Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы

Мазмұны:

Кіріспе

I. Д.Б.Эльконин бойынша жеке тұлға теориясы:
1.1 Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми түсініктер.
1.2 Жеке тұлға дамуындағы Д.Б.Элькониннің көзқарастары.

II. Д.Б.Эльконин бойынша тұлғаның даму кезеңдері:
2.1 Балалық шақтағы қиыншылықтар.
2.2 Мектепке дейінгі кезеңдегі тұлға дамуындағы қиыншылықтар.

III. Тұлғаның қалыптасуына ойынның әсері:
3.1 Ойын жайлы: Гроос, Бойтендайк теориялары.
3.2 . Ойлау әрекеттері, интеллектуалды және танымдық процесстердің дамуындағы ойынның маңызы.

Қортынды.

Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе

Қоғам даму үстінде, көптеген жаңа құбылыстар, өзгерістер енуде. Соған байланысты жаңа мекемелер, ұйымдар ашылып, жұмыс істеуде. Көптеген білікті мамандар қажет. Өз істерінің шебері болғанымен бір мекемеде қарым-қатынасқа түсіп, жұмыс істеу қиынға түседі. Себебі әрқайсысының өз мінезі, темпераменті, қимылының жылдамдығы, жұмыстағы міндеттері болады. Осының барлығын қадағалап, мекемедегі қақтығыстардың алдын алу жолын күні бұрын қарастыратырып отыратын, тиімді жұмыс атқаруға көмектесетін маман - психолог қажет. Мекеме, ұйым түрлер өте көп болғандықтан сол салаға сәйкес білімді психологтар қажет. Яғни осыдан психологияның көптеген салалары пайда болып, даму үстінде...
Туғаннан өмірінің соңына дейін өтетін жолды қарастырып, тұлға болып қалыптасуын әр түрлі бағыттар бойынша қарастыратын психология саласы- Тұлға психологиясы. Тұлға психологиясының басты мәселелерінің бірі- көптеген бағыттар бойынша тұлғаның қалыптасуы. Соның ішінде мен курстық жұмысымды – Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуы деп алдым. Менің ойымша тақырып өзекті болып табылады. Себебі: Д.Б.Эльконин ешкімге ұқсамайтын өзіндік даму кезеңдерін ұсынды. Әсіресе ерекше көңілді өзі балалар психологы болғандықтан болар, нәрестелік кезеңге және мектепке дейінгі кезеңге бөлді. Балалар психологиясын түсіну арқылы ғана тұлға психологиясын ұғынуға болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуын ұқарастыру, ұсынған теориясымен танысу.
Д.Б.Элькониннің теориясының маңыздылығы: Д.Б.Элькониннің балалардың психикалық даму кезеңін көрсеткен теориясын ұсынды. Ол теория барысында ішкі онтогенезді зерттеді. Себебі, даму барысында ішкі өзгерістер, сынғандары, дамуындағы бұрылыстары ғана бала тұлғасын түсіндіруге мүмкіндік беретін сенімді мағлұматтар болып табылады. Бұл теория психология ғылымының дамуына өте үлкен әсерін тигізді. Осыдан, тұлғада кездесетін мәселелерді шешуде, жалпы тұлға дамууын қарастырған кезде Д.Б.Эльконин теориясына сүйенбеу мүмкін емес.
Зерттеу обьектісі: Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуы.
Курстық жұмыстың міндеті:
• Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми түсініктерге тоқталу;
• Жеке тұлға дамуындағы Д.Б.Элькониннің көзқарастарымен танысу;
• Д.Б.Эльконин бойынша тұлғаның даму кезеңдеріне сипаттама беру;
• Балалық шақтағы қиыншылықтарды түсіну;
• Мектепке дейінгі кезеңдегі тұлға дамуындағы қиыншылықтарды қарастыру:
• Тұлғаның қалыптасуындағы ойынның әсері туралы мағлұмат алу;
• Соның ішінде, ойын жайлы: Гроос, Бойтендайк теорияларымен танысу;
• Ойлау әрекеттері, интеллектаулды және танымдық процесстердің дамуындағы ойынның маңызына тоқталу;
Қолданылған әдебиеттер:

1. Ананев Б.Г. “Избранные психологические труды.Т.2 ” / Б.Г.Ананев- М.,1982ж;
2. Божович Л.И. “Личность и ее формирование ” / Л.И.Божович – М., 1996ж;
3. Выгосткий Л.С. “Собранные сочинение т.2 ” / Л.С.Выготский – М., 1982ж;
4. Еникеев М.И.” Общая и социальная психология ”/ М.И. Еникеев- Питер.,2005г;
5. Ждан А.Н. “История психологии: от античности до современности ” / А.Н. Ждан – М., 1997ж;
6. Максвелл Дж. “Психолгия индивидуальных различий ”/ Дж. Максвелл- Минск., 2004ж;
7. Нестерова М.А. “Дискуссия о психологии рубежа ”/ М.А. Нестерова- М., 2001ж; Т-2
8. Купер К. “Индивидуальные различия ” / К.Купер – М., 2000ж;
9. Первин Л.А, Джон.О.П. “Психология личности: Теория исследования” / Л.А.Первин, О.П.Джон – М., 2000ж;
10. Поляков М.А. “Психология развития ” / М.А.Полякова – Минск, 2006ж;
11. Психологическая наука в России XX столетия: проблемы теории и истори я. М., 1997ж 1997ж;
12. Хрестоматия по психологий – М., 1997ж.
13. Хьелл, Зиглер “Теория личности ”/ Хьелл, Зиглер М., 2000ж:
14. Эльконин Д.Б. “Психология игры.2-изд.” / Д.Б.Эльконин – М., 1999ж.
15. Эльконин Д.Б. “Психическое развитие в детских возрастах” / Д.Б.Эльконин- М., 1995ж;
16. Ярошевский М.Г. “История психологии от античности до середины XX века.”
17. Эльконин Д.Б. “Как научить детей читать” / Д.Б. Эльконин Как научить детей читать // Дошкольное воспитание 1997ж - №10- 16-20стр.
18. Эльконин Д.Б. “Как научить детей читать” / Д.Б. Эльконин Как научить детей читать // Дошкольное воспитание 1998г - №3 – 61-71стр.
19. Эльконин Д.Б. “Развитие индивидуального сознание как предмет исследования экспериментальной психологии ”/ Д.Б.Эльконин Развитие индивидуального сознание как предмет исследования экспериментальной психологии // Психологический журнал 2003ж -№ 5- 134-136 беттер.
20. Демчинский В.Ф. “Формула личности ” / В.Ф.Демчинский Формула личности // Психологический журнал 2001ж - №3 – 255-257 беттер
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
МАМАНДЫҒЫ:
ПСИХОЛОГИЯ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: Д.Б.ЭЛЬКОНИН БОЙЫНША ... ... ... ... жеке тұлға теориясы:
2 Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми түсініктер.
1. Жеке тұлға дамуындағы Д.Б.Элькониннің ... ... ... ... даму ... ... шақтағы қиыншылықтар.
2. Мектепке дейінгі кезеңдегі тұлға дамуындағы ... ... ... ... ... Ойын жайлы: Гроос, Бойтендайк теориялары.
2. . Ойлау әрекеттері, интеллектуалды және танымдық процесстердің
дамуындағы ойынның маңызы.
Қортынды.
Қолданылған ... даму ... ... жаңа ... өзгерістер енуде. Соған
байланысты жаңа мекемелер, ұйымдар ашылып, жұмыс істеуде. Көптеген білікті
мамандар қажет. Өз істерінің шебері болғанымен бір ... ... ... жұмыс істеу қиынға түседі. Себебі әрқайсысының өз мінезі,
темпераменті, қимылының жылдамдығы, жұмыстағы міндеттері болады. Осының
барлығын қадағалап, мекемедегі қақтығыстардың алдын алу ... күні ... ... ... ... ... ... маман -
психолог қажет. Мекеме, ұйым түрлер өте көп болғандықтан сол салаға сәйкес
білімді психологтар қажет. Яғни ... ... ... ... болып, даму үстінде...
Туғаннан өмірінің соңына дейін өтетін жолды қарастырып, тұлға болып
қалыптасуын әр түрлі бағыттар бойынша қарастыратын психология саласы-
Тұлға ... ... ... басты мәселелерінің бірі-
көптеген бағыттар бойынша тұлғаның қалыптасуы. Соның ішінде мен курстық
жұмысымды – Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуы деп алдым. Менің ойымша
тақырып ... ... ... Себебі: Д.Б.Эльконин ешкімге ұқсамайтын
өзіндік даму кезеңдерін ұсынды. Әсіресе ерекше көңілді өзі балалар
психологы болғандықтан ... ... ... және ... ... ... Балалар психологиясын түсіну арқылы ғана тұлға
психологиясын ұғынуға болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуын
ұқарастыру, ұсынған теориясымен танысу.
Д.Б.Элькониннің теориясының ... ... ... даму ... көрсеткен теориясын ұсынды. Ол теория
барысында ішкі онтогенезді зерттеді. Себебі, даму барысында ... ... ... бұрылыстары ғана бала тұлғасын
түсіндіруге мүмкіндік беретін сенімді мағлұматтар ... ... ... ... ... ... өте үлкен әсерін тигізді. Осыдан,
тұлғада кездесетін мәселелерді шешуде, жалпы тұлға дамууын қарастырған
кезде Д.Б.Эльконин теориясына ... ... ... ... Д.Б.Эльконин бойынша тұлға дамуы.
Курстық жұмыстың міндеті:
• Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми түсініктерге тоқталу;
• Жеке тұлға дамуындағы ... ... ... ... ... тұлғаның даму кезеңдеріне сипаттама беру;
• Балалық шақтағы қиыншылықтарды түсіну;
• Мектепке дейінгі кезеңдегі тұлға ... ... ... ... ... ... туралы мағлұмат алу;
• Соның ішінде, ойын жайлы: Гроос, Бойтендайк теорияларымен танысу;
• Ойлау әрекеттері, интеллектаулды және ... ... ... ... тоқталу;
I. Д.Б.Эльконин бойынша жеке тұлға теориясы:
1. Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми көзқарастар.
Психологияда жеке ... ... ... ... ... кездесетін бағыт,
Психоанализ бағыты болып келеді. Негізін салушы- З.Фрейд. Ол 1856жылы
Австралияда дүниеге келеді.Ол ... ... ... ... ... ... ... алған. Медицина факультетінде оқыған.
З.Фрейд неврозбен ауыратын адамдарды толық, терең клиникалық
зерттеуден, бақылаудан өткізді. Және өзінің психоанализ ... ... ... ... адам санасын 3-ке бөлді: саналылық, бейсаналылық, саналылықтың
алды аймағы – алынған ... ... ... ... ... (ол ... инстинктивті, шынайылыллықтан алшақ)
кездеседі. Саналылықта- мида сақталған мәліметтердің аздаған пайызы
жатады. Бейсаналылықта- Ол саналылық аймағында итеріліп тасталған
мәліметтер сақталады. ... ... ... алынған травмалар, баланың ата-
анасына деген қатігездік сезімі, басылып тасталған сексуалды сезімдері
жатады. Саналылық алды аймағы – санаға жеңіл, әрі жылдам ... ... ... адам өткен жексенбіде не істегенін тез және оңай есіне
түсіре алса, осы саналы алды аймағы ... ... Бұл ... сана ... ... ... ... атқарады.
З.Фрейдтің теориясы бойынша адам тұлғасы 3-негізгі компоненттен
тұрады: Ид, Его, Супер его.
Ид – лат. “оно” сөзінен шыққан. Ол тұлғаның ... ... туа ... ... ... ... қызмт етеді.
Инстинктивті қозулармен (тамақ, ұйқы) тығыз байланысты. Ид- заңдылықтарды
білмейтін ... ... ... ... ... - лат. “мен” сөзін білдіреді. Шешім қабылдауға жауап беретін
психикалық ақпараттың ... ағың ... өзі ... және
қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Шынайылылық принципіне бағынады.
Суперэго- тұлғаның дамуындағы соңғы этап, туа пайда болмайды. Балалар
оны ата-анасы, мұғалімдермен әрекет жасау ... ... ... ... ... ... Ол ұят және Эго ... болып бөлінеді.
З.Фрейд бойынша тұлға дамуы 4кезеңнен өтеді: Оральді ... ... ), ... (1,5- 3 жас), ... (3-6 жас), ... ... дейін). Латентті кезеңі (7-12 жас) - психосексуалдылықтың даму
кезеңі болып келеді.
Ал келесі бағыты – аналитикалық. Бұл ... ... ... ... ... салушы Карл Густав Юнг (1875-1961 ж.). З.Фрейд
бойынша, либидо бұл сексуалды энергия; ал К.Юнг ... ... ... ... ... ... әсер етеді.Және олар
бойынша әр адамда туа болатын, ата-анасынан берілген архитиптер кездеседі.
Мысалы, ақкөңілділік, құдайға сену т.б. ... ... 3- ... ... ... көрсетті: Ұжымдық бейсаналылық- адамның мәдени, тарихи
тәжірибелерін байқауға ... ... ... Саналылықтағы
итеріліп тасталған сезімдер жатады. Индивидуалды сана- өзіндік сананың
негізін қалайтын ой, сезімдер,естеліктер жатады.К.Юнг үйренуіне байланысты
адамдарды екіге бөлді: Экстроверттер- тез ... ... ... ... бағытталған; Интроверттер- сырттан ішке бағытталған. Тұлға дамуы
мәселесінде К.Юнг тұлғаның көптеген элементтерін қолдана ... ... ... іс- ... ... көңіл бөлді.
Тұлға болып қалыптасуына әлеуметтік және мәдени әсер етушілердің
маңызы деп ... - ... ... ... Эрих ... салушы болып келеді. Ол бойынша адамның бөлінбес бөлшегі -
иззоляция, яғни, жалғыздық сезімі. Адамға тән негізгі экзистенциальді
қажеттіліктерді көрсетті: қарым-қатнас ... ... ... ... ... сенімділікке деген т.б. қажеттіліктер. Адам дамуына екі
экзистенциальді ... әсер ... ... адам ... ... ... түсіну т.б; өнімді емеске- экономка т.б. жатады.
Бұл бағыттың өкілі - ... ... ... ... дамуында шешуші рөлді
ата-ана мен бала арасындағы әлеуметтік қарым- ... ... ... туа
болатын қауіпсіздікке деген қанағаттанушылық кездеседі. Егер ол
қанағаттанбаса, яғни ата-анасынан жеткілікті түрде жылулықты, оны
қорғайтынын ... ... ... ... ... алауыздық сезімі
пайда болады.
Ал, Роджерс зерттеулері бойынша, адам өмірінің мақсаты туа пайда
болатын потенциалды ... ... ... ... атқаратын тұлға болу, яғни,
адам өз қабілеті мен талантын пайдаланып, өзін-өзі тануға ұмтылу тиіс.
Осы гуманистік теорияның өкілі, мотивациялық ... ... ... ... дамуының негізінде жатқан қажеттіліктердің типін көрсеткен.
Ол тұлға өмір бойы қалыптасып, дамып отырады. Адам өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өз өмірінің мағынасын іздейді.
Адамның іс-әрекетіне ойлау және интеллектуалды үрдістердің әсерін
көрсеткендер - ... ... ... Д.Келли негізін салушы.Оның
ойынша, адамдар қоршаған ортаны белгілі, анық ... ... ... ... адам ... ... өзара тұлғалық қарым-
қатнас орнатады.
Келесі, Бихеовиористік бағыттың өкілі Ф.Скиннер бойынша, тұлға
дегеніміз, апперантты ... ... ... әлеуметтік дағдылар
жиынтығы. Апперантты деген - кез-келген қозғалыс нәтижесінде ... ... ... айтады.
Г.Олпорт бойынша, тұлға - ішкі психикалық үрдістердің динамикалық
ұйымдасуы және ол өзіне тән ойлау, іс- әрекетті анықтайды.
Ал өзіміздің отандық психологтарға ... ... ... ... 1. Адам - ... түр ... 2. Адамның онтогенез және
өмірлік жолы индевид ретінде. 3. Адам ... ... 4. Адам ... ... ... ... Ал В.Н.Мясищев бойынша, тұлғаның ядросын адамның
қоршаған орта және өзіне деген қарым-қатнас жүйесі ретінде қарастырды.
К.А.Абулханова Тұлғаны - өмірлік ... ... ... және ... ретінде көрсетті. Олардың дамуы негізінде белсенділік,
жауапкершілік, әлеуметтік, танымдық процесстер ... ... ... ... оның ... ... тұлға – динамикалық
функционалды құрылымды ұсынады. Оның негізгі элементтеріне - бағыттылық,
тәжірибе, психикалық үрдістердің ерекшелігі, биопсихикалық құрамы
жатады.А.Н.Леонтьев және А.В.Петровский бойынша, тұлғаның ... ... ішкі ... бір толық жүйесі ретінде көрінеді.
2. Жеке тұлға ... ... ... жеке ... туралы көзқарастарын талдамас бұрын
өмірбаянына қысқаша тоқталып кетейік. Даниил Барисович Эльконин 1904жылы
Ресей елінде Полтавск губерниясында дүниеге келді. Осы ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық институтінде
оқыды. 1929жылыдан бастап осы институтта жұмыс істеп жүріп,
Л.С.Выготскиймен бірігіп балалар психологиясын зерттеген. 1940жылы ... ... ... ... дамуы тақырыбында қорғайды. Ұлы
Отан соғысы кезінде әрекеттік әскер қатарында болып, медаль, ордендермендер
марапатталды. Ал 1846 жылдан бастап АПНде психология факультетінен сабақ
бере ... ... ... қорғап, психология ғылымы
академиясының мүшесіне кірді.
Өзінің балалар психологиясына арналған зертетеулерін Л.С.Выготский
оқушылары А.Н.Леонтьев, А.Р.Лурия, П.Я.Галтперин, Л.И.Запорожец ... ... ... ... шет ... балалар және педагог
психологтарымен тығыз қарым-қатынаста болды. Әсіресе Л.С.Выготский
теорияларына ... АҚШ ... ... ... ... ... Брунер, М.Коул, Дж. Вертчем.
Д.Б.Эльконин балалар психологиясын өте терең зерттеген. Оның ойы
бойынша әр кезеңнің өзіндік ерекшеліктері болады. Төменде көрсетілген
Д.Б.Элькониннің жіктеуі:
1. Тікелей ... ...... ... (0-1жас);
2. Заттық - манипулятивтік қарым-қатынас - ерте балалық шақта (1-3жас);
3. Ойын - мектепке дейінгі кезеңде (4-6жас);
4. Оқулық іс-әрекеттер – ... ... ... ... ... - ... қарым-қатнас - жеткіншектік кезеңде (11-15жас);
6. Оқулық - кәсіби іс - әрекет – жасөапірімдік кезең (16-18 жас);
II. ... ... ... даму ... Балалық шақтағы қиыншылықтар.
Балалалық шақтағы психикалық даму- балалық шақтағы психологияның
фундаменттік мәселелері болып табылады. Оның ... ... ... ... ... даму деңгейін анықтау және оның басты заңдылықтарын
көрсету бір кезеңнен екіншіге ауысуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде
балалық психологияда кезеңдік ... кең ... ... ... ... жылдар бойы жинақталған үйрету және тәрбиемен тығыз
байланысты. Осы ... ... тән ... қиыншылықтар кезедеседі.
30-жылдары кезеңдік сұрақтарға байланысты ерекше көңілді
П.П.Блонский және ... ... ... ... ... Ресей елінде негізін салды. Бірақ өкінішке орай бұлардың
зерттеулері біздің қолымызда жоқ.
П.П.Блонский ойынша, балалық кездегі даму ең бірінішіден, оның
сапалық өзгерісі. ... ... ... мен ... құлау
нәтижесінде баланың келесі сатыға дайындығы.
Яғни, Д.Б.Эльконин бойынша, баланың тарихына анализ жасау, барлық
даму деңгейде кездесетін, құрылымды түсінуге мүмкіндік береді. Баланың ... ең ... ... ... деп қарастыру керек. Бұл жерде балалар
психологиясы үшін ең маңыздысы – бір деңгейден екінші деңгейге өту болып
табылады. Бала ... ... жасы ... даму ...... ... Қандайда болмасын даму кезеңі келесі көрсеткіштермен
сипатталады:
1. Белгілі әлеуметтік жағдай ... ... ... бұл даму
деңгейінде қандай қарым-қатнаста болатынына байланысты.
2. Іс-әрекеттердің негізгі немесе басқарушы типтері (іс-әрекеттің бірнеше
типтері байқалады, ол даму ... ... ... ... ... ... жаңа ілімдермен (әр деңгейде ол ерекше тұлғадағы
психикалық үрдістердің құрылымына ... ... ... күрделі қарым-қатынаста болады. Яғни белгілі әлеуметтік
жағдай туындайды, сол кезде балада өмірге деген басқаша көзқарасы
туындайды, үлкендерден басқа қатнасты ... ете ... ... шақтың
көптеген сұрыпталу болады. Соның ішіндегі негізгі екеуін көрсетуге болады:
o Моносимптомдық немесе бір ... ... ... ұқсас болып келеді. Оның негізін П.П.Блондский салды.
Яғни балада болатын сүйектенумен сипатталады. Яғни баланың
тісінің шығуы. Бұл кезең психиканың дамуына мүлдем ... ... ... ... ... ... ... кезеңдердің даму тарихына сүйенсек, келесідей кезеңдерге
бөлуге болады: 1жастағы дағдарыс (жүре ... ... ... ... (мектепке баруымен сипатталатын.); соңғысы жыныстық мүшелері дами
бастаған кезде. Кейінірек 3жастағы дағдарысты анықтады(Эдитов комплексі..),
соңғы жылдары ... ... ... ... болатынын көрсетті.
Қәзіргі уақытта балалық кезеңді келесідей бөлуге болады:
1. жаңа туған баланың қиыншылықтары-бала жаңа ортаға
түседі,қоректенуі, демалуы барлығы өзгеше ... ... оған жаңа өмір ... үйрену
керек. Бұл кезеңнің қиыншылықтары бітіп, екінші кезеңге
ауысуы баланың күле бастауы мен ересектердің іс-әрекетіне
елеңдей бастауымен сипатталады.
2. Нәрестелік қиыншылықта- Бұл ... ... ... ... ... аяғымен белсенді жұмыс атқара бастайды,
манипуляциялық іс-әрекеттерде байқала бастайды;
3. ерте балалық шақ ... ... ... бастайды,
еркелеу, қырсықтық мінез танытады, сүйікті ата-анасын,
апаларын балағаттай бастайды, бала басталған ... ... ... мектепке дейінгі қиыншылықтар.
2.2. Мектепке дейінгі кезеңдегі қиыншылықтар.
Бұл кезең Пиаже ... ... ... мен мектеп оқушысы арасындағы
көпір болып келеді. Яғни ол ойын және шындық, ... ... ... ... жақынырақ болып келеді. Бұл мәселе бойынша отандық
психологияда ... сөз ... Оның ... бала дамуының нағыз
мәнділігі ес, зейін, ойлау сиқты үрдістердің жеке дамуы емес, бала
тұлғасының толығымен дамуы.
Мектеп жасына дейінгі қиыншылықтарға жаңа жүйе функцияларының ... ... Оның ... ес ... Ес ... ... негізіне
айналып, психикалық дамуды сипаттауы бұл жас ерекшелік кезең. Бірінші
орында, балада ойлау өзгеріске ... ... елес ... жүзеге асыруға
үйренеді. Бұл бала тәжірибесінде кездеспеген қарап, көру арқылы ойлауды
қамтамасыз етеді. Екінші орында, баланың қызығушылықтары мен
қажеттіліктерінің қайта құрылуы. Қызығушылықтардың анықтала ... ... да ... ... ... ... маңызды сол бола
бастайды, ең бірінші эффективті қарым-қатнас пайда болады,
қызығушылықтардың алмасуы және өзгеруі байқалады.” Үшінші кезекте, бала ... жаңа ... ... ... ... ... көшеді. Бұлар
ойлағанды жүзеге асыруда, жағдайға байланысты ойлар пайда болғанда
байқалады, Бұл типті шығармашылық деп те ... ... ... ... ... ... ішкі қызығушылықтары табиғат туралы және жалпы өзі туралы
алғашқы көзқарастары қалыптаса бастайды.
Мектепке дейінгі кезеңде енді бір ... ... - оқу ... ... ... ... бала оқу ... бойынша оқуы тиіс. Бірақ оқу
бағдарламасын оқи алу қажет емес, сонымен қатар тұлға ретінде ... ... ... ... ... зерттеулерінің қортындысы
бойынша, бұл мектепке дейінгі кезеңде тұлға болып қалыптасуының алғашқы
қадамы басталады. ... ... ... белгілі шығарушылық іс-әрекеттер
дамиды. Ол бала тұлғасын басты психологиялық ... ... ... ... ... ... ... орнайды, субьектінің
жоғарғы бірлігі – тұлғаның бірлігіне жатады.
III. Тұлғаның қалыптасуына ойынның әсері:
3.1. Ойын жайлы: Гроос, Бойтендайк теориялары.
Ең біріншіден ... ... ... ... бұл ... ... ... Көбінде ойын-сауық мағанасында, музыкалық шығармаларда рөліне кіріп
орындауды білдіреді. Бірақ түсіндірмелі сөздікке жүгінсек, бұл сөздің тура
және ауыспалы мағынада қолданылуын байқаймыз. Мысалы, ... ... ... үстірт қарау, “өмірмен ойнау” – тәуекелге бару т.б. сөз ... ... ... Біздің жағдайда тура мағанада, белгілі құрал,
ойыншықтар арқылы ойнауды білдіреді.
Адам баласының және жануарлар арасындағы ойынды зерттеу көптеген
философтар мен ... ... ... Бірақ, әлеуметтік
психологияның зерттеу пәніне XIXғ. соңында К.Гроос теориясынан кейін
саналды. К.Гроосқа дейін Д.А.Колоцца балалар ойынын зерттеуге тырысты. Осы
К.Гроос ... ... ... да ... бар. ... ... XXғ. ... жартысында белгілі болды және жақсы тарала басталды.
Ойынға жалпы сипаттама беріп, теориясының негізін жаттығулар және өз-өзін
тәрбиелеу деп ... ... ... ... мәні ... ... Әр тірі зат оның іс-әрекетіне орындылық беретін туғанда берілетін
қасиеттері кездеседі; ең жоғарғы жануарларға бұл даму ... ... ... тыс күші ... ... ... үшін, соның ішінде ерекше айтатын адамда туа болатын,
қандай керек болғанымен өмірлік қиын ... ... ... ... Әр бір ... балалық кезеңі байқалады, ол өмірлік маңызды, бұл
көмек, ... ... ... ... Ал ... оны ... ... Балалық шақ өмірге қажетті тәжірибемен өзін қамтамасыз етуге
көмектеседі.Сондықтан адамға ерекше ұзақ уақытты балалық шақ ... ... ... ... ... мүмкін емес, ол ойынның
жұмбақтарын шешпеді және ол бүгінгі күнге дейін шешілмеген болып келеді.
Бірақ ойын мәселесін түсінді және өз теориясында балалық ... ... ... ... ... ... ... да К.Гроос
теориясында үлкен кезекте ойынның психикалық дамуындағы рөлін зерттеп,
жазды. К.Гроос өз бетінше ойын іс-әрекет ретінде теория шығармады, тек ... ... ... ... ... ретінде тоқталды. Оның теориясы
ойынның маңызы, рөлі туралы жазылды, бірақ ойынның табиғаты туралы ... ... ... ... ... ... егер, ойын
баланың басқа ішкі жанындағы болып жатқан психикалық үрдістермен байланыста
болса және ойын психологиясын бала психикасын түсіндірудің ... ... ... ... ойын ... туа берілетін реакциялармен “жаңа
дағдылар қалыптаса бастайды - әсіресе жаңа үйренген реакциялар”. Және ... ... ойын ... өте ... әсер ... тапты, ұғынған жоқ,
тапты.
Ал осы К.Гроос теориясын терең сынаған ... ... ... ... ... ... барысында одан қанағаттанушылық алуға бағытталған іс-
әрекет- ойын, деген жаңа анықтама берді. Бірақ ол ойын деп, тек кішкене
балаларда кездесетін ... және ... ... ғана ... ... ... теориясын ұсынғанға дейін ең дұрысы деп
есептелген. Бірақ ... ... жаңа ойын ... ... ... ... өз ойын ... “Ф.Бойтендайктың ойынға арналған
теориясында ойынның табиғаты және мәніне тоқталады, мағлұматқа ... ... ... ... ... К.Гроос териясының кейбір бөлімдерімен келіспеді.
Біріншіден, кейбір жануарлар ойнамаса да туа болатын инстинктері болады.
Яғни, К.Гроос теориясына қарсы ... ... ... іс-әрекеттің
дамуына еш әсер жоқ екендігін дәлелдеді. Осыдан, инстинктивті іс-әрекеттер,
жүйке –жүйелік даму жаттығуға қатысты емес дамиды.
Екіншіден, ойын мен жаттығулардың әрқайсысына тоқталып, ... ... ... ... Мысалы, түлкінің баласы жаттығуы үшін
анасымен аң аулаға барады, бұл жағдайда ол ойын емес. Бұл көрсеткен
айырмашылығы өте ... және ... ... ... ... ... бір ерекшелігі К.Гроос ойын балалық шақты түсіндіреді десе,
Ф.Бойтендайк балалық шақ ойынды сипаттайды, тірі ойнайды, өйткені әлі бала,
деп түсіндіреді. ... ... ... ... бала ... ... ... және мүлдем таныс емес затты қолданбай, орташа таныс затты қолдану
арқылы жүзеге асатын үрдіс болып табылады.
3.2. Ойлау әрекеттері, интеллектаулды және ... ... ... маңызы.
Ойлау әрекеттері мен түсініктің қалыптасуының тарихы Ресей елінің
психологтарын қызықтырған. Оны ерекше зерттеп қарастырған ... оның ... ... ... көптеген ойлау әрекеттері мен
түсініктерінің эксперименталды-генетикалық мінездегі, эксперименталды
зерттеулерінен кейін қандай да болмасын ойлау ... ... ... ... ... қалыптау жолында өтетін этаптарын көрсетті.
Егер бұл деңгейлерден тапсырмаға дайындалу деңгейін алып тастасақ, ойлау
әрекеттерімен соған қатысты пайда болатын түсініктердің ... ... ... ... заттық және оның материалды модельдерінің –
ауыстырушылық әрекеттеріне қалыптасу кезеңі; осы әрекеттердің бірақ “шулы
сөйлеу барысында” қалыптасуы; ... ... ... өзі қалыптасу
кезеңі (кейбір жағдайлар да аралық кезеңдер ... ... ... ... ... өз ... болады.) Бұл кезеңдерді ойлау әрекетінің
функционалды даму кезеңдері деп те ... ... ... ... және ... мәселелердің біріне
функционалды және онтогенетикалық, жасерекшелік даму мәселесі жатады.
Онтогенетикалық дамуды функционалды дамусыз қарастыру мүмкін емес, ал
баланың ... ... деп ... ол ... ... ... әрекет жасауын, мәдениет туралы мағлұматтарын, ғылым, даму және
соны ұғынуды үйренеді. Ресей ... ... ... ... ... - ... қарау-сипаттау, сөздік - логикалық) мен
функционалды қалыптасу барысындағы ... ... ... байқауға болады.
Ойын барысында баланың әрекетін байқасақ, бала ойыншықтарды қолдана
отыра, бір зат ... ... ... ... ойыншықты бас
кезеңінде “өзі құраған аты” бойыншы айтып, қолмен көрсетсе, кейінірек ... атай ... ... ... ... ... мінезде болып, кейін
ойлау әрекетінің мінезімен сипатталады. Осыдан ойын дағдыдан ойлау
әрекеттерінің дамуына, одан әрі ... ... ... ол ... мен сөйлеу арқылы жүзеге асады.
Баланың интеллектуалды дамуы барысында ойынның рөлі мәселесінде
ерекше қызығушылықтарды Дж. Брунер көзқарастарынан байқауға болады. Ол осы
мәселе бойынша ... ... ... дейінгі кезеңдегі балаларға
интелект типін анықтауға арналған есеп беріледі (Мысалы, Келер есебі
сияқты).
Балалардың ... тобы есеп ... ... ересек адам таяқты
қапсырмамен біріктіргенін көрді, екінші топ өздері таяқты қапсырмамен
біріктіріп көрді; үшіншілер, ересектер ... ... ... ... көрді; төртіншілер, есепке қатысты емес матамен ойнау мүмкіндігі
берілді; бесінші топ матаны есептің шешілуіне дейін мүлдем көрмеді.
Нәтижесінде, ... ... ... топ ... ... топ балаларымен
салыстырғанда есепті жақсы шығарған. Осы сияқты көптеген зерттеулерінен
кейін Дж.Брунер баланың интеллектуалды дамуына ойынның маңызы өте зор деген
тұжырымдаманы дәлелдеді.
Ойын ... ... ... ... да әсер ... ... бала ойнау
барысында бір ойынға ғана бағытталып соны ... ... ... ... ... ... ... ойынға ауысуы барысында зейіннің
ауысуын да байқауға болады. Ойнап отырғанда баланың бір уақыт көлемінде
ақпаратты қабылдайды - ... ... ... сол ... ... деген толығымен үңілуі – зейіннің жинақылығын қалыптастыруға
мүмкіндік береді.
Ойын барысында болатын текшелерді құрау бас кезеңінде қиынға түседі.
Соңына шейін шыдап, ... ... ... ... дамуына көмектеседі.
Білмегенін сұрап, қарым-қатнасқа түсуі баланың сөйлеуге, қарым-
қатнасқа оңай түсуге мүмкіндік береді.
Яғни ... ... ... болып қалыптасуына көмектесетін танымдық
үрдістердің дамуында да маңызы зор.
Қортынды.
Курстық жұмысымды қортындылай келетін ... ... ... ... ... ... тұлға психологиясының,
жалпы психология ғылымының дамуына ат салысқандардың бірі - Д.Б.Эльконин
ұсынған тұлға дамуы кезеңдері мен көзқарастарының орны ... ... ... ... ... ... психологиясына бөліп, бала кезден жастық шаққа
дейінгі даму кезеңдерін ұсынды.
Өз жұмысында ол алғаш сөйлемейтін, естімейтін балаларды зерттеп,
кейінірек дені сау ... ... Оның ... дені сау балаларды
зерттемес бұрын, ауыру балаларды зерттеп қана ... ... ... ... Өзінің балалар психологиясына арналған
зертетеулерін Л.С.Выготский оқушылары А.Н.Леонтьев, А.Р.Лурия,
П.Я.Галтперин, Л.И.Запорожец сияқты психологтармен бірге жүргізді.
Б.Д.Эльконин шет елдің балалар және ... ... ... ... ... ... Л.С.Выготский теорияларына сүйенген АҚШ
психологтарымен. Соның ішінде ерекше ... Дж. ... ... ... ... әр ... өзіне тән ерекшеліктерінде (мысалы, баланың
нәрестелік кезеңнен ерте балалық жаққа өту барысында жүре бастауы, сөйлеп
үйренуі сияқты ) атап ... ... ... маңызына да тоқталып өтеді. Бұл ойын тұлға
болып қалыптасу жолындағы қажетті танымдық үрдістердің де дамуына тигізетін
маңызы ... бұл ... де ... ... бітпеді. Себебі, Д.Б.Эльконин
Ресей елінің психологы болғандықтан біздің елімізде барлық айқан
тұжырымдамалары, зертеген зерттеулерінің барлығ кездеспейді. Бірақ
болашақта ... ... ... ... өте зор ... мемлекетке барлық зерттеулері де әкелінеді дегенге сенімдімін.
Жұмыстың алдына қойылған мақсаттарға жеттік. Олар:
• Психологиядағы жеке тұлға туралы ғылыми ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан зерттесе; Аналитикалық бағыттар(Г.Юнг)
архитиптермен түсіндіріп; Гуманистер- қажеттіліктер, жалғыздық
сезімімен байланыстарды; Когнитивті бағыт ... ... ... ... Бихеовиористер мінезбен бааланыстырды.
• Жеке тұлға дамуындағы Д.Б.Элькониннің көзқарастарымен
таныстық.
• Д.Б.Эльконин бойынша тұлғаның даму кезеңдеріне сипаттама
берілді.
• Балалық шақтағы ... ... Ол ... ... бастап кездесетін қиыншылықтар (нәрестенің дүниеге
келуі, суық ауаның болуы, қоректенуіндегі қиыншылықтар т.б.),
... ... ... ... ... ... (балаға зейіннің тұрақталуы, оқу үрдісіне
бейімделуі, жаңа әлеуметтік ортаға бейімделуі т.б.).
• Тұлғаның қалыптасуындағы ойынның әсері туралы мағлұмат алдық.
• Соның ... ойын ... ... ... теорияларымен
таныстық. Бұл теориялардың басты мақсаты: ойынға жалпы
сипаттама беру, оның негізімен таныстыру болып келеді.Ең
бірінші К.Гроос ұсынды. Ойынға жалпы сипаттама беріп,
теориясының негізін ... және ... ... ... ... ... ... мен мәніне тоқталды.
• Психика және танымдық процесстердің дамуындағы ойынның
маңызына тоқталдық. Яғни бала ... ... дами ... ... ... ... ... құрау арқылы зейінін соған
толығымен бағыттайды, қалай қойса дұрыс болатынын ойлайды,
білмегенін сұрайды, соңына ... ... ... ... бала ұзақ тұлға болып қалыптасу жолында өзіне
қажетті ... ... ... да ойын ... үлес
қосады.
Жұмысымды бір сөзбен қортындылайтын болсақ, алға қойылған
мақсаттарға жеттік, өз ... ... деп ... ... әлі ... ... ... мәселелердің бірі болып қала бермек...
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ананев Б.Г. “Избранные психологические труды.Т.2 ” / Б.Г.Ананев-
М.,1982ж;
2. Божович Л.И. “Личность и ее ... ” / ... – М., ... ... Л.С. ... ... т.2 ” / Л.С.Выготский – М., 1982ж;
4. Еникеев М.И.” Общая и социальная психология ”/ М.И. Еникеев-
Питер.,2005г;
5. Ждан А.Н. “История ... от ... до ... ” / ... – М., ... ... Дж. “Психолгия индивидуальных различий ”/ Дж. Максвелл- Минск.,
2004ж;
7. Нестерова М.А. “Дискуссия о ... ... ”/ М.А. ... ... ... Купер К. “Индивидуальные различия ” / К.Купер – М., 2000ж;
9. Первин Л.А, Джон.О.П. “Психология личности: Теория исследования” /
Л.А.Первин, О.П.Джон – М., ... ... М.А. ... ... ” / М.А.Полякова – Минск, 2006ж;
11. Психологическая наука в России XX столетия: проблемы теории и истори
я. М., 1997ж ... ... по ... – М., 1997ж.
13. Хьелл, Зиглер “Теория личности ”/ Хьелл, Зиглер М., 2000ж:
14. Эльконин Д.Б. “Психология игры.2-изд.” / Д.Б.Эльконин – М., ... ... Д.Б. ... ... в детских возрастах” /
Д.Б.Эльконин- М., 1995ж;
16. Ярошевский М.Г. “История ... от ... до ... ... ... Д.Б. ... научить детей читать” / Д.Б. Эльконин Как научить
детей читать // Дошкольное ... 1997ж - №10- ... ... Д.Б. ... ... ... читать” / Д.Б. Эльконин Как
научить детей читать // ... ... 1998г - №3 – ... ... Д.Б. ... ... сознание как предмет
исследования экспериментальной психологии ”/ Д.Б.Эльконин Развитие
индивидуального сознание как предмет исследования ... // ... ... 2003ж -№ 5- 134-136 ... ... В.Ф. ... ... ” / В.Ф.Демчинский Формула
личности // Психологический журнал 2001ж - №3 – 255-257 ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Л.С.Выготскийдің «психологиялық жас» категориясы9 бет
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Жас кезеңдері6 бет
Ойын технологиясын химия пәнін оқытуда қолдану6 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру7 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастық23 бет
ШЖБМ жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь