім тағайындау деген тұжырымға
келген жағдайда туындайды. Осыған байланысты, қылмыстық ... ... ... және оны ... ... ... жекелендіруден
тұратын, жауаптылықты жекелендіру қажеттілігін білдіреді.
Қылмыстық құқықтағы шешімді жекелендіру қағидасын ... ...... ... ... ... ... қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесін, кінәлінің тұлғасын
және істің мән – жайын, ... және ... мән – ... кінәліні әлеуметтік ортасынан оқшауламай түзеу мүмкіндігін ескеруді
білдіреді. Шешімді қатаң жекелендіру - онша ауыр емес және ... ... ... ... тұлғалардың оқшаулау
элементінсіз шешімді өтеу мүмкіндігінен де ... ... ... ... тек ... ... ... түрлерін (мысалы, әскери қызметшіге – тәртіптік әскери
бөлімде ұстау) енгізуден де көрінеді. Сондай-ақ, жауаптылықты жекелендіру
жеңіл ... ... ... түрде соттаудан да көрінеді.
Сонымен, шешімді жекелендіру қағидасы қылмыстық ... ... ғана ... оны жүзеге асырудың қажетті нормативтік
құралдарымен қамтамасыз етілген қағида ретінде ... ... ... ... ... ... құбылыс болғандықтан, оны туындататын әлеуметтік
себептерді залалсыздандырып қана, қылмыстылықты бір деңгейде ұстап ... ... да, ... ... ... ... ... құрал
емес және де шешімді қолдану арқылы қылмыстылықты жою мүмкін емес.
Мемлекет шешімді қолдануға ең соңғы кезекте ... ... ... өз
азаматтарына өзін-өзі қамтамасыз ететіндей, ... ... ... ... ... ... ... керек. Өркениет
деңгейі қылмыстылықтың деңгейін анықтауда елеулі рөл атқарады. Өркениеттің
нағыз ...... ... ... ... емес, ел
тәрбиелейтін адамның кейпі. Кез-келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... байланысты. Мемлекет әр
отбасы, адам үшін жауапты, бірақ ол ... ... ... ... көмек, қамқорлық болуы керек.
Қылмыстық жауаптылық институтына қарағанда қылмыстық құқықта қылмыстық
шешімнің теориялық мәселелері кең көлемде қарастырылған. Шешім ... ... ... ... өте ... ... құқықтың оқулықтарында және курстарда толық және жан – ... ... ... әлеуметтік – сақтандырушы функциясын жүзеге асыруда
көмекші құрал ретінде қарастырылатын ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Қылмыстық құқықтың тиімділігі туралы сұрақтар, әруақытта қылмыстық шешімнің
тиімділігі туралы мәселелерге тіреліп, шешімнің мақсаттарын дұрыс анықтауға
тікелей тәуелді болады.
Мемлекеттің ... ... ... ...... ... ең маңызды шараларының
бірі. “Қылмыстар және шешімлар туралы” Чезаре Беккарианың трактатында ... ғана ... үшін ... белгілей алады, ал оларды шығару билігі тек
заңшығарушыға тиесілі… Ешқандай судья ... ... ... ... шешім белгілей алмайды. Заңның шегінен шығатын ... ... ... ... табылады”деп көрсетілінген.
Көптеген ғалымдар қылмыстық шешімге әртүрлі мағынадағы анықтама берді.
"Шешім" ... ... беру ... оның ... ... ... ... Ғалымдар шешімнің "мазмұны" мен "мәнінің" түсінігінің
әртүрлі екендігін ... ... осы екі ... ... ... - ... ... сазайын тарттыру, ал шешім мәні - жалпы сазайын тарттыруды білдіреді"
деген.
Профессор Л.Ч.Сыдыкова "егер ... мәні - кең ... ... оның мазмұны (сазайын тарттыру) – тар ... ... ... ... ... көрінетін тек қылмыстық құқықтық
түсінік" деп көрсетеді. Сонымен бірге, ол "қылмыстық шешім мәні қылмыскерге
әсер етудің бір түрі ... ... ... ... ... ... осы ... сипатын құрайды" әділ байлам жасайды.
"Шешім қылмыскердің істеген қылмысы үшін ... ... ... және ... бостандығын, құқығын шектейтін не
оны өтеуде одан ... ... ... ... ... ... деп ... күштеу әсерінің шарасының ... ... ... кіреді, себебі оның мәні - қылмыстық-құқықтық емес, әлеуметтік-
құқықтық түсінік. Ал шешім ... - ... ... ... ... мәні - қылмыскерге әсер ету әдісінің бірі ретіндегі
қоғамның ... ... осы даму ... болса, онда мақсатты
бағыттылық шешім мазмұнына кіреді, яғни күштеу ... ... ... жүзеге асырылуын шектейтін белгілі бір ... ... ... ... ... ... онда шешім ретінде қолданылатын
күштеу шаралары тоқталуы керек. Бұл сот тағайындаған шешімді өтеу ... ... ... босату болуы мүмкін.
Қылмыстық құқық теориясында ... ... ... ... ... келе, қолданыстағы Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексі заң деңгейінде “іс – ... ... ... және басқа да қылмыстық – құқықтық нәтижелері осы Кодекспен
анықталынады” деп көрсеткен.
Қолданыстағы ҚР ҚК 38 ... ... сот ... арқылы тағайындалатын,
мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы. Шешім қылмыс жасауда кінәлі деп ... ... да, осы ... көрсетілінген сотталған адамның
құқықтары мен бостандықтарынан айыру немесе шектеуді ... ... ... ... ... шешімнің түсінігін аталған баптың
бірінші бөлімінде береді де, ... ... ... ... ... бұл ... бұрын қолданыста болған 1959 жылғы ҚазССР-нің
Қылмыстық заңында орын алған қиыншылықтардан ... ... ... ... деп ... 20 бапта “шешім жасалынған қылмыс
үшін сазайын тарттыру ғана емес, сондай-ақ келесі мақсаттарды көздейді…..”
Біздің көзқарасымыз бойынша, ... ... ... мазмұны дұрыс
берілмеген, себебі, әртүрлі ұғымдар – шешімнің мазмұны мен ... ... ... Заңшығарушы арқылы шешім “сазайын тарттыру” ретінде
түсінілген.
Заң мәтінінен “сазайын тарттыру” ... ... ... формальді
сипатқа ие. 1919 жылғы Басшылық негіздердің 10 бабында өш ... ... ... бекітілген болатын: “Шешім тиімді болуы қажет және де
азаптаудың ... ... ... және ... азаптарды
келтірмеуі қажет”.
Шешімнің мәнін тану қиындығы – шешімдеғы сазайын тарттырудың орнын
анықтаумен ғана ... ... ... табиғатына деген ғалымдардың
көзқарасының әртүрлілігімен де байланысты[5].
Заң әдебиеттерінде шешімнің мәні ... ... ... ... біркелкі көзқарас жоқ. Көптеген авторлар сазайын
тарттыруды сотталғандарға шешім арқылы келтірілетін ... мен ... ... ... былай деп жазѓан: “Шешім қылмыскерді, оған
тиесілі ... ... ... айыру болып табылады да,
қылмыскерге және оның іс-қимылына ... ... ... ... Шешім қолданылған адамына қатысты жапа шектіруді білдіреді.
Шешімнің осы қажетті ... оны ... ... ... ... ... анықтамада айырулар мен жапа шектірулерге басты
назар аударылған. Кеңестік қылмыстық құқық курстарында шешімнің ... ... ... ... ... шешімнің мемлекеттік –
мәжбүрлеу сипатына және шешімнің мақсаттарына ... ... ... ... ... ... ... сазайын тарттырудың бұндай кеңейтілген түсіндіруіне ... ... ... ... - ... сипаты және ұзақтығына байланысты
қылмыскермен жасалынған зұлым іске, ... ... жапа ... деп көрсетеді[6].
Жоғарыда аталған көзқарастарды сынай отырып, И.С.Ной ... ... ... ... ... ... ауырлығына сәйкес
болады, егер де кісі өлтіру үшін өлім ... ... ... ... ... өш алу ... көрсетілмейді, ал кісі өлтіргендігі ... ... ... өш ... ... жалпы сақтандыруды білдіреді”.
Қолданыстағы Қылмыстық кодекстегі ... ... ... ... “сот-түзеу сипатындағы әлеуметтік қорғау
шараларымен” теңестіруге болмайды. Заңда ... ... ... ... ... немесе шектеуден тұрады.
ҚР ҚК 39 бабында шешім болып табылатын, барлық мәжбүрлеу ... ... ... әсер ... ... ... ... шешімнің
күшіне ие емес.
Қолданыстағы ҚК-тің басылуынан соң, қылмыстың-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... шарасы деп бекітілгенде, оның негізгі ... ... ... бәрі ... ... ... құрайтын шешімнің
келесі арнайы белгілері көрсетіледі:
Шешім - ... ... ... ... ... бұл ... - істелмеген қылмысқа емес, істелген
қылмысқа адекватты ... ... ... Қылмыстық заңда қылмыс ретінде
көрсетілген әрекетке ғана шешім ... Осы ... ... ... ... азаматтық – құқықтық құқық ... ... ... ... Шешімлау арқылы, мемлекет
қылмыскерді тиісті мінез-құлықты жасауға мәжбүрлейді. Жасалған қылмыс ... ... ... ... тізбегі ҚР ҚК 39 бабында
берілген.
Профессор А.В.Наумовтың ... ... ... азаматтық істі
шешуде қолданылатын күштеумен ұқсастығы бар. Бірақ ... іс ... ... ... байланысты емес, мүліктік не мүліктік емес түрдегі
дауға ... ... ... салдарға әкелмейді (мысалы,
сотталғандық)” . Шешім әкімшілік құқықта көрсетілген әкімшілік ... ... ... Әкімшілік шаралардың көпшілігі (мысалы,
қамау, түзеу жұмыстары, айыппұл) шешіммен ұқсас, бірақ та ... ... ... және ... ... ажыратылады. Әкімшілік әсер ету
шаралары әкімшілік құқық бұзушылық болып табылатын іс-қимылдар ... және ... ... ... белгілі бір мемлекеттік орган
немесе лауазымды тұлға атынан тағайындалады. Шешім ... ... ... ... ... ... ... бұзғандығы үшін
қызметтік бағыныштылық тәртібінде тағайындалады.
Жоғарыда көрсетілген күштеу шараларынан өзге алдын-ала тергеу ... заң ... ... ... бар: ... ... шаралары, түрлі сараптамалар т.б. Олар кінәні ... ... осы ... ... ... ... сот үкімі негізінде емес,
тергеу органдарының қаулыларының негізінде қолданылады.
Осылайша, шешімді тағайындау мен атқару заң арқылы ... ... ... кешенін қолдану нәтижесінде жүзеге асырылады.
Осы әрекеттер арқылы шешімді тағайындау, атқаруға ... ... ... қылмыскерді ұстауға, оны түрме не түзеу колониясына беруге
бағытталады. Мәжбүрлеу шарасының ... ... ... ... шешім
қылмыстық шешім мақсатының жүзеге асырылуына бағытталған. Сонымен, ... ... ... ... ... жағдайларда, мәжбүрлеу шарасы кінәсіздерге де қолданылады.
Мысалы, кейін кінәсі ... ... ... ... ... әрбір айыпталушы кінәсіз деп есептелінеді, оның кінәсі
қылмыстық және ... іс ... ... ... ... заңды күшіне енген үкімі арқылы белгіленбейінше. Яғни, кінәсіздік
презумпциясы қағидасы әрекет етеді.
Шешім, мемлекеттік мәжбүрлеудің басқа ... ... ... салдарды – соттылықты туындатады.
Бір ғалымдардың көзқарасы бойынша, соттылық шешім өтелгеннен кейін
туындайтын құқықтық салдар ретінде ... ... ... ... үшін ... адам ... айыптау үкімінің заңды күшіне енген
күнінен бастап, соттылық жойылғанға ... ... ... ... деп ... ... ҚК-ы 77-бабына сай, соттылық түріндегі ... ... тыс өтеу ... шешімнің мақсатының жүзеге асырылуына кері
әсер етеді. Соттылық ... кері ... оның ... ... ... ... ... мүшесі боламын деген арманын бәсеңдетеді. Бұл
жағдай ол ... шет ... өз ... жұмыс орныныдағы ұжыммен
араласпағасын, ол өз жамандығын түсініп бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... мақсатты
көздейтіні көрсетілмеген. Егер соттылық қылмыстың рецидивіне жол бермейді
және қайта қылмыс жасағанда ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл тұлға үшін қайталанған шешім болады
ма? (егер шешім мақсаты шешім өтелуінде жүзеге асса). ҚР ҚК-ң ... ... ... ... жеке ... ... бас ... айыру
ретіндегі шешім жүзеге асқанда жасалады.
Біз біртіндеп ... ... ... ... ... ... керек. Соттылықтың мерзімін қысқартуды қылмыстық
шешімнің мақсатының жүзеге асырылуы ретінде қарастыруымыз керек.
Сонымен, шешімді тағайындау және ... ... ... тыс түрде
жүзеге асырылады. Әрине, қылмыстық процессуалдық заңнама сотталғандарға
аппеляциялық қадағалау тәртібінде шешімнің қатаңдығына шағымдану құқығын
берген. ... ... ... ... төмендете алады. Бірақ та, барлық
жағдайларда аяққы түрде анықталынған шешім өзінің мәжбүрлі қасиетін
жоймайды. Сотпен тағайындалған шешімден қасақана бұлтару одан да ... ... ... ... сот ... ... ... сот органдарының пайда болу және қалыптастыру тарихы –
қазақ қоғамының жылнамасындағы ерекше беттер. Қазақстандық сот ... мен ... ... ... ... ... үшін қазақ
даласындағы қарапайым құқық тарихнамасын біліп қана ... ... ... құқық нормаларының, заңдар мен салт-дәстүрлердің
тарихы мен оның дамуын терең игеру ... ... ... сот ... қазақ мемлекеттілігінің
қалыптасу кезеңіне терең тамырын жайған. Билерге тиесілі сот ... ... ... маңызы бар, ол басқару жүйесінде биліктің жетекші
нысанына айналды. Көшпелі ... ... ... ... ... де, рулар мен олардың қарауындағылардың да даулары мен талаптарын
талқылаудан тұрды. ... ... ... ... ... ... талқылауда, сондай-ақ осы шешімдерді орындауға келтіру
әдістері мен нысандарын айқындауда едәуір құқықтарға ие ... ... тек сот ... ... асырумен шектелмей, олар
қоғам өмірінің басқа да салаларына белсене ... ... ... және ... ... сөз ... ... салмақты пікірлерімен
тіпті, жоғары шонжарлар – сұлтандар мен хандар санасты. Билердің ... ... да ... да аз ... ... сол кездің өзінде соттар аса
құрметті және ... ... ... ... ... Кеңес өкіметінің ең алғаш рет сот
құрылысы туралы №1 декретті 1917 жылы 17 қарашада қабылданды. Бұл ... ... және ... ... құру ... ... жергілікті соттар тұрақты және екі халық заседательдерінен тұрады деп
көрсетілді.Соттар және ... ... ... ... ... ... туралы №1 декркетте жергілікті соттардың ... ... ... ... ... және ... қылмыстық іс бойынша екі
жылға дейін, ал азаматтық істер бойынша 3000 ... ... айып ... шеше ... атап көрсетіледі. Осы жергілікті соттың шешімдеріне
келіспеген жағдайда, іс кассациялық ... ... ... ... кеңесінің сьезінде қаралды. Ал, революциялық трибуналдың құрамына
бір төраға мен губерниялық және ... ... ... ... және
шаруалардан, солдаттардан депутат болып ... алты ... ... ...... қарсы шыққандармен, пара
алушылармен және басқа қылмастармен ... үшін ... жылы 21 ... ... сот ... №2 ... ең ... атын – “ Жергілікті халық соты” деп өзгертті және бұл соттардың ауыр
қылмыстық істерді немесе азаматтық істер бойынша кең ... ... ... өкілеттігін кеңейтуді алдына мақсат етіп қойды. Сөйтіп, ... ... ... ... және ... ... ... ашты. Сатылы кезеңге негізделген сот инстанцияларын құрып, сот
жүйесін мыныдый құрылымға ыңғайлады:
1) жергілікті халық соты;
2) аймақтық сот;
3) облыстық ... ... ... ... құрылысы туралы №2 декреттің ең негізгі ерекшілігінің бірі –
істі қараған уақытта ... ... ... ... дауыс болып
саналды. Өйткені, төрағалық етуші көп ... ... ... ... және ... пайдалана отырып, оның қызметін бақылады.
Шындығында Кеңес үкіметінің алғашқы кезеңіндегі сот жүйесі қым-қуат,
аласапыран кезде ... бір ... ... ... ... ... сот ... №1, 2, 3, декреттер сот өндірісіндегі
прцессуалдық іс ... ... бір ... келтіре
алмады.бұл кемшілік 1918 жылғы 23 ... ... ... ... ... халық соттарының іс-әрекетін ұйымдастыру”
жөніндегі нұсқауында атап ... Осы ... ... ... ... ... Семей, Орал, Торғай, Қарағанды және Түркістан ... ... ... ... ... халық соттары жедел
түрде ұйымдастырылды. Атап айтқанда, 1918 жылдың ... ... ... ... 63 жергілікті халық соты құрылып үлгерген ... бұл ... ... ... соттары азамат соғысы жылдары кезінде
өз ... ... ғана ... ... бұл соттармен қатар
революциялық трибуналдар да құқықтық тәртіпті қорғау негізінде сот істеріне
араласты.
1918 жылы 14 ... ... ... ... ... ... трибунал құрылды. Бұл орган негізінен шпиондық әрекеттерді,
ақгвардияшылардың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, бұл орган әскери қылмыстарды қарады.
Әскери революциялық трибуналмен бірге құқықтық қызметті революциялық
трибуналдар да атқарды. ... ... ... ... жанындағы тергеу комиссияларының ... ... ... ... ... және ... әскер депутаттарның кеңесі
сайлады. Революциялық трибуналдар ... ... ... ... ала ... ... және қамауға алу, тінту,құжаттарды
алып қою, мүлікті тәркілеу және газеттерді жабу ... ие ... ... ... ... ... айыптаушылар алқалары да
құрылды.
Қазақстан аумағында ең ... ... ... жылы 28
желтоқсанда Ақмола құрылды.
1918 жылғы 30 ... ... ... ... ... ережелері”
деген заң құжаты біріңғай кеңестік сот жүйесін ыңғайлауға айтарлықтай ... Ал, ... үшін 1919 жылы 10 ... Қазақ өлкесін басқару
жөнінде құрылған Революциялық комитет Қазақстандағы ... ... ... ... ... сот.
2. Уездік халық соты.
3. Аймақтық сот.
4. Революциялық трибунал.
Аралық сот ең төменгі сатыда билік жүргізді. Ол ... ... ... ... ... ... өзбек, ұйғыр және тағы басқа
халықтар арасында өрбіген мүліктік дау-шараларды қарап шешті.
Аралық соттар дауларды шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... сақталатын арнайы кітапшыға жазылды.
Және бұл соттардың шешімдер бойынша уездік халық соттарына ... деп ... сот ... ... соттылығына жататын істен
басқа, азаматтық және қылмыстық істерді қарады. Аралас ... ... ... ... соты екі бөлім негізінде құрылып,қазақ және орыс тілдерінде ... жылы 19 ... ... ... Орталық Атқару
Комитетінің бекітуімен жаңа “Сот құрылысы туралы ” ... ... жылы 26 ... қабылданған Қазақ ССР конституциясының 83-бабы
екгізінде мынадай сот жүйесі белгіленді:
1) халық соты;
2) облыстық сот;
3) Қазақ ССР Жоғарғы Соты;
4) КСРО-ның ... ... ССР ... ... ... ... соттарының
судьяларын аудан халқы жалпыға тән төте және тең ... ... ... беру ... 3 жыл мерзімге сайлады. Халық соттарына судьялардың
кандидаттарын ұсынуға ... ... ... және ... ... ... ... болады.”
Ұлы Отан соғыстары жылдарында көптеген сот қызметкерлерін әскерге
шақырып майданға аттандырды(207 халық ... ... 44 ... сот
мүшесі).
Сот қызметтерін ұйымдастыру мен ... ... ... (кадрларды
дайындау, халық судьясына сайлауды ұйымдастыру, ... ... ССР ... ... Комиссириаты мен ... ... ... ... Юстиция Халық ... ... Бұл ... 1946 жылы ... ССР Юстиция Министрлігі болып қайта
құрылды.
1960 жылы 1 маусымда Қазақ ССР Жоғарғы кеңесінің ... ... ... ... ... ... ... қабылданды. Министрліктің
сот мекемелері жөніндегі басшылық, ... ... ССР ... ... Бұл ... Жоғарғы Сот он жыл қатарына атқарып келді.
1954 жылы 14 тамызда КСРО ... ... ... республикалар мен
автономиялық республикалардың ... Соты ... және ... ... ... ... ... құру туралы ” Жарлық
қабылдады.
1978 жылы 20 ... ... ... ... ... қабылданды. Конституция бойынша, Қазақ ССР ... ... ... Сот, ... ... және ... қалалық соты, аудандық халық
соттары жатқызылды.
1990 ... 24 ... ... ССР ... ... ... Қазақ ССР Президенті қызметіне тағайындап, ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы заң қабылданды.
1991 жылы тәуелсіздігімізді алғаннан кейін, 1993 жылы 28 ... ... ... сот шешіміне ... ... ... ... сот шешімі Конституциялық Сотқа,
Жоғарғы Сотқа, сондай-ақ заң бойынша құрылатын ... ... ... атап ... жылы 20 желтоқсанда ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың “ ҚР-дағы
соттар мен судьялардың мәртебесі туралы туралы” ... ... 84 ... бұл ... ... ... ... сот шешімі мен
судьялардың ... ... ... ... ... ... ... жаңа заңдар ережесі жасалып бекітілді.
Қазіргі уақытта ҚР Президентінің аталмыш Жарлығы күшін жойып, ... 25 ... ... сот ... мен ... ... ...
конституциялық заңы қабылданды. Бұл конституциялық заң ... ... ... төңкерісінен кейінгі уақыттан бастап осы ... ... ... бес ... қабылданғанын және сол
Конституцияларда көрсетілген сот жүйелері өз ... өмір ... ... ... ... кезде тиісті толықтырулар мен өзгертулер
жасалып отырғанын байқаймыз.
Коммунизм кезінде биліктің үш тармаққа бөлінуі ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығарылды.
Әділеттілікке байланысты халықаралық нормалар ... ... де ... сол ... қала ... Адам құқықтары туралы жалпы декларациясында
былай ... ... ... адам ... бұзылған жағдайда құзыретті
ұлттық соттар негізінде ... ... ... ... бар.” Мұндай
құқық туралы КСРО-да сөз ... жоқ. ... ... ... соттар
партияның қатаң қадағалауында болды. Соттардың 90%-ке дейін ... ... Сот ... ... ... келісімімен
анықталатын. Жоғарғы соттар партиямен сайланып, ... есеп ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы ҚР Конституциясы бойынша заң ... ... ... ... және ... ... ... тармағын
білдіреді.
“Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және судьялардың мәртебесі
туралы” ҚР ... ... ... ... ... сот ... ... атынан жүзеге асырылады және азаматтар ... ... ... мен ... ... ... Конституциясының, заңдарының, өзге де ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қызмет
етеді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... кез келген
құқықтық мемлекетке тән ... ... беру ... ... соңғы жылдары сот шешімінің ... ... ... ... ... Федерациясы ғалымдарының зерттеу тақырыбына
айналды. Осы ... ... ... ... ғалымдар да өз
жұмыстарында қарастырды.
Қазақстандық ғалым К.Х. ... сот ... ... биліктің ең
маңызды тармақтарының бірі деп көрсетті. Оның ... ... ... ... ... орны мен рөлі бүгінгі таңда ең қымбат
қазына: адам, оның ... мен ... және ... ... ... азаматтық қоғам мен демократиялық құқықтық мемлекет
орнату міндеттерімен айқындалады. Сот шешімі ... ... ең ... таразысы тәріздес. Ондағы нақ осы қасиет мемлекеттік билік
тармақтарының ешқайсысында жоқ. Осылардың бәрі сот ... ... ... ... айқындайтын факторлар болып табылады. Ал әкімшіл-
әміршіл кеңестік ... ... ... ... де қиын кезеңдерін
бастан кешіп отырған ... ... ... ... сот ... ... етеді, сот шешімінің өзінің қалыптасу процесі қалай өтуде және ол
қандай қиындықтарға ... отыр – міне ... бәрі ... тұрғыдан да
тәжірибелік тұрғыдан да өзекті мәселелер болып табылады.[12]
“Сот ... ... ... ... жаңа ... ... ... және
жақында – 80-жылдардың аяғы, ... ... ... ... ... ... кеңес мемлекетінде мемлекеттік саясат шеңберінде
теориялық тұжырымы қалыптасқан, яғни соған сәйкес елде біртұтас бөлінбейтін
мемлекеттік билік жұмыс істейді. Сондықтан сот ... ... ... ... ... ... ... емес. Сот төрелігіне байланысты
проблемаларға арналған ғылыми зерттеулерде сот – ... ... ... ... ретінде қарастырылды.[13]
Құқықтық мемлекет қоғамындағы биліктерді бөлу ... ... ... ... зерттеуді бастауға негіз болды. Бұл ретте ғалымдар арасында
ортақ пікір болмаған сот шешімі ұғымын айқындау ... ... ... ... М.В. ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын қорғауға, заңдылықты орнықтыруға арналған ... ... ... ретінде ролін көрсете отырып, “Тәуелсіз сот шешімі
құқықтық мемлекеттің және конституционизмнің, халық бостандығының басты
кепілі бола ... Осы ... В.И. ... В.П. ... ... және В.М. Ковалев бөліседі.
Кейбір авторлар сот шешімінің ұғымы мен мақсатын тек сот ... ... ... Мәселен, У.Жекебаев және В.К. Бобров, сот
шешімі сот төрелігінде іске асырылады деп пайымдайды.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, сот шешімі оның ... ... сот ... ... асырудағы аса маңызды белгілері ... ... ... ... ... ... мәні ... сот төрелігін жүзеге асыру кезінде
көрінеді. Алайда сот ... осы ... тек бір ... іске ... ... бір сот төрелігін жүзеге асырумен ғана шектеуге болмайды. Алайда
Қ.Ә.Мәми дұрыс ажыратқандай “сот шешімі ... ... және ... толық және айқын ашу үшін оның барлық белгілерін ... оның ролі мен ... ... басқа тармақтарынан
айырмашылығын көрсететін ерекшеліктері мен ... ... ... ... - ... В.М.Савицкий, - құқықтық мемлекеттің негізгі
құрылымдарының бірі ретінде азаматтық немесе құқықтық ... ... ... қараумен шектеуге болмайды. Мұндай көзқарас өзін жояды. …
Қазіргі сот шешімі бұрын әдетте ... ... деп ... ... ... жаңа ... ие болуы нәтижесінде туындауы мүмкін”.[18]
Сот төрелігі саласынан басқа да сот ... ... ... ... ... асыруы кезінде іске асырылады, атап айтқанда:
- анықтау, алдын ала тергеу органдарының және прокурордың ... мен ... ... ... ... ... мен ... қорғалатын мүдделерін қорғау
туралы ... ... ... ... және бостандықтарын
бұзған іс-әрекеттер мен шешімдерге ... ... ... ... мен өзге де ... құқықтық актілерді
қолдану тәжірибесін зерделеу және жинақтау;
- жеке ... ... ... мен ... ... ықпал еткен себептер мен жағдайларды жою жөніндегі шараларды
келтіру;
- ... ... ... ... ... сот ... ... нормативтік қаулыларды қабылдау;
- жоғары тұрған соттардың төменгі тұрған соттардың іс ... сот ... ... ... және ... ... істі қарау кезінде кімге тиесілі – ... ... ... сот мекемесіне ме деген сұрақ талқыға түсті. Б.А. Страшун ... ... ... ... ... қатынастарға ықпал ету құралы ретінде
барлық сот органдарының жиынтығына жүктелген, әрбір сот органы сот шешімін
ұстанушылар ... ... деп ... заң шығарушы билік органдарынан айырмашылығы заң
шығармайды. Алайда олардың ... ... ... сот ... ... ... ... нормаларын қолдануға және оларды басшылыққа
алуға) бағынуға тиіс. Бұл ретте сот заңдар мен өзге де ... ... ... ... Конституцияға, сондай-ақ жалпы танылған
халықаралық қағидаттар мен нормаларға сәйкестігі ... да баға ... ... ҚР ... ... жағдайында сот іс бойынша іс
жүргізуді тоқтатуға және Конституциялық Кеңеске осы актіні конституциялық
емес деп тану туралы ұсыныспен ... ... осы ... ... мен ... ... белгілі бір әсерін тигізеді.
Өз кезегінде, заң шығарушылық билік органдары (соттарды ұйымдастыру
және ... ... ... ... ... қатар) ҚР
Парламенті Сенатының атынан:
- ҚР Жоғарғы Сотының судьялар корпусын қалыптастырады;
- ... осы ... ... ... туралы мәселені
шешеді;
- ҚР Конституциясының 55-бабының 3-тармағында белгіленген
жағдайларда ... ... ... ... ... береді
және т.б.
Соттар мемлекеттік биліктің атқарушы органдар тармағынан айырмашылығы
ұйымдастырушылық және атқарушылық-өкімгерлік ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың
лауазымды адамдарын осы органдардың ... мен ... ... ... бақылау құқығы берілген. Өз кезегінде, атқарушылық
билік тармағының органы ретіндегі әділет министрлігі Конституциялық заңның
31-бабына ... ... ... ... мен ... ... ... арқылы аудандық соттардың қызметін кадрлық қамтамасыз
етуді жүзеге асыруға тиіс. ... ... ... ... мен ... кез ... буындағы соттарға қатысты сот төрелігін жүзеге асыру
бойынша олардың қызметне араласпау қағидатын қатаң сақтау жағдайында ... ... ... ... Сот ... ҚР Конституциясында соттарға берілген билік ету
өкілеттіктеріне байланысты тепе-теңдік пен ара салмақтар ... ... ... іс ... жасай отырып, заң шығарушылық және атқарушы биліктің
шешімдеріне әсерін тигізеді. Осындай мәртебемен ... ... ... ... шешуде көлемді құзырет берілген.
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясының ережелеріне сүйене
отырып, Қ.Ә.Мәми сот ... ... ... ... ... көрсетеді:
Бірінші белгі – бұл билік конституциялық бекітілген біртұтас
мемлекеттік биліктің тармағы ... ... ... ... ... қызметтің түрі деп толық айқындауға болмайды, не көптеген
мемлекеттік органдар билік тармағының ... келе ... ... ... – сот ... тек ... мемлекеттік органдарға –
Конституцияда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... – оны өз ... ... ... тәртіппен
құрылатын арнайы мемлекеттік органдарда құруда; сот алдында жеке ... ... ... және ... жеке ... ... сондай-ақ
мемлекеттік бюджеттен жеке қаржыландыруда көрінетін ... және ... ... ... сот ... ... тәуелсіздігі оның басқа мемлекеттік ... ... ... Қазақстан Республикасының
Парламентіне, Қазақстан Республикасының Үкіметіне ... ... ... ... ... тәуелсіз соттар да болмайды,
өйткені олар Қазақстан Республикасының Конституциясы мен басқа да ... ... ... тиіс. Соттардың заңсыз шешімдерін тек сот
күшін жоя алады, ал ... ... ... ... ... белгі – бұл мемлекеттің атынан сот шешімін жүзеге асыруы:
Қазақстан Республикасының атынан үкімдер мен ... өзге де ... ... ... – сот төрелігің, яғни құқықтық даулар мен істерді
қарауға байланысты жүзеге ... ... – осы ... ... заңдар, өзге де нормативтік
құқықтық актілер, республика халықаралық шарттарының негізінде ... ғана ... Сот ... ... ... әдеп нормаларын бұзуға
байланысты жанжалдарда қарамайды және ... ... – осы ... оның ... тән іс ... ... арыз
ісін жүргізу, процеске айыптауға және қорғауға қатысу).
Сегізінші белгі – осы биліктің құқық қорғау сипаты, ... ... екі қыры ... ... ... пен заңның үстемдігін қамтамасыз
ету, сондай-ақ ... мен ... ... ... мен ... ... ... – оның шешімдерін мемлекеттің мәжбүрлеу ... ... ... отырып, сот шешімін Қ.Ә.Мәми ... пен ... ... ... және ... ... ... құқықтық даулар мен істерді шешу және оларға жүктелген
басқа да міндеттерді орындау ... ... ... ... ... ... құрылатын, ерекше іс жүргізу
нысандарында жұмыс істейтін және ... ... ... ... ... ... ... бар, оны мәжбүрлеу күшімен қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... атынан іске асыратын,
Конституцияда белгіленген біртұтас мемлекеттік биліктің тәуелсіз тармағы
ретінде айқындайды.[19]
Мәселен, В.И.Швецов сот ... ... ... ... оны ... ... органдардың жүзеге асыруы;
2) оның біртұтас сот жүйесін құрайтын соттарға тиесілігі;
3) қоғамда тиісті құқықтық режимді ... ... оны ... ... ... ... ... оны іс жүргізу заңдарының негізінде және қатаң жүзеге асыру;
6) ... ... ... ... табылатын соттың тәуелсіздігі, дербестігі
және оқшаулығы;
7) ... сот ... ... ... сот ... ... ... ету және оның шешімдерін
мемлекетің күшімен орындау.[20]
Осылайша, ... және ... сот ... қылмыстық, азаматтық
және заңмен белгіленген барлық істер мен құқық және ... ... ... және ... бағытталған сот ісін жүргізу нысандары
саласындары саласында соттың биліктік ... мен ... ... ... соңғы уақытта сот қызметі мен дербестігін ұйымдастыруда көп
нәрсе жасалады және жасалуда. ... ... ... ... ... айтарлықтай өсті.[21]
Қазақстан Республикасында сот шешімі шындыққа айналды. Бұл біздің
мемлекеттілігімізді дамытуда басты жетістіктердің бірі. Бүгінде сот ... ... ... ... ... ие. Ол оны ... ... айналдарды, қоғамды әлеуметтік тартыстардан қорғайды.
Оған басқа органдар мен адамдардың іс-әрекеттері мен заң ... ... ... ... мен ... ... әсер етудің,
оларды “теңдестірудің” заңдық ... ... сот ... ... жаңа ... ШЕШІМ ТАҒАЙЫНДАУДЫҢ ЖАЛПЫ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Сот шешімінің әділдігінің ізгілік бастаулары
Атқарушылық іс жүргізу сот ісін жүргізудің ... ... ... ... сот ... ... ... орындалмауына
байланысты құқықтары қарастырылады.
Атқару құжаттарының уақтылы орындалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... Сот ... ... (бұдан әрі
- Комитет) жүктелген.
2006 жылы атқарушылық іс ... ... ... ... ... заңнамалық актілерге атқарушылық іс жүргізу мәселелері
бойынша өзгерістер енгізу туралы» Заң қабылданды. Заң ... ... ... ... ... сот оындаушылары мен
приставтардың қызметін бірыңғай жүйеге ... ... ... ... сот шешімдерінің атқарылуын сот арқылы бақылауды қолдануды
кеңейтуге бағытталған.
Бұл ... сот ... ... процедурасын жақсартатын нормалар
көрініс тапқан. Мысалға, сот орындаушыларының ... ... ... қол ... қамтамасыз етілген, бұл борышкердің мүліктік
жағдайын анықтау процедурасын едәуір жеңілдетеді.
Сол сияқты борышкерге ... ... ... ... ... алу
мақсатында «Бағалы қағаздар нарығы туралы», «Несиелік серіктестіктер
туралы», «Шағын несиелік ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының Заңдарына өзгерістер енгізілген.
Азаматтық іс жүргізу кодексі «Сот орындаушысының іс-әрекетіне
(әрекетсіздігіне) ... ... ... ... ... ... қорғау» сияқты баптармен толықтырылған. Сол сияқты «Атқарушылық
іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» ... ... ... өкілділік пен құқықтық мирасқорлық тәртібін, сот ... ... ... белгілейтін баптар енгізілген.
Ішінара атқару жолымен атқарушылық іс ... ... ... ... ... ... ақша алу тетігі жетілдірілген.
Сот әкімшілігі комитеті жол полициясы (ЖП) ... ... ЖП ... базасына жіберу туралы алдын ала келісімге қол
жеткізді, бұл борышкерлердің автокөлік құралдарын жедел анықтауға және сот
шешімдерін дер ... ... ... береді.
Комитеттің борышкерлердің республикадан тыс жерге, соның ... ... және ... ... ... кетуіне жол бермеу
жөніндегі күш салуын шекара қызметтерімен ... ... ... де ... ... сот ... ... жағдайын
түбегейлі өзгертуге қабілетті принципті ережелер жоқ.
2006 жылы республиканың сот ... ... ... ... ... теңгеден асатын 893 251 атқару құжаты болған (2005 жылы 153
млрд. ... ... 901 905 ... ... ... ... сот орындаушылардың іс жүргізуімен 665 689 ... ... ... тиіс ... ... 74,5% ... ... айтсақ 2005 жылғы аяқталған құжаттар пайызы 71,6% болған, яғни ... бұл ... ... ... ... ... 60 млрд. теңге сомасына 480 048 құжат орындалған, бұл нақты
орындалудың 72,2% құрайды, өткен жылы бұл 72,1% болған.
Жұмыстың абсолюттік көрсеткіштерін салыстыра ... 2006 ... ... ... ... сот орындаушылары 19,5 мың атқару құжаттарын
аяқтағанын атап өту керек, 2005 ... ... 14,5 мың ... ... де, ... ... ... көрініп
тұрғанындай, атқару құжаттарының елеулі бөлігі нақты орындалмайды.
Талдау ... ... ... ... атқару құжаттарының
орындалуы ұзақ (мерзімді) сипатқа ие не болмаса объективтік ... ... жеке ... ... орын ... көрсетеді.
Мысалға, есептік мерзімде орындауда алимент ... ... 104 ... ... ... Алимент өндіру ұзақ уақыт жүреді, әдетте баланың
кәмелет жасына жеткеніне ... ... Бұл ... ... ... өте төмен, бар болғаны 33,2%, бұл сот ... ... сөз ... 2006 жыл қорытындысы бойынша қалдықта қалған құжаттардың
ішінен алимент ... ... 46 376 ... ... ... санатында[22].
Нақты орындалудың өте төмен көрсеткіші сот үкімдері бойынша ... ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша әдетте
қылмыстан келген зиянның сомасы ... ... ... ... және ... ... нашарлар. Сонымен
бірге, табысынан өндіру үшін олар бас ... ... ... ... ... нәтижесінде осы санаттағы сот актілерінің 33,5%
ғана нақты орындалады.
Атқару құжаттарының аталған ... ... ... ... ... ... нақты орындалу көрсеткіштерін едәуір төмендетеді.
Түскен ақпаратты талдау сот орындаушыларының өндіріп ... ... де ... бұзатынын көрсетеді.
Аталған мерзім ішінде тәртіптік жауапкершілікке 1163 сот ... 297 аға сот ... ... 46 ... ... 8 ... орынбасарлары және 1 сот әкімшісі тартылған.
2007 жылғы 29 қаңтардағы ҚР Бас ... ... ... тексеру актісіне сәйкес 2006 жылы жемқорлық қылмыстар ... 50 Сот ... ... қатысты 75 қылмыстық іс
қозғалған, 2005 жылы Сот әкімшілерінің 58 ... ... 85 ... ... ... ... «Қазақстандағы адамның
құқықтары: ... ... ... ... 1500 респондент арасында
жүргізген сауалдама ... ... тек 10,0% ... ... шешімі толық көлемде орындалады деп есептейді.
Респонденттердің 51,1% сот шешімдерінің ішінара орындалатынына сенімді, ... ... ... 33,3% жауап беруге қиналған.
Респонденттердің 46,8% сот шешімдерінің орындалмау себептерін сот
орындаушыларының жемқорлануымен ... ... ... ... ... ... ... респонденттердің 16,6% сот
шешімдерінің орындалмауы себебі ретінде сот ... ... ... ... 7,9% сот ... сот ... ... жеткіліксіздігімен
түсіндіреді. Алынған мәліметтер азаматтардың сот ... ... ... ... ... ... бұзуға байланысты маңызды проблемалардың
бар екенін дәлелдейді. Сот шешімдерінің белгіленген ... ... ... не болмаса орындалмауы, жемқорлық ... мен ... ... сот орындаушыларының төмен құқықтық және әлеуметтік
мәртебесімен, ... және ... ... тапшылығымен, сондай-ақ
сот шешімдерін атқарудың қолданыстағы тетігінің ... ... ... дейін сот орындаушыларының саны белгіленген нормативтерге
сәйкес ... бұл ... ... түс күш ... және ... әкеп ... ... жалақы, әлеуметтік қорғалмау да ... ... әсер ... ... сот ... еңбегін ынталандыру тетігін
енгізу жәрдемдесер еді, мұны халықаралық сәтті тәжірибе де ... ... ... Словакияның, Балтия елдерінің, Германияның,
Әзірбайжанның, Арменияның, Белоруссияның, Молдованың ... ... сот ... ... ... қатар борышкердің
қаражаты есебінен әрбір атқарылған іс-қимыл бойынша өндірілген сомаларға
қарай сыйақы алады.
Мұндай ақы ... ... ... сот шешімдерін атқарудың жүз
пайыздық дерлік ... қол ... ... ... және де ... сот орындаушысы қылмыстық жауапқа тартылмаған.
Осыған ұқсас тетікті Қазақстанда енгізу сот орындаушыларының кадрлық
құрамын сапалық жақсартуға, республика бюджетіне ... ... ... ... ... ... ... азайтуға және атқару ісін
жүргізу органдарындағы жемқорлық проблемасын шешуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... артады және ... ... ... бөлу қажеттігі жойылатынын атап өткен
жөн.
Өкінішке орай, борышкерлерді сот актілерін орындаудан қашқаны ... және ... да ... ... тетігі тиімсіз боп қалуда.
Анықтау жүргізуді Ішкі істер ... ... ... сот ... байланысты қылмыстар бойынша қозғалған қылмыстық істер
пайызының күрт төмендеуі ... 2001 ... ... жыл сайын республика
бойынша 200-ден артық емес ... іс ... Ішкі ... ... ... ... бөлігі қылмыстық іс қозғаудан бас тартуға
байланысты қайтарылады. Бас тартылған материалдар шамамен 87 пайыз ... ... ішкі ... органдарының тергеу бөлімшелері бұл
санаттағы ... ... ... және ... ... ... ... жауап беруін қамтамасыз ете алмайды. Атқару ... ... ... де ішкі ... органдарының жұмысына кері әсер
етеді.
Атқару ісін ... ... ... және бұл саладағы адам
құқықтарын толығырақ қамтамасыз ету үшін мыналар ҰСЫНЫЛАДЫ:
1. Алимент төлеушілердің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... талап арыз жазған
қуынушыларға арнайы мемлекеттік ... ... ... ... ... қажет. Бұл ретте мемлекет жұмсаған шығындарды борышкерден ... ... алу ... ... керек.
2. ҚР Ішкі істер министрлігінен сот актілерін орындамауға байланысты
қылмыс бойынша ... ... ... іс ... ... беру.
3. Озат халықаралық тәжірибені зерделеу негізінде сот орындаушыларының
еңбегін материалдық ынталандыру тетігін әзірлеу және енгізу.
4. Атқару ісін жүргізу ... ҚР ... ... ... жүйесі комитеті құрылымына оның атын Сот актілерін ... ету ... ... деп ... атай ... қосу мүмкіндігін
қарастыру.
5. ҚР Азаматтық іс ... ... (ҚР АІК) 236 ... ... оған ... ... құжатының орындалғаны туралы сотты
хабардар етуге не болмаса мерзімі өткен ... ... ... ... ... ақпарат беруге міндеттейтін 6-шы ... Осы ... ... сот ... бұл ... ... туралы қажетті түсініктеме талап ету құқығын көздеу.
6. ... сот ... ... және ... ... ... мәселелері практикада шешілгенге, сот
шешімдерін мәжбүрлеп атқару ... ... және ... саны «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының
мәртебесі туралы» ҚР ... ... ... ... жеткізілгенге
дейін Қазақстан Республикасында жеке сот орындаушылары ... ... ... ерте деп ... Сот ... ... және ... бюджеттерден
қаржыландырылатын мемлекеттік органдар мен мекемелердің орындау ... Бұл ... ... ... ... ... ... жылына арналған өз бюджеттерін жоспарлаған кезде өздерінің сот
актілері бойынша міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік мекемелердің бірінші басшыларының сот ... үшін ... ... ... көздеу.
9. Шетелдердің мәжбүрлеп атқару саласындағы практикасының тиімділігін
ескере ... ... ... ... ісін ... ... борышкерді өз міндеттемелерін орындауға мәжбүрлеп орындату
шараларынан едәуір өзгеше және атқару ісін жүргізу мүмкіндіктерін кеңейтуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... көздеу қажет. Ол
үшін астрэнт (үнемі өсіп отыратын өсім) институтын енгізу қажет, бұл әділ
сот ісін ... ... ісін ... ... ... тиімділігін күшейтуге жағдай жасайтын болады.
10. Сот орындаушыларын әлеуметтік қорғау шараларын заңнамалық түрде
қарастыру. Сот ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі қажетті шаралар
қабылдау[24].
Сотталғандар құқықтары
Республиканың түзеу мекемелері ... ... ... ... ... ... (ҚР ӘдМ ҚАЖК)
қарамағында.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы қылмыстық-атқару ... және сот ... бас ... ... ... қорғайтын халықаралық стандарттардың көпшілігіне сәйкес келеді.
Бас бостандығынан айыру түріндегі жаза қолданылған адамдардың ... ... ... ... салыстырғанда барынша
шектелген болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... және соларға сәйкес келетін
заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілерге толықтай ... ... ... тек қана ... және ... құрылысты қорғау
мақсатында қаншалықты қажет шамамен шектелуі мүмкін[25]. Мысалға, Қазақстан
Республикасы Конституциясының 33 бабына сәйкес сотталғандардың ... ... ... референдумға қатысу құқығы жоқ. Олар сол сияқты орын
ауыстыру, тұратын жер таңдау және т.б. құқықтарында да шектелген. ... ... ... ... бола ... әрбір адамға
тиесілі табиғи құқықтарға ие, олар: өмір сүру, денсаулығын сақтау, білім
алу, ... мен діни ... ... ... ... ... тілін пайдалану және т.б. құқықтарын қамтиды.
1998 жылдан бастап қолданысқа енгізілген Қазақстан Республикасының
Қылмыстық-атқару кодексі (әрі қарай - ҚАК) ... ... ... ... ... ... ... беретін прогрессивті
нормативтік акті болып табылады.
Кодекс сотталғандарға олардың жазаны өтеуі кезінде берілетін құқықтар,
жеңілдіктер аясын едәуір кеңейткен, сотталғандардың адамдық ... ... ... ... мен ... ... алып тастаған,
сол сияқты сотталғандардың жеке қауіпсіздігі құқықтарына кепілдік беретін
жеке бап енгізілген, кездесулер, ... зат ... ... арттырған;
сотталғандарға демалыс беріледі және телефонмен сөйлесуге шектеусіз уақыт
беріледі.
Қылмыстық-атқару жүйесі саласында бүгінгі таңда 77 ... ... ... ... ішінде 1 түрме, 4 тәрбиелік ... 3 ... ... 20 ... ... колония, 20 жалпы режимдегі колония,
соның ішінде 3 әйелдер колониясы, 21 ... - ... 8 ... ... ... ... 1 ... бастап өлім жазасына балама ретінде өмір бойы
бостандығынан айыру енгізілді. Қазіргі уақытта өмір бойы бас бостандығынан
айыру ... ... 20 ... адам өтеп ... сол ... ... өлім ... кесілген 30 адам бар.
Өткен жылдар ішінде ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру, сотталғандарды
ұстау шарттарын халықаралық нормалар мен стандарттарға жақындату жөніндегі
едәуір жұмыстар жүргізілді.
Түзеу ... мен ... ... Ішкі ... министрлігінен
Әділет министрлігінің қарамағына беру, қылмыстық және қылмыстық-атқару
саясатын ... ... ... ... ... ... ... реформалау жөніндегі сөзсіз көшбасшы жасады.
Қабылданып жатқан шаралардың тиімділігінің барынша көрнекі үлгісі
түрмедегі халық ... ... бір ... ... болды. 100 мың адамға
шаққандағы сотталғандар саны бойынша әлемдік ... ... ... 2006 жылы 25-ші ... ... жылы Әділет министрлігі ... ... ... актілеріне қылмыстық-атқару жүйесі мәселелері бойынша өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы» Заңның ... ... ол ... ... Сенатының қарауында жатыр.
Бұл заңнамамен Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу, Қылмыстық-атқару
кодекстеріне және ... ... ... ... ... әрі ... бас ... айыру түріндегі жазалауды орындау
тәртібі мен шарттарын жетілдіруге бағытталған өзгерістер мен толықтырулар
енгізу ұсынылады (сотталған адамдарды камерада ... ... ... ... бас ... айыруға сотталған адамдардың жабылатын
үй-жайда тұруы мүмкіндігі, бұл ... ... ... шарттарының
халықаралық нормалар мен стандарттарға жақындауына жағдай жасайды; түзеу
мекемелерінде жазасын өтеп жүрген сотталған адамдарды ... ... пен ... ... ... ... ұстап қалудан босату
және т.б.). Бірқатар ұсынылатын түзетулер қылмыстық-атқару ... ... ... одан әрі ... ... ... 3 ... ҚАЖ мекемелерінде ұсталатын адамдарды әлеуметтік-
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... адамдарды әлеуметтік-құқықтық қорғау қызметін одан
әрі дамыту тұжырымдамасы (әрі ... - ... ... ҚАЖ ... ... ... ... қорғау
қызметінің жұмысын одан әрі жетілдіру жөніндегі ... ... ... оны ... ... ... жылы ... адамдардың білім алу құқықтарын жүзеге ... ... ... 2 ... білім беретін мектеп ашылған (2005
жылы - 2). Қазіргі таңда барлығы 49 мектеп жұмыс істейді (2005 жылы - ... ... орта ... жоқ 6246 ... адам оқып ... Сонымен
бірге, бас бостандығынан айыруға сотталған азаматтарға жоғары білім алуға
мүмкіндік беретін қажет процедуралар мұндай ... ... ... күнге құрыла қоймағанын мойындау қажет.
Ар-ождан бостандығына байланысты конституциялық құқықтарды қамтамасыз
ету және жүзеге асыру мәселелерінде ҚАЖК басшылығы мен түзеу ... діни ... ... ... ҚАЖ ... ... діни ... орындауы үшін ғибадат бөлмелеріне
арнап ... ... және ... ... жұмыспен қамту мәселелерінде белгілі бір оң
үрдістер байқалады. 2006 жылы 13415 қамалған адам (2005 жылы - ... ... ... ... 8769 адам ... ... 2777 адам ... шаруашылық қызмет көрсету жөніндегі
жұмысқа, 1869 адам ... ... ... ... ... ... 2006 жылы ақы төленетін ... алып ... ... ... жазасын өтеушілердің санының 39,1% құраған
(2005 жылы - 36,1%). Ақы ... ... ... ... сотталған
адамдардың жалпы саны 2005 жылғымен салыстырғанда 533 ... ... ... ... ... жақсарту мақсатында Әділет
министрлігі мен ҚАЖК медициналық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... алуды, сондай-ақ АҚТҚ жұқтырудың
алдын алу жөніндегі белгілі бір шаралар қабылдауда. Бекітілген контингент
денсаулығын сақтау ... ... ... ... өзара іс-
қимылды күшейту жөніндегі жұмыс жүргізілуде.
Мысалға, Денсаулық ... ... және ... ... ұйымдармен (ХОУП жобасы, PRI/KNCV «Халықаралық түрме реформасы», ... ... ... ... 2002 ... ... ... эпидемиологиялық ахуалды тұрақтандыруға бағытталған ... ... ... қамтамасыз етуді жақсарту
жөніндегі, ішінара алғанда туберкулездің алдын алу және емдеу ... ... ... ... туберкулезбен ауырғандардың
жалпы саны 2005 жылғы 5487-ден 2006 жылы 4920-ға дейін төмендеген.
Сонымен қатар, жүргізілген жұмыстарға ... ... ... ... ... ... ... маңызды проблемалар сақталуда.
2006 жылы прокуратура органдары ... ... ... ... ... ... ... астам заңдылықтың бұзылуы, оның
ішінде 131 сотталған адамдар мен ... ... ... бұзылғаны анықталған.
Бұзушылықтарды жою мақсатында прокурорлар 1400 ... ... ... оларды қарау нәтижелері бойынша 1010 лауазымды адам
жауапкершілікке тартылған, 49 сотталған адамға қатысты 36 қылмыстық іс ... ҚАЖ ... ... 10 ... іс ... Мемлекеттік билік
және басқару органдарына 44 ақпарат жіберілген.
Мысалға, ... ... ... ... ... ... ... кешірімді қолданбауы фактілерін анықтаған.
Сонымен қатар түзеу мекемелері бастықтарының 49 заңсыз қаулылары жойылған.
Айқындалған заңдылық бұзушылықтар бойынша 29 ... ... қату ... оларды қарау нәтижесі бойынша 21 ҚАЖ ... ... ... ... айып ... және ... ... үй-
жайларға заңсыз қамау фактілеріне жол ... ... ... жаза қолданылған, мекеме әкімшіліктері жазасын өтеуден шартты-
мерзімінен бұрын босану және қоныс-колонияға ... ... ... сондай-ақ кешірім актілерін қолдануға заңсыз кедергі ... ... ҚАЖК ... ... ... ... ... ОВ-156/14
мекемесі бастығының қаулысымен сотталған Ж.-ға ... ... ... ... шешу үшін ... беруге бас тартқан.
Материалдарды зерделеу кезінде сотталған Ж. ... ... ... ... өзін ... жағынан көрсеткені, отрядтың қоғамдық өміріне
белсене атсалысқаны, адал ... үшін ... рет ... ал ... ... ... ... тәртіппен жойғаны анықталған.
Семей арнайы прокурорының наразылығы бойынша колония бастығының шартты-
мерзімінен ... ... бас ... ... қаулысы жойылды және
материалдар сотқа жіберілді. Семей қаласының 07.03.2006 ж. №2 ... ... 2 жыл 5 ай 15 күн ... ... ... ... ... бастығының 19.03.2006 ж. қаулысымен «отбой»
командасын орындамағаны және ... ... ... ... ... үшін
сотталған И. он үш тәулікке айып изоляторына ... ҚІК ... ... бас ... ... ... ... шараларын қолданған кезде бұзушылықтың жасалған жағдайлары, сотталған
адамның жеке ... мен ... ... ескерілуге тиіс.
Алайда сотталған И.-ға қатысты айып изоляторына қамау сияқты қатаң
жаза шарасы сотталған адамның жеке ... мен оның ... ... ... Сотталған адамның жеке ісіне сәйкес И. жазаны өтеу
уақытында бір рет те жазаны өтеудің белгіленген тәртібін бұзбаған. ... ... И. ... ... ... босатылған.
Жалпы республика бойынша айып орын-жайларынан прокурорлар 26 сотталған
адамды босатқан.
Қазақстан әлеуметтанушылары ... ... 1500 ... «Сіз ... ... ... мекемелеріндегі қамалған адамдардың
жағдайы олардың функцияларын ҚР Ішкі істер ... ... ... ... жақсарды ма?» деген сұраққа респонденттердің
21,4% сотталғандардың жағдайы жақсарғанын растаған, 58,4% ... ... ал ... ... 20,2% ... ... ... деп санайды. Әлеуметтанушылық зерттеудің ... ... ... мен ҚАК, адам ... ... Қазақстанның халықаралық
міндеттемелерімен кепілдік берілген сотталғандардың құқықтарын ... ... ... бар екенін растайды.
Мысалға, бүгінгі кезге дейін сотталғандар арасындағы өлім-жітім елеулі
проблема күйінде қалуда.
Түзеу мекемелерінде 21265 (2005 жылы -24851) ауру ... бар, ... 4617 адам ... ... ... арасындағы өлім-жітім
деңгейі 184-тен 268 жағдайға дейін өскен, ... ... ... ... 97-ге дейін өскен[27].
Өлім-жітімнің күрт өсуі Шығыс Қазақстан облысының түзеу мекемелерінде
35-тен 58-ге дейін, ... ... ... 59-ға ... ... ... 32-ге ... атап өтіледі.
Өлім-жітімнің өсуі аталған облыстарда туберкулезбен ... ... ғана ... ... қатар медициналық комиссиялардың
ауыр науқастарды дер ... ... және ... ауруы
бойынша мерзімінен бұрын босатуға материалдарды ... ... де ... 2005 жылы ... ... ... 272
туберкулезбен ауырған адамды мерзімінен бұрын босатқан болса, 2006 жылы тек
44 адамды босатқан.
Сонымен бірге сотталғандарды ауруы бойынша ... ... ... Мысалға, сотталған адамдарды әрі қарай жазасын өтеуден ауруы бойынша
босатудың заңдылығын тексеруде ҚАЖК Маңғыстау ... және ... ... ... ... ... ... комиссиясы (МАК)
қызметтеріндегі бұзушылықтар анықталған.
Жүргізілген комиссиялық соттық-медициналық сараптамалармен аталған
облыстардың ҚАЖК басқармалары МАК ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру орындарынан босату туралы соттардың
әділетсіз қаулы шығаруына жағдай жасағаны анықталған.
Бұл фактілер бойынша Шығыс ... ... 3 ... іс,
Маңғыстау облысында 6 қылмыстық іс қозғалған.
Жүргізілген тексерулер айрықша ... ... ... ... ... анықтаған. Бұл мекемелердегі адамның артық
қоныстануы және ... ... ... арналған шығыстарды
қаржыландырудың төмендеуі сотталған ... ... және 1955 жылы БҰҰ ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынас жасаудың ең ... ... ... ... ... бұзылуының басты себебі болды.
Оған қоса, сотталған адамдар қолайсыз және санитария мен ... ... ... жағдайда ұсталуға мәжбүр болды. Тексеру
нәтижелері ҚР ... ... мен ҚР ӘдМ ҚАЖ ... ... ... ҚР Бас ... бірінші орынбасарының жанындағы өткен
кеңейтілген жедел кеңесте қаралды. Оның нәтижесі ... ... ... ... ... және ... ... сотталған
адамдарға қатысты жазаны тұратын жері бойынша атқару мақсатында ... ... ... ... ... тағы екі түзеу мекемесінің
ашылуы болды.
Ғимараттар мен үйлердің көпшілігінің жай-күйі Халықаралық ... ... атап өту ... онда ... ... өмір ... ... және жеткілікті ауа ағыны мен олардың денсаулығын сақтау
үшін жарықпен қамтамасыз етілуге тиіс деп анық айтылған. Қолданыстағы ... ... 17-18 ... қалған құрылыстар бар, түзеу
мекемелерінің көпшілігі өткен ғасырдың 50-60 жылдары ... ... ... ... ... жатақханада өмір сүреді (100-
150 адам), бұл сотталғандардың ... ... ... ... ... ... ... қиындатады.
Қамау орындарының шамадан тыс толып кетуі ... ... әкеп ... ... ... жеке қалу мүмкіндігінен
айырады, қызмет көрсету жүйесіне, ... ... ... ... жүйесіне артық күш түсіреді, бағдарламалық іс-шараларды ... ... ... және ... ... арасындағы, сондай-
ақ қамалғандар мен қызметкерлер арасындағы қарым-қатынастағы шиеленіске
апарып ... бұл күш ... ... ... ... мекемелерде
қамаудағылармен қатыгездік қарым-қатынас қатері артады.
Қамалғандармен нашар қарым-қатынасты болдырмау үшін ... ... жол беру ... ... және барлық процедуралардың
үлкен ашықтығын қамтамасыз ету қажет.
Кадрлар ағымы мен жұмыс ерекшелігіне орай елеулі психологиялық ... ... ... ... ... артық жұмыс істеуі проблемалық
мәселе болып қалуда.
Тұтқынға алу мен ... ... ... қатысты сот практикасы
қылмыстық заңнамада көзделген жолын кесу және жазалау ... ... ... ... ... қоғамдық жұмысқа тарту, бостандығын
шектеу және т.б. сияқты ... ... ... ... ... ... ... инспекциясының есебінен жыл сайын қоғамнан
оқшаулаумен ... емес ... және ... өзге де ... ... 40 ... ... адам өтеді.
Бұл санаттағы сотталғандармен ... 213 ... ... жүргізеді, олардың штат саны 361 қызметкерді құрайды. ... бір ... ... іс жүзіндегі орташа салмақ шамамен 125 адамды
құрайды. Бұл ретте қызмет көрсетілетін аумақ кейбір аудандарда 30-50 ... ... ... ал ... елді ... инспекция орналасқан
жерден 100 километрден артық қашықтықта ... ... ... ету үшін ... ... қызметкерлерді сапалы
дайындауды қамтамасыз етуге салынатын ... ... ... және ... ... құрумен өтеледі.
Дейтұрғанмен де республикалық ... ... ... ... штат ... ... қаражат бөлуден бас тартуда (2005 жыл
- 518 бірлік, 2006 жыл - 518 бірлік).
Сотталған ... ... ... ... мүмкіндіктерін және олардың
тәуелсіз қаралуын толығырақ қамтамасыз ету қажет.
6. Түзеу мекемелері әкімшіліктерінің шартты-мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... ... өтеудің белгіленген
уақыты аяқталған кезде сот алдында болу құқығын ... ... ... ... ... ... Түзеу жүйесі мекемелерінің жұмысын жақсарту, ... ... ... мен ... болдырмау үшін өтемақы туралы заң қабылдау
қажет. Мұндай заң ... алу, ... ... жаза мерзімін өтеу процесінде
күш қолданудың құрбаны болған адамға оған келтірілген ... ... және ... ... алу ... ... Құқық қорғау органдары тарапынан ... ... мен ... оңалту орталығын құру керек. Бас ... ... ... ... адамдардың бейімделу Орталығын құру да маңызды,
өйткені оларды Қазақстанның қылмыстық-атқару мекемелерінде ... ... ... ұзақ ... ... ... ... кірігіп кете
алмайтын адамның тән және психологиялық ... ... бір ... ... ... ... және қамауға алу өкілеттігі ... ... ... мен басқа да органдарда өз қызметкерлерінің мінез-
құлық Кодекстерін қабылдау қажеттігі туып ... бұл ... ... ... ... жиынтығы болар еді. Еуропада мұндай
кодекс 1976 жылы ... ... ... кодексі болып
табылады.
Сот талқылауы барысында сотқа қатысушылар әділетті ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді сәтті орындау оны тиісінше
ұйымдастыру және оның әрекет етуінің қатаң ... ... ... ... ғана мүмкін болады.
Халықтың сотқа қол жетімділігі, оның ... ... ... сот қызметіне кеңінен қатысулары бірінші қатарлы
маңызға ие.
Заң, төрағалық ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін барлық шараларды қолданып, іске ... ... сот ... алып ... және сот ... тәрбиелік
ықпалын қаматамасыз ете отырып сот талқылауын басқаратындығын ... ... ... ... ... ... өздігімен шеттетуге, іс
бойынша төрағалық етушіге, оның тәжірибелілігі мен кәсіби ... ... ... ... ... Олар істі ... және әділетті шешу, үкімінің,
оның бүкіл элементтерінің ... мен ... үшін ... ... жауапты болады.
Үкімді шығару кезіндегі сот мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасты
сот этикасының талаптарын ... ... ... ... ... ұйғарымдарды шығаруы кезінде кеңесуі барысында туындайтын
ізгілік ... бірі ... ... мен ... ... мүшелерінің
кеңесу бөлмесінде, әр судья өзінің ішкі сеніміне негізделген пікірін
білдіре алатындай ... ... ... қамтамасыз етуі болып
табылады. Мұнда әр уақытта, кеңесу ... ... ... ... ... етуші өз дауысын ең соңғы болып беретіндігі жөнінде
заңның ізгі ... ... ... Соттың басқа мүшелері өз кезінде
өздерінің құқытарын адал ... ... ... және ізгі міндеттерін
орындауға және қағиданы нық ұстанып, өз пікірін білдіруге міндетті. ... ... ... ... өз ... өз сенімдері,
білімдері бойынша беруі ... ... ... сот құрамының басқа мүшелерінің пікірімен
келіспесе, ... ... ... егер олар қате ... ... ... Бірақ мұнда психологиялық қысым емес, еркін пікірталас
болуы ... ... ... іс ... ... 373 бабы
ерекше пікірі бар судья, ол пікірін ... ... ... ... ... ... пікір үкімді жариялау кезінде мәлімделмейді,
бірақ ол қылмыстық іске қоса тіркеледі.
“Қазақстан Республикасының атынан…”
Осы ... ... ... ... жатыр. Иә, сот әділдігін
мемлекеттің атынан жүзеге ... Бұл ... ... ... бойынша
және қылмыстық істер бойынша үкім ... ... ... ... ... ... ешбір орган, оның тәжірибесінің қаншалықты биік
болмасын, бірде бір лауазымды тұлға мұндай құқыққа ие ... ... оның ... ... ... өз ... ... шығаратындығымен анықталады. Бұл соттың шешімдері мен
үкімдеріне ерекше мән береді: олар ... ... және ... мекемелер, кәсіпорындар, лауазымды тұлғалар және азаматтар
үшін міндетті болады және Қазақстанның ... ... ... тиіс.
Сонымен, тек қана адамды қылмысты ... үшін ... деп ... және оған ... жазаны қолданады. Сот әділдігінің осы ... ... ... бекітілген (Қазақстан Республикасы
Конституциясының 75-бабы).
Соттың құқығы … Бұдан үлкен ... бар ма? ... ... романында адамның ... сот ... ... ... ... ... мүлдем құқығы жоқ. ... және ... ... ... рухани және бұлшық еттік күштерді салуды ... ... ... үлкен білімдер мен қабілеттіктерді ерекше жұмсауды ... ... ... көп ... және ... жауаптылықты талап етеді. Темір
ұстасы өзінің жұмыс күнін аяқтады. Дайын бөлшектердің үйіндісі – оның ... ... оның ... ... ... өз ... тоқылған
матаның әр метрмен, жазушы – кітаптарымен, ...... ... ... ... өлшейді… Ал судьялық үстелде
отырған адамның еңбегін қандай ... ... ... ... еңбегі
ерекше, оның “бөлшектері” – адамдардың тағдыры. Азаматтық ... ... кез ... іс – ... ... ... Әр дауласушы тарап өзінікін дұрыс деп санайды, өз ... ... ... ... Оны ... ... болады? Сотта
естілгенді, істе оқылғанды талдай білу, фактілерді, ... ... ... ... және білімнің болуы
жеткіліксіз – ... ... ... және құқықтық мәдениет қажет.
Мүмкін мен асыра сілтеп те ... ... ... ... ... ... ... беру, оларға халықтың тарапынан білдірілген
ұлы сенім деп ойлаймын.
Тағы бір ерекшелікті атап өткім келеді. Сот ... ... ... ... ... жер, ... және ... да
азаматтық құқытар мен бостандықтарды қорғайды, ... дәл осы ... ... ... ... оның ... заңды сақтау міндеті
туралы естеріне салады.
Қайсы бір ... ... күші ... ... өзгертілген үкім мен
шешімдердің сонымен бағалаған уақыт та ... ... ... ... математикалық, дәлірек айтсақ, ... бас ... ... ғана жылдар болды. Және бұл дұрыс.
Сот жүздеген, мыңдаған адамдардың көзінше жұмыс ... ... ... ... ... ... ... білдіргендердің барлығы
қатыса алатын ашық сот отырысында қаралады.
Адамдарды соттау, олардың ... ... ... сот әділдігін басқару – кез ... ... ... ... Ол үшін ... түрде тек заңдық емес, тек ... ... ... моральдық та құқық керек.
2.2 Шешімнің түрлері: айыптау және ... ... ... кең ... түрі айыппұл болды. Айып сөзі
әдетте орыс ... ... бұл ... ... ... ... келмейді.
Айыппұл қазақ әдет ғұрыпы бойынша бұл орыс шындығындағы «сату» мен
«сабақ» секілді болып ... - ... үшін ... ... жаза ... ... Айыппұл
мүліктік қылмыстар үшін тағайындалады. Ол сондай-ақ тұлғаға қарсы қылмыс
үшін (кісі өлімі мен ауыр дене ... ... ... ... ... ... ... әр жерінде әр түрлі болды. Бұл көптеген
себептермен түсіндірілді. Еңбекшілердің жеке және ... ... ... ... ... ... ... ұрлағаны үшін басқа
мүлікке қарағанда айыппұл көбірек салынды. Әдет ... ... ... ... өте ... ... Қарақшылықтың әр түрі бойынша айыппұл
мөлшері ұрланған ... ... ... ... есе ... ... ... ар ожданына қолсұғушылық үшін айыппұл мөлшері қатардағы
адамның өлімі үшін төленетін ... ... ... ... ... байланысты болды. Қазақ әдет - ғұрып
құқығының нормалары бойынша көбіне айып-тоғыз қолданылды. Ол он мал ... ... ... ... ... және жәбірленуші мен ... - ... ... ... тоғыз келесіге бөлінеді:
а/ бас-тоғыз немесе түйе бастатқан тоғыз, яғни ... ... оның ... ... ... және кіші мал кіреді;
б/ орта-тоғыз немесе ат бастатқан тоғыз, яғни аттан басталатын орта
тоғыз;
в/ аяқ-тоғыз ... өгіз ... ... яғни ... ... түрлі қылмыстар үшін айыппұл бір тоғыз мөлшерінде тағайындалды.
Бірақ аса маңызды ... үшін ... үш ... ... ... ... шамалы қылмыстар үшін аяқ-тоғыз тоқал (қысқартылған) тоғызбен
алмастырылды. Ол 8 ... ұсақ ... ... ... ... үшін ... -ат және халат, айыппұл ат тон және шуба ... тағы ... ... ... оның ... туыстары, егер тікелей айыпкер
табылмаса немесе сотқа келмеген жағдайда төлейді. Жақын ... ... ... жағдайда айыппұл барлық ауылға салынатын болған . Ру
мүшесіне ұжымдық жауапкершілікті жүктеу ... ... ... әдет-ғұрпы
болып табылады.
Сотпен өндірілетін айыппұл бірнеше бөлікке бөлінді. Айыппұл ... ... еніп ақы ... есептелді. Ал қалған бөлігі хан,
сұлтанға ... ... ... сот ... ... үшін тиесілі
бөлігі бар.
Айыппұл құрамына, жасауыл-ақы, жаушыға жіп кестір де кіреді. ... ... ... ... үшін ... адамға төленеді. Жаушыға жіп
кестір - жәбірленуші мен айыпкер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... әдебиетте және тәжірбиеде айыппұлға, жәбірленушіге
келтірілген зиянның ... ... үшін ... ... ... ... ... көзқарас қалыптасқан. Айыппұл бұл тек зиянның орнын ... ... ... үшін де жаза болып табылады. Ұрлық үшін ... ... көп есе ... етіп ... Айыппұл оны төлейтін тұлғалар үшін
ғана тиімді болды. Кедейлер үшін ... ауыр жаза ... беру ... ... ... қызмет ету үшін беру.
Қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша бұл жаза ... құн ... мен ... ... ... ... тағайындалған құн немесе айыппұлды өтей
алмаған жағдайда бұл жаза түрі ... ... ... ... ... ... ... түседі.
1824 жылғы қазақ әдетінің жинағында: Егер кімде-кім кедейшіліктен бір
нәрсе ... онда ... ... ... егер ... алмаса, баласы не өзі
құлдыққа барады ... Егер XIX ... ... құбылыс орын алса, онда
XVII ғасырда Қазақстанда құлдықтың дамыған шағында құлдыққа айыпкерді беру
жаза түрі ретінде жиі ... ... ... ... бойынша, 1834 жылы қазақ сұлтан,
билерінің иелігіндегі еріксіз 182 құл ХVIII ғасырда құн немесе айыппұл үшін
иелекке ... ... ... Бұл ... ... мұра ... ... қалғандар болды, яғни құлдыққа тек кедейлер салынғаны түсінікті. Бұл
жаза түрі феодалдық қанаушылықтың тағы бір көрінісі ... ... ... ... өмірімен емес, оның жанұясымен және жақын
туыстарымен жүзеге асырылды.
Басымен беру. Жоғарыдағы секілді себептер бойынша ... ... ... ... ... «өте ... ... иесінің еркіне
беріліп, ол онымен қалай қарайды, солай болады, тіпті өлтіруі де мүмкін» -
деп жазады. Оның қожайыны ... үшін кұн ... ... ... онда ... береді.
Барлық мүлкін тартып алу және тайпадан куу. Қазақ әдет-ғұрып құқығының
жекелеген ... хан ... ... ... дін ... ... ... шындығында бұл жазаны қолдану қазақ қоғамында сирек
кездеседі.
Қазақ әдет-ғұрпында жаза түрі ретінде ... ... ... да ... Ол ... ... жасырған тұлғаларға қолданылды. Егер қудаланған
адамды біреу өлтірсе онда ол жазаға тартылмады.
XVIII ғасырдың екінші жартысынан бастап XIX ... ... ... ... ... ... феодалдық қатынастың кейбір әдет-
ғұрыптары ... ... Бұл өз ... ... ... ішінде жазаның дамуымен байланысты болды.
Қазақстан мен Ресейдің ... және ... ... күшеюі мен
қазақ халқының ұлы орыс ... ... ... ... жазаның
айыпкерден кек алу үшін жәбірленушінің және оның туыстарының ... ... ... әдет-ғұрыптардың зияндылығы барған
сайын әшкерелене түсті. ... ... ... жоғала бастады.
Мысалы, қожайынның өзінің құлдарын өмірінен айыруы, ері - әйелінің, әкесі-
қызының, баласы - ... ... ... үшін ... кез ... ... ... үстінде кінәліні өлтіруі және тағы басқа
да құбылыстар XIX ... ... ... бітті.
Қазақстанның Ресейге қосылуы патриархалды рулық тайпаның құлауына әкеп
соқты. Осыған байланысты феодалдардың өздеріне бағынышты адамдарға ... ... ... ... XIX ... ... жартысында Тәуке
жарғысындағы өлген ... ... кек ... ... ... ... ... келтірілген зиянды өтеу қағидасы соттан кейін
билердің және ауыл ақсақалдарының рұқсатымен ... ... XIX ... жартысында аталған әдет-ғұрыптар құқық нормасымен жол беріліп ... ... ... ... санала бастады. Мысалы, билер мен
Қапал, Алатау ... ... ... ... ... ... ... адам ұры деп сотталады» - делінген. 1893 жылы ... ... ... - «Өлтірілген адамның туыстары өлтірген адамға және оның
туыстарынан кек қайтаруға құқығы жоқ, ол ... ... ... - ... ... ... жартысында құлдықты жоюмен қатар айыпкерді
жәбірленушіге құлдыққа беру секілді жаза түрлері тоқтатылды. ... әдет ... ... бұл ... ... Ресейге қосылуының
нәтижесіндегі үлкен жетістіктері.
Қазақ құқығының жазалар жүйесінде де елеулі ... ... ... ... және ... ... ... ұстап тұру үшін
бағытталған. Қазақ әдет-ғұрып құқығындағы өзгерістердің басты ... ... ... Бірақ, Ресейдің қылмыстық құқығының кейбір
нормалары, әрине, қазақ құқығы нормасынан жоғары тұрды.
Қазақ ... ... ... ауыр қылмыстарға қолданылатын жаза
түрлері мүліктік ... және ... ... ... ... кейін
қылмыстық жазаның басқа түрлерімен алмастырылды (мүліктік сипаттағы емес).
Шоқан Уәлиханов: «Әділеттілік кісі өлімі, тонау және ... ... орыс ... соттауды талап етеді, бұған байланысты ... ... ... ... ... адам ... жүз ... жақсы алты мүлікке бағалаған» [14]. XIX ... сот ... ... ... емес жаза ... жиі ... ... жазасын қылмысы үшін оның туыстарына ... ... сот ... ... ... ... ғасырдың 20 жылдарына дейін, әлі патша үкіметі қазақ хандарының
ішкі ... ... ... ... Кіші және Орта жүз ... ... ... ешбір өзгеріссіз жүзеге асып жатты. Алдында айтылып
кеткен жаза түрлері барлық, қазақ жүздерінде қолданылуын ... ... 20 - ... ... жекелеген қазақ хандары мен
сұлтандары өлім жазасын саяси қылмыс ... адам ... және ... ... ... ... ... жатты. Өлім жазасы жаза түрінде Орта
жүзде ... хан ... және Кіші ... ... ... ... ... Абылай ханның өлім жазасын еркін қолдануы туралы ... ... ... ... ... ханы ... ... ие болмаған. Ол
ең бірінші өлім жазасын өз ... ... хан ... деп ... ... ... XVІІІ ... екінші жартысында өлім жазасын
кеңінен қолдануы тек саяси қылмыс үшін ... ... ... ... ... үшін де ... XIX ғасырдың басында қазақ даласында
экспедицияда болған Г. Шангин көрсеткіштері дәлелдейді. 1816 жылы Г. ... ... бес жыл ... ... өз ... ... Сол ... кішігірім
ұрлық, кішігірім қылмыстар өлім жазасымен жазаланып отырды».
XIX ғасьірдың басында ... ... ... ... ... өлім
жазасы көп қолданылды.
Өлім жазасының әртүрлі түрлері болды. Түйеге асып қою, ... ... ... ... ... ... - ... басқару кезінде өлім жазасы қанаушы тап өкілдеріне ғана
қолданылды[30].
Қоқанға XIX ғасырдың басында жіберілген ... ... ... ... 1813 жылы ... ... үшін би сотының өлім жазасын қолданған
оқиғаның ... ... Ол ... ... өз ... ... ... «Біз
олардың өз қандастарын соттап жатқан кезде келдік. Хан бұйрығы бойынша
жиналған кәрі билер ... ... ... ... ... айыпкерді
өлім жазасына кесті; үкім сол мезетте орындалды айыпкердің мойнына арқан
салып, оны аттың құйрығына байлап, атшы оны кең ... ... сала ... қасіретпен жанынан айрылғанша осылай жалғасады. Мен оның қылмысы
туралы сұрағанымда таңқалғаным, оны екі қой ... үшін өлім ... ... ... ... ... ... және қазақтарды
басқару Орынбор ведомствасының реформасына байланысты 1824 жылдан бастап би
соттары, Кіші және Орта жүз ... өлім ... ... ... Бірақ XIX ғасырдың бірінші жартысында жекелеген сот ... ... үшін өлім ... қолдануды жалғастырды.
1824 жылғы қазақ әдетінің жинағында өлім жазасы ... кісі ... ... және әйел ... ... ... үшін тағайындалғаны байқалды.
XIX ғасырдың 40 жылдарына қатысты әдет-ғұрып ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында және ХІХ ғасырдың бірінші жартысында
қылмыс жасаған кедейлерге дүрелеу және әшкерелеу жазаларын ... ... ... ... ... ... ... пікірімен дүрелеу және
әшкерелеу жазаларын қолдану құқығы би соттарынан жалпы империялық соттарға
көшті. Бірақ XIX ... сот ... осы ... ... ... және ... жазаларының кеңінен қолданылуына шариат-мұсылмандық
құқығының елеулі әсері болды.
XIX ғасырдың бірінші жартысында жазылған қазақ ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданылды. Тәуке
заңдарына қарағанда бұл жазбаларда дүрелеу ... ... ... ... ... ... өтірік куәлік бергені үшін, өтірік ант
бергені үшін, қашқында жүрген адамды жасырғаны үшін тағайындалған.
1845 ... жаза ... ... ... би ... ... істер
бойынша берілген құқықта дүрелеу жазасы 10 нан - 60 ... ... ... құқығы берілген. Бұл нормалар кейін би соттарының тәжірибесіне ... ... ... ... қазақ әдет-ғұрып құқығының жазбаларына
енді.
XIX ғасырдың екінші жартысынан ... ... ... алып
тастаған соң Қазақстанда дүрелеу жазасын қолдану сирек құбылыс болды. Бірақ
дүре соғу түріндегі ... ... ... 1917 жылға дейін сот
тәжірибесінде қолданылды. 1885 жылғы Шар билерінің ... ... 60 ... ... ... ... ... Үржар уезінің би
соттары 1877 жылы 6 наурызда мал ұрлығы бойынша Жангабаевтің ісін ... 35 рет дүре соғу мен ... ... ... ... ... ... ғасырда дүрелеу жазасымен қатар әшкерелеу жазасы да ... ... бірі ... ... тиым ... деп ... Жаза
бойынша айыпкер шеңбер сызылған жерде тапжылмай бірнеше ... ... ... тәулік бойы тұрады.
Би соттары құн және айыппұл жазаларын қолдануын жалғастырды. 1822 жылы
қабылданған жарғы бойынша қазақ қоғамында құн мен ... ... ... ... ... олай ... ... 1822 жылы қабылданған Жарғы
бойынша қазақ қоғамындағы жаза мен орыс ... ... ... ... Ол құн және ... жазаларын қолдану мәселерінде
айқын көрінді.
Қазақтың феодалдық-рулық зиялылары әдет-ғұрып құқығы негізіне мүліктік
және басқа да пайда тауып үйренгені сонша, ... оған ... ... ... ... ... емес деп ... Шындығыңда, қазақ
қоғамында егер сот істі жәбірленушінің пайдасына өндіріп бермесе, онда олар
мүліктік және ... ... және орыс ... орын ... ... ... көзқарастың
әртүрлілігі А.Гейнстың еңбегінде мынадай мысалды келтірген. ... ... ... ... төбелес кезінде өлтірілген Турмановтың ісін
қарап: «Турмановты кім ... ... ... ... ... ... барлық қазақтарды екі айға түрмеге жапты. ... ... соң ... ... ағалары келіп, облыстық басқармадан олар
кімнен қан құнын өтеу керек соны ... ... ... адамның туыстарын қанағаттандырусыз қалдыру олар үшін ұят ... 1822 жылы ... ... соң ... ... ең алғашқы
қараған ісі Тоғас Сейтеновтың өліміне ... ... 1822 ... ... кейін 1824 жылы ... ... ... ашуға
дайындалып жатқан кезде Омбы облысының ... ... ... бірі - ... төбелес кезінде Тоғасты Семейлік үш саудагер
өлтірді деп шағымданады. Сұлтан кісі өлтірушілерді қазақтар ... ... ... ... ... таратқаны үшін де айыптады. Өлген адамның
артында бес ... ... ... ... ... олардың құн
төлеуін сұрады.
Ж.Коншин, Аягөз окруктік бұйрықтарды ... ... ... отырып, дәл осындай шағыммен Омбы облыстық басқармаға басқа бір
сұлтан - Солтабай да ... ... ... ... ... ... басқармамен ұзақ жүргізілді, бірақ ол немен бітті,
мұражай деректерінде бұл туралы көрсетілмейді. Бұл іс - ... ... ... ... ішкі ... ... қазақтардың істерінің бітуі патшалық
сот - іздестіру органдарында сирек кездеседі. Ол істерді ... ... ... ... ... жатты
Патша үкімен қазақ сот билерінің құн мен айып жазасын сақтап ... ... ... өз ... ... ... алып ... өз заңдарымен негізгі жаза ретінде санкциялады. Кісі өлімі үшін
айыпкер орыс сотымен сотталса да, би соты ... ... құн ... өндіру құқығы берілді. Патша соттарының үкіміне қарамай би ... ... ... ... ... әдет-ғұрып заңына сәйкес құн төлеуден бастарту
әшкереленуші ... ... ... ... ... әшкереленеді. Бұл
жағдайда өлген кісінің туыстары құнды күштеп төлетуге құқылы ... ... ... ... кісі ... үшін құн төлеу мөлшері 100 түйеге немесе 200
атқа теңелді. Кіші жүз қазақтарының ... ... ... ... 40 жылдары сұлтан үшін құн төлеу қатардағы екі ер адамның құнына
теңестірілді. Осыған орай, Қазақстанның әр жерлерінде құн ... ... ... жағдайынан басқа құн мөлшеріне басқа
жағдайларда себеп болды. Құқық жазбаларында ер адам құны Қазақстанның батыс
және солтүстік облыстарында 100 атқа ... 5 ... ... ал ... ... ... XIX ғасырдың екінші жартысында Жетісу облысының ... ... ер адам үшін 200 ... әйел адам үшін 100 ... ... ... көрсетілген. Мал өлшеу бірлігі ... қала ... ... екінші жартысыннан кұлдықтың жайылуына байланысты құнды құлдармен
өтеу тіптен тоқтатылды.
XIX ғасырдың екінші ... ... ... ... ... би ... құнды ақша мен басқа мүлік арқылы өндіріп ала
бастады. 1898 ... ... ... ... төтенше съезінде құнды малмен
өтеу енді ақшаға ауыстырылуы ... ... ... ... орай мал
бағасы төмендегідей анықталды:
Бес жасар түйе – 30 сом.
Төрт жасар – 25 сом.
Үш жасар – 20 сом.,
Бес ... ... – 10 ... ... – 9 ... ... – 8 ... жасар – 7 сом.
Сиыр құны жылқыныкіндей. Қой бағасы: үлкен - 3 сом, бір ... - 2 ... ... билердің Алматы төтенше съезінде құн мөлшері бекітілді, ер
адам үшін 2000 сом, әйелдер үшін 1000 сом. 1886 жылы ... ... ... ... үшін 2000 сом құн ... ... өлген адамның туыстарының біріне мал орнына қалыңсыз
қыз берді. XIX ғасырдың ... ... ... ... ... жазбаларында былай делінген «Құнға мал мен ... ... ... ... ... ... егер бойжеткен қызы болса өлген адамның жақын
мұрагерлерінің біріне әйелдікке береді» [31].
Жеке тұлғаға қарсы және тәртіпке ... ... ... ... ... ... айыппұлды кең қолданды. Айыппұл мөлшері ... ... әр ... ... ... болды. Кең таралған айыппұл ретінде
тоғыз беру қалды. Құн және айыпты қылмыскер өтейді, егер ... ... ... ... ... ... аз ... алынады.
Құн және айыпты жақын туыстары өтеуге дәрменсіз болған ... ... бар ... ауыл тұрғындары төлейді. Бұдан келе жатқан XIX
ғасырдың екінші жартысынан бастап құн мен айыпты туыстық ... ... ... ... өтелді. Басқаша айтқанда, кейде кінәліге
туыстық қатысы жоқ адамдар да жауап ... ... құн мен ... ... онда ол ... қызмет ету тиіс.
Шындығында, қазақ қоғамындағы кұн мен айып төлеуді жұмыс арқылы ... ... ... бір ... ... қала ... ... рет
қылмыс жасаған айыпкердің мүлкін алып қойып, өзін патша ... ... XIX ... ... феодалдық-рулық тайпасы құн мен
айыппұлды баю көзіне айналдырды. Сұлтандар мен билер ... мен ... ... ... алып ... ... XIX ғасырдың екінші жартысынан
бастап патша әкімшілігі құн мен ... ... мен оның ... ... шара ретінде ғана емес, бекітілген құқықтық тәртіп ... ... ... ... ... қарады. Бұл мақсатта
ұжымдық жауапкершіліктің қағидасы да сақталды. Соңдықтан да көптеген патша
әкімшілігінің шенеуніктері кұн ... мен айып ... ... ... ... деп ... да тегін емес. Жетісу облысының уездік
губернаторы Г.Колпаковский «Түркістан өлкесін ... ... ... ... ... ... үшін өте қажет екенін айтты.
Кейбір уездік ... көп ... ... ... ... ... жою мүмкін деп, айыппұл мөлшерін белгілеуді ұсынды. Мемлекеттік
биліктің пайдасына талап арыздан 70% (Тоқмақ, Ыстық көл ... ... ... ... ... ... айыппұлдың бір бөлігі билердің пайдасына ғана ... ... да ... отырды, яғни мемлекеттік ғимараттарды, жол
тораптарын, көпірлерді жақсартуға, түрме мекемелеріне кеткен шығынды жабу
үшін бөлінді. 1887 жылы ... және ... ... ... ... ... ... қабылдады: Қылмыстық іс бойынша айыпкер адам өліміне -
100 сом, ұрланған түйеге - 6 сом, ... - 3 сом, ... - 1 сом ... ... ... ... ... орын алған құн төлеу мен айып
төлеу Ұлы Қазан төңкерісіне ... ... Олар ... ... ... феодалдық жүйенің нығайуын жүзеге асырды.
Қазақ әдет-ғұрып құқығында ... ... ... ... жұмыстарға тарту, лагерлерге жабу, қылмыскерді айдауға жіберу
секілді жаза түрлері болмаған.
Қазақ құқығында ... ... ... ұзақ ... бас
бостандығынан айыру жазасы да ... ... ... бұл ... қажетті жағдайлар да болмады. Бірақта қазақ құқығында қысқа
мерзімге бас бостандығынан айыру ... ... Олар ... қараңғы
апанға жабу, керегеге іліп қою, бағанаға байлау, жаз айларында - бірнеше
сағат бойы қолын байлап және ... ... ... ... қалдыру, қыста
-жеңіл киіндіріп суықта ұстау және тағы басқалар.
Қазақстанның Ресейге қосылуынан кейін қазақ құқығының ... ... ... ... жаза түрлері пайда болды. XIX ғасырдың екінші
жартысынан бастап патша үкіметі би ... ... ... ... ... 1845 ... ... ведомствасындағы қазақтарға қатысты жаза
туралы Ережеге сәйкес: «Қырғыз әдет-ғұрпына сәйкес ұрлық үшін ... ... ... ... ... ... бұл жаза қолданылмаса - жеті
күннен бір айға дейін қамауға алынады» - деп ... жүз ... ... ... үшін қырғыздар өз әдет-ғұрыпы
бойынша сотталып, оған ... ... ... ... а) бақылауға
беру; б) қамауға алу; в) шығынды өтеу; г) қоғамдық жұмыс; д) ... ... е) ... ... ... жылы ... ... ережелер бойынша би соттарына алты
айдан бір жылға дейінгі мерзімге түрмеге жабу құқығы ... 1867 ... ... ... «би ... айыпкерді құн төлеу жазасына қоса -
егер қажет болған жағдайда - Сібірге айдауға үкім ... ... ... ... ... қазақ әдет-ғұрып құқығына елеулі өзгерістер
енгені байқалды. XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап би соттары құн ... ... ... ... жабу, қоғамнан оқшаулау, бір айға дейін қамау,
тағы сол секілді жаза түрлерін тағайындай бастады.
Осылайша, Қазақстан Ресейге ... ... ... әдет-ғұрып құқығы
бойынша келесі жаза түрлері қолданылды:
І. Өлім жазасы (шамамен XIX ғ. 20 ... ... 2. ... ... ... ... 4. Құн ... 5. Айыппұл; 6. Құлдыққа беру (шамамен
XIX ғ. 60 ж. ... 7. ... ... 8. ... ... 9. Кінәліні
жәбірленушіге қызмет жасауға беру; 10. Барлық мүлкін ... алу; 11. ... ... жүйесінің жалпы сипаттамасы деп әрбір мемлекетте қылмыстар үшін
қолданылуға ... ... ... мен ... және ол ... ... бір-бірінен өзгешеліктері мен олардың бәрінің басын ... ... ... ... ССР қылмыстық құқығында қаралатын қылмыс істеушілерге қолданылатын
жаза ... ... да ... ... жаза жүйесі сияқты,
буржуазиялық мемлекеттерде ... жаза ... аса ... бар. Ол өзгешелік Қазақ ССР қылмыстық құқықтың буржуазиялық
мемлекеттердегі қылмыстық құқықтарға қарағанда жаңа жоғары сатыдағы ... ... Бұл жаза ... буржуазиялық мемлекеттердің
қылмыстық құқықтарында кездеспейтін жазаның жаңа ... де ... ... ... бас ... ... қолданылатын түзеу
жұмыстары және тағы басқа жаза ... ... ... тек ... ... жүйесінде ғана қаралады.
Жазалай отырып тәрбиелеу жұмысын іске асыру ... ... ... ... рет ... қылмыстық кұқықтарда туған мақсат.
Оны іске асыру үшін жаза жүйесі де осы мақсатты іске ... сай ... ... - жаза ... оның ... қойылған мақсатты іске асырарлық
болуы. Сондықтан жаза жүйесі жаза ... ... ... ... ... ... ... мен іске асырылуы қажет. Қазақ ССР қылмыстық
Кодексінде қаралған жазалардың барлық түрлері және ... ... ... істі ... соттың мүлтіксіз қолданылуына жатады. Қолданылатын
жазалардың түрлері мен мөлшерін заңда толық ... жаза ... ... ... заң ... ғана жүргізуіне, онда ... ... ... ... қылмыстық заңдарда сот арқылы қолданылатын жазалардың түрлері
мен мөлшері барлық ... ... бір ... болып келген емес. Олар
бір қалыпты болмайды және бір қалыпта болуы мүмкін де ... 1959 ... ... ССР ... ... 21 ... ... жазалардың
түрлерін (жүйесін) қарайды:
1. Өлім жазасы; 2. Бас бостандығынан ... 3. Жер ... 4. ... ... ... 5. Бас ... ... қолданылатын түзеу
жұмыстары; 6. Белгілі бір қызмет орнында істеу немесе белгілі бір ... ... ... 7. ... 8. ... сөгіс; 9. Қылмыс істеген
әскери қызметшілерді тәртіп ... ... ... және ... ... ұстауға ауыстыру; 10. Мүлікті тәркілеу; 11. Әскери және басқа
атақтардан, сондай-ақ ордендерден, медальдардан, ... ... ... ... ... ... 13. Қызмет орнынан босату; 14. ... ... ... ... мен Қазақ ССР қылмыстық Кодексінде қаралған жазалардың түрлері
әскери адамдарға да қолданылды. Бірақ қылмыс істеген әскери адамға да ... ... ... ... ... ... Тек
әскер қатарындағы адамдарға ғана, қылмыс істеген жағдайда, мына ... ... ... ... сақтау батальонында ұстау; - әскери атақты
жою; - гаупвахтада ұстау.
Жүйеде қаралған жазаларды негізгі және ... ... деп екі ... ... Осы ... ... ... қылмыс үшін оларды қолдануына
байланысты үш түрге бөлінеді: бірінші түрге негізгі жазалар жатады. Негізгі
жазаларды біріне-бірін ... ... ... ... Оның
әрқайсысы өз алдына негізгі-бас- жаза ретінде қолданылады. Екінші, негізгі
немесе ... жаза ... де ... ... ... ... 21-бабына
сәйкес негізгі жаза ретінде ... ... ... бас
бостандығынан айыру, бас ... ... ... ... ... ... тәртіп сақтау батальонында ұстау жатады.
Негізгі жаза ретінде де, ... ... де ... ... жер ... ... жерінен айдап жіберу, белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... құқықтарынан айыру,
айыппұл, қызмет орнынан босату жазалары жатады[32].
Негізгі жазаға тек қосымша жаза ретінде қолдануға ... ... ... ... ... ... ... немесе арнаулы
атақтан айыру жатады.
Негізгі жазамен бірге қосымша жазаны қолданудың ... ... ... қызметіне қиянат жасауға байланысты ... ... сот ... ... ... ... ол ... өтегеннен кейін ондай қызметті
сотталушыға істеуге тиым салса, ол ... сот ... ... ... ... өзін ... ... мүмкіндігі жойылды.
Жер аудару, жерінен айдап жіберу, мүлкін тәркілеу және айыппұл ... ... тек сол ... үшін ... ерекше көрсетілген жағдайларды
ғана қолданылды.
Әділқазылық мәселелерін ... ... ... ... және ... елеулі маңызы бар.
Оның методолиялық маңызы сол - әрбір жазаның қолдану жағдайын, дәл шегін
және тәртібін көрсетіп, олардың ... ... беру ... ... ... саясатының бірлігіне, сот қызметінде заңдылық принципін сақтауға
қол жеткізе аламыз. Ал оның практикалық маңызы сол - онда ... ... ... (ең ... ... ең ... ... берілген, соның
нәтижесінде сот ... ... ... сот ... ... ... және ... ұсыныстарды ескеріп, сотталғанға ықпал
жасаудың әртүрлі шараларын тиімді де ұтымды ... ... ... жазалар жүйесінің маңыздылығы сонда - ол арқылы ... аса ... ал қай ... онша қатаң емес екендігін анықтай аламыз.
Бұл тек жаза тағайындалғанда ғана ... ... ... ... ... түріне ауыстырғанда да керек (ҚК-тің 71-бабы).
Жалпы жаза ... ... және ... ... жеке түрі ... тәсіл
арқылы сотталғанға ықпал жасау мүмкіндігін береді, сол тәсілдер арасынан
сот ең ... ... ... ала ... Осы ... ... соттар ауыр және
аса ауыр қылмыс жасаған ... ... да, онша ... емес ... ... ... да ... әртүрлі жаза қолдануға құқылы.
Сонымен, жаза түрлерінің біршама көптігі қылмыстың да, оны жасаған
қылмыскердің де ... ... ... әділ жаза ... береді, алдында тұрған мақсатқа жетуге көмектеседі.
Жазаның түрлері мен жүйесі, ... ... ... ... және ... ... ... қоғамда қалыптасқан пікірдің
көрінісі. Адамның өмірі, денесі, бостандығы, ар - ... ... ... ... жарақат, күш көрсетіп қинау, қамау, қудалау, мүлкінен ... - жаза ... ... болып табылады. Жаза ... ... ... ... айыпталады.
Қылмыстың жаза қоғамдағы үстем көзқарасқа және оның өмір ... ... ... ... ... жауап беріп келеді, жауап
береді де. Заңдарға бұрынғы ескірген жазаларды енгізсек, оны қоғам ... деп ... еді, ол ... іске ... еді.
Қылмыстың заң мен жаза адамдардың қалыптасқан өміріне, қоғамдық
қатынасқа, сол қоғамның идеологиясы мен ... ... ... ... және осы ... ... отырған этикалық және
құқықтық көзқарастарға сәйкес келуі тиіс.
Егер жаза түрлерінің қоғамның және ... ... ... ... көз жүгіртсек мынадай заңдылықты байқауға болады:
өндіргіш күштердің даму ... ... ... ... ... та ... те ... деңгейде болды, оған сәйкес идеология болды; жазалаудың
аса қатаң түрлері қолданылды - ... ашық үрей ... ... ... ... ... қоғам ішіндегі қайшылықтың ушығуы жазаны
қатайтуды қажет етті; аса қатаң жазалау кейінгі феодализмге тән әрекет еді.
Қылмыскерлікпен күрестің ... ... мен ... тек ... ғана ... Ондағы басты мақсат - "зиянкес" адамның көзін жою
немесе оны адам ... өмір сүру ... ... Ол ... ... ... мен ... қатаң жаза қолданудың өзі қатыгездікті тудыратынын өмір көрсетті.
Нәтижесінде ... ... жоқ, ... көбейіп кетті. Сондықтан да, алдыңғы
қатарлы ойшылдар бір жағынан жазаның сипатын ... ... ... ... алуға бағытталған шараларды жүзеге асыру керек дегенді
айтты.
Қазіргі тарихи кезеңде жағдайды жазамен ... ... ... ... да ... бұл ... ... жолын іздестіруде.
Осыған байланысты мәжбүрлеу және ... ... ... ... ұштастырған принципке негізделген жаза теориясы ерекше маңыз
алады. Бұл теория жаза қылмыскерлікпен ... ... да және ... ... болғанмен, ол жалғыз әрі басты құрал емес, тек қосымша ғана
деген түсініктен туындайды.
Қоғамның ... ... ... ... ... ... адамға деген ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің бірі екендігін ... ... ... соңында тек мақсатты тәрбие мен сенім арқылы ғана адамға ықпал
жасауға ... ... ... ғана ... ... мен ойын,
көзқарасын, идеясын, дағдысы мен мінез-құлқын өзгертуге ... ... ... жаңа ... ... бұл ... және жаза түрлерінің тізімі бұрынғы заңмен салыстырғанда едәуір
өзгерген. Жазаның кейбір түрлері сақталған, ал кейбіреулерін заң ... ... ... ... ... ... ... тағы басқадай
жазаның жаңа түрлерінің жүйеге енгізілуі өте дәлелді.
Жазаның кейбір түрлерінің атаулары да, оған ... ... да ... және ... атақтан айырудың орнына - арнайы әскери және құрметті
атақтан, сыныптық шеннен, дипломатиялық дәрежеден, ... ... ... ... ... бас ... ... түзеу
жұмыстарына жіберудің орнына - түзеу жүмыстары тәртіптік батальонға ... жаза ... ... бөлімде ұстаумен ауыстырылған.
Өлім жазасы жаза түрлерінің тізіміне кіргенмен, ол ерекше сипаттағы жаза
деп көрсетілмеген.
ҚР ... ... ... ... ... ... ... лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу ... ... ... ... ... жұмыстары; әскери қызмет бойынша шектеу;
қамау; тәртіптік әскери ... ... бас ... ... өлім
жазасы; арнаулы, әскери немесе құрметті атағынан, сыныптық шенінен,
дипломатиялық ... ... ... және ... ... ... ... өте төмен болғандықтан жаңа Қылмыстық кодекстен жазаның
мынадай түрлері алынып тасталды: қоғам ... ... ... ... жоюды міндеттеу, жер аудару, елден шығарып жіберу, қызметтен
босату, еңбекпен тәрбиелеу ... ... ... құқығынан
айыру. Мұның бәрі 1959 жылғы Қылмыстық кодексте бар болатын.
Бұрын кәмелетке толғандарға ... ... ... ... ... ... Ал қазір, ҚР ҚК-нің 79-бабына сәйкес, 18 ... ... ... ... тек мына жазалар қолданылады: айыппұл;
белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан ... ... ... ... ... бас ... ... бас бостандығынан айыру.
Жаңа ҚК-те жазалар жүйесі басқаша құрылған: олар (жаза түрлері) жеңілдеу
жазадан бастап қатаң жазаға қарай тізілген. Бұл ... заң ... ... - ... ... жазалау құралдары үнемді
пайдаланылады.
ҚР-ның қылмыстық заңындағы жазалар жүйесінде адамды масқара ететін, оның
денесін ... ... ... жаза түрлері жоқ. ҚР Конституциясының 17-
бабында былай делінген:
«Біріншіден адамның қадір - ... қол ... ... оған ... жасауға, басқадай қатыгездік немесе адамдық
қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге, не ... ... ... ... ... ... екі ... әйелдерге, емшекте
баласы бар және жас сәбиі бар ... жаза ... заң ... ... ... да бұл ... ... жаза түрлерінің толық әрі нақты тізімі
берілген, оларды сот ... ... ... ... ... Заңда
қарастырылмаған жазаны қолдануға жол берілмейді.
Жаза түрлері өздерінің мазмұны, сотталғанға ықпал ... ... ... ... ... ... бір-бірінен өзгеше болады.
Кейбір жазаларды соттардың міндетті түрде қолдану шарты, шегі ... ... ... ... оның ... ... әділдігін,
лайықтылығын және жеке даралығын, жаза тағайындағанда заңдылықты сақтауға,
жинақтай келгенде қылмыскерлікпен күрес саясатын жүзеге асыруды ... ... ... ... ҚК бойынша жаза жүйесі туралы айтқанда, біріншіден ... ... ... ... ... ... ... оған
жазалаудың жаңа тиімді шаралары кіргенін, соңғы бірнеше онжылдықтар бойы
қолданылмаған кейбір жазалардың алынып ... атап өту ... ... жаңа ... ... кемшіліктерді де айтпай кетуге болмайды. Мысалы:
өмір бойы бас бостандығынан айырудың жазаның бөлек түрі ... ... ... - ... бұл ... ... ... жаза болып қарастырылуға құқығы бар,
себебі бас ... ... ... ... түріне жатады, ал өмір бойы
бас бостандығынан айыру - мерзімсіз жаза. ҚК-нің Ерекше ... ... ол ... ... ... оның ... бас
бостандығынан айыруға балама жаза ретінде көрсетіледі (ҚК-тің 96 - бабының
2 - бөлігі).
Жүйеге ... ... ... түрлері үш топқа бөлінеді: негізгі,
қосымша және балама, яғни олар негізгі болып та, ... ... та ... ... 39 - ... негізгі және қосымша деп бөлудің практикалық маңызы зор. ... ... ... қолдану - жазаны жеке даралау принципін жүзеге
асыру тәсілдерінің бірі. Жазаның қай түрі ... ... ... дәл ... ... ... толық сай келеді.
Қылмыстық заң жазалау қатерімен тиым салу арқылы ... жеке ... ... ... ... зиян ... немесе зиян келтіру қаупін
тудыратын қылмысты әрекеттерді ... тиым ... ... ...... және адамзаттың
қауіпсіздігін, адам мен азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін, ... ... ... конституциялық құрылысты,
қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, табиғи ортаны қылмыстық қол ... және ... ... алу ... ... ... жүзеге асыру үшін қылмыстық заңдар қылмыстық
жауаптылықтың негіздерін, қылмыс ... ... ... мүмкін және
өзге де ықпал ету шараларын белгілейді.
Азамат терісқылық немесе құқықтық бұзушылық жасаса оған моральдық немесе
құқықтық жауапкершілік ... ... ... ... ең
қатал түрі қылмыстық жауаптылық болып саналады. Қылмыстық ... заң ... ... ... қылмыстық жазалау қатерімен тиым
салынған қоғамға қауіпті кінәлі түрде істелген ... үшін ... ... ... ... ... ... келесі
ережелерге байланысты бірдей пікір ұстанатынын анықтаймыз.
Қылмыстық жауаптылық құқықтық ... бір түрі ... ... ... ... ... қылмыс жасаған тұлғаларға қатысты ... ... ең ... күрделі түрі;
Қылмыс жасаған адамдар өз қылмыстары үшін мемлекет ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қандай да бір дәрежеде
құқықтары болады.
Аталған ережелерге байланысты Я.М. Брайнин , В.И. Курляндский ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
бағытындағы ғалымдардың ізденістері бірқатар пікірлерді ... ... ... ... тек ... және ... ... санкциялардың жүзеге асырылуымен байланыстырады .
Біздің пікірімізше қылмыстық жауаптылық анықтамасын тек ... ... ... ... ... Шын ... қылмыстық жауаптылықтың
анықтамасы одан да кең. Кейбір ғалымдар қылмыстық жауапкершіліктің мәнін
қылмыстық құқықтық ... ... және оның ... ... ... ... және ... ең алдымен қылмыс жасаған
тұлғаның мемлекет ... өз ... үшін ... беру ... ... ... ... істеген іс-әрекеттерінде қылмыстық заңда
көрсетілген нақты бір қылмыстың құрамы болған жағдайда ғана ... ... ... ... оның ... ... қылмыс құрамын
түзейтін қылмыстық құқықтық нормаларды кінәлі түрде ғана бұзғанда жүзеге
асырылады.
Яғни, қылмыстық жауаптылық бұл ... ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекеттің көрінісі болып ... ... ... ... та ... ... заң бойынша жазалау
қатерімен тиым салынған ... ... ... үшін қылмыстық
жауаптылық тек қана қылмыс істеу арқылы келтірілген ... ... ... ... ... ... ... тұлғасының
ерекшеліктерін еске ала отырып жүзеге асырылады.
Қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... және А.А. Пионтковский ұстанады. Бұл ғалымдар ... ... тек ... ... ... үшін ... беру
міндеттілігін, жазаға тартылу қажеттігі жөнінде айтып, мемлекеттің ... ... ... ... айтпайды. Біздің пікірімізше,
құқықтық қатынастарда тараптар, жақтар арасында өзара міндеттер ... ... ... ... ... “Қылмыстық жауаптылық деп - қылмыстық
заң бойынша қылмыс деп белгіленген нақты ... ... ... ... оның тиісті органдары арқылы мінеушілігін (айыптаушылығын)
айтамыз” . Қылмыстық жауаптылық қылмыстық ... ... ... ... Бұл байланыс екі жақты көрініс арқылы ... ... ... ... жауаптылық сияқты істелген
қылмыстық құқықтың зардабы.
Яғни, нақты қылмыс жасалмаса қылмыстық жауаптылық та, қылмыстық құқықтық
қатынас та жоқ. ... ... ... ... ... бастап қылмыстық
жауаптылық, ал мұнымен бірге бір ... ... ... ... ... яғни ... ... қатынастың объектісі болып
табылады.
Қылмыстық жаза мемлекеттік ... ... бірі ... ... ... ... ... қарсы күрес жүргізу құралдарының бірі ретінде
қолданылады.
Қылмыстық жаза мемлекеттік күштеу ... ... тек ... ... ... ғана ... асырылады. Қылмыс істеген адамдарға мұндай
жазаны қолдану мемлекеттің ... ... бірі ... ... ауыр өте ауыр ... істегендерге соған сәйкес ауыл
қылмыстық құқықтық күштеу шараларын қолдану ... ... ... ... ... сан ... Оларға тек қылмыстық құқықтық
шаралар ғана емес, азаматтық, әкімшілік, тәртіптік шаралар да жатады.
Қылмыстық жаза мемлекеттік күштеу шараларының жеке бір түрі бола ... ... ... ... жаза ... күштеу шарасы ретінде қылмыстық
заңмен ғана белгіленеді[34].
Екіншіден, заңда көрсетілген ... ... ... ... ... тағайындаған қылмыстық жазаны жеңілдету тағы сот арқылы жүзеге
асырылады. Тек қана рақымшылық және кешірім беру ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес
Парламент Республика Президенті ... ... ... ал ... бұл ... шешу тек соттың міндеті болып табылады.
Төртіншіден, қылмыстық жаза жария түрде, ашықтан-ашық тағайындалады.
Яғни, қылмыс жасаған ... ... ... оған жаза ... ... ... ... жазаның нақты түрі мен көлемін анықтау, жеке немесе
заңды тұлғалар ... ... ... ... жария, ашықтан-ашық түрде
белгіленеді. Қылмыстық жаза кінәлі адамға мемлекет атынан ... ... ... адамдар сот тағайындаған жазадан ешкімді де босата
алмайды.
Бесіншіден, мемлекеттік күштеу шаралары ... ... жаза ... ... ... ... жасаған кінәлі адамға қолданылуы мүмкін.
Қылмыстық құқықтық ... ... ... бар. ... жаза ... ... ... ретінде қарастырылған.
Қылмыстық құқықтық оқулығында жаза қылмыс жасаған адамға қатысты оны
түзеу және ... ... ... жаңа ... алдын алу
мақсатында және қоғамның атынан теріс ... ... ... ... ... И.С. Ной ... ... белгілеріне мыналарды жатқызады:
1) мемлекттік мәжбүрлеу сипаты;
2) мемлекет атынан тұлғаны айыптау, қылмыстық сазайын тарттырудың болуы;
3) жазаны соттың қолдануы;
4) жазаны қолдану ...... ... ... ... болуы;
5) қолдану мақсаты – арнаулы және жалпы сақтандыру, негізгі, басты
мақсаты – ... ... және ... тәрбиелеу.
Жазаны мемлекет мәжбүрлеу шарасы ретінде сипаттайтын барлық белгілердің
жиынтығы ... ... жаза және ... ... бір мағынасы
бар түсініктер емес екендігін дәлелдейді.
Жаза сотталған адамға белгілі бір зардап ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру немесе белгілі бір
кәсіппен шұғылдануға немесе белгілі бір ... иесі ... тиым ... ... ... ... ауыр ... жасаған жағдайда, кінәліге
заңда көрсетілген негізде өмір бойы бас бостандығынан ... ... да ... Сөйтіп, кез келген қылмыстық жаза тағайындағанда
сотталған адам материалдық моральдық, мүліктік зардап шегеді. ... ... мәні ... ... ... болып табылады.
Қылмыстық жазаның басқа да мемлекеттік ... ... ... оны ... кінәліге барлық уақытта да сотталғандық атақ береді.
Сотталғандықтың ... үшін ... бір ... ... бар, ... ... ... көрсетілуі керек, сотталғандық кейбір
жағдайларда қылмысты ауырлататын мән-жайларға ... ... ... атақ ... ... ... мөлшерін, сондай-ақ жазаны
өтейтін түзеу мекемесінің түрін белгілеу үшін ... ... ие ... ... 1997 жылы Қазақстан Республикасы Парламентімен Қазақстан
Республикасының жаңа Қылмыстық кодексі қабылданды, ол ... ... ... ... ... ... ... маңызды өзгерістер енгізді.
“Жазалар жүйесі - бұл ... ... ... және ... ... ... және ол қылмыстық жазалар ретінде қылмыстық –құқықтық
әсер ету шарасын ... ... ... ... ... заңмен
көзделінген”.
Қылмыстық жазалар жүйесі ретінде “заңға сай орналасқан ... және ... ... ... ... ... түсінеміз”. Сонымен жазалар жүйесінің елеулі белгісі ... ... ... ... олар ... ... болуымен қатар
жүйенің ішінде қатаң анықталуымен, заңдылы орналасуымен сипатталды.
ҚР Қылмыстық Кодексінің 39 бабы қылмысты ... үшін ... ... ... ... ... ... айыппұл салу;
Б) белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу
құқығынан ... ... ... ... ... жұмыстары;
Д) әскери қызмет бойынша шектеу;
Е) бас бостандығын шектеу;
Ж) қамау;
З) ... ... ... ... бас бостандығынан айыру ( өмір бойы бас бостандығынан айыру);
К) өлім жазасы;
1997 жылы қабылданған Қылмыстық ... ... ... ... ... қағидамен аяқталып, құралатын бұрынғы қағидадан бас тартты.
Қазақстан Республикасының ҚК–нің 39-бабында жазалар керісінше орналасқан,
яғни қатаңдығы ... ... ... ... қаталдаумен аяқталды.
Жазалар сатысында айыппұл бірінші орында орналасқан, яғни заңшығарушының
пікірінше ең ... жаза ... ... ... орын оған ... рет
белгіленген. Егер де 1959 ж ҚазССР ҚК жазалар жүйесіне көз салсақ, айыппұл
төртінші орында тұрды және ... алу, ... ... калпына
келтіру міндетін жүктеу, қоғамдық қысым көрсету, мүлікті тәркілеу және
әскери ... ... ... ... ... ... қатаң болып
саналды.
ҚК Қылмыстық Кодексінің 40–бабында айыппұлдың анықтамасы ақшалай жаза
ретінде беріле отырып, бұл бұрынғы қылмыстың заңнамадан ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері, айыппұлдың
төменгі және жоғары мөлшерін ... ... шешу ... ... төлеуден өрескел жалтарған жағдайда басқа да жазалармен ауыстыру
ережесін белгілеуде қылмыстық заңнама алдыға ... ... ... ... ... ... ... ұлы көршіміз Ресейдің
қылмыстық заңнамасы 18.07.95. №109–ф ... ... ... РФ ... ... айыппұлды есептеудің басқа тәсілін
қарастырады. РФ ҚК 46– бабының алғашқы редакциясы, бұрынғы ... ... ... ... ... ақы ... төменгі
мөлшерінің белгілі бір есебіне сәйкес келетін мөлшерінде айыппұлды
тағайындау мүмкіндігін ... ... та 8 ... 2003 жылғы №162–Ф3
“Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексіне өзгерістермен толықтырулар енгізу
туралы” Заңына сәйкес айыппұл енді абсолютті ... ... ... . ... ... бірқатар санкцияларында (мысалы, РФ КК 196–бабы 2
бөлігі, 215–бабы 2бөлігі) бұрынғыдай ... ақы ... ... ... ... қалды. Баптың қазіргі формулировкасында
келтірілген шығынның еселенген мөлшерімен ... ... ... ... ... ... шығарылған.
Қылмыстық құқық тарихында айыппұлды есептеу тәсілі туралы мәселе
әрқашанда даулы болып ... ... ... ... ... ... сай ... барлық қасиеттерімен ерекшеленетін жаза болып
танылады. Жеке даралық сипатты иелене отыра, ақшалай жаза қылмыскердің ... ... ... тура қабысады. Қылмыскердің мүліктік
иелігін пайдалануды ... ... ... ... ... ... ... өзінде, айыппұл мемлекетке белгілі бір
деңгейде пайда әкеледі[35].
Айыппұлдың бірден бір елеулі ... ... ... және ... ... тең емес ... өйткені жазаның көлемі нақты сандармен
(абсоллютті анықталған және қатысты ... ... ... ... еселенген мөлшеріне сәйкес анықталды .
XX ғасырдың басында теорияда ақшалай айыппұлдың ... ... ... әр жағдайда заңда белгіленген ақшалар сомасын ... ... ... ... пайызын тағайындау ұсынылды, бұл бай
адам көп, кедей аз төлей отырып айыппұлдың мөлшерін теңестіруге ... еді . ... бұл ... ... ... ... ... сомасын
анықтауда қиындықтарға кезікті, нәтижесінде айыппұлдың ... ... түрі ... ... ... болса барлық “буржуазиялық
ғылымды” жоққа шығара отыра, тиісінше орыс құқықтанушылардың сан ... ... Тек қана 1997 ... ҚК айыппұлды есептеудің
бірнеше тәсілін, ... ... ... бір ... үшін сотталушының
жалақысының немесе ... да ... ... бекіте отырып, сотқа
кінәлінің мүлкін ... ... ... ... бере отыра, табысы
жоғары және мұндай кірісі жоқ сотталушылар үшін әділеттілікті және теңдікті
қамтамасыз етті. Біздің ойымызша заңда ... бір ... үшін ... немесе басқа да кірісі мөлшерінде айыппұлды тағайындау мүмкіндігін
бекіту және келтірілген шығынның еселенген сомасы ... алып ... ... ... бір ... ... білдіреді, өйткені жазаның қылмыстық
құқықтық қағидаларына сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Сотталушының жалақысынан немесе басқа да ... ... ... анықтауда, аталған сомалар алынатын уақыт–екі ... бір ... ... ... ... ҚК ... ҚР ... кодексінің 79–бабында кәмелетке
толмағандарға айыппұл тағайындаудың жалпы ... ... ... ... ... осы түрін 18 жасқа толмағандарға тағайындау
мүмкін, біріншіден ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде сөз еңбек заңнамасымен реттелетін ... ... ... ... ... ... рет табатын немесе кездейсоқ табыс есепке ... Бұл ... ... ... ... және ... да төлемдер “жалақы”
ұғымын қамтиды. Соттың үкімінде міндетті түрде ... ... ... жалақысы немесе мүлкі болғандығы көрсетілуі ... ... ... болмауы жоғары тұрған сатылармен үкімді
тоқтатуға алып келеді.
Мәселен, Орал соты ... ... С., П және Б ... және ... ... емес ... ұштасқан алдын ала сөз
байласу арқылы топ болып қарақшылық жасаған және ... ... ... үшін кінәлі деп танылады, сол үшін оларға– үш жыл ... 4 ... бас ... ... және ... ... Жоғары Соты С,П,Б жазаны тағайындау туралы үкімнен айыппұл түріндегі
жазаны келесідей негіздерге байланысты алып ... және ... ... түріндегі қосымша жазаны тағайындай отыра ҚР
Қылмыстық кодексінің 79–бабындағы шектеулерді ескермеген, ... ... ... ... ... ... ... түріндегі жаза
тек қана олардың дербес жалақысы немесе мүлкі болған ... ... және ... өтетіп алынады. Іс ... ... ... ... және ... мүліктері болмаған .
Екіншіден, кәмелетке толмағанның жалақысы немесе ... ... ... ... ... мүмкіндігіне жол беріледі. Мұндай
жағдайда кәмелетке толмаған сотталушыға ... ... ... ... ... немесе заңды өкілдерінен олардың келісімі арқылы
өтелініп ... ... ... қылмыстық заңнамаға белгісіз жаңа болып танылады.
Бірақ та, біздің пікірімізше заңшығарушының қылмыстық–құқықтық нормаларды
ізгіліктендіруге ұмтылғанына ... ... ... ... ... төлеуге байланысты міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... тіпті
мұндай төлеу олардың келісімімен жүзеге асырылса да. Бұл қылмыстық ... ... ... негізгі қағидаларына қарама–қайшы келеді,
нақтырақ ... ... жеке ... ... ... ... ... толмаған үшін айыппұлды төлеуде жаза
мақсаттары орындалмауы мүмкін, бірінші ... ... ... және ... ... ... ... толмағанға тағайындалатын айыппұлдың мөлшері
ересектерге тағайындалатын мөлшерлерден неғұрлым аз. ҚР ҚК ... ... ... айыппұл оннан бес жүзге ... ... ... ... тағайындалады. Кәмелетке толмаған сотталушыларға
қарағанда жалақы немесе басқа да ... ... ... ... ... екі ... алты айға ... мерзімді құрайды.
Заң шығарушының Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде көзделген ... үшін ... ... және жоғары мөлшерін белгілеудің біріңғай
ережесін бекіту жағымды жаңалық ретінде қабылданды (бұрынғы ... ҚК, ... ... ... елеулі бұзғаны, сондай–ақ еңбекті қорғау және
өндірістік санитария ережелерін бұзу ... ... ... жағдайға
және басқа да ауыр зардаптарға ұшыратқаны үшін 500 АЕК мөлшерінде айыппұл
тағайындау мүмкіндігі қарастырылған еді). Кодексте ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
ҚР Қылмыстық кодексінің 40–бабында ... ... ... ауырлығы және сотталушының және оның отбасының мүліктік жағдайын,
сондай–ақ сотталушының жалақыны немесе басқа да ... алу ... ... тағайындалады ҚазССР ҚК–нің 28–бабының соңғы редакциясында
сотталушының тек мүліктік ... ... ... ... 30 ... ... болған ҚазССР Қылмыстық кодексінің 30–бабының редакциясында
айыппұл мүліктік жағдайда және жасалған қылмыстың ауырлығын ескере ... Тек қана ... ... ... ... ... ауырлығын ескеру туралы мазмұнындағы ереже алынып тасталынды.
Қазақстан Республикасының ҚК–нің 40–бабының алғашқы редакциясымен
салыстыра қарағанда ... ... ... ... барысында ескерілуге
жататын мән–жайлардың тізімі едәуір артты.
Мәселен, сотталушының немесе оның отбасының мүліктік жағдайы ғана емес,
сондай–ақ сотталушының ... ... ... да ... алу ... қажет. Көрсетілген мән–жайларды ескерту үлкен маңызға ие, өйткені
айыппұл мөлшері сотталушыны өмір сүруге ... ... ... ... оны асырауындағы адамдарға жәрдемдесе ... ... ... ... 39-бабына сәйкес жазалардың барлық түрі тағайындау
тәртібі және шегіне байланысты негізгі, қосымша және негізгі де, ... ... ... ... ... бөлінеді.
Негізгі жазалардың ерекшеліктері.
А) тек қана дербес қолданылады;
Б) ... ... ... қоса ... әлде бір ... ҚР ҚК ... бөлімінің баптарына тиісті санкцияларында әрқашан
көрсетіледі;
Г) негізгі жаза ретінде заңның санкциясында көрсетілмеген ... ... ... тек қана ҚР ... ... ... негізінде
неғұрлым жеңіл жазаға өту жағдайында және ҚР ... 71 ... ... бас
бостандығынан айыру түріндегі жазаның өтелмеген ... ... ғана жол ... ... ... ... иеленді. Олар жазаның негізгі түрлеріне
қосылады және дербес тағайындалмауы мүмкін.
Айыппұл ... де, ... да ... ... қатарына жатады
және бұрынғы екі түрлердің қасиетін өзіне жинақталған.
ҚР ... ... 3 ... ... айыппұл жазалаудың қосымша түрі
ретінде осы Кодекстің Ерекше ... ... ... ... ғана ... ... ... кодекстің 30–бабында айыппұлды анықтау барысында Ерекше
бөлімнің баптарымен көзделінген айыппұлды қосымша жаза ... ... ... ... осындай нұсқау болмады. Бұл бірқатар
қарама–қайшы пікірлер ... ... ... ... ойынша
“айыппұл заңмен белгіленген жағдайларда және ... ... ... заңның мәтінімен тек қана айыппұлды негізгі жаза ретінде қарастырады
деді. Ал қосымша жаза ... ... ... ... тиісті
нұсқауының болуына қарамастан қолданылуы мүмкін деді[36]
Бұрынғы Қылмыстық кодекске қарағанда айыппұлды қосымша жаза ретінде
қазіргі кездегі реттеу оны ... ... ... ... қашуға
мүмкіндік берді. Айыппұл қосымша жаза ретінде Ерекше бөлімнің баптарының
санкцияларында тікелей көзделген ... ғана ... ... жылы 1 ... ... ... ... кодекс ізгілік қағидасын
және әділеттік қағидасын басшылыққа алады. Жаңа қылмыстық заңның ең ... бірі - ... ... ... ... қорғау болып табылады.
Қылмыстық заңның нормаларында көрсетілген жазалар бұрынғыға қарағанда
біршама ... ... ... бұл өте ... Себебі ұсақ, болымсыз
қылмыстар үшін қатаң жазаларды тағайындау кері әсерін тигізеді.
К.Маркстың пікірінше ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіз етеді, өйткені жазаның
құқықтың нәтижесі ретінде жоққа шығарады.
Осыдан жазалау ... ... ... ... ... ... мақсаты оның қаталдығымен ... ... ... ... үшін
міндетті түрде орын алатындығымен түсіндіріледі.
Жазаның жүйелер деп қолданылып жүрген қылмыстық ... ... үшін ... және ... ауырлығына қарай белгілі тәртіппен
орналасқан жазаның түрлерін айтамыз.
Қылмыстық заңның өзінде барлық соттар үшін ... ... ... ... ... шарты, шегі және тәртібі белгіленген. ... ... ... ... ... ... ... береді.
Сотталған адамға келтіретін құқықтарынан айырудың мәніне қарай жазаның
түрлері ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін жаза түрлері. Бұған
жататындар, коғамдық жұмыстарға тарту, ... ... ... ... ... ... ... дәрежесінен, біліктілік сыныбынан
және мемлекеттік наградадан айыру.
2. Сотталған адамның құқығына шек ... ... жаза ... бір ... ... ... белгілі бір қызметпен шұғылдану құқығынан
айыру, әскери қызмет бойынша ... ... ... ... ... ... байланысты жазалар:
түзеу жұмыстары, айыппұл, мүлікті тәркілеу;
4. ... ... ... ... бас ... ... жаза түрлері: өлім жазасы, бас бастандығынан айыру, қамау,
тәртіптік әскери бөлімде ұстау.
Жаза ... ... ... жаза ... негізінен үш топқа
бөлінеді: 1) негізгі жазалар; 2) қосымша жазалар; 3) негізгі де, ... да ... ... жазалар.
Негізгі жазалар ретінде қылмыстар үшін жауапкершіліктің көп бөлігін
қамтитын, жазаның мақсатын жүзеге асыратын жазалар саналады [68].
Жазалардың ... үш ... ... ... ... ... ғалымдар
қолдайды. Және бұл қылмыстық заңның өзінде көрсетілген. Негізгі жазаларға
мыналар жатады:
а) ... ... б) ... бір ... ... ... белгілі бір
қызметпен айналысу құқығынан айыру; в) қоғамдық жұмыстарға тарту; г) түзеу
жұмыстары; д) әскери қызмет бойынша шектеу; е) бас ... ... ... з) ... ... ... ұстау; и) бас бостандығынан
айыру;
к) өлім жазасы;
Қосымша жазалар деп өздері жеке ... тек ... ... тағайындалатын, жазаның мақсатын жүзеге асыруда оған көмекші роль
атқаратын жазаларды айтамыз.
Сотталғандарға негізгі жазалардан басқа ... ... ... арнаулы, әскери немесе құрметті атағынан, сыныптық ... ... ... ... және ... ... мүлкін тәркілеу.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының «Жаза тағайында-ғанда
соттардың заңдарды дұрыс қолдануы туралы» 30 сәуір 1999 ... ... ... және ... ... дұрыс үйлестіре білу, оны даралап
көрсету принципін дәйекті түрде жүзеге асыруға, ... ... ...... ... да ... ... баптарының санкцияларында қосымша
жазаларды ... ... ... ... ... онда ... ... туралы мәселені қарап, қолданған шешімнің тұжырымдарын үкімде
міндетті түрде көрсетуге ... Ал ... жаза ... ... ... бөлімінде ондай шешімнің қабылданбауына сілтеме
жасалмайды.
Үшінші топқа негізгі де, ... да жаза ... ... ... Оларға жататындар: айыппұл салу, белгілі бір лауазым атқару немесе
белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан ... ... ... ... ... жаза ... негізгі жаза ретінде немесе қосымша жаза
ретінде тағайындалуы мүмкін.
Қылмыстық құқық әдебиетінде ... ... және жеке ... және ... ... дәрежесі өте жоғары қылмыстар ... ... ... ... кездеседі. Осындай негізде
жазаларды топтастыру әрекетін Б.Т. Базылев жасады [37].
Б.Т. ... ... үш ... ... ... ... ол ... әсер ету мақсатында қолданатын шараларды жатқызады. Мысалы,
айыппұл салу. Екінші ... Б.Т. ... ... ... ... ... шараларын жатқызады. Оған бас бостандығынан айыру,
қамау ... ... ... ... Мемлекет осы шараларды қолдану
нәтижесінде жеке ... ... ... Бұл ... ... ... қоғам үшін елеулі қауіптілікті туғызатын іс ... ... ... өлім ... кіреді. Мұнда жеке сақтандыру мақсаты басқа
мақсаттармен ұштасады. Қоғам және ... үшін ең ауыр ... ... ... ... ... бойынша тағайындалады.
Біздің ойымызша мұндай ... ... ... ... жазаларды
топтастыру мақсатқа сай емес.
Б.Т. Базылевтың өзі мұндай топтастыру ... ... ... ... және ... ... салыстырмалы екендігін
мойындайды.
М.Д. Шаргородский жазалардың жүйесіне кіретін барлық нақты жазалар
олардың ... ... ... мақсат бойынша емес, оған жетудің құралдары
бойынша, яғни ... және жеке ... ... бағытталған құралдар
бойынша ажыратылатындығын айтады.
Осы пікірге ... ... ... екі ... ... ... яғни ... тарттыру элементі бар, сазайын тарттыру ... деп ... ... ... ... байқаймыз.
Қылмыстық кодекстің 40-бабы бойынша: "Айыппұл осы Кодексте көрсетілген
шекте, заңмен белгіленген және жаза тағайындау сәтіне ... ... ... ... ... бір ... ... келетін мөлшерде,
не сотталған адамның жалақысының немесе ол қылмыс жасаған сәтіне белгілі
ішіндегі өзге де ... ... ... ақша өндіріп алу.
Айыппұл негізгі немесе қосымша жаза қатарында қолданылуы мүмкін.
Қылмыстық жаза шарасы ... ... ... ... адам ... ... ... тап болады. Айыппұлдың жазалау қасиеті дәл осындай
жағдайда көрініс ... ... ... үкім бойынша ақшалай өндіру
сотталған адам және басқалар үшін тәрбиелік мәні зор және ... ... ... ... роль ... ... ... және қосымша
жаза ретінде тек қана заңда көрсетілген ... және ... ... ... ... ... заңдарымен белгіленген айлық есептік
көрсеткіштің жиырма бестен жиырма ... ... ... ... сотталған
адамның жалақысының немесе екі аптадан бір жылға дейінгі кезеңдегі өзге ... ... ... ... ... ... қылмыстың
ауырлығы мен сотталған адамның мүліктік жағдайын ескере отырып ... ... ... ... ... қылмыстың ауырлығына,
кінәлінің материалдық, отбасылық жағдайларына, істің ... ... сот ... жеке - дара ... ... ... өзге де
табыстар деген ұғымға жалақыдан басқа алатын жеке еңбек қызметі, авторлық
қаламақы, мүлікті ... ... ... табыстар жатады. Қылмыстық - атқару
құқығы бойынша айыппұлды орындау сотқа жүктеледі. Сот үкім күшіне ... бір ай ... ... ... ... ... ... міндеттейді.
Белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... басқару
органдарында белгілі бір лауазымды атқаруға, не белгілі бір кәсіптік немесе
өзге де ... ... тиым ... тұрады.
Мұндай жазаны қолдану негізінен қызмет бабын немесе кәсіптік қызметін
пайдаланып қылмыс жасайтындардың қылмысты ... ... ... ... тәсілмен қылмыс жасаудан сақтандыру табылады.
Белгілі бір лауазым иесі болу немесе белгілі бір қызметпен шұғылданудың
өзара айырмашылығы мынада: біріншісі сотталған ... ... ... бір ... иесі ... тиым ... Мысалы, материалдық
жауапкершілікке байланысты лауазымдық қызмет атқармау.
Екіншісі сотталған адамның белгілі қызметпен шұғылдануына тиым ... ... ... ... ... тиым салу,
көлік құралдарын жүргізуге байланысты кәсіпті атқаруды тию.
Белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... ... ... түрі ... бір жылдан бес жылға дейінгі
мерзімге және жазаның қосымша түрі ... алты ... үш ... ... ... бұл түрі қосымша жаза ретінде істелген іс-әрекет сараланатын
қылмыс құрамының санкцияларында арнайы көрсетілген жағдайда немесе ... ... де ... істеген іс-әрекетінің мәніне сот оны
белгілі бір лауазым иесі болу ... ... бір ... ... ... қажет деп тапса қолданылады.
Бұл жазаны бас бостандығын шектеуге, қамауға алуға, тәртіптік әскери
бөлімді ұстауға ... бас ... ... ... жаза ... ... ал жазалаудың аталған негізгі түрлерін өтеудің барлық
уақытына қолданылады, бірақ бұл орайда оның мерзімі ... ... ... есептеледі.
Қоғамдық жұмыстарға тарту деп жергілікті өкімет органдары белгілеген
жұмыстарды сотталған адамның қоғамның пайдасына тегін істеуі ... ... сот ... 60 ... 200 ... ... 4 сағаттан аспайтын мөлшерде тағайындайды және сотталған адам оны
негізгі жұмысынан және оқуынан бос ... ... ... ... елу бес ... ... әйелдер мен алпыс жастан
асқан еркектерге, жүкті әйелдерге сегіз ... ... ... ... бірінші немесе екінші топтағы мүгедектерге қоғамдық ... ... ... сотталған адамды мәжбүрлеп еңбекке тарта отырып, үкімде
көрсетілген мерзімде оның ай сайынғы ... бір ... ... ... ... ... жазаның бір түрі болып табылады.
Түзеу жұмысына сотталған адам бас бостандығынан айырылмайды, отбасынан,
еңбек ұжымынан ... ... ... ... ... ... ... ұжымында жалғастыра береді. Оның түзелуі өзі істеген еңбек ұжымы
шеңберінде, қоғамнан ... ... ... ... өзі ... ... ұжымы әкімшілігінің, отбасы мүшелерінің, жақындарының бақылау
жүргізуіне толық мүмкіндік береді.
Түзеу жұмысы тағайындалған сотталған адамның түзелуі ... ... ... ... ... ... бұрынғы немесе басқа ұйымда
жүзеге асырылады. ... өтеу ... ... адамның еңбегі мәжбүрлі
сипатқа ие болады.
Түзеу жұмыстары екі айдан екі жылға ... ... ... ... ... ай ... табысынан 5 пайыздан 20 ... ... ... ... ... деп танылған, тұрақты жұмысы жоқ немесе оқу орнында
өндірістен қол үзіп ... ... ... жұмыстарын тағайындауға
болмайды.
Жаңа қылмыстық кодексте түзеу жұмыстарына сотталған адамның ... ... ... үшін ... белгіленген. Мұндай жағдайда сот
түзеу жұмыстарының өтелмеген мерзімін нақ сол ... бас ... ... алу ... бас ... ... ... жазалауға
ауыстыра алады.
Әскери қызмет бойынша шектеу жазаның негізгі түрі болып табылады.
Қылмыстық кодекстің 44-бабының 1-бөлігіне сәйкес, келісім-шарт ... ... ... ... ... әскери қызметшілерге, сондай-ақ
шақыру бойынша ... ... өтеп ... ... осы ... Ерекше
бөлімнің тиісті баптарында көзделген жағдайларда әскери қызметке қарсы
қылмыс жасағаны үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... әскери қызметшілерге осы Кодекстің Ерекше бөлімнің тиісті
баптарында көзделген ... ... ... үш айдан екі жылға дейінгі
мерзімге әскери ... ... ... ... ... ... ... екі түрі бар:
1) Осы жазаны өтеу кезінде сотталған ... ... ... Осы ... өтеу кезінде сотталған адамның ... ... ... құқық әдебиетінде Б.С.Утевский бұл жаза шарасы ... ... ... ... сондай-ақ сотталған адамдардың өз
қызметін жүзеге асырумен байланысты екендігін айтады.
Бас бостандығын ... ... ... ... оқшауламай арнаулы
мекемеде бір жылдан асыру жағдайында ұстаудан тұрады.
Жазаның бұл түрі негізгі жаза ретінде жеке-дара ... ... ... ... ... ... ... - қоныс
колонияларында Республика көлемінде өтейді. Жергілікті өкілді және ... осы ... ... жіберілгендерді еңбекке орналастыруға міндетті.
Бас бостандығынан шектеу мерзімі заңда 1 жылдан 5 жылға дейінгі ... ... Заң ... бас ... ... мына ... - ... толмағандарға, бірінші немесе екінші топтағы
мүгедектерге, жүкті әйелдерге, ... ... ... балалары бар әйелдерге,
елу бес жасқа толған әйелдерге, қасақана қылмыс ... үшін ... ... ... ... ... ... қызмет өткеріп жүрген әскери
қызметшілерге.
Қазақстан ... жаңа ... ... ... жаза ... ... ... сотталған адамды тағайындалған жазаның бүкіл мерзімінде
қоғамнан қатаң ... ... ... ... ... өзінің мәні жөнінде қысқа мерзімдегі бас бостандығынан айыру
болып табылады. Қамау негізгі жаза ... сот ... ... ... ... ғана ... бір ... алты айға дейінгі мерзімге белгіленеді. Қоғамдық
жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары немесе ... салу ... ... ол ... бір ай ... ... мүмкін. Әскери қызметшілер
қамауды гауптвахтада ... ... ... ... ... қамауды
өтейтін орын - арнаулы қамау үйлері болып табылады.
Шақыру бойынша мерзімді әскери ... ... ... әскери
қызметшілерге, сондай-ақ қатардағы және сержанттың құрам қызметтерінде
келісім - шарт бойынша әскери қызмет ... ... ... қызметшілерге,
егер олар сот үкім шығарған кезде заңда белгіленген шақыру бойынша қызмет
өткеру мерзімін бітірмесе, тәртіптік әскери бөлімде ... ... ... ... ... ... негізгі түрі болып табылады және
оны орындау Қазақстан Республикасы қорғаныс министрлігі арқылы жүзеге
асырылады.
Бұл жаза ... ... ... ... көрсетілген әскери
қылмыстарды жасағандарға қолданылады. Жазаның бұл түрі сот ... ... ... ... ... ... әскери қызметшілерге сот істің мән-
жайы мен кінәлінің жеке ... ... ... екі жылдан аспайтын мерзімге
бас бостандығынан айырудың орнына тағайындалуы мүмкін. Жазаның бұл ... ... ... ... ... жүрген әскери қызметшілерге, сондай-ақ
қатардағы және сержанттық құрам қызметшілерге, ... -ақ ... ... ... ... ... ... әскери қызмет өткеріп
жүрген, әскери қызметшілерге ғана қолданылады. Көрсетілген жаза офицерлік
құрамдағы адамдарға ... ... ... ұстау жазасына байланысты әртүрлі көзқарастар
бар. Н.А. ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жүргізілетін жазаларға жатқызады .
Н.А. Наташев басқаша пікірді ұстанады. Ол тәртіптік батальонға жіберу
еңбекпен түзеу жазаларына жатпайтындығын айтады. Ол ... ... ... ... және бас бостандығынан айыру орны емес екендігін айтады .
Бас бостандығынан айыру дегеніміз сотталған ... сот ... ... қоғамнан оқшаулап, оны ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады. Бас бостандығынан
айыру ... ең ауыр ... бірі ... ... бостандығынан айыру жазасын сот істелген қылмыстың қоғамға едәуір
зияндылығы орын алғанда, жасалған қылмыстық мәнін, ... жеке ... ... ... істеген адамның бостандықта жүріп түзелуі мүмкін
емес, оның түзелуі қоғамнан оқшаулап түзеуге ықпал ететін ... ... ... деп тапса ғана қолданылады.
Бас бостандығынан айыру жазасы тек негізгі жаза ретінде 6 ... ... ал ... ауыр ... үшін 20 ... ... мерзімге не өмір
бойына белгіленеді. Абайсызда жасалған қылмыс үшін бас бостандығынан айыру
10 жылдан аспауға ... ... заң өмір ... бас ... ... ... ... аса ауыр қылмыс үшін берілетін өлім жазасына балама ретінде ғана
белгіленеді және сот өлім ... ... ... деп ... ... ... ... байланысты өмір бойына бас
бостандығынан айыру жазаның жеке түрі ... өлім ... ... ... тағайындалатыны аян. Өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасының
шарттары; адамның аса ауыр ... ... және бұл ... бір ... ... ... қасақаналықпен қол сұғылуы, бірақ сот жеңілдетін
ерекше мән-жайларын және кінәлінің жеке басының жағымды қасиеттерін ... өлім ... ... оның ... кінәліге өмір бойына бас
бостандығынан айыру жазасын тағайындайды. Өмір бойы бас бостандығынан айыру
әйелдерге, сондай-ақ он жасқа ... ... ... ... және үкім
шығарылу сәтіне алпыс бес жасқа толған еркектерге тағайындалмайды.
Өлім жазасы - жазаның ең ауыр ерекше түрі болып табылады.
Өлім ... - ату ... ... ... қол ... ... ... үшін, сондай-ақ соғыс кезінде ұрыс жағдайында мемлекеттік
сатқындық, бейбітшілікке және ... ... ... ... ... ауыр ... қылмыстар жасағаны үшін ғана ең ауыр жаза ... ... ... ... ... кылмыстың ерекше ауырлығы, жазаны
ауырлататын төтенше мән-жайлармен ... ... ... ... ... ... азғындыққа түсуімен бірге, адам ... ... ... өте ауыр ... ... ... бола ... Сондықтан
да өлім жазасы қолданылуы мүмкін қылмыстық істерді қарағанда сол ... да ... ... ... ... ... жазасын қолдану барлық жағдайда істелген қылмыстың анықтаған мән-
жайларын және сотталушының мейлінше толық сипаттайтын мәліметтерге ... ... ... ... ... жазасын қолданудың ерекшелігі сол, бұл тұрғыдағы қылмыстарды ... ... ... ... және ... істерді қарау үш судьяның
қатысуымен жүргізіледі.
Өлім жазасы әйелдерге, сондай-ақ он ... ... ... қылмыс жасаған
адамдарға және сот үкім шығарған сәтте алпыс бес жасқа толған ... ... ... елімізде өлім ... ... ... ... уақытта өлім жазасы тоқтатыла тұрады.
Соттау кезінде сот айыпкердің жеке басын ескере отырып, оны ... ... ... өзге де атағынан: сыныптық шенінен, дипломатиялық
дәрежесінен, біліктілік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президенті берген құрметті, әскери, арнаулы немесе өзге ... ... ... ... ... ... ... сыныбы бар
адамды ауыр немесе аса ауыр қылмысы үшін сотталған ретте сот үкім ... ол ... ... осы ... ... шенінен,
дипломатиялық дәрежесінен немесе біліктілік сыныбынан айыру туралы
Қазақстан ... ... ... енгізудің орындылығы туралы
мәселені шешеді.
2.3 Қылмыстық заңдағы шешімді жеңілдететін және ... ... ... және ... мазмұны
Қылмыстық құқықтағы жауаптылық пен шешімді жеңілдететін және
ауырлататын мән-жайлар қылмыстық ... ... ... шешім
тағайындау институтындағы ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... саласында да кеңінен қолданылады.
Шын мәнінде де ... ... ... ... ... ... ұғым.
Қылмыстық жауаптылық пен шешімді жеңілдететін ... деп ... жеке ... және ол ... ... қатысты, қылмыс
құрамынан тысқары тұратын ... пен ... ... ... және оның жауаптылығы мен ... ... ... факторларды түсіну қажет[38]. Жасалған қылмыста
жеңілдететін мән-жайлардың бар ... бап ... ... ... ... ... сонымен бірге қылмыстық
жауаптылықтан ... ... не ... ... ... қолдануға
мүмкіндік береді.
Қылмыстық жауаптылық пен шешімді ауырлататын мән-жайлар деп ... ... ... әсер ... ... ... болған
кезде соттар нақты қылмыс ... бап ... ... ең
қатал шешімді немесе шешімнің жоғарғы мерзімін тағайындауды айтамыз
[28,19 б.]. ... ... пен ... жеңілдететін және
ауырлататын ... ... мен ... қысқаша тоқталып
кетсек, төмендегідей баптарда орын алды.
Қазақ КСР-нің 1960 ... ... ... ... ... тұңғыш қылмыстық заңын 1959 жылғы ... ... ... ... заңның төртінші тарауында ... ... ... ... алты ... олар ... ... Қылмыстық кодекстің 35-36 –баптарында ... пен ... ... және ... ... еді.
1959 жылғы Қылмыстық кодекске сәйкес қылмыстық жауаптылық пен шешімді
жеңілдететін ... ... мына ... ... ... қылмыстың зиянды салдарын айыпкердің жоюы ... ... ... ... орнын толтыруы немесе келтірілген ... ауыр жеке ... ... ... ... ... салдарынан
қылмыс жасау;
- күштеп немесе мәжбүрлеу ... не ... ... ... ... ... жасау;
- жәбірленушінің құқыққа қарсы әрекетін тудырған, күшті жан ... ... ... ... ... ... шыға отырып, қоғамдық ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың қылмыс жасауы;
- жүктілік ... ... ... ... ;
- шын ... өкіну, айыбын мойындап келу.
1959 жылғы ҚазССР-нің Қылмыстық ... ... ... жауаптылық пен шешімді ауырлататын мән-жайлар болып мына
төмендегілер танылды:
- ... ... да ... ... ... адамның қылмыс жасауы;
- ұйымдасқан топтың қылмыс ... ... ... өзге де ... ... ... ... қылмыс арқылы ауыр зардаптар ... жас ... қарт ... ... ... ... ... қылмыс жасау;
- кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға ... ... ... ... ... ... аса ... немесе жәбірленушіні қинап қылмыс жасау;
- қоғамдық нәубет жағдайларын ... ... ... ... ... әдіспен қылмыс жасау;
- мастық күйдегі адамның қылмыс ... ... ... ... ... ... жеңілдететін
мән-жайларды да есепке ала ... ... ... ... жасаған
адамның қылмысының сипатын қарастыру ... сот оны ... ... ... да ... ... Сонымен қатар, мастық
күйдегі адамның қылмыс ... да сот ... ... қарай,
бұл мән-жайды қылмыстық жауаптылық пен шешімді ... ... ... танымауға құқылы болған [39]. Осы ... ... ... ... ... ... бөлімнің жекелеген баптары көптеген өзгерістер мен
толықтыруларға ұшырды, ал ... ... ... ... ... анау ... ... ұшыраған жоқ. Сонымен
қатар ... ... ... шешім тағайындау жүйесін
жетілдіру ... ... ... болып жатты, бірақ та өкінішке
орай мәнді өзгерістер ... ... ... ... заң ... ... ... кінәлі адамға шешім тағайындау кезінде соттар қылмыстық жауаптылық
пен ... ... ... мен ... ескереді. Қылмыстық
жауаптылық пен шешімді жеңілдететін мән-жайларды ескеру ... ... ... сот ... шешім тағайындауға қатысты бөлігі бойынша
заңдылықтың ... ... ... ... ... кезінде заңда
көзделгеннен гөрі неғұрлым жеңіл ... ... ... пен ... ... мән-жайлардың тізімі Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... жауаптылық пен шешімді жеңілдететін мән-жайлар деп – ... ... және ол ... ... қатысты, бірақ қылмыс ... ... ... пен ... ... ... ... және
оның жауаптылығы мен шешімсының дәрежесін төмендететін түрлі ... ... ... ... ... ... бар болуы, бап
санкциясы шегіндегі шешімлардың жеңілдеу түрін тағайындауға, сонымен бірге
қылмыстық ... ... ... не шартты соттауды қолдануға
мүмкіндік береді. Қылмыстық ... ... ... тізімді
талдау арқылы қарастырылып отырған мән-жайлардың жасалған қылмысқа ғана
емес, сонымен бірге ... жеке ... ... екенін де көреміз. Біз
қарастырып отырған қылмыстық кодекстің 53-бабының 1-бөліміндегі ... пен ... ... ... үлгі ... ... өйткені, шешім тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... басқа да мән-жайларды да соттың еске алуына
болады.
Қылмыстық жауаптылық пен шешімді жеңілдететін жағдайларға – қылмыстық
әрекетке, қылмыскердің жеке ... ... ... жанама қатысты қоғамға
қауіптілікті азайтатын және соған сәйкес қылмыстық ... пен ... ... ... ... шегіндегі және оның шегінен тыс жағдайлар да
жатады[40].
Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... тек ... заң ... ғана емес, сонымен қатар
Жоғарғы Сот ... ... да ... ... ... ... ... шешім тағайындағанда әрқашанда Қылмыстық Кодекстің жалпы
бөлімінің ережелерін басшылыққа ала отырып, Қылмыстық ... ... ... ... ... шегінде шешім тағайындайды. Бірақ
та, тек осы ережелерді ... қана ... ... да ... ескеріп
шешім тағайындаған да дұрыс болады. Сондықтан Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ... заң ... ... құрамының
шегінен шығатын басқа да мән-жайларды айтады.
Сонымен жаңа ... ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайлар Қылмыстық
Кодекстің 53-бабының 1-бөлімінде көрініс ... ... ... ... сәйкес, қылмыстық жауаптылық пен ... ... деп мына ... ... ... ... ... тоғысуы салдарынан алғаш рет кішігірім
ауырлықтағы ... ... ... ... ... ... ... жас балалары болуы;
д) қылмыс жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және
өзге де ... ... ... ... келтірілген мүліктік залал мен
моральдық зиянның орнын өз еркімен ... ... ... ... ... өзге де ... жеке ... отбасылық немесе өзге де ауыр мән-жайлар тоғысуының
салдарынан не жаны ашығандық себебімен ... ... ... ... ... ... ... не материалдық,
қызметтік немесе өзге де тәуелділігі себепті қылмыс жасау;
з) қажетті қорғанудың құқықтық дұрыстығының ... ... ... ... ... ... ... негізді тәуекел, бұйрықты немесе
өкімді орындау жағдайында қылмыс жасау;
и) қылмыс жасау үшін ... ... ... жәбірленушінің заңға қайшы
немесе адамгершілікке жатпайтын қылығы;
к) шын ... ... ... ... ... ... ашуға, қылмысқа
басқа қатысушыларды әшкерелеуге және қылмыс жасау нәтижесінде алынған
мүлікті іздеуге ... ... ... ... қатар жеңілдететін мән-жай ретінде Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің Ерекше бөліміндегі ... ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің 99-бабы бойынша, яғни қажетті ... шығу ... ... кісі ... ... ... ... тағайындау
кезінде сот Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің “з” тармақшасына ... ... ... ... ... себебі қажетті қорғану шегінен шығу Қылмысты Кодекстің 99-
бабындағы қылмыс құрамының ... ... ... ... және екінші рет
жеңілдететін мән-жай ретінде ... ... ... Ал ... ... ... ... бойынша, яғни қажетті қорғаныс
шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша шешім тағайындау
кезінде соттар салыстырмалы және онша ... емес ... ... ... де заң ... бұл ... ... тыйым салады.
Қылмыстық жауаптылық пен шешімді жеңілдететін мән-жайларды есепке алу
соттарға мына ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жеңілірек түрін қолдануға;
б) Қылмыстық Кодекстің сол қылмыс сараланатын ... ... ең аз ... соған жақын мерзім тағайындауға;
в) Қылмыстық Кодекстің ... ... сол ... ... ... шешім қолдануға;
г) шартты түрде соттауды ... ... ... ... ... жауаптылық пен шешімнің жеңілдететін және ауырлататын
мән-жайлардың болуы тек ... ... ... ғана ... ... айыпкерді қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... мәселені қарастырғанда да
ескерілуі тиіс[41].
Ал, қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 54-бабының 1- бөлімінде көрініс
тапқан. Қылмыстық кодекстің 54-бабының ... ... ... пен ... ... ... ... мән-жайлар деп
танылады:
а) қылмыстарды әлденеше рет жасау, қылмыстардың қайталануы;
б) қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру;
в) адамдар ... ... ала сөз ... ... ... ... ... қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымының)
құрамында қылмыс жасау;
г) қылмыс жасағанда айрықша белсенді рөл ... ... үшін ... ... ауыр ... ... ... ала белгілі адамдарды не қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... тарту;
е) ұлттық, нәсілдік және діни өшпенділік немесе ... ... ... адамдардың заңды іс-әрекеті үшін кектенушіліктен, сондай-ақ басқа
қылмысты жасыру немесе оны жасауды ... ... ... ... ... жағдайы айыпкер үшін алдын ала белгілі әйелге қатысты,
сондай-ақ жас балаға, басқа да ... ... ... адамға не
айыпкерге тәуелді адамға қатысты қылмыс жасау;
з) белгілі бір адамның өзінің қызметтік, ... ... ... ... ... оған ... оның ... қатысты қылмыс
жасау;
и) аса қатыгездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жарылғыш немесе оларды бейнелеуші
құрылғылар, арнайы дайындаған техникалық құралдар, тез тұтынатын ... ... улы және ... ... ... және өзге ... дәрі-дәрмектер пайдаланып, сондай-ақ күш көрсетіп
немесе психикалық мәжбүрлеу не жалпы қауіпті әдіс қолданып қылмыс жасау;
л) төтенше жағдайды, табиғи ... өзге де ... ... жағдайларын
пайдаланып, сондай-ақ жаппай тәртіп бұзушылық кезінде қылмыс жасау;
м) алкогольдік, есірткілік немесе уытқылық еліту жағдайында ... Сот ... ... қарай бұл мән-жайды ауырлатушы деп танымауға
құқылы;
н) адамдардың өзі қабылдаған антын немесе кәсіби антын бұза ... ... ... ... ... немесе шартқа байланысты өзіне
көрсетілген сенімді пайдаланып қылмыс жасауы;
п) өкімет өкілінің ... ... ... ... ... қылмыс
жасау.
Осы жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен шешімді ауырлататын
мән-жайлардың тізімі Қылмыстық ... ... ... ... ... тұрғыда қарағанда, Қылмыстық
Кодекстің 54-бабының 1-бөліміндегі көрсетілген ... ... ... ... табылады. Өйткені, сот шешім тағайындағанда ... пен ... ... ... ... заңда көрсетілген
басқа да мән-жайларды соттың ... ... ... Яғни, бұл дегеніміз –
соттар шешім ... ... ... пен ... ... ретінде Қылмыстық Кодекстің 54-бабының ... ... ... ... ... ... мән-жайлар ретінде тани
алмайды дегенді білдіреді және бұл Қазақстан ... ... ... бар ... тағы да бір куәлік етеді[42].
Соттар ... ... ... ... жауаптылық пен шешімді
ауырлататын мән-жайлар болған ... ... мына ... құқықтар беріледі: а) Белгілі бір қылмыс құрамында санкциясы
баламалы болған кезде, осы ... ... ... ... ... ... тағайындауға; б) Айыпкердің істеген іс-әрекетін саралағанда
Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөліміндегі қылмыс құрамдарының санкциясындағы
ең ... ... ... не ... ... етіп шешім тағайындауға;
в) Қылмыстық Кодекстің 55-бабын ... ... алып ... ... ... соттауды қолданбауға құқылы болып табылады. Қылмыс белгісі
ретінде көзделген ауырлататын мән-жайлар шешім ... ... ... ... ... ... жауаптылық пен шешімді ауырлататын мән-
жайлар дегеніміз – шешімді ауырлататын жағдайлар жасалған қылмыстың ... жеке ... ... ... ... дәлелдейтіндіктен соттарға
тағайындалатын шешімларды күшейтуге ... ... ... ... әсер ... ауырлататын жағдайлар болған кезде соттар нақты ... ... бап ... ... ең ... ... немесе шешімнің
жоғарғы мерзімін тағайындайды. Заңда көрсетілген бұл ауырлататын жағдайлар
сотқа кінәлінің жеке басы мен ол жасаған ... ... ... шешімді
жеке даралауға мүмкіндік туғызады.
Жоғарыда көрсетілген қылмыстық ... пен ... ... кез ... егер ол ... ... Ерекше бөлімінің
белгілі бір бабында ауырлататын белгі ретінде ... ... ... үшін ... тағайындау кезінде қайталап ауырлатушы мән-жай ретінде
ескерілмеуі ... ... ... пен шешімді ауырлататын мән-
жайлардың жоғарыда аталған тізімі түпкілікті ... ... ... ... шешім тағайындау кезінде осы ... ... ... ... ауырлатушы жағдай ретінде қайталап тануға және олардың қатарын
кеңейтуіне болмайды дегенді ... . ... бола ... сот ... ол ... ... ... жағынан сипаттайтын жоғарыдағы тізімге
кірмейтін жағдайларды анықтаған жағдайда ... ... ... ... көрсетуге құқылы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қылмыс пен шешім қылмыстық құқық өзінің пайда болған кезінен сүйенетін
бір-бірімен тығыз байланысқан ажырамас ... ... ... ... құқық теориясында ерекше орын алады, өйткені ол
қылмыстылықпен ... ... ... ең ауыр да ... шаралардың
бірі болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық пен шешімге тарту кезінде қылмыс жасаған адамның
жеке басы, қылмыс жасауға ... ... ... ... жасаудың себептері,
тәсілі, орны және т.б. көптеген жағдайлар зерделенеді. Себебі, ұқсас қылмыс
болуы мүмкін, ... ... ... жоқ. Оны ... субъектілер бір болмауы
мүмкін, бір адам бірдей екі ... ... оны дәл сол ... ... ... ... кездерде қылмыс жасаған адамға
тағайындалатын ... жеке ... ... және
дифференциялануы қағидасы іске көшеді.
Ол қылмыстық құқықтағы ... ... бірі ... саналатын
қылмыстық шешім тағайындау және шешімді жеңілдететін және ... ... ... де ... Бұл ... өте көне институт деп айтуға
болады. Мәселен, Рим құқығы кезінде жас баланың қылмыс ... оған ... ... ... беруі арқылы, немесе отбасы мүшелерін азапқа
салуы, біреудің мүлкін рұқсатсыз қайта-қайта алуы, керісінше ... ... ... ... ... әкеп соққан. Бұл қазіргі уақытта заман
талабына сай көрініс тапқан мән-жайлардың бірі деуге ... ... ... ... ұғымдары теориялық түсініктер
қатарында болғандықтан, кей ... осы ... ... ... ... ... аталған көзқарастарға жұмыста талдау ... бір ... ... ... ... ... Қылмыстық жауаптылық
деп қылмыс құрамының барлық белгілері бар әрекетті жасаған адамға ... ... ... және ... ... қарастырылған
қылмыстық-құқықтық сипаттағы шаралар түріндегі жағымсыз ... ... ... түсіну қажет болса, қылмыстық шешім дегеніміз – ... ... ... ... қылмыс жасаған тұлғаға қатысты ... және ... ... ... ... ... сипатындағы
көзқарасын сипаттайтын мемлекеттік күштеу шарасы деп анықталды.
Шешім тағайындаудың жалпы негіздеріне сәйкес және ... ... ... ... сәйкес, қылмыстық шешім
тағайындау барысында ҚР-ның сот органдары белгілі бір ... ... алып ... ... Ол ... тағайындаудың жалпы ережелері деп
аталса, олардың қатарында Кодекстің 53-54 - ... ... ... ... пен ... ... және ... мән-жайларды
соттардың шешім тағайындау барысында ескеруі міндеттілік сипатқа ие. ... ... сот ... материалдары да соттардың бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... болады.
Оған әсіресе, ҚР Жоғарғы сотының әр ... ... ... көп ... мен ... ... дұрыс сақтауы мен
қылмыстардың ... ... ... ... квалификация – саралау
жүргізуі үшін қабылдаған қаулылары мен практика материалдарын зерделеуі ... ... ... ... ... ... Олар бізде арнайы
жинақтар ретінде жыл сайын басылып та отыр.
ҚР сот органдары шешім тағайындау ... осы ... ... ғана ... ... ... тұтас алып нақты жасалған қылмысқа,
қылмысты ... ... оның жеке ... ... алып ... бірге шешім мен жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлардың тізімі ... ... ... оны істі ... кезінде сот кең түрде талқылауға
мүмкіндігі бар. Ол ҚР ҚК-нің 53-бабының 2-бөлігінде «осы ... ... ... ... да ... ... кезінде жеңілдетуші
ретінде ескерілуі мүмкін» деп көрсетілген.
Одан әрі қылмыстық жауаптылық пен шешімді ауырлататын мән-жайлардың
әрбіреуінің ... ... ... ... ... ... ашылған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в ... Изд. ... ... ... ... Уголовный закон. Опыт теоретического моделирования. М., Наука,
1987г.-139 с.
3. Уголовное право. Общая часть. М., Юридичес. Литература, 1994г. ... ... Б.С. ... ... ... ... и
практики его применения. М., 1957г.-37 с.
5. Материалы теоретической конференции по ... ... ... М., 1957г.-128 с.
6. Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в ... Изд. ... ... ... ... А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. ... ... ... ... ... б.
8. А.В.Наумов. Уголовное право. Общая часть. Курс лекций. М., Изд-во
БЕК, 1996г.-15 с.
9. Таганцев Н.С. Русское ... ... ... ... общая. Т.1.
М., 1994г.-190 с.
10. Курс уголовного права. Общая часть. т.2. Учение о наказании. ... ... ... ... ... П. ... ... при Сталине. М., 1998г.-28с.
12. Уголовное право. Общая часть. Под ред. ... М., ... ... ... ... М.Д. ... его цели и эффективность. Ленинград,
1973г.-16 с.
14. Курс ... ... ... ... М., 1970г. т.3.-30 ... ... А.Д. Вопросы применения наказания по советскому
уголовному праву. М.., 1958г.-104 ... ... ... С. “ ... ... оқу ... , 1999 ж.-92 б.
17. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... 1999 ... ... ... тағайындаудағы соттардың заңдарды дұрыс қолдануы
заңдылығы туралы» қауылысы-18 б.
18. ... ... С. “ ... ... оқу ... ,1999 ... б.
19. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. ... ... » 1999 ... б.
20. Рогов И.И.,Сарсенбаев. Уголовное право РК.- Алматы, 1998.-257с.
21. Баймурзин Г.И., ... И.И. ... ... ... ... ... Т.Ә Диссертациялық матеиалдар «Қылмыстық құқықтағы
шешімді жеңілдететін және ... ... ... ж.-95-98 б.
23. Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому уголовному
праву.-Киев. 1980 г.-11 ... ... ... ... Суда ... ... 30 ... 1999г.№ 1 «О соблюдении судами законности
при ... ... ... ... ... Соты Пленумы. 1999 ... ... жаза ... ... ... дұрыс қолдануы
туралы қаулысы // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты
қаулылар ... ... - ... ... ... А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. «Жеті ... ... ... И.И.,Сарсенбаев. Уголовное право РК.- Алматы, 1998. -
45с.
28. Кругликов Л.Л. ... ... ... и отягчающих
наказание обстоятельств // Уголовное право.1999г. ... ... ... ... ... Сотының бюллетені. 2001/11ж.-
34 б.
30. Карпец И.И. Отягчающие и ... ... ... ... М., ... с
31. Кузнецова Н.Ф., Куринов Б.А. Отягчающие и ... ... при ... меры ... ... по ... праву. М,1958г.-80 с.
32. Кругликов Л.Л. Смягчающие и ... ... ... ... праве. Ярославль, 1977г.-7 с.
33. Минская В.С. Роль ... ... ... ... ... Проблемы
совершенствования уголовного законодательства и практики ... М, ... ... ... В.И. ... начала назначение наказания : Учебное
пособие. М., 1984г.-44-45с.
35. ... В.Д. ... ... уголовного право.
Томск, 1981г.-12 с.
36. ... Н. ... ... ... и наказание» .Журнал Фемида. Февраль. 1997г.-13
с.
37. Потрнягин В.Г. Смягчающие и ... ... ... ... преступлениях. Проблемы ... ... ... ... с.
38. Становский М.Н. ... ... ... ... ... преступлений. Советскаяюстиция, 1991г. №20
-204 с.
39. ... Е., ... ... ... оқу ... 1999 ж.-112 ... ... Ю.Б. Дифференциация ... ... ... ... ... ... ... Е., Бұғыбай Д. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... 2000 ж.-36 б.
42. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 ... ... ... ... ... ... ... қолдануы
туралы қаулысы // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты
қаулылар ... ... - ... ... б.
43. Дулатбеков Н.О. ... ... ... ... ... ... ... Дисс..канд.юрид.наук.-
Алма- ата, ... ... С., ... Н. ... ... «Жеті
жарғы», 1996г.-28с.
45. Қазақстан Республикасының Жоғарғы ... ... ... Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан ... ... ... И.И. Рогова и к.ю.н.,
доцента С.М ... ... ... ... А.В. ... ... ... виновного от
уголовной ответственности // СЮ, 1976. № 20. ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы
27-мамырдағы №1 « Соттардың қайталанған қылмыстар туралы ... ... ... ... ... -10 б.
49. Кругликов Л.Л. Правовая припрода смягчающих и ... ... // ... право.1999г.№4.-
123 с.
50. Кригер Г.А Наказания и его применение. М, ... ... Е. ... ... Республики Казахстан /Общая
часть/ Издание 2-е, дополнение. Алматы 1998г.-161 с.
52. ... ... ... ... 16 ... ... ... б.
53. Уголовное право ( право казахстанское, право ... ... ... ... ... постановлений Пленума Верховного суда Республики
Казахстан (Казахский ССР) ... том ... Д.Б. ... ... заң бойынша шешім тағайындау» /Заң
журналы. 2004 жыл. №1-60 б.
-----------------------
[1] Алауханов Е.,Рахметов С. “ ... ... оқу ... ... ... ... Дулатбеков Н.О. Индивидуализация уголовного наказания за
преступления против жизни: Автореф. Дисс..канд.юрид.наук.-Алма-
ата, 1993г.-12с.
[3] Утевский Б.С. Вопросы ... ... ... и ... ... М., 1957г.-37 с.
[4] Алауханов Е.,Рахметов С. “ Жаза” практикалық оқу ... ... ... ... ... Б.С. ... ... исправительно-трудового права и практики
его применения. М., 1957г.-37 с.
[6] Нақысбеков Т.Ә Диссертациялық матеиалдар «Қылмыстық құқықтағы
шешімді ... және ... ... ... 2006 ... ... ... М.С. Казахстан: Судебно-правовая реформа и дальнейшие пути
ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой
реформы в постсоветских ... опыт и ... ... 1998, 7-бет
[8] Сапаргалиев М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата, 1954
г.
[9] Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 ... ... М. Ұлы ... ... ... ... Алматы, 1999 ж.
[11] Шаламов М. Судебное устройство Казахстана. Москва, 1941 г.
[12] ... К.Х. ... ... ... в РК. ... 1998 г. С. 3-4.
[13] Сулейменова Г.Ж. Суд и ... ... в РК. – ... 1994. – ... ... к ... конституционному закону « О судебной
системе РК»/ В.И. Радченконың редакциялығымен,-М., 1998.-6-бет.
[15] Баглай М.В. Конституционное право Республики Казахстан. – М., ... ... ... Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право Росии. М. 1995. С.33
[17] Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в РК. – ... ... В.М. ... ... ... в РК. – М., 1997. – ... Мами К.А. ... и развитие судебной власти в РК. – Астана:
Елорда, 2001.
[20] Судоустройство и правоохранительные органы в РК/ В.И.Швецовтың жалпы
редакциялығымен, - М., 1997.- ... ... И. ... ... и ... Жинақта: Журналист у судебного
барьера. – Алматы, 2001. – 28-бет.
[22] Д.Б. ... ... заң ... ... ... ... 2004 жыл. №1-60 б.
[23] Каиржанов Е. Уголовное ... ... ... ... ... 2-е, ... Алматы 1998г.-161 с.
[24] Ной И.С. ... и ... ... наказания в Советском
государстве. Изд. Саратовского университета, 1973г.-28 с.
[25] Кругликов Л.Л. ... ... ... и ... ... // ... право.1999г.№4.-123 с.
[26] Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан /
Под.редакцией ... ... И.И. ... и ... ... С.М
Рахметова.-Алматы, 1999г.-128 с.
[27] Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.23.12.1994 ж.-
26 б.
[28] Кругликов Л.Л. ... ... ... и ... ... // Уголовное право.1999г. №4.-19 с.
[29] Уголовное право. ... ... М., ... Литература, 1994г. с. -347
[30] Рогов И.И.,Сарсенбаев. ... ... РК.- ... ... Утевский Б.С. Вопросы теории исправительно-трудового права и ... ... М., ... ... А.Н. ... ... құқық. Жалпы бөлім. Алматы «Жеті жарғы»
2001ж.-212 ... А.Н. ... ... ... ... ... ... «Жеті
жарғы » 1999 ж.-95-100 б.
[34] Ткаченко В.И. Общие ... ... ... : ... М., ... ... М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Ленинград,
1973г.-16 с.
[36] Рахметов С., Турецский Н. Необходимая оборона.-Алматы:- «Жеті
жарғы», ... ... ... ... по ... советского
исправительно-трудового права. М., 1957г.-128 ... ... Л.Л. ... и ... ... в
советскрм уголовном праве. Ярославль, 1977г.-7 с.
[39] Дулатбеков Н.О. Индивидуализация уголовного ... ... ... жизни: Автореф. Дисс..канд.юрид.наук.-Алма-
ата, 1993г.-12с.
[40]Кармыков Н. «Обстоятельства, смягчающие уголовную ответственность ... ... ... ... ... ... Мельников Ю.Б. Дифференциация ответственности и индивидуализация
наказания. Красноярск, 1989г.-76 с.
[42] ... Ю.Б. ... ... и ... ... 1989г.-76 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық іс бойынша өндірісті қысқартудың түсінігі, маңызы27 бет
Қылмыстық істі қысқартудың негізі және шарттары53 бет
Қылмыстық құқық бойынша қылмысқа қатысушылардың жалпы сипаттамасы147 бет
"қабылданған шешімді орындаудағы ұйымның функциясы"6 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Азаматтық іс жүргізудің сот шешімін шығармай аяқталуы24 бет
Азаматтық құқықтағы міндеттеме ұғымы62 бет
Азаматтық құқықтағы мердігерлік ұғымы35 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім түсінігі, түрлері14 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь