Ювеналды юстиция

КІРІСПЕ 3

1 ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ КОНЦЕПЦИЯСЫ 8
1.1 Ювеналды юстицияның түсінігі 8
1.2 Кәмелеттік жас . ювеналды юстицияның құқықтық қайнар көзі 21
1.3 Кәмелетке толмағандардың ісі бойынша сот . ювеналды юстицияның орталық негізі 24
1.4 Ювеналды юстицияның тарихи жолы 25

2 ЖЕКЕЛЕГЕН МЕМЛЕКЕТТЕРДЕГІ ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ ЖҰМЫС АТҚАРУЫНА ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМА 32
2.1 АҚШ және Англия 32
2.2 Франция және Германия 36
2.3Ресей Федерациясы 38

3 ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ ҚАЗІРГІ ІС.ҚИМЫЛДАРЫ 43
3.1Отбасы соты 43
3.2 Кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын әкімшілік орган. Соттың баламасы 44
3.3 Ювеналды юстиция халықаралық аренада. Халықаралық ынтымақтастықтың басым бағыттары 48
3.4 Қазақстан Республикасындағы ювеналды юстиция 53

ҚОРЫТЫНДЫ 60

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 64
Диплом жұмысының зерттеу тақырыбының өзектілігі Қазақстан Республикасында ювеналды юстицияның тиімді жүйесін және оның маңызды элементі ретінде ювеналды сот ісін жүргізу институтын қалыптастырумен байланысты проблемалық мәселелердің теориялық және практикалық маңыздылығынан туындайды.
Осы зерттеу бағытын таңдап алуға мынандай факторлар ықпал етті:
Біздің қоғам өмірінің мемлекеттік-құқықтық саласын реформалау жағдайында жас ұрпаққа тәрбие беру, олардың имандылық және тәндік саулығын сақтау мен нығайту тұрғысынан тиімді шаралар қолдану, кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылығына ықпал ететін әлеуметтік-жағымсыз көріністерге қарсы іс-қимыл мәселесі ерекше назар аударатын нысана болып отыр. Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабына сәйкес балалар мемлекеттің қорғауында.
Кәмелетке толмағандардың алаңсыз өмір сүруі, олардың имандылық және тәндік саулығы қоғамға болашақта ұлттық байлық жасауға жоғары біліктілікпен қатысуға қабілетті, экономикалық, әлеуметтік, саяси проблемаларды табысты шеше алатын, интеллектуалдық жағынан жетілген тұлғалар өсіруге мүмкіндік береді.
Қазіргі заң ғылымында кәмелетке толмағандар бір жағынан мемлекеттің лайықты өмір салтын қамтамасыз етуге және ата-ана тәрбиесіндегі олқылықтың орнын толтыруға бағытталған қамқорлығының обьектісі ретінде, екінші жағынан, кей жағдайда, зиянды зардапқа соқтыратын әлеуметтік-құқықтық ауытқуларға бейім субьект ретінде қарастырылады. Сондықтан кәмелетке толмағандардың құқықтық мәртебесінің мәні мен мазмұнын түсінумен байлынысты ғылыми түсініктерді нақтылау қажеттігі туады.
Ювеналды қылмыс фактісін мойындау, қылмыстың кәмелетке толмаған субьектісінің тұжырымдамасының болуын болжайды. Алайда, мұндай тұжырымдаманың әліге дейін талдап-жасалмағанын айтуға тура келеді. Теориялық базаның жоқтығы кәмелетке толмағандар қылмысына қарсы іс-қимыл саласындағы құқық қорғау қызметін регламенттейтін заңнамада едәуір олқылықтың болуына әкеп соғады. Осы аталған проблеманы шешу, кәмелетке толмаған адамдардың құқық қатынастары субьектілері мен құқық бұзушылық субьектілері жүйесіндегі орнын анықтауға ағытталған ғылыми зерттеулер жүргізуді қажет етеді.
Кәмелетке толмағандар қылмысын құқыққа қарсы ауытқудың дербес түрі ретінде бөліп көрсету бұған тиісінше құзырет берілген органдар мен лауазымды адамдардың мамандануын қажет етеді. Қазіргі кезде мұндай мамандану атқарушы билік органдарына (IIO, жазаны атқару органдары) ғана тән. Сот ісін жүргізу саласында мамандандырылған ювеналды сот жүйесінің енді ғана құрылғандығы, осы саладағы құқық қорғау қызметінің тиімділігін едәуір төмендетеді.
1. Доверие к суду – гарантия реформ. Выступление Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева на IV съезде судей Республики Казахстан // Казахстанская правда. – 2005. – 4 июня.
2.Концепция правовой политики РК: Указ Президента РК от 20.09.2002. // Казахстанская правда. – 2002. – 3 октября.
3. Жетписбаев Б.А. Ювенальная юстиция. - Алматы: Данекер, 2002. – 144
4. Dantonel Cor. N. Droit des collectivites territoriales. Paris, 2003. – 150 p.
5. Thevenet A. L'aide sociale aujourd'hui apres la decentralization. Paris, 1990. – 120 p.
6.Доменак Ж. Территориальные коллективы Франции. – Нижний Новгород, 1999. – 274 с.
7. Богатырева Л.Б. Некоторые аспекты из истории создания и становления ювенальной юстиции конца XIX и начала XX века // Вестник Казахстанского национального педагогического университета им. Абая. Серия Юриспруденция. – 2004. №1 (3). – С. 5-10.
8.Ткачев В. Восстановительное правосудие и ювенальное уголовное право // Российская юстиция. 2002. - №5. – С. 8-10.
9. Таганцев Н.С. Исследования об ответственности малолетних преступников по русскому праву. – СПб., 1871. – 257 с.
10.Жиряев А.С. О стечении нескольких преступников при одном и том же преступлении. – СПб., 1850. – 276 с.
11. Фойницкий И.Я. Уголовно-правовая доктрина о соучастии // Юридический Вестник. – 1891. - №7. – С.10.
12.Чубинский М.П. Лекции по уголовному праву. – СПб., 1911. – 241 с.
13. Ермаков В., Крюкова Н. Несовершеннолетние преступники в России. – М., 1999. – 285 с.
14. Мухин А.А. Российская организованная преступность и власть. История взаимоотношений. – М., 2003. – 275 с.
15.Авдеев М. Преступность юных возрастов по данным всесоюзной переписи по местам заключения // Современная преступность. – М., 1930. – Вып. II. – 50 с.
16.Основы ювеналогии: опыт комплексного междисциплинарного исследования / Науч. Ред. Е.Г. Слуцкий, отв. ред. И.В. Скомарцева. – СПб.: БИС- принт, 2000. – 450 с.
17. Вышинский А.Я. Вопросы теории государства и права. М.: Госюриздат, 1949. – 237 с.
18. Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть. Курс лекций. – М., 1996. – 357 с.
19. Павлов В.Г. Субьект преступления: Монография / СПбГУАП, СПБ ун-т МВД России. – СПб., 2000. – 236 с.
20. Устинов В.С. Понятие и криминологическая характеристика организованной преступности. – Нижний Новгород, 1993. – 285 с.
21. Ермаков В., Крюкова Н. Несовершеннолетние преступники в России. – М., 1999. – 285 с.
22. // Сборник Постановлений Верховного Суда СССР. – 1946. – Вып. 6. – М., 1947. – 269 с.
23. Антонян Ю.М., Пахомов В.Д. Организованная преступность и борьба с ней // Советское государство и право. – 1989. №7. –С. 55.
24. Лаптев А. Соучастие по советскому Уголовному праву // Советская юстиция. – 1938. - № 23-24. – С. 13, 15, 54.
25. // Бюллетень Верховного Суда СССР. 1959. - №6.
26. Дурманов Н.Д. Наказуемость хищения государсвенного и общественного имущества, кражи личного имущества и разбоя по указам от 4 июня 1947г. // Социалистическая законность. – 1947. - №10. – С. 5-10.
27. Судебная практика Верховного Суда СССР. – 1958. - №4. С. 2.
28. Кудрявцев В.Н., Пионтковский А.А,, Строгович М.С. Седьмой международный конгресс по уголовному праву в Афинах // Советское государство и право. – 1958. - №4. – С. 148-152.
29. Основы законодательства Союза СССР и союзных республик. – М., 1987. 414 с.
30. Прозументов Л.М. Групповая преступность несевершеннолетних и основные направления ее предупреждения. – Томск, 2001. – 100 с.
31. Антонян Ю.М., Пахомов В.Д. Организованная преступность и борьба с ней // Советское государство и право. – 1989. - №7. – С. 55.
32. Макаренко И.А. Личность несовершеннолетнего обвиняемого как обьект криминалистического исследования. – М.: Юрлитинформ, 2006. – 289 с.
33. Макаренко И.А. Защитник как гарант соблюдения прав и законных интересов несовершеннолетнего обвиняемого // Закон и право. – 2006. - №12. – С. 5-10.
34. Пинатель Ж. Криминология. – М., 1967. – 239 с.
35. Конвенция о правах ребенка от 20 ноября 1989 г., ратифицированная РК 8 июня 1994 г. // Действующее международное право: В 3-х т. – М., 1996. – Т. 2. – 123 с.
36. Демоз Л. Психоистория. Ростов-на-Дону, - 2000. – 155 с.
37. Мельникова Э.Б. Ювенальная юстиция: Проблемы уголовного право, уголовного процесса и криминологии. – М., 2001. – 272 с.
38. Дигесты Юстиниана. Избранные фрагменты в переводе и с примечаниями И.С.Перетерского. М., Наука,1984, С.448.
39. Veillard-Cybulski, M. et H. Les jeunes delinquants dans le monde. Neuchatel, Suisse, 1964. P.65.
40. Robert, Ph. Traite de droit mineurs. Place et role dans l’evolution du droit francais contemporain. Besanson, 1969. P.59.
41. Robert, Ph., op. cit., P.62.
42. Veillard-Cybulski, M. et H. Les jeunes delinquants dans le monde. Neuchatel, Suisses, 1964. P.65.
43. Реч идет о насильственной краже, совершенной в третий раз (соответственно, статьи CLX, CLXII, CLXIII «Каролины»).
44. Каролина. Уголовно- судебное уложение. Карло V. Алма-Ата, Изд. «Наука» Казахстан ССР, 1967. С.114-115.
45. Беккариа Чезаре. О преступлениях и наказаниях. М., 1939. С.196.
46. Решетников Ф.М. Беккариа. Из истории политической и правовой мысли. М., Юрид. Лит., 1987, С.56.
47. Люблинский П.И. Суды для несовершеннолетних в Америке, как воспитательные и социальные центры. М., 1911. С.3.
48. Morris, A., Giller, H. Understanding juvenile justice. L,N.Y., 1987. P.8.
49. King, P. Decision-makers and criminal law. 1750-1800.// Hist.Journ., 1984, vol. 27, No 1, p.25-58.
50. Цит. По книге П.И. Люблинского, Особые суды для юношества в Северной Америке и Западной Европе. СПб., 1908. С.14-16.
51. Специальные исправительные учреждения для несовершеннолетних в США, куда в те времена направляли несовершеннолетних для применения к ним исправительных мер.
52. Уголовная юстиция: проблемы международного сотрудничества. Международный научно-исследовательский проект. М., Изд. БЕК, 1995. С. 125-178.
53. Люблинский П.И. Суды для несовершеннолетних в Америке, как воспитательные и социальные центры. М., 1911. С.8.
54. П.И. Люблинского, Особые суды для юношества в Северной Америке и Западной Европе. С.34-35.
55. Julhiet E. Les tribunaux speciaux pour enfants. P., 1906.
56. П.И. Люблинский Борьба с преступностью в детском и юношеском возрасте. М., 1923. С.169.
57. Гернет М.Н. «Изучение преступности в СССР»/избранные произведения/. М., Юрид. Лит., 1974.
58. Афанасьева Н.П.Правосудие для несовершеннолетних.Министерство юстиции Франции. Преподование ювенального права и ювенальной юстиции в Российских вузах.-Материалы семинара.-М.:Статут.2000.-С.139-140.
59. Дети – преступники. М., 1912 (под ред. Проф. М.Н. Гернета).
60. Гернет М.Н. Моральная статистика. М., 1922. С.102.
61. П.И. Люблинский Указ. Соч., С. 18-19; Тарновский Е.Н. Преступность несовершеннолетних в Росси. – Журн. Министерства юстиции, 1899. Кн. 9; 1913. Кн.10.; Гернет М.Н. Дети – преступники.
62. Уголовный кодекс Российской Федерации. М., 2006. – 90 с.
63. Частное постановление суда и проблемы ее эффективности в предупреждении преступлений // Предупреждение преступности. – 2000. - №1. – С. 20-23.
64. Мельникова Э.Б., Ветрова Г.Н. Закон о ювенальной юстиции в Российской Федерации (проект). - журнал «Правозащитник», 1996, N2, апрель-июнь, С.42-58.
65. Fedou. G. The family court in France.// Terms Rev. Health and Law, 1971. Jan.-mar. P. 9.
66. Забродска Галина. Семейные суды в Японии. – Zabrodska H., Sadi rodzine v Japonii («Pravo i Zicie», 1965, N1).
67. Прозументов Л.М. Групповая преступность несовершеннолетних и основные направления ее предупреждения. – Томск, 2001. – 100 с.
68. Афанасьев Ю.Н. Образовательная антиутопия // Отечественные записки. 2002. - №1. – С. 41.
69. Казахстанский путь: от стабильности – через модернизацию – к процветанию: Выступление Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева на торжественном собрании, посвященом 15-летию Независимости Республики Казахстан // Казахстанская правда. – 2006. – 16 декабря.
70. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. "Қазақстан" баспасы, 1998ж.
71. Қонақбаева Г. Балалардың табиғи құқықтарын қорғау мәселелері // Заңгер. ҚР-ның құқықтық жаршысы. 2006, №2, 39-41 б
72. Правовое воспитание молодежи / Отв. ред. Н.И. Козюбра. - Киев: «Наукова думка». 1985. – 353 с.
73. Сахаров А.Б. Правоохранительная деятельность и преступность // Советское государство и право. – 1986. - №!. – С. 83.
74. Конституция Республики Казахстан от 30.08.1995 г. // Ведомости Парламента РК. – 1996. - №4. Ст. 217; 1998. - №20. Ст. 245.
75. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан: Учебно-практическое пособие. - Алматы: Издательство «Норма-К», 2002. – 248 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ КОНЦЕПЦИЯСЫ ... ... ... түсінігі
8
1.2 Кәмелеттік жас – ювеналды юстицияның құқықтық қайнар ... ... ... ісі бойынша сот – ювеналды юстицияның орталық
негізі
24
1.4 Ювеналды юстицияның тарихи жолы
25
2 ЖЕКЕЛЕГЕН МЕМЛЕКЕТТЕРДЕГІ ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ ЖҰМЫС АТҚАРУЫНА ... ... АҚШ және ... ... және Германия
36
2.3Ресей Федерациясы
38
3 ЮВЕНАЛДЫ ЮСТИЦИЯНЫҢ ҚАЗІРГІ ІС-ҚИМЫЛДАРЫ ... ... ... толмағандардың ісімен айналысатын әкімшілік орган. Соттың
баламасы
44
3.3 Ювеналды юстиция халықаралық ... ... ... бағыттары
48
3.4 Қазақстан Республикасындағы ювеналды юстиция
53
ҚОРЫТЫНДЫ
60
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
64
КІРІСПЕ
Диплом жұмысының зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... ... және оның ... ретінде ювеналды сот ісін ... ... ... ... ... теориялық және практикалық
маңыздылығынан туындайды.
Осы ... ... ... алуға мынандай факторлар ықпал етті:
Біздің қоғам өмірінің ... ... ... жас ... тәрбие беру, олардың имандылық және тәндік саулығын
сақтау мен нығайту тұрғысынан ... ... ... ... ... бұзушылығына ықпал ететін әлеуметтік-жағымсыз
көріністерге қарсы ... ... ... назар аударатын нысана болып
отыр. Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабына ... ... ... толмағандардың алаңсыз өмір сүруі, олардың имандылық ... ... ... ... ... ... жасауға жоғары біліктілікпен
қатысуға қабілетті, экономикалық, әлеуметтік, саяси проблемаларды ... ... ... жағынан жетілген тұлғалар өсіруге ... заң ... ... ... бір ... ... өмір салтын қамтамасыз етуге және ата-ана тәрбиесіндегі ... ... ... қамқорлығының обьектісі ретінде, екінші
жағынан, кей жағдайда, зиянды ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан кәмелетке
толмағандардың құқықтық мәртебесінің мәні мен ... ... ... ... ... ... ... қылмыс фактісін мойындау, қылмыстың кәмелетке толмаған
субьектісінің тұжырымдамасының ... ... ... ... әліге дейін талдап-жасалмағанын айтуға тура келеді.
Теориялық базаның жоқтығы кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... регламенттейтін заңнамада едәуір
олқылықтың болуына әкеп соғады. Осы ... ... ... ... ... құқық қатынастары субьектілері мен құқық бұзушылық
субьектілері ... ... ... ағытталған ғылыми зерттеулер
жүргізуді қажет етеді.
Кәмелетке толмағандар қылмысын құқыққа ... ... ... ... ... ... ... тиісінше құзырет берілген органдар мен
лауазымды ... ... ... етеді. Қазіргі кезде ... ... ... ... (IIO, ... атқару органдары) ғана
тән. Сот ісін ... ... ... ювеналды сот жүйесінің
енді ғана құрылғандығы, осы саладағы құқық ... ... ... ... ... ... ... құқығы мен мүддесін
қорғаумен байланысты мәселелерді кешенді тұрғыдан шешуге ... ... ... ... ... саласындағы халықаралық ... ... ... ... етеді. Республика судьяларының
IV-съезінде Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев: «Сот
төрелігін ... ... ... ... ... ... одан ... ықпал етеді. Мүмкін, кәмелетке толмағандар істері ... ... ... ... ... ойластырған жөн болар» - деп атап
өтті [l]. Соттарды мамандандыру кәмелетке толмағандар ... ... ... саласына да қатысты болуға тиіс, бұған ... ... ... ... іске ... ... етеді. Мемлекетімізде
ювеналды соттарды құру ... ... ... ... да ... ... толмаған маргиналдармен және девианттармен барынша тиімді
жұмыс істеу үшін ювеналды ... ... ... оқшауландырылған
жүйесін қалыптастыру қажет, оның орталық ... ... сот ... ... ... Аталған мәселені шешу зерттеушілерден пәнаралық көзқарас
шеңберінде ювеналды юстиция ... ... ... құқықтық
қорғаудың пәрменді институты және сонымен бір мезгілде жастар арасындағы
қылмыстылықпен күресу құралы ретінде әзірлеуді ... ... ... ... ... ... ... өзектілігін
айқындап, диплом жұмысының зерттеу тақырыбының таңдалу себебін түсіндіреді.
Диплом ... ... ... мен ... ... негізгі
мақсаты
Белгіленген мақсатқа жету мынадай ғылыми ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың құқықтық
мәртебесінің мәні мен мазмұнын ашу;
- Елімізде ювеналды юстицияны ... ... ... ... ... ... құқықтық саясатын талдау;
- Кәмелетке толмаған құқық ... ... ... ... институттық-құқықтық механизімін зерттеп, сот ... осы ... ... ... Қазақстандағы кәмелетке ... ... ... ... мен ... ... нормативтік құқықтық және
құрылымдық-функционалдық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... істері жөніндегі сот
төрелігі жүйесін қазіргі жағдайларға орай, демократиялық құқықтық
мемлекеттілікті ... ... ... ... ... ... ұсыныстар қалыптастыру.
Дипломның зерттеу обьектісі – ювеналды саясат және әділет саласында
қалыптасатын, атап айтқанда ... ... ... ... ... сот төрелігі актілерін жүзеге асырумен байланысты
туындайтын қоғамдық қатынастар.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... құқықтық және доктриналық қағидалар; сот төрелігі
институтының кәмелетке толмағандардың құқықтық мәртебесіне заңдық кепілдік
беру ... ... ... ... ... істері жөніндегі соттарды ұйымдастыру мен олардың қызметінің
ерекшелігі аясындағы кәмелетке ... ... ... ... іске ... механизміндегі орны мен рөлі құрайды.
Дипломдық зерттеудің әдіснамалық негізін ... ... ... ... және ... ... ... Зерттеу барысында диплом
жұмысының авторы осы ... ... ... отырып, ғылыми танымның
дәстүрлі, сондай-ақ өзге де ... ... ... тарихи,
социологиялық әдістерді, құрылымдық-функционалдық талдау ... ... мен ... ... ... әдістерін
және басқа да әдістерді пайдаланады.
Қаралатын проблемаларға тарихилық пен қисындылықтың, ... ... ... пен ... ... ... қолдана отырып
кешенді әдіснамалық көзқараспен келу диплом жұмысының авторына зерттелетін
мәселелерді олардың өзара ... және ... ... ... ... береді.
Дипломдық зерттеудің нормативтік базасын халықаралық құқық нормалары,
Қазақстан Республикасының Конституциясы, кәмелетке толмағандар ... сот ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілері, бұрынғы КСРО-
ның және шетелдердің заңнамасы, сондай-ақ заң жобалары құрайды.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі сот ... ... ... мазмұнына және нысанына талдау жасауға ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет кәмелетке толмағандардың
істері бойынша сот төрелігі ... ... ... және тәуелсіз
институты ретінде талданып отыр. Диплом жұмысын жазушы ювеналды ... ... орны мен ... ... сондай-ақ Қазақстанда
қалыптасып жатқан ... ... ... ... ... ... шығарылатын негізгі еределер:
1. Ювеналды әділеттің дербес жүйесін қалыптастыру қажет. Қазіргі жағдайда
кәмелетке толмағандар құқық бұзушылығының профилактикасы және ... ... олар ... ... ... ... ... ювеналды қылмыстылықпен байланысты істер бойынша сот төрелігін
жүзеге асыру, сондай-ақ кәмелетке толмаған қылмыскерлерге қатысты жаза
шараларын іске асыру ... ... ... ... ... ... берілген бөлімшелерді құрамдас элементтері ретінде
өзіне қамтитын ювеналды әділеттің дербес жүйесін қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... ажыраты қажет.
Ювеналды қылмыстылыққа қарсы іс-қимыл аясындағы құқықтық реттеудің
ерекшелігі құқық қорғау органдарында ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешумен «тұйықталатын»
мамандандырылған бөліп шығару ... ... ... ... толмағандардың істері бойынша құқық қолдану
практикасы кемшіліктерінің негізгі себептері - ... ... ... ... қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... онда ... олқылықтардың болуы;
кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін жүзеге асыратын мамандар
біліктілігінің кемшілігі; қажетті материалды –техникалық жағдайлардың
болмауы. Ерекше ... ... ... ... және осы
контингентпен өзара іс-қимыл ерекшелігін сезінуге міндетті процесс
қатысушылары (ювеналды полицияның, ювеналды ... ... ... ... соттардың, қылмыстық атқару қызметінің
және кәмелетке толмағандарды ... ... ... ерекше кәсіптік даярлықты қажет етеді.
3. Кәмелетке толмағандар істері бойынша қорғау функциясын ...... ғана ... тиістігі туралы нормаларды
қолданыстағы қылмыстық іс жүргізу заңнамасына енгізу қажет. ... ... ... ... бір ... ... ... және
одан туындайтын, заңға қарсы мінез-құлық үшін жауапкершіліктің болмай
қоймайтыны принципі алынуға, екінші жағынан кәмелетке ... ... ... пен ... ... ... (кәмелетке толған
субъектілермен салыстырғанда барынша жұмсақтау) қатынасты негіздейтін
гуманизм принципі алынуға тиіс. Қолданыстағы ... іс ... ... ... ... ... ... функциясын
кәсіпқой қорғаушылар – адвокаттар ғана ... ... ... ... қажет. Ұсынып отырған жаңалықтың негізгі мақсаты
қылмыс жасауда күдіктелетін ... ... ... ... ықтимал бұзылуын барынша азайту болып табылады, өйткені
практикада іске қорғаушының нақты түрде қатысуы ... тек ... ... айып тағу ... бастап қамтамасыз етіледі.
4. Қазақстан Республикасының ювеналды әділет жүйесіне ювеналды соттарды
енгізу ... ... және сот ... қалыптасқан моделін сапалық
тұрғыдан өзгертуді ... ... ... ішкі істер органдары
және жазаны атқару жүйесінде бар екенін атап өте ... сот ... ... ... ювеналды соттарды құру туралы
мәселенің таяу арада ғана өз ... ... айту ... ... ... ... ... бойынша эксперименттік
соттар енгізілген кезден бастап өткен уақыт олардың өміршеңдігін және
осындай соттарды республиканың барлық аумақтарында құру ... ... ... ... көрсетеді. Қазақстандағы ювеналды әділет
соттары қылмыс жасауға итермелейтін себептер мен жағдайларды барынша
сапалы және ... ... ... ... ... құқық
бұзушыларды қоғамнан оқшауламай әлеуметтік қайта бағдарлау мен қайта
тәрбиелеуді, бас бостандығынан айырумен байланысты бұлтартпау шаралары
мен жазаны барынша аз ... ... ... ... ... оның нәтижесінде алынған жаңа
білімдердің «Құқық қорғау органдары», «Қылмыстық құқық», «Қылмыстық ... ... ... және ... ... ... ... өз үлесін қосатынынан көрінеді. Бұған қоса, зерттеу
нәтижелері қылмыстық әділет органдарының құқық қолдану ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
актілері», «Прокурорлық қадағалау» және т.б. оқу курстарын ... ... ... ... ... ... онда ... тұжырымдар
мен ұсынымдардың:
- Қазақстан Республикасындағы кәмелетке толмағандардың құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... ... органдарының ювеналды саясаттың негізгі бағыттарын
әзірлеу кезіндегі қызметінде;
- кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... зерттеуде көтерілетін мәселелерді қарастыратын жалпы
теориялық, салалық және қолданбалы заң пәндерін оқыту процесінде;
- ... ... ... саясат», «Қазақстан
Республикасындағы ювеналды юстиция» және «Қазақстан Республикасындағы
кәмелетке толмағандар істері жөніндегі сот төрелігі» ... ... ... ... ... ... ... зерттеу обьектісін таңдауға, нысанасын ықшамдауға,
қойылған мақсаты мен міндеттеріне негізделеді. Диплом жұмысы Қазақстан
Республикасы Білім және ... ... ... және ғылым
саласындағы бақылау комитетінің тиісті ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Ювеналды юстицияның концепциясы
1. Ювеналды юстицияның түсінігі
Адамзат ... ... бойы адам ... мәселесіне ерекше назар
аударумен келеді. Талай-талай қақтығыстар, соғыстар, ... ... ... жаңа ... адам құқықтарын қорғай отырып, адам құқықтары мен
бостандықтарының субъектілердің кең шеңберіне ... ... ... ... ... ... адамның негізгі ... ... ... ... ... Адам ... ... идея
ретінде қалыптасып, одан кейін теория негізінде тұжырымдалып, ... ... ... ... ... және жеке болмыстың әртүрлі аспектілерін қамтитын адамзат
дамуының ең жоғары ... – адам ... Адам ... ... ... кезекте адамның негізгі ... мен ... ... ... ... оның ... етілуі мемлекет тұрғысынан
ғана емес, жалпы адамзат, халықаралық қауымдастық тұрғысынан ескерілуі,сол
бағытта ... ... ... ең ... негізі – жеке тұлғаның өмір сүру жағдайын қамтамасыз
ететін маңызды құқықтар мен бостандықтар. Адам құқығын қорғау ... ... ... ... ... Осыған байланысты адамның негізгі құқықтарын
бекітетін әмбебап халықаралық-құқықтық стандарттарды құру қажет болды.
Біріккен ұлттар ... ... ... ... ... ... бастап
адам құқығына үлкен мән берді. Ол адам құқықтары төңірегінде 70-тен аса
халықаралық ... ... ... ... ... ... сипатқа және жүзеге асырылуына байланысты өздерінің ерекшеліктеріне
ие.
БҰҰ-ң Бас хатшысы 1998 жылдың 10 желтоқсанындағы өзінің жолдауында:
"Барлық ... ... ... ... алып, қинауға ұшырайтын ешбір
ер, зорлауға ұшырайтын ешбір әйел, ар-намысы қорлауға ұшырайтын ешбір ... ... адам ... ... ... үшін күресуде әрбір
күнді маңызды етуге" шақырады.
Кез келген мемлекетте, қандай да бір ... ... ... және қорғалуда болуы керек. Қолымыздағы барымыздың ең
қымбаттысы – ... ... да ... ... ... ... мемлекет олар үшін қандай жағдайлар жасағандығына ... ... ... ... ... ... ... олардың
негізгі құқықтарын қорғау сұрақтары – кез келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... оның көп қырлығында: балалықты,
кәмелетке толмағандардың ... ... ... құқықтық реттеу
мәселелері экономикалық, саяси, рухани қондырмалары бар қоғамдағы қазіргі
жағдаймен байланыстыра отырып қарастырылады.
Ювеналды ... ... ... бөліп қарастыруға мүмкін емес.
Ювеналды юстиция онымен бірге құрылу қағидалары мен ... ... ... ... ... ... ... әділеттің бөлігі бола тұра,
жалпы әділетпен ... ... ... ... ... юстиция жалпыдан автономды болса, соңғысымен ол тығыз байланысты.
Бірақ, екеуіндегі жалпы әділеттің қағидалары ювеналды юстицияте ... ... ... ... ... пен ... ... құқықтық қорғау деңгейін көтеру үшін ... ... мен ... анықтайды. Ювеналды юстицияның арнайы белгілеріне
осы сот жүйесі ұйымын және әділдікті жүзеге ... ... ... Ювеналды
юстиция қылмыстық іс бойынша әділдік ретінде пайда болуына байланысты, ... ... ... пен ... іс жүргізу қағидалары мен
нормалары, институттары қамтылған. ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленетін кәмелет жасқа
толмағандардың ісі бойынша сот ... ... ... өзінің міндетін
балалар ісін қарайтын жеке бір судьяның ... ... ... әлем ... /. ... ... оның атқаратын қызметі өте
елеулі.
Ювеналды юстиция - кәмелетке толмағандарды қауіпті әрекеттерден
және ... ... ... ... ... ... немесе кәмелетке
толмағандар үшін жауапты ... ... ... пен қоғамның рөлін
тұжырымдамалы тұрғыдан бекітетін біртұтас, өзара байланысты, кешенді жүйе.
Кәмелетке ... ... ... жұмыс істейтін ювеналды юстицияті,
мамандандырылған балалар соттарын және ... ... ... ... осы ... шұғылданушы мамандар үшін
ғана емес, сонымен қатар бұл ... ... емес озық ойлы ... үшін ... тартымды мәселе болып қала береді. Бұл ... ... бірі - ... ... оның ... және ... [3, 7 б.].
Ювеналды юстиция әлеуметтік-құқықтық нормалардың және
институттардың ... ... ... кәмелетке толмағандармен жұмыс
істейтін әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ювеналды прокуратураны;
байқап көру (пробация) қызметін (тәрбиелік ... ... ... және ашық ... ... ... ... жартылай жабық
және жабық дәрігерлік-тәрбиелік түзеу мекемелерін; жабық ... ... ... ... ... ... ... енгізеді.
Ювеналды юстицияның объектісіне кәмелетке толмаған құқық бұзушылар,
сондай-ақ, қауіпті жағдайдағы жастар немесе ... ... ... ... ... нақ осы ... жету үшін кейбір еуропа елдері
секілді, елімізде кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... ... органдарынан балалар мен кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін
қорғайтын басқа мемлекеттік және қоғамдық құрылымдар мен мекемелерге беру
процесі ... ... ... 1914 жылы ... ювеналды юстиция
жүйесінде әлеуметтік ... ... ... балаларға,
мұқтаждарға көмек көрсетіп, жетімдерге баспана ... [4, 57 ... ... ... әлеуметтік көмек мәселелерін 1983 жылғы 22
шілдедегі заңның ... ... Осы ... ... алу ... ... ... беруді жүзеге асыратын ... ... ... Осылайша, департаменттің осы саланы
реттеуде ... ... жоқ, ... оған қоса, департамент жәрдемақы алу
құқығының пайда болуының ... ... ... және ұлттық
заңнамада белгіленгеннен гөрі әлдеқайда жоғары жәрдемақының ... ... ... алады, яғни департамент дербестігінің шегі - осы
жәрдемақының міндетті ... және оның ... ... ... ... ал департамент осы жәрдемақыларды беру
шарттарын тек жақсарту жағына қарай өзгерте ... [5, 89 - 90 ... ... ... ... ана мен баланың
қорғалуына, әлеуметтік апатпен күресу орталықтарына, сондай-ақ ... және ... ... мекемелер мен қызметтерге
жауапты. Санитарлық саладағы департамент отбасы мен ... ... ... ... ... ... ... вакцинацияға
жауаптылықты қоса алғанда, әлеуметтік апаттарға қарсы іс-қимыл ... ... ... ... ... ... ... өз қолында сақтаған [6, 121 б.].
Ювеналды саясатты жүзеге асырудың табыстылығы ... ... ... ... және ... ... және әдістермен қажетті озық - ұдайы
өндірілетін сапалары мен ... ... ... жас ұрпақтың
әлеуметтік-экономикалық, рухани және психофизиологиялық қалыптасуына және
дамуына біріңғай көзқарастар ... ... ... ... ... және ... ұйымдардың қызметтерін үйлестіретін
«ювеналды кеңістікті» құрумен тікелей байланысты. Отбасы, бала және жастар
істері ... ... ... ... ... сақтау, білім және
ғылым, бастауыш ... ... ... және жұмыспен қамту комитеттерінің,
мәдениет мекемелерінің, құқық ... ... ... жұмыс істеуінің
кешенді бағдарламасы қажет. Азаматтардың жеке басының ... мен ... іске ... үшін ... тәртіптің
талаптарымен белгіленген құқық қорғау органдарының қызметі өте ... ... мен ... қамтамасыз ету мәселелерін
шешудегі ... ... ... органдарының орны әлдеқайда бірдей емес. ... осы ... ... мен құзыреттерінің, ведомствалық
бағыныштылығының, жұмыс нысаны, әдістері, жағдайларының әртүрлілігімен,
сондай-ақ бұл ... ... ... мен ... ... ... құқық бұзушыны дұрыс жолға салу мақсатында оған
қандай оңтайлы ... ... ... ... заңгерлер,
психологтар, дәрігерлер, жастар ұйымдарының, ... ... ... тұлғасын қалыптастырған негізгі криминогендік
факторларды ... сол ... ... ... ... және тестілердің, сауалнаманың, сұхбаттардың, жеке
әңгімелесулердің нәтижелерін талдауға, түсіндіруге толық қабілетті.
Ювеналды ... ... ... ... дамыған. Ең алғашқы
ювеналды сот 1899 жылы ... ... ... ... болды. Содан соң
1908 жылы Ұлыбританияда, 1912 жылы ... мен ... 1918 жылы ... ... 1922 жылы ... 1923 жылы ... құрылды [7, 5-10
б.б.]. XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ... байланысты ерекше жаңа ғылыми бағыт пайда болып,
дами бастаған. Жаңа доктрина тиісті заңдық актілер ... ... ... ... ... және ... ... туралы ережеге сәйкес есі дұрыс
еместіктің шектік жасы 7 ... тең ... ... 21-ге ... ... ... егер оларды қылмысқа кәмелеттік ... ... ... ... ... ең ... тартылды. Алдын-ала сөз
байласу бойынша мыналар ажыратылады: бастамашылардың екі түрі — ... ... ... немесе бірінші бастап кіріскен және
интеллектуалды, яғни ... ... ... ... ... бірлесіп жасауға келіскен сыбайластар [8, 8-10 б.б.]. 1864 жылғы
бітімгершілік судьяларымен берілетін жазалар туралы жарғының 6-бабы ... ... ... 17 ... ... ... толмағандарға
қатысты жазаны белгілеу кезінде түрмеге қамаудың орнына түзеу мекемелеріне
орналастыру құқығын ... XIX ғ. ... ... толмағандардың
топтасқан қылмысы зертеушілердің ерекше алаңдаушылығын тудырды [9, 33 ... ... жаза ... ... егер ... ... қылмысқа
ересек адам тартса, оның ... бір ... екі ... ... ... - ... тілінен аударғанда қылмыскерлердің
жиналуы (топтасуы). А. Жиряев қылмыскерлердің топтасуын «бұл бір, ... ... бар ... ... немесе соның салдарынан олардың әрқайсысы
оны жасауға алдын-ала ойланып қатысушы немесе басқа бір заңға ... ... ... ... ... немесе оның мүддесіне орай жасаған топ»
-деп түсіндіреді [10, 15 б.]. ... И.Я. ... 1891 жылы ... tot ... - ... ... болса, сонша қылмыс (деликт)
деген ережені басшылыққа алған. Оның пікірінше жауапкершілік жеке ... ... ... іс-қимылдары үшін емес, әркім өз әрекетіне ... ... ... керек, ал қылмысқа қатысу туралы ілім бұл жауапкершілікті
тек жеке бастың ғана ... ... да ... ... [11, 10 ... М.П. ... ... лекцияларында И.Я. Фойницкийдің осы
көзқарасын сынай келіп, «себепті байланыс және бірігіп жасаған ... ... ... даму ... көз ... да, ... ... бекіту үшін де қылмысқа қатысу ... ... ... келіспеу қажет. Оны қабылдау қажет, бірақ әрқашан оның
шекарасын есте сақтау керек. Қай ... ... ... ... болмаса,
сол жерде қылмысқа қатысу жоқ, онда тек бірнеше адамдардың кездейсоқ
кездесіп қалуы, ... ... ... жоқ ... ... болуы
мүмкін» - деп жазады [12, 148 б.].
XIX ғасырдың екінші жартысындағы ... ... ... ... қорғау және кәмелетке толмағандар қылмысының ... ... ... даму процесі ... ... ... ... ... куәландырады. Кәмелетке толмағандар
қылмысының алдын алу жөніндегі мемлекеттік саясаттың ... 1901 - 1910 ... ... 10 ... 17 ... сотталған кәмелетке толмаған қылмыскерлердің саны 2 есе ... ... б.]. ... ... ... ... кейбір
ерекшеліктері 1903 жылғы Қылмыстық ереженің 41-бабында көзделген. Осы ереже
10-нан 14, ... 17, ... 21 ... ... үш ... ... ... және алғашқы екі кезең жөнінде заң бойынша қолданылуға тиісті
жазалардың орнына мәжбүрлі түрде ... ... оны ... мүмкіндігін
бекітті [13, 284 б.].
Ресейдегі ювеналды юстиция алғаш Санкт-Петербург қаласында 1910
жылы құрылып, 1918 жылы ... ... өмір ... ... ... ... сүрген елдердің бәрінде де ол істі қараудың алғашқы сатысында магистр
ретінде (бітімгершілік судья) саналып, жеке-дара ... ... ... ... ... істерін қарау міндеті жүктелетін
судьялардың жоғары біліктілігіне, практикалық және өмірлік ... ... ... бөлінді. Ресейде кәмелетке толмағандардың істері
бойынша бітімгер судьяның ... ... ... судья жүргізді.
Оның құзыретіне кәмелетке толмағандарға байланысты қылмыстар туралы, сондай-
ақ кәмелетке толмағандарды қылмысқа итермелеуші үлкендердің істерін ... ... ... ... ... ... мынадай белгілері
айрықшаландырды: істі бітімгершілік ... жеке ... ... сот
округіндегі тұрғылықты халықтың арасынан сайлануы; балалардың психологиясын
білуі; сот ... ... ... ... ... ... актісінің
болмауы; формальды сот процесінің болмауы; негізінен ... ... ... ... ... ... сот ісін ... ықпал ету шарасы ретінде қамқоршылық
қадағалаудың қолданылуы. Кәмелетке ... ... ... ... ... ... толмаған құқық бұзушылардың жеке басын және олардың
құқық бұзушылық жасау себептерін анықтау болды.
Кеңес өкіметі орнауының алғашқы жылдарында, ЖЭС ... ... ... ... ... ... ... аз болған жоқ.
Олардың істері пайдакүнемдік қылмыс деп сипатталды [14, 8 б.]. ... ... ... ... ... ... XX ғ. 20-30 ... батыс елдерінде ресейлік криминологияда орын алмаған, ұйымдасқан
қылмыс зерттеу нысанасы бола ... ... ... ... ... ... 1918 ... 80 пайыздан 1928 жылы 74,4 пайыздың
аралығында толқыды [15, 5 б.]. ... ... ... ... элементтер деп жарияланды. Социализм мен балалардың қылмысы
үйлесімсіз деген тезис ұсынылды.
Ресейлік қылмыстық заңнама кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... ХКК (СНК) ... 17 қаңтардағы Декретімен «балалар» соттарына және ... мен ... ... ... ... ... салынып,
РКФСР ХКК-нің «Кәмелетке толмағандарға қатысты соттар туралы» 1920 жылғы 4
наурыздағы Декретімен олардың қызметі қайта қалпына ... ... ... деп ... ала сөз ... ... ... («шайка»,
«банда», «топ») жасалған әрекет түсінілетін 1919 жылғы Басқарушы бастамаға
қараганда РКФСР-дің 1922 ... ... ... ... ... ... және ... 18-ге дейінгі кәмелетке толмағандарға ересектерге
қолданылатын жаза түрлері қолданылмаған [16, 109 б.]. РКФСР-дің 1926 ... өлім ... ... ... ... толмағандар алып
тасталды, қылмысқа қатысу институты да елеулі өзгермеді.
Кәмелетке толмағандардың әлеуметтік құқықтарының ... ... ... ... 1923 жылғы Женева декларациясы болды [16, 472
б.]. Патшалық полицияда да, ІІХК жүйесінде де ... ... ... жеке ... ... ... болмағанын ескерген жөн. 20-
жылдары Ресейде кәмелетке толмағандардың қылмысымен, соның ... ... ... де күрестің соттық нысанына заңнама мен практикада
қайта бетбұрыс болды. 30 жылдардың орта ... ... ... ... ... ... ... тәсілі ретінде пайдаланылды.
Сталиндік қуғын-сүргін кезеңінде қылмысқа қатысу ... ... ... ... ... ... ... түрде ұғынудың жақтасы
А.Я. Вышинский болды. Оның айтуынша, топтық қылмыстағы қатысушы кылмыстық
іс-әрекетке қатысы ... ... да ... ... тиіс [17, 117 ... ... сол уақытта да, қазіргі кезде де сыналуда [18, 293 б.].
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ... ... ... жылдардың бас кезінде белгіленді. Ұзақ уақытқа созылған ... бір ... ... ... ... ... ... қаңғыбастықпен айналысып, қылмыс жасауына әкелді. Панасыз
балалардың саны 6-8 миллионға жеткен [16, 39 б.]. КСРО БОАК мен ... ... ... қылмыспен күресу шаралары туралы» 1935
жылғы 7 сәуірдегі Қаулы, КСРО ХКК мен БКП ... ... ... ... жою ... 1935 ... 31 ... Қаулысы және КСРО
БОАК мен ХКК-нің ... ... ... және азаматтық
кодекстерді толықтыру туралы» 1935 жылғы 29 шілдедегі Қаулысы негізінде
РКФСР-дің 1926 жылғы ҚК-нің ... ... Жаңа ... ... ... он екі ... жеткен кәмелетке толмаған құқық бұзушыға қатысты қылмыстық
жауаптылықты көздейді. Бұл қаулылардың қабылдануы кәмелетке толмағандардың
арасындағы қылмыстылықты жою ... ... ... ... ең
алдымен тоталитарлық режимнің қажеттілігі болды деген В.Г. Павловтың
пікірімен келіскен жөн [19, 47 ... ... 17 ... ... ... Сот Президиумының Қаулысы
қабылданды, ол кісі ... ... ... ... ... ... ... олар жалғыз адаммен жасалғанына немесе жекелік сипатына
ие ... ... аса ... ... ... ... ... ретінде жауапқа тартуды ұсынды [20, 10-11 б.б.]. Бұл әрекет етуші
қылмыстық ... ... ... ... және ... ұқсастық бойынша
қолдануға итермеледі.
Бірқатар зерттеушілердің айтуынша 1940 жылы ... ... саны 1931 ... ... бүкіл КСРО бойынша 2 есеге
азайған (12-16 жастағы тұрғындардың санының едәуір артқандығына қарамастан)
[21, 145 б.]. ... ... ... ... толмағандарға
байланысты құқық қолдану актілері сирек шыққанымен, ... ... ... ... Отан ... жылдары, соғыстан кейінгі жылдардағы секілді,
негізгі криминогендік жағдайлар кәмелетке толмағандардың ... ... ауыр ... ... ... КСРО ХКК 1942 ... ... «Ата-анасыз қалған балаларды орналастыру ... ... ... ... КСРО ПХК МББ ... ... мекен-жай
жөніндеғі үстсл (адресный стол) құрылды. Топтық қылмыстың мүшелері болып,
жүйелі қылмыс жасайтын кәмелетке толмағандарға ... ... ... ... ... [16, 520 б.]. ... кәмелетке толмаған құқық
бұзушыларға тәрбиелік шаралар кең қолданылды. Мысалы, КСРО ... ... ... ... ... 1947 жылғы 4 маусымдағы
Жарлығын қолдану туралы» 1948 ... 17 ... ... ... ... 12-16 ... кәмелетке толмағандар елеусіз мөлшерде ұрлық
жасағандары үшін қылмыстық жаза ... ... ... істі ... және ... ... ... колонияларына
жіберу туралы мәселені талқылауға қоюға тиіс болды [22, 17 б.]. 1977 жылға
дейін кәмелетке толмағандардың қылмысын ерте ... ... ... ... балалар бөлмесі табылды. Бірте-бірте ұйымдасқан топтармен
жасалатын қылмыстар саны ... ... ... ... кезеңде, әдетте,
тек «жалпықылмыстық» деп аталатын қылмыстар ғана жасалды [23, 55 б.]. ... ... ... ... кұрамына, қылмыстық әрекет
көлеміне және т.б. қарай ажыратылады. Олардың негізін көбінесе ... ... ... 50 ... дейін осындай топтар
мүшелерінің қылмыстық жауаптылығын, негізінен, жасалған ... ... [24, 13, 54, 15 б.б.]. Ал 50 ... екінші
жартысынан бастап ол қылмыстық қауымдастық мүшелерінің арасындағы байланыс
сипатын айқындаумен ... [25, 1-2 ... ... ... ... ... КСРО ... Президиумының «Мемлекеттік және ... ... ... үшін
қылмыстық жауаптылық туралы» және ... жеке ... ... ... 1947 ... 4 маусымдағы Жарғыларын шығаруына ... ... ... өз ... тапты. Қылмысты ұйымдасқан топпен жасағаны
үшін бірінші рет қылмыстық жауапкершілік қарастырылды. Азаматтардың ... қол сұғу ... ... ... ... әрекеттерін
саралайтын жағдайлардың бірі ретінде оның ұйымдасқан ... ... ... ... қатысудың осы нысанын тек қана жеке немесе
әлеуметтік меншікке қолсұғатын қылмыстық бірлестіктермен байланыстырып [26,
5-10 б.б.], жеке ... ... мен ... сияқты басқа объектілерге
оның қызметінің бағытын қарастырған жоқ.
Кәмелетке толмағанға қатысты кейінгі қылмыстық заңнаманың ... ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың халықаралық құқығы мынадай актілерде: 1959 жылғы Бала
құқықтары ... 1960 ... ... беру саласындағы
кемсітушілікпен күресу ... ... 1974 ... ... ... ... қақтығыс кезінде әйел мен баланы қорғау туралы декларацияда, 1985
жылғы ... ... ... сот ... ережелерінде (Пекиндік
ережелер), 1989 жылғы Бала ... ... ... бала ... ... маңызды орынға шығарды. КСРО Жоғарғы Сот Пленумының «Мемлекеттік
және қоғамдық мүлікті ұрлағаны үшін ... ... ... ... ... сот практикасы туралы» 1954 жылғы 28 ...... ... ... топ ... -бұл бір ... ... ұрлық үшін
алдын ала ұйымдасқан екі және одан да көп адамдардың тобы болып ... 2 б.]. ... ... ала ... ... қызметте «алдын ала сөз
байласу» ретінде түсіне бастады.
1957 жылы Афинада Қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... өтті. Қабылданған Қарардың
тұжырымдамасын көптеген дамушы елдер, оның ішінде Ресей де қабылдады [28,
148-152 б.б.]. 1958 ... 25 ... КСРО және ... ... ... Негіздері және 1959-1961 жылдардағы
одақтас республикалардың қылмыстық кодекстері кәмелетке толмағандардың
жауапкершілігі туралы ... ... ... жаңа ... ... Қылмыстық заңнаманың тарихында қылмысқа қатысудың түсінігі
бірінші рет 1958 ... КСРО және ... ... ... ... берілді, оның 17-бабы қылмысқа қатысуды «екі
немесе одан көп адамдардың қылмысты жасауда қасақана бірігіп ... ... Бұл ... кейіннен 1960 жылғы Қылмыстық ... ... ... ... 15 бабының нақты мағынасына ... ... ... ... әр түрлі ұйымдасқан қызмет қылмысқа дайындалуды
білдіреді. Сонымен қатар ұйымдасқан топтың қылмыс жасауы Негіздердің ... ... ... ... бірі болып қарастырылды [29, 414 б.].
РКФСР-дің 1960 жылғы ... ... ... ... ... 2 ... көтеріп (14 жасқа дейін), кәмелетке толмағандарға
қатысты қылмыстық жауапкершілікті ізгілендіру процесіне оралды. ... ... 16 ... ... 14 ... қылмыстық
жауапкершілікке тартатын Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлігіндегі 44-бап
ерекшеленді. РКФСР-дің Қылмыстық кодексінде қылмысқа қатысу ... ... ... қылмысқа қатысудың нысаны анықталған ... 1994 ... 60-70 ... ... ... жою ... ... қорытынды
салдарынан қылмыстық топпен күрес тоқтатылып, нәтижесінде топ ... ... ... жазалаусыз қалуы өсті. Кәмелетке толмағандар
жасайтын барлық қылмыстардың санындағы кәмелетке толмағандардың ... ... 60-70 % ... [30, 99 б.]. ... ... ... көп болған жоқ. Бұл жылдары барлық топтық қылмыстың
9% ұйымдасқан топпен жасалды. 1977 жылы ... ... ... ... ісі ... ... болып қайта құрылды.
Бөлімнің аты ғана өзгермей, оның құзыреті де айтарлықтай кеңейді.
70-80 жылдары КСРО-да ұйымдасқан қылмыстылықтың сипаты көп ... ... ... оның ... ... [31, 63-73 ... рэкет және саяси бағыттағы қылмыстық ұйымдар пайда болды. Бұл кезең
биліктің әлсіздігі мен оның ... ... ... ... пен ... ... және де қылмыстық жолмен баю процесінің
- бақылаусыздығына байланысты. 90-жылдардың басында ұйымдасқан қылмыстылық
барлық салаларды өз ... ... ... ... жайт, кәмелетке толмағандардың ісі бойынша іс жүргізу алдын
ала тергеуде де, соттық ... де ... ... ие, ... кәмелетке
толмағанның болашағы соған байланысты. Қылмыстық істі қозғау және ... ... ... ... ... ... қағидасына сәйкес
келмейтін жазалау шараларын негізсіз қолдануға үлкен мүмкіндік бар.
Әлеуметтік шындық және қоғамдық ... ... ... ... ... ... беретін сотқа дейінгі сатыларда қылмыстық сот ... ... да ... анықтайды. Олардың ішінде қорғаушылық
міндеті басым болып табылады. Бұдан басқа қылмыстық істер бойынша қылмыстық
заңның жүзеге ... ... ... тек қана ... ... ғана ... ... қатар кінәсіздерді қылмыстық қудалаудан бас тарту
сотқа дейінгі іс жүргізудің міндеті болып табылады.
Кәмелетке толмаған құқық ... көп ... түрі - бұл ... ... бір ... ... және ... бағыттылыққа
бағынышты, әлі мінез-құлқында тұрақты әлеуметке қарсы таптауырыны жоқ
кәмелетке толмағандар. Ересек ... жеке ... ... ... жеке ... нақты зерттеу қажеттілігіне байланысты диссертант
қылмыстық сот ісін ... ... шешу үшін ... кәмелетке
толмаған айыпталушының жеке басы туралы оңтайлы көлемдегі ақпараттан
тұратын мәліметтердің біртұтас жиынтығын ... ... деп ... ... айыпталушының жеке басы туралы мынадай мәліметтер
кешенін қамтитын ақпарат ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайы туралы: толық отбасыда
тәрбиеленуде, толық емес отбасыда ... ... ... ... тәрбиеленуде, мемлекеттік мекемелерде тәрбиеленуде, анықталған
тұрғылықты жері жоқ;
- отбасысы туралы: материалдық - ... ... оқу және ... өмір сүру ... ... ... ... ата-анасының бала
тәрбиесіне қатысуы;
- әлеуметтік-демографиялық мінездеме: жынысы, жасы, білімі;
- жеке тұлғаның әлеуметтік қызметі: оқиды, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Егер оқитын болса,
үлгерімі қандай, сыныпта ... ... ... ... егер ... істесе, онда тапсырыстарға қатынасы, ұжыммен өзара
қатынасы; егер жұмыс істемесе немесе оқымаса, қашан және ... ... ... жұмысын тастап кеткендігі, бұл жайт отбасысына, алдын алу
органдарына белгілі болды ма және оған олар ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағанның ... ... ... ... ... ... ... уақыт өткізуі;
- кәмелетке толмағанның денсаулық жағдайы туралы;
- зиян ... бар ... ... маскүнемдік,
нашақорлық, уытқұмарлық;
- соттылығының, бас бостандығынан ... ... ... ... бар
болуы туралы;
- қылмыс жасағаннан кейін кәмелетке толмағанның әрекеті туралы: кінәсін
мойындап ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған айыпталушының жеке басының әлеуметтік
- демографиялық белгілерін ғана талдамай, болған жағдайдың ... ... ... ал оған ... қылмыскердің өнегелі-психологиялық
қасиеттерінің ерекшеліктерін білу көмегін көрсетеді. Адамның әрекеттерінде,
қылықтарында және басқа да ... ... жеке ... ... осы тұлғаға тән өнегелікпен маңызды түрде
байланысты. Осыған байланысты кәмелетке ... ... ... ... ... жеке ... ... сипатының
біртұтас кешені ретінде өзара байланыста бағалануы керек. ... ... ... ... ... қолдану тиімділігі
көбінесе айыпталушының ... ... ... ... ... толмаған айыпталушының өнегелі-психологиялық
қасиеттерінің ... ... ... жасаған қылмысты ... ... және ... шарты ретінде қарау керек. Айыпталушының
жеке басын өнегелі-психологиялық зерттеу темперамент, ... ... ... ... ... және т.б. ... мінез-құлық
ерекшеліктерін зерттеуді қамтиды. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... ... базасы, соның
ішінде кәмелетке толмағанның қаралып отырған ерекшеліктері ... да ... ... процесінде нақты кәмелетке толмағанның пайда болуы ... ... және ... ... бар аса тиімді шараларды қолдану
мәселелерін шешу үшін маңызды болып табылатын, ... ... ... осы кәмелетке толмағанның өнегелі-психологиялық қасиеттерін орнату
керек [33, 5-10 ... ... ... жеке басы туралы ақпаратты
зерттеудің ... ... ... ... кәмелетке толмаған
айыпталушының жеке басы туралы ілімін теориялық өңдеуде өзінің көрінісін
табатын ғылыми - ... және мәні ... сот ісін ... осы ... ... аса ... және ... пайдалануды қамтитын қолданбалы
мақсат.
Кәмелетке толмаған айыпталушының жеке басы ... ... ... ... әдістерді екі деңгейде қарастыруға болады. Бірінші
деңгей - ... Бұл ... ... ... ... ... салыстыру және т.б. ... ... ... жеке ... ... ақпараттар жиналады. Екінші деңгей —
бағалаушы. Бұл деңгейде қылмыстық сот ісін жүргізудің қатысушысы ... ... ... ... ... және т.б. сияқты жалпы ғылыми
әдістерді қолданады. Ақпаратты зерттеудің бұл екі ... ... ... ... белгілі бір жинағын жинап, тергеуші оны бағалайды
және шешім шығарады; одан ... сол ... ... және қандайда бір
нысанда қолданылатын нақты және әбден тексерілген ақпараттарды жинайды.
Атағаннан басқа кәмелетке ... ... жеке басы ... ... бірінші ретте сараптамалық зерттеуді жүргізу кезінде,
сонымен қатар тергеушінің тергеу аясына ... ... ... ... ... ... жеке ... және арнайы әдістері
қолданылады. Болжаған қылмыскердің іздерін қылмыс жасаған ... ... және алу ... ... мақсатқа жету кезінде бақылау,
сипаттау, өлшеу сияқты жалпы ... ... қоса ... да аса ... ...... ... және т.б. әдістер қолданылады.
Күдіктіні ұстау жағдайында да осы ... және ... ... (моделирование) және т.б. тәрізді әдістер қолданылады. ... ... ... ғылыми және психологиядан, ойын теориясынан,
конфликтологиядан, рефлективтік басқарудан және ... ... ... ... ... ... Олардың көмегімен тергеуші зерттейтін
тұлғаның ерекшеліктерін ескере отырып әртүрлі тергеу жағдайларында аса
тиімді ... ... ... ... үшін ... ... алады
және зерттейді [32, 132 б.].
Кәмелетке толмаған құқық бұзушыны түзеу мәселесін шешу кезіндегі
тәрбиелеу - ... алу ... ... ... ... бағалау,
ықтимал нәтижелерді үлгілеу және т.б. әдістер арқылы ... ... ... ... ... жеке ... туралы ақпаратты
алудың кең таралған әдісі ... ... ... ... тұрмыстық
және ғылыми психологиялық бақылаудың әдістерін сәйкестендіру мүмкіндігін
көрсетеді. Бақылау жоспарсыз және кездейсоқ, сонымен ... ... ... ... ие ... мүмкін. Сонымен бірге бақылаудың нәтижесі ылғида
жазбаша түрде бекітілмейді, олар көбінесе ... ... үшін ... мақсаттарда қолданылады, ал бұл жайт ғылыми психологиялық
бақылау үғымына жатпайды. ... ... ... сот ісін ... ... ... ... атап өтіп, оның алдында тұрған
кәсіптік міндетті шешу үшін қажетті сезім мүшелері арқылы ... ... ... ... ... ... ақпаратты нысаналы, тікелей
жинау ретінде анықтауға болады.
Кәмелетке толмағанның әрекеттерін ... ... ... ... бір
мезетте қолдану үшін, соның ішінде психологиялық байланысты бекіту немесе
тергеліп жатқан істің мәні ... ... және ... ... алу үшін ... ... аса ... болып табылатындығын анықтай алады. Сонымен
қатар кәмелетке толмағанның жағдайын ... ... ... ... шешу ... ... ... жасау, жауап
алуды немесе кәмелетке толмаған айыпталушының қатысуымен ... да ... ... оны ... ... көшіру және т.б. Алдын алушылық
сипаттағы мәселелерге қатысты кәмелетке толмағанға бақылау жүргізу кезінде
тергеуші кәмелетке ... ... ... ... әдетінен, сөз
сөйлеу мәдениетінен, өзіне-өзі сенімділік дәрежесінен және өз әрекетінің
дұрыстығынан көрінетін әлеуметтік ... ... ... тәрбиелеу
әсерінің аса тиімді шараларын белгілей алады.
Қорғаушы кәмелетке толмаған айыпталушының алдын ала ... ... ... ... мен ... ... сақталу кепілдігінің бірі
болып табылады. Қылмыстық ... ... ... ... бойынша жүмыс тәжірибесі бар, белгілі бір педагогикалық білімдерге
ие және кәмелетке толмағандар психологиясының ерекшеліктерін білетін ... ... ... бойынша қорғаушы ретінде бола алады.
Кәмелетке толмаған айыпталушының заңды өкілдері ... ... ... және ... ... ... қамқорлығында
болатын ұйымдар немесе мекемелердің өкілдері, қамқоршылық және қорғаншылық
органдары) де қылмыстық сот ісін ... ... ... болып
табылады. Практикада баланың асырап алушысы, қамқоршысы немесе қорғаншысы
болмауы, оның ... емес ... ... ... ... ал оны
тәрбиелеу әдістерінің адамгершілікке сай деп атаудан алшақ ... жиі ... ... тергеушінің кәмелетке толмағанның өмір
жағдайы мен тәрбиесі, оның ... ... мен ... ... ... ... алу қажетігі анық болып табылады. Кәмелетке
толмаған айыпталушының заңды ... ... ... ... ... ... жасаған И.А. Макаренконың пікірі қызығушылық туғызады [32, 150 б.]:
жақын туысқандары - ата-аналары, асырап ... ... ... ... ... қалыптасқан жеке қатынастарға байланысты ... ... ... және ... ... ... ... кәмелетке толмаған күдіктінің, ... ... ... мен ... кәмелетке толмаған қамқорлығында
болатын ұйымдар немесе мекемелердің өкілдері, ... және ... өкіл ... толмағанға моральдық және психологиялық көмек
көрсетуге және оның мүдделеріне орай әрекет етуге ғана ... ... ... ... берілген құқықтарын пайдалануға және қорғаушымен бірге
кәмелетке толмағандарды қорғаудың ең ... және ... ... таңдауға
тиіс.
Кәмелетке толмаған айыпталушыдан жауап алу ... оған ... ... ... ... және жеткіншектік психология
саласындағы маманды шақыру қажет, ал ... ... ... ... тактикалық көзқарас бойынша ... ... ... ... ... толмағаннан жауап алу ... ... ... ... ... ... және т.б. ... туралы мәселені шешуде тергеушіге көмегін
тигізеді. Сонымен қатар жауап алуда қатысатын, кәмелетке толмағанды білетін
және оның құрметіне ... ... жеке ... ... ... тану
қажет, өйткені ол тергеліп жатқан істің нәтижесіне ... ... ... мәртебесіне жатпайды.
Кәмелетке толмағандарды түзеу және қайта тәрбиелеу үшін қылмыстық
жауапкершілікке ... және ... жаза ... ... ... ... ... кезде ғана соңғы шара ретінде қолданылуы керек.
Жаза шарасын ... ... ... жасалған қылмыстың қоғамдық
қауіптілік дәрежесі мен сипатын ғана емес айыпталушының жеке ... ... ... ... және ... және де қылмысты
жасауға итермелеген себептер мен жағдайларды ... алуы ... ... қатысты әділ жаза ... оның ... ... ... ... ... ... ол біздің пікірімізше, қауіпті жағдай
теориясы - криминологияның клиникалық ... ... ... ... ... ... ... белсенді жақтаушысы Ж. Пинательдың пікірі
бойынша осы жағдайдың криминологиялық диагностикасы үш кезеңнен: қылмыстық
қабілеттер, ... ... және ... жағдай диагностикасынан
өтеді. Қауіпті жағдайдың пайда болуы қылмыстық актіге тікелей жол ... ... ... ... ... жағдайда адам агрессияшыл және
ешқандай кедергіге қарамай істі ... ... ... ... Адам ... ... қоғамдық масқара болу, жаза ... ... және ... да ... ... ... ... психикалық түрде
басынан өткерді. «Менменшілдік, түрақсыздық, агрессивтік, ... ... ... ... ... яғни оның ... құрайды [34, 152 б.]. Осындай қауіпті жағдай - бұл ... ... жеке ... ... ... ... ... өтудің
ерекше қабілеті. Клиникалық криминология заңдылық мәселесін «алып тастап»,
оны ... ... ... Ч. ... ... ... идеяларымен дәл сәйкестендіріп ауыстырды.
Қауіпті жағдай теориясы ювеналды юстицияте кәмелетке толмағандардың
ерте қылмысқа дейінгі алдын ... жеке ... ... ... ... ... ... ретінде практикалық қолдануын
тапты. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ісін талқылау жазаны қолданумен
қатар тәрбиелік әсері бар ... ... ... басқа азаматтық,
отбасылық, еңбек қүқығы сияқты салалардың құралдарын пайдалануды ... ... ... саясаты өзінің жеке әдістемесі және өзінің ... ... бар жеке ... ... ... ... ... -
кәмелетке толмағандар мен жастар жөніндегі ғылым ретінде жас ұрпақтың
қалыптасуы туралы ... ... ... ... ... ... бастаулардың диалектикалық өзара байланысындағы өсіп келе
жатқан ұрпақтың қалыптасу ... ... ... ... ... ... мектептермен, сонымен қатар институционализацияның жеткілікті
жоғары деңгейіне ие ... ... ... және ... ... ... ... туралы кешенді пәнаралық білімге
негізделеді. Мұндай пәндерге ... ... ... этнографияны, психологияны, экономиканы, құқықты және тағы
басқа пәндерді жатқызуға ... ... бір ... ... ... ... ... қатынастарындағы психология,
әлеуметтік жұмыс сияқты біршама жаңа әлі ... ... ... ... да ... [16, 26 ... ... ішінара әрекет қабілеттілігін назарға ала
отырып, сот кәмелетке толмағанның жеке тұлғасының дамуына көмектесуі ... ... ... ... ... көрсетуі тиіс (мысалы: лауазымды тұлғалар
мен органдардың заңсыз әрекеттеріне және актілеріне жол ... ... ... ... алуы ... ... мағыналы өмірін қамтамасыз
етуге және қылмыс пен құқық бұзушылық жасаудан бас ... ... ... туғызады.
Сондықтан біздің республикамызда ювеналды юстицияны құру ... ... ... ... үшін сот ... даму болашағын
анықтайтын конструктивті кезеңдерден тұруы керек. ... ... сот ... ... толмаған құқық бұзушыға өзінің әрекеті үшін
жауапкершілікті сезінуге көмектесе отырып ... ... ... ... ... ... шеттелуіне емес, ал оның
әлеуметтік интеграциялауына ... ... сот ісін ... ... бас ... ... сияқты жазаның қатал түрін қолданудан
құтылуға мүмкіндік туғызатын шараларға негізделуі тиіс.
1.2 Кәмелеттік жас – ... ... ... ... ... ... анықтамасы құқықтың әр бір саласында ... әр ... ... кәмелеттік жастың анықтамасы жас
ерекшелігіне ие. Ол жерде ... ... ... ерекше құқықтар мен
міндеттерге ие кәмелет жастың арнайы жас топтамалары белгіленген. Ювеналды
юстицияның қызмет етуін реттейтін құқық ... ...... ... қылмыстық іс жүргізу құқығында да көрсетілген. Кәмелет жастың қылмыстық
жауапкершілігін, жазалауын, олардан босатуын, ... үшін ... ... аясын анықтайды. Жасөспірімнің жас ерекшелігі ол, қылмыстық
жауапкершілікке тартылғанда, айыпталушы, одан кейін сотталушы ... ... ... ... үкім ... енгенде негізге алынады. Үкімнің
орындалу барысында кәмелет жастағы баланы шартты түрде ... ... ... ... ... ... айта кету ... Осындай жағдай
жас ерекшелік пен оның құқықтық жағдайы қылмыстық іс жүргізу мен қылмыстық
атқару құқығы саласына кіреді.
Кәмелеттік жас – ол ... ... ... әрекет қабілетке және
өзінің Конституциялық, мемлекеттің өзге заңдарырында көзделген субъективті
құқықтар мен юридикалық ... ие емес ... ... ... ... жас ... болып табылмайды. Әдетте және көбінесе
– ол 18 жасты құрайды. Кейбір мемлекеттерде – 15, 20 ... ... ... 21 ... есептеледі. Сол себепті, халықаралық – құқықтық
актілерде әдетте 18 жасты көрсетіп, мынадай ... ... : « ... ... өзге жас ... ». Дәл осылай БҰҰ-ң Минималды
стандарттар ережелері ... ... ... (1984 ж. ... ... Ұлттық заңнамалардан кәмелеттік жастың әр түрлі ... ... ... ... ... әрекет қабілетті және т.б.
Мысалы, балалық шақты қорғау туралы әмбебап халықаралық құжат - 1989 ... ... ... ... 18 ... дейінгі бала кәмелетке
толмаған болып есептеледі. Сол себепті 1989 ... ... ... ... жас ... қолданылады. Арнайы құқықтар ... ие ... ... ... ... біле ... заңға
кәмелетке толмағандардың анықтамасын ... ... ... мен ... халықаралық қауымдастық кәмелетке толмағандар мен
кәмелетке толғандардың заңи шекарасын бекітті. Бұл, оларды ... ... заңи ... ... ... байланысты. Балалар мен
жасөспірімдердің ... ... және ... белгілеріне
байланысты қорғау қажеттігінен туындайды. Баланың, ... ... ... ішкі және ... ... ... жеткілікті
қорғалмаған, ол қоршап жүрген адамдармен жылдам конфликтіге түсіреді ... ... ... толмағандардың заңмен белгіленген құқықтарын
бұзуға әкеліп соғады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... Осындай қорғау заңда көзделген және
кәмелетке ... ... ... заңи ... ... ... қатар, 18 жас кәмелет жасқа толу ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлға ретінде қалыптасуы
сәйкес келмеуі мүмкін. Жасөспірім, өзінің дамуында артта қалып қалуы немесе
жасынан асып ... ... ... ... конфликілер туындайды: өзінің
дамуында қалып қалған бала қылмыстың құрбаны, ... ... ... ... емес ... ... жүзеге асыру барысында
заңды бұзуы мүмкін. Осындай жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... нормалары қолданады. Мысалы, қажет жағдайда
кәмелетке толмағаннның жасын анықтау міндеттілігі; ақыл есі кем ... ... ... ісіне ерекше көңіл аудару; сот процессі кезінде
кәмелетке толмағандардың заңды ... ... ... ие ... әр ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін ... ... ... емес. Мысалы, Ресей ... ... ... жауапкершіліктің екі жасын белгілеген: жалпы –
16 жас, ... – 14 жас. Осы ... жас ... ... іс
жүргізу кодексінде де көрсетілген. Сонымен ... сот ... ... ... жас ... бар, ... ... куәгерлердің заңды мүддесін қорғауда ерекше ережесі бар.
Жалпы және ... ... ... ... жасы ... - 14 және ... ... – 13 және 16 жас, Англияда – 12 және 17 жас, ... ... ... ... 10 ... 17 ... дейін, Германияда – 14 және
17 жас. ... ... ... сәйкес, оларға тәрбиелеу мақсатында
мәжбүрлеу ... ... ... ... ... кәмелетке
толмағандарды жазалаудың екі қағидасы бар. Олар, ұғындыру және тәрбиелеу.
Тәрбиелеу қағидасына екі заңи ... ... ... ... ... ... бар шараларды қолдану жазалаудың орнына.
Ювеналды юстицияның қайнар көзі ретінде кәмелетке толмағандық оның
құрамының жүйесінен, кәмелетке толмағандарға байланысты әділеттікті ... ең ... ... ... оның ... ... ... кіреді. Ол – сот процессінің барлық сатысында кәмелетке
толмағанның ... заңи ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағанның ісі бойынша сот процессінің
әлеуметтік ... жылы ... ... ... ... құқықтарын қорғау туралы
декларация» балалық шақты қорғау жөніндегі ... ... ... акт болып табылады. Кәмелетке толмағандардың құқықтық
мәртебесінің ... ... 1989 ... ... ... ... ... алатын қағидалар құрайды. Ол «Бала құқықтары декларациясында» (1959
ж.) көрсетілгенбалалық шақты қорғаудың құқықтық ... он ... ... ... аша ... ... ... құқықтық
мәртебесінің басқа тұлғаларға қатысты абсолюттілігін ... ... ... ... мен оның ... ... ... арасында ешқандай тәуелділік бекітілмей, бала мүддесін барынша
жақсы түрде қамтамасыз етуге баса ... ... [35]. ... құқықтары
туралы конвенцияға» сәйкес кәмелетке толмағанның құқықтық мәртебесіне:
- балалардың тең құқылығы (2-бап);
- кемсітушілік пен жіктеудің кез-келген түріне жол ... ... ... ... кез-келген мәселені шешу кезінде бала ... яғни бала ... ... ... ету қағидасы (3-бап);
- баланың аманшылығын қорғау және қамқоршылықты қамтамасыз ету қағидасы
(5-бап);
- өмір сүру құқықтарының ... мен ... ... өмір ... және ... ... ету міндеті жүктеледі (6-
бап);
- баланың өз ойын ... ... ... ... ... ... ... құқылы (12-15-баптар);
- баланың дербестігін сақтау қағидасы (8-бап);
- қорлау, азаптау, өзге де адамгершіліксіз және ар-намыс пен ... ... ... ... жол ... ... ата-аналардың баланы тәрбиелеу мен дамытуға жауаптылығы (18-бап)
қағидалары енгізілген, олар түпкілікті болып табылмайды және ... ... ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесінде ... ... ... ... толмағанға байланысты бостандығынан айыратын ... ... және ... қолдану әсерсіз болып есептеледі.
1.3 Кәмелетке толмағандардың ісі бойынша сот – ювеналды юстицияның орталық
негізі
Ювеналды юстиция ... мен ... бұл ... ... ... деп ... ... толмағандардың соты өзінің
қызметінде жалпы сотқа (жалпы қылмыстық, жалпы ... ...... назар аударады. Жалпы соттың оларды іске асыруы қиынырақ, ... іске ... да. Сол ... ... юстицияны бірегей «балалар» соты
деп құрған. Және оны жалпы сот әділдігінен автономды түрде құрған. Қазіргі
таңда ... ... ... ... ... толмағандардың ісі бойынша
айналысатын соттың (құрамы, алқалары) нұсқалары қызмет етуде. Сол себептен,
сотының «автономды тәртіп» ... ... етуі ... ... іс жүргізу) жүзінде іске асады. Кәмелетке толмағанның ісі
бойынша ... ... ... ... енгізілген. Ол ювеналды
юстиция қағидаларын жүзеге асырып, ... ... ... ісі ... ... негізгі ерекшелігі:
- Осындай сот қызмет ететін көптеген елдерде өзінің бастапқы ... ... ... және жеке бір ... ... істі қарайды;
- Судьяның біліміне, мамандығына, өмірдегі тәжірибесіне негізгі талап
қойылады: ол, міндетті түрде заңгер болуы шарт емес, бірақ, ... ... ... қажет;
- Кәмелетке толмағандардың істері бойынша соттағы алқа билерінің тізімін
жасауда және таңдауда арнайы талаптар қойылады;
- Кәмелетке ... ... ... ... сот ... ... арнайы көмекші сот өңірі қызмет жасайды;
- Кәмелетке толмағанның істері бойынша соты, сот әділдігін ерекше сот
тәртібі негізінде ... ... Сот ... ... ... ... мен ... болып табылады;
- Қазіргі кезде кәмелетке толмағанның соты кешенді, аралас құзыретті
негізде дамуда. Қылмыстық және ...... ... ... ... (Австрия, Испания, Португалида, Жапонияда, АҚШ-
та қамқоршы ... ... ... ... ... соттың, от басы сотына ауысуы туралы айтылып кетті;
- Кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот өзгеше ... ... ... ие. ... жағдайда, соттылықтың нұсқалары –
тек кәмелетке толмағандардың істерін қарау туралы айтылған; ... ... ... ... ісін ... ... кәмелетке толмағанның
ісін жалпы соттарға беру. Екінші жағдайда, кәмелетке ... ... ... ... ... ... ісі бойынша соты
қарастырады (статустық қылмыстар деп аталады).
Пекин ... ... сол ... ... ... ... ... ісі туралы жариялаудың кері әсерінен ... ... ... атап ... ... күдікті
немесе сотталған жас құқық бұзушының аты-жөні). Жеке адамның ... және ... ... ең ... ... нақты жағдайда
мемлекеттік құқықтық машина оны ... ... 8 ... ... ... сол іс ... ... хаттаманы жүргізу мәселесіне арналған мынадай
21 ережемен қосымша нақтыланады:
- ... ... ... бұзушының ісі қатаң құпиялы түрде сақталып,
үшінші адамға берілмеуге тиіс. Мүндай материалдарға қол жетімділігі
осындай істі ... ... ... ... ... бар ... да ... ауқымымен шектелуге тиіс;
- кәмелетке толмағандардың ісінің ... ... сол ... ... ересек құқық бұзушылардың ісін талқылаған ... ... ... ... ... жолы
Зерттеп отырған тақырыптың мәні мен дамуын білу үшін, оның тарихын
білу қажет. Бұл ... ... да ... Оның тарихын білмей,
ерекшелігін білу өте ... ... ... юстицияның шығу тарихы өзінің
ерекшелігіне байланысты өте қызық. Кәмелетке толмаған ... ... ... өте ... және ... ... адам өмірінің бірнеше
ғасырындағы – антикалық әлемнен ортағасырдың XIX ... ... ... ... ... Кәмелке толмағандардың қалпын толық білу
үшін, келесі жағдайларға мән беру керек: - сол заманның заңнамасында, ... ... аса ... ... ... ... шақ деген ұғымның
болмауы; - сол себептен, ... ... ... мен ... бас бостандығынан айыру орындарында, ол жерлерден басатылғаннан
кейін арнайы қорғайтын заңи ... ... ... ... ерте орта ... балалық шақ ұғымы ешкімге мәлім болмаған, бұл
пікірді өнер туындылары да жанама түрде дәлелдейді, XII ғ. ... ... тек ... ... ... ... ғана суреттеген
[36, 16]. Кәмелетке толмағандардың оларды әлеуметтік топ ... ғана ... ... ... ... тұрғысынан да
сипаттайтын жасына орай стратасына айрылуы ортағасырлық қоғамда баланың
құқық ... бар ... ... ... ... Көне
заманда, орта ғасырларда заңгерлерге бала қылмыскерлер қызуғышылық
тудырмаған. ... бала ... ... немесе ешкім емес болып
есептеген. XIV-XVI ғғ. ... ... өз ... ... ... жүктейді [37, 30 б.]. Заңның қаталдығынан кәмелетке толмағандардың
ісі бойынша сот, ... ... ... іс – ... ... ... ... қылмыскерлердің заңымен жазалалап отырған. Балалар ... ... ... ... жахандану түсінігмізше) адам заты
ақырын жеткен, негізінен біздің ... ... қол ... Балалық
шақты қорғау туралы бірінші әмбебап халықаралық құқықтық акт - 1924 жылы
Ұлттар Лигасы ... ... ... ... ... ... табылады. Бірақ, 1899 жылы кәмелетке толмағандардың ісі бойынша
бірінші сот болып, ... ... ... ... (АҚШ) ... ... құрылған. Рим құқығы мен XVIII-XIX ғғ. ... ... ... ... ... ... мен ... іс
әрекеті үшін қатал жазадан сақтап қалу амалдары байқалған. ... ... ... ... IV титулы «25 жасқа толмаған
тұлғалар туралы» деп ... [38]. ... ... (рим ... ... ... былай деп айтылған: «Әділдік мақсатын
көздеп, претор осы жастағы балалардың ойлау қабілеті ... осал ... ... ... ... ... балаларды қорғау эдиктісін
бекіткен, және олаға көмектесуді, ... ... деп уәде ... ... ... 25 ... дейінгі балаларды қорғауды олардың
қамқоршылары жүзеге асырады, және ... ... ... туралы
айтылған. IV титулдың бірнеше ... осы ... ... ... әр ... жағдайлар және қай уақытта оларға көмектің көрсетілуі ... ... ... ... ... ... отырған.
Үлпиниан өзінің цитатасында, бала қасақана ... ... ... ... ... ... пе ... туралы айтқан. Бала ұрлық пен қасақана
залал келтірген жағдайда оған көмек көрсетілмеген [39].
Рим құқығы бізге мемлекеттің балаларды ... ... тағы да ... ... кеткен. Бұл – мемлекет - әке доктринасы (parens
patriae). Мемлекет баланың ... ... ... ... Біз, ... ... ... осы заманғы моделін талдаған кезде оралатын
боламыз. Кәмелетке толмағандардың қылмысы мен сот алдындағы ... ... ... ... әлем мен орта ... заңнамаларында
балалар мен жасөспірімдерді жазалау жөнінде айтылған. Заңгерлер, ... ... ... ... ... ... XII-ші ... жазалауды кешіру қағидасы ... ... Ол, ... ... ... ... ... ақталғанын кешіру болып құрылған. ... XII-ші ... екі ... ... ... ... ... Қылмыс жасаған кезде, қылмыс әрекетінің сипатын білмесе;
2) Қылмыс әрекеті аяғына дейін жеткізілмесе.
Рим құқығын ұстанушы көптеген мемлекеттер осы ... ... ... мен ... да ... елдерде Заңның XII-ші кестесін 1789
жылғы Ұлы Франсуз революциясына дейін әрекет еткен деп франсуз ... ... ... ... ... ... ... батыс заңгерлері «кішірейтілген ересек адамдар» деп атайды [40].
Ресей заңгерлері оны «кішірейтілген ... ... деп ... ... ... қылмыстың қасақана мен абайсызда жасалғандардың
айырмашылығын ... ... ... ... бұл ... да ... бірақ ол залал келтіруге байланысты болған.
Заңның XII-ші кестесі бойынша қасақана қылмыс үшін кінә ... ... ... ... толмаған психикалық жетілмеген жағдайда жазаны
жеңілдетіп отырған. Кәмелетке толмағандардың құқығын зерттеуші ... ... ... ... ... XII-ші ... ... қылмыстық жауапкершілігінің түсіну разумения қағидасының
негізі деп есептеген [41]. Ол ... алда да сөз ... ... ол
қазіргі ювеналды юстиция пен оның барлық философиясына қатысты. ... ... ... ... ... ғалымдары Морис пен Энрика
Вейяр – Цибульскилер кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... бар ... нәтижесінде, кіші жастағы балаларға өлім
жазасы қолданылғаны туралы ... ... ... ... жазаны оларға қолданып келген [42]. Жеті жастағы ... ... ... бас ... ... ... ... мен жасөспірімдерге байланысты арнайы құқықтық көмектің болмауын,
«Швабское зеркало» (XII ғасырдағы германдық заңдар ... ... ... V Патшаның қылмыстық – сот жинағы) заңи – ... ... ... Осы заңдарда жазаны кешіру жөнінде көрініс
тапсақ та, бұл ... ... өту ... ... ... ... жас балалық шақтан «әдейі есінен адасқан» қылмыскерлер
туралы айтылған. Осы ... ... ... ... ... ... мән – ... не істеу және жазаны қолдану қажеттігі туралы сұрау».
Осыған байланысты «хабардар адамдар», (қазіргі біздің ... ... ... жас баланы жазалау немесе жазаламауды ... ... ... ... ... CLXIV ... ... Кәмелетке толмаған
ұрылар туралы: «егер ұрының жасы он ... ... ... да бір ... өлім жазасынан босатып, соттың пайымдауына байланысты дене ... және ... ант ... айып ... [43]. ... ... ... өлім жазасынан заңмен қорғалғанын байқауға болады. Бірақ, олай
емес, ... ... ... ... жалғасы бар: «Егер, ұры, қылмыс
жасаған кезде он төрт жасқа толайын деп жақындап ... және ... ... да мән – ... ... болса, сот пен шеффендер, ұрыны мүліктік
немесе дене жазалауна, өлім жазасына тартуды ... ... ... ... ... ... ... қылмыскерлерді өлім
жазасына тартуға жол ашып отырғаны бізге мәлім. «Жауызсыз ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
рим құқығын қабылдамаған Ағылшын елінде де әрекет еткен.
XVIII ғасырдың екінші жартысында ... мен ... ... ... мен ... ... арнайы қорғаудың болмауы туралы
статистикалық мәліметтер пайда болған. Ағылшын заңгері П. Кинг ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру
мекемесіндегі кіші жастағы ... ... ... ... ... көп ... 10-13 жастағы ер балалар мен ... ... ... ересек адамдармен бірге бір мекеме ішінде
қамауда ... [45]. ... ... ... бас ... айыру
мекемесіндегі балалардың қылмыс ... ... ... мәлім. Бұл
жайында сол оқиғаның замандастары да жазып кеткен. 1836 ... ... ... ... бас ... ... мекемесінің инспекторы өзінің
баяндамасында: «бас бостандығынан айыру мекемесіне бала қылмысы ұшін ... ... ... ол жерден жауызсыз әрекеттерді жасау жолын үйреніп
шыққан» деп жазған [46]. XIX ғасырдың басы мен ортасында көптеген ... ... ... ... құқықтық қорғалуы байқалмаған.
Мысалы, сондай заңдар АҚШ-та әрекет еткен. Олар, сот алдындағы және сот іс
жүргізудегі балалар мен ... ... ... ... жауапкершілік пен
жазаны тағайындап отырған. XIX ғасырда АҚШ пен ... да ... ... ... ... әр түрлі сатысында балалар мен ересектерді қорғау
міндетін көздейтін арнайы мекемелер құрыла бастаған. XIX ғасырдың екінші
жартысында ... ... ... ... ... ... ... – бірте
өзгере бастады. АҚШ-та сот әділдігі ... ... ... ... ... жеңілдететін амалдар жасалып отырған. 1824 ... бас ... ... ... ... бөлек ұстау
мақсатында, ең бірінші балаларға арналған рефарматория құрылды. 1831 жылы
Иллинойс штатының заңында ... ... үшін ... толмағандарды
жазалау, ересек адамдарды жазалаудан өзгеше болуы ... ... ... ... (Массачусетс штаты) бірінші болып кәмелетке
толмағандардың ісін арнайы қарайтын сот отырысы ұйымдастырылған. ... ... ... ... кең қолданылатын әдісі болып
есептелген, пробация /байқап көру/ режимі іске асты. Байқап көру ... ... ... ... ... жаза ... ... дамыту және ұйымдастыру, сонымен қатар бас бостандағынан айыру
мекемесінен босатылған ... ... ... болып табылады. АҚШ-ң
федералдық заңы 16 жасқа дейінгі кәмелетке ... ісін ... ... ... жазбаша үкімдерді қамтыған. XIX ғасырдың
соңында кәмелетке толмағандардың ісін қарайтын арнайы сот ... ... ... бола бастады. Бұл сот 1899 жылы 2 шілдеде ... ... ... ... 2-i шілде АҚШ-тың белсенді заңды қоғамының
жеңіске жеткен күні және тарихи күн ... ... ... ... құру үшін күресіп, дәлелдеген. XIX ғасырдың соңында кәмелетке
толмағандармен жасалған қылмыстың күрт өсуі ... ... ... ... соңы мен XX ... ... Еуропа елі бір топ ... ... ... қылмыскерлерге толы болды. Сол кездің қылмысымен күресу
тәсілі ... деп ... ... жаңа ... ... болып есептелді. Кәмелетке толмағандар қылмысының күрт өсуі
ювеналды юстицияны құруға ... ... ... ... кәмелетке
толмағандар үшін сот құрылғанннан кейін, басқа мемлекеттерде ... ісін ... ... ... ... бастады. Олардың құрылу
хронологиясы келесідей /дамыған ... ... ... ... АҚШ – 1899 ж. ... (1899 ж. I ... Заң, ... бірінші
жобасы – 1891 ж);
- Канада – 1908 ж. шілде. (1908 ж. 20 шілдедегі Заң).
2. Еуропа.
- Ирландия – 1904 ж. ... ... ... ... Англия және Уэльс – 1905 ж. тамыз айы. (кәмелетке толмағандардың ісі
бойынша бірінші сот); 1908 ж. желтоқсан айы – 1905 ж. 21 ... ... ... ... ... жүйесін құрған Балалар
туралы Заңның күшіне енуі;
- Германия – ... жж. ... ... ... Бреслауда
және тб. елдердің сотында қамқорлық соттың қызметі мен ... ... ... ... ... ... ... Франция – 1914 ж. наурыз. (1912 ж. 22 шілдедегі Заң, 1914 ж. ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
құрған);
- Белгия - 1912 ж. ... (1912 ж. 15 ... ... ... ... – 1918 ж. 21 ... (қамқоршылық соттар құрылды);
- Италия – 1908 ж. мамыр. (1908 ж. II ... ... ... ісі ... ... сот ... ... – 1911 ж. (қамқаршы соттармен біріккен кәмелетке
толмағандардың ... ... ... құрылды). 1911 ж. осындай
бірінші сот ... ... 1912 жылы – ... ... ... Ресей – 1910 ж. (кәмелетке толмағандардың істері бойынша автономды сот
жүйесі құрылды);
- ... -1908 ж. ... сот ... ... ... (Трансильвания) – 1913 ж. (автономды сот жүйесі құрылды);
- ... - ... Баль – 1911 ж. ... ... Женева – 1913 ж. (кәмелетке толмағандардың істерін қарайтын жалпы
соттың арнайы қылмыстық ... ... ... – 1917 ж. ... соттар);
- Цюрих – 1919 ж. (кәмелетке толмағандардың істерін аудан соты қарастыра
алған);
- Берн – 1915 ж. ... ... ... ... соты ... ... – 1905 ж.(1901 ж. 6 ақпан және 1901 ж. 12 ақпандағы Заң;
кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... – 1924 ж. желтоқсан. (1924 ж. 24 желтоқсан айында әділет
министірінің циркуляры кәмелетке ... ... ... ... мен осы істер бойынша сот тәртібін орнатты). 1939 жылы
Заңымен кәмелетке толмағандардың ... ... ... сот ... Бұл ... ... ... және тек, деликтілерді
қарастыру үшін.
3. Африка.
- Мысыр – 1904 ж. ақпан. (1904 ж. 14 ... ... ... ... жасқа толмағандардың істерін қарайтын сотты құру ... ... 6-шы ... осындай сотты Каирде құру туралы Заң);
4. Азия.
- Жапония - 1923 ж. ... (1923 ж. 1 ... ... ісі ... ... сот ... құру ... Заң. Бір
уақытта жалпы сот, 16 дан 18 ... ... ... ... ... және Жаңа ... ... (штаттары):
- Батыс Австралия – 1907 ж. (1907 ... ... ... ... ... ... - 1907 ж. (1907 ... балалар соты туралы Заң);
- Виктория – 1915 ж. (1915 жылғы ... ... сот ... Заң);
- Тасмания – 1918 ж. (1918 жылғы балалар туралы Хартия);
- Оңтүстік Австралия – 1926 ж.(1926 ... ... ... туралы Акт);
- Жаңа Зеландия – 1925 ж.(1925 жылғы балалардың амандығы туралы Заң).
Кәмелетке толмағандардың сотын, елдің орталығында ұйымдастырған. ... ... ... ие ... ... ... ... кестеден, кәмелетке толмағандардың істерімен айналысатын
чикаголық соттың тәжірибесі әлемге таралғандығын дәлелдейді. Осыған
көп ... ... да, ол ... ... XX ғ. ... 1915 ... ... Жекелеген мемлекеттердегі ювеналды юстицияның жұмыс атқаруына құқықтық
сипаттама
XX ғ. басында ... ... ... ... ... ... таң қаларлықтай болған. Танымал ресей ... ... ... ... ... «XX ... басында
алдыға шыққан, жаңашыл еуропалық заңи және педагогикалық әдебиеттерде
кәмелетке толмағандар үшін америкалық сот ... ... ... ... ... елдер заңгерлерінің еңбектерінде осы мәселені қамтыған.
Кейбір елдер осы мекемелердің пайда болуын және жаңа ... жаңа ... ... ... ... [47].
П.И.Люблинский АҚШ-тағы бірінші он ... ... ... ету ... ... ... ... толмағандардың ісімен
айналысатын сотты құруда, әр түрлі елдерде көрсетілген құзыреттің ... емес амал ... ... Бастапқыда бірнеше нұсқалар пайда
болды. Жоғарыда көрсетіліп кеткен ... ... ... ... толмағандардың істерімен айналысатын соттар құрылған ... ... ... ... ... ... Оның себебін
анық түрде берілген екі нұсқадан көруге ... ... сот ... байланысты емес, және ... ... ... ... ... ... ... істерімен айналысатын автономды
ювеналды ... АҚШ, ... ... ... ... Грекия (нұсқа),
Нидерланды, Ресей, полша, Венгрия, Мысыр, Жапония (нұсқа), Австралия,
Жаңа Зеландия (нұсқа), франсуз Швейцариясының кантондарында құрылған.
Германияда, ... ... ... ... ... ... ... қызметі, кәмелетке
толмағандардың істерімен айналысатын сотпен біріктірілді. Олардың басты
мақсаты болып, кәмелетке ... ... ... қорғау. Басқа
елдерде, кәмелетке толмағандардың істерімен айналысатын мамандандырылған
соттардың құрамы құрылып отырды. Ол, Ирландия, ... ... ... ... ... ... Жаңа ... (нұсқа) елдерінде
құрылды. Ювеналды юстицияның «алғашқы ... ... ... ... осы жүйе ... өзге мемлекеттердің аясындаға
қиындақтарға ұшырап, дами бастады. Бұл ... ... ... ... ... Осы заманғы заңгерлер, жаңа әділеттің, әлі ювеналды
деп аталмаған ... ... ... болуы мен оның
бастапқы жолын қалай деп ойлады? Ол жайында, ... және ... ... ... ... ... деп жазып отырған [48].
2.1 АҚШ және Англия
АҚШ елінің құқықтық жағдайы ювеналды ... ... екі ... сот ... ... және сот барысын жеңілдету. Американдық
ювеналдық әділетті құрушылар, мамандандырудың келесі белгілерін көрсетті:
ересек сотталушылардан бөлек, ... ... ... ... ... ... тұлғалардан бөлек, кәмелетке толмағандарды алдын
ала қамау мекемесінде ұстау; ... істі ... ... ісі ... мамандандырылған соттарға тапсыру. Кәмелетке
толмағандардың ісі бойынша сот ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін жағымсыз есерді және жасөспірімдерді
сот рәсімдеріне қатыстыруды азайту. Ол үшін бірнеше себептер болды. Еске
түсірсек, XX ... ... ... ... елдерінде қылмыстық
жауапкершілікпен күресу деңгейі өте төмен дәрежеде ... ... ... ол, ... орнатылмаған.
Осындай жағдай, АҚШ-та орын алған. Сол себептен, бұл ... ... ... ... ... сотталушылармен
соттар сұхбаттасу сот рәсімін өткізіп отырған. Және ... ... ... ... ... алға қойды. Американдық (чикаголық) кәмелетке
толмағандардың сотының ... ... ... ... мекемелерді басқаруға тапсырған. «Балалардың» соттары
құрылғанға дейін, осы ... ... ақы ... ... ... ... атқарып келген. 1915 жылы АҚШ-та ... ... ...... заманғы пробация қызмет орны
(байқап көру) құрылды. Олар, мемлекет атынан ... ... ... ... 1911 жылы АҚШ ... ... ... мекемелер мен
кәмелетке толмағандардың соттары әрекет ете ... [49]. ... ... ... ... заңи негізде қалыптасуы мен бекітілуі оңайға
соқпаған. Бұл мәселе, «балалардың» соттарына да ... ... ... ... ... әрекет етуінің бірінші қадамындағы қиындық,
оның құқық туралы Биллға (АҚШ Ата ... 1-10 ... ... ... ... қаласындағы /Пенсильвания штаты/ кәмелетке
толмағандардың істері бойынша сотты ... ... 1901 ... ... алқаның қатыспауы және жалпы қылмыстық сот ... ... ... қамтыған (сот отырысының арнайы уақыты
мен орны). 1901 жылы ... заң, ... ... ... ата заңға
қайшы және жоюлуға тиіс деп танылды. 1903 жылы осы заң ... ... ... ... ... сот, қылмыстық құзыретке ие емес,
кеңсе сотының бөлігі ретінде Штаттың жаңа заңы қабылданды (онда ... ... ... ... ... ... сыңға, кәмелетке
толмағандардың ісі жабық сот отырысында қаралатын тәртібі де ... Ата ... V-ші ... ... ... сот отырысын «ашық
және жария» өткізу. Айова, Канзас штаттарында кәмелетке толмағандардың
ісі бойынша соттардың ... ... ... ... ... Істі қарап жатқан соттардың қызметі тәрбие беру бағытын
ұстанған. Назар аударсақ, кәмелетке ... ... ... ... ... ету ... ... бағытты ұстанып, жағымды нәтижелерге ие
болып отырған. Осы ... ... ... ... ... ... айтқан сөздері: Харт соты: «от басы, ... ... ... ... бойынша соттардың, түзету әрекеті
жүзеге аспаған кезде, жетім балалар баспанасының көмегімен табысқа жету».
Галей соты: «Біздің қаламызда ... ... ... ... етуінде,
кәмелетке толманның ісімен айналысатын сот, жиырма жыл бойы ... ... ... ... ... ... және бес жыл ... ізіне түскен прокурордың ісін, өзінің ... шын ... бір ... ... алдын алған». Қазіргі кезде, XX ғасырдың
аяғында американдық соттар жұмысының ... ... ... жақсы
хабар айталмайды. 1989-1991 жж. аралығында АҚШ кәмелетке толмағанның
ісімен айналысатын сот қызметінің пайдалылығы ... ... ... берілген. Батыс елдерінен ертерек АҚШ-та кәмелетке толмағанның
ісімен айналысатын сотты басқа балама сотпен және ... ... бір ... ... ... ... сот ... көңіл аударған. 90-шы жылдары «Ювеналды юстиция» тақырыбындағы екі
жақты (Ресей - АҚШ) ... ... ... және ... ... ... ... тағдырына көңіл аударған. Американдықтар
(зерттеуге қатысқандар), жоғарыда көрсетілген кәмелетке толмағандардың
ісін қарайтын екі сот әділдігін алға қойды, ал, ... осы ... ... - ... ... юстицияны көздеді [50]. Сол себептен
болар, ресейліктер 1998 жылы құрған (қайта құрған), ал американдықтарда
100 жыл бойы қызмет еткен. АҚШ ... ... ... ... оралайық. Зерттеушілердің пікірінше, ювеналды юстицияның басты
тетігі ... ... ... ... ... сот және ... басы болды. Сол уақыттағы кәмелетке толмағанның ісі бойынша танымал
сотты Бэрроу ... ... ... сипаттайды: «Балалар сотының табысқа
жетуінде, соттың жеке басы үлкен маңызға ие. Осы сот ... ... ... ... ... ... ... жеке басымен
сонымен қатар, заңды білумен әсер ете ... ... тіл ... және ... ... кіретін, осы іске қажет адам кәмелетке
толмағандардың ... ... сот ... ... ... ... ... адам, қазіргі заманда кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот
болады деп ... АҚШ ... ... ... ... бірінші
жылдары, оның соттарына ... емес ... ... ... Денвер қаласындағы кәмелетке толмағандардың істері бойынша, заң
білімі болмаған соты, Бен Линдсей. Сол ... ... ... бойынша соттың заң білімімен бірге педагогикалық ... ... ... ... АҚШ «балалар» сотының тағы да бір өзгешелігі,
сот өңіріндегі тұрғындармен байланысы. Тұрғындар ерікті түрде бірігіп,
жаңа сотқа белсенді ... ... [51]. ... ... ... ісімен айналысатын соты құрылған ... ... ... ... ... ... ... балармен
қатал айналысудан қорғау қоғамы, әйелдер клубы.
АҚШ және Англия, Уэльс елдерінде ювеналды юстиция ... ... ... ... бойы кәмелетке толмағандардың істері бойынша
американдық және ағылшын соттары арасында айырмашылықтар ... ... ... ... ... ... бойынша жүйені зерттеп,
бағалаймыз. Еуропа елінің аса дамыған мемлекетінде ... ... ... ... ... Англияда кәмелетке
толмағандардың істері бойынша сот белсенді түрде таралып отырды. 1908 ... ... ... ... 1909 жылы ... ... ... құрылды. Осы күнге дейін оындай заңдар Англияда
қайта-қайта қабылданып жатады. 1909 жылғы заң «Балалардың Хартиясы» ... ... ... ... ... ... кәмелетке
толмағандардың өзге де соттары құрыла бастады. 1905 ж. ... ... ... Бұл ... ... ... соттан бөлек өткізіле
бастаған. Отырысты жалпы ... ... ... ... ... ... ... «балалар» сотының бөлек отырысынан басқа
келесі ережелер қызмет еткен:
- жалпы соттың ашылуына бір сағат бұрын отырысты өткізу;
- ... ... ... ... ... ауырлығына
байланысты бөлу;
- сот отырысына ата-аналары мен басқа жақын адамдардың қытысуы;
- әр-бір кәмелетке ... ... ... ... қарастыру
/қылмысқа бірге қатысса да/;
- сот тарапынан осы балаларға қамқор бақылау жасау ... ... бас ... ... ... 1906 жылға жасаған жыл
сайынғы есебінде, Бирмингемде кәмелетке толмағандардың істерін қарайтын
«балалар» соты құрылғаннан бері ... ... ... ... азайғанын
көрсетеді. Мұны бирмингемдік «балалар» сотының жетістігі деп ... 1905 жылы ... ішкі ... ... ... ... аумағында кәмелетке толмағандардың істері бойынша
соттарды құру ... ... ... ... (Дуглас Экерс циркуляры).
Д. Экерстің циркулярында кәмелетке ... ... ... ... ... асырудың арнайы іс жүргізу тәртібі қарастылылды.
Негізгілері:
- қамауға алынған кәмелетке толмағандардың істерін басқа істерден ... ... ... ... ... ... басқа қамаудағылар жіберілмейтін,
арнайы зал немесе сотқа жақын ғимаратта ... ... сот ... ... ... толмаған өзінің кезегі келгенше дейін
сот залында қалады. Бір іс бойынша ... ... ... бір-
бірінен бөлек қаралады. Кәмелетке толмағандардан жауап ... сот ... ... ... Англосаксондық қылмыстық іс
жүргізуде бұл тәртіп осы күнге дейін сақталған;
- қылмысқы бірігіп қатысқан ересек адамнан бөлек ересек ... ... ... кәмелетке толмағанды сотталушының орындығына отырғызбай, соның жанына
немесе алдына отырғызады [52].
1906 ж. Ішкі ... ... ... ... іс ... ... тиіс 1001 ... соттарынан жауап алынды. Соның
ішінде 847 соттарынан жауап алынды. Алынған ... ... ... сот отырысын ерекше ғимаратта өткізген соттың саны ... ... - 21, 297 сот ... істердің алдында да,кейін де
қарастырған. АҚШ-тағыдай, Англия, Уэльс, Ирландия аумағында «балалар» ... ... ... ... ... ... Ливерпульде,
Кентербериде, Честерде, Ковентрияда, Ноттингемде, Плимутте, Суффолкте,
Шеффилде пайда ... ...... Белфастта, Коркеде.
Шотландияда осындай сотты құруда жетістікке ... жоқ. XX ғ. ... ... ... ие ... ... ісін қарайтын
мекеме құрыла бастаған. ... ісін ... ... ... Hearing) ... сөз ... ... Қазіргі уақытта Шотландияда
аздап өзгертілген түрі қызмет етіп жатыр.
2.2 Франция және Германия
Құқық жүйесінде бұл ел ерекше ... ие. ... ... барысы
анық заң шығарушылық сипатқа ие. Англосаксондық және ... ... сот ... ... ... Оған ... ... мен Напалеонның классикалық кодексі, ең алдымен
қылмыстық, қылмыстық-іс жүргізу және ... ... ... жасаған
(1808 және 1810 жж.). Мұндай құқықтық базада кәмелетке ... ... сот ... ... ... емес. Францияда көп уақыт
бойы алқа соты ... етіп ... Сол ... тек ... жеке ... ... ... кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын алқалық
сотын құруды ... ... ... ... ... ювеналды
юстиция кейініректе пайда болды. Осы жаңа сот әділдігі жүйесін жүзеге асыру
үшін ... бір шама күш ... ... ... ... ... ... ерекше болды. Бірінші болып осыны «таратушы» заңгер емес, АҚШ-қа
барып келген, инженер Эдуарт ... ... Ол, 1906 жылы ... ... ... париждің Әлеуметтік мұражайында осы тақырыпқа байланысты баяндама
жасады. Баяндаманың маңыздылығы Американдық бас ... ... ... ... болды. Баяндамада ерекше орынды танымал сот
Линдсидің тәжірибесі алды [53]. 1907 жылы Бас бас ... ... екі ... Сена мен ... ... кәсіпқой
трибунал соттарының баяндамалары тыңдалды.
Алғаш рет олармен АҚШ және ... ... ... ... ... салыстыру жүргізілді. Басты ерекшілік, Францияда
сот шешімімен кәмелетке толмаған сотталушыларды түзеу-тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... 21 жасқа толғанға
дейін ұстап отырған. Альбанель американдық ювеналды юстиция үлгісін құруды
жөн көрмей, сот әділдігі ... ... ... түп ... ... ... ... ювеналды юстиция үлгісі Францияға танымал
болды. Оның құрамында сот, ... және алқа соты ... ... ... ... сот ... туралы Заңды қабылдамай ... 18 ... ... ... толмағандардың қылмысы бойынша
эксперименттік сотын құруды ... ... ... істері
бойынша арнайы тергеу соттары мен прокурорларын жалпы ... ... сот ... ... ... толмаған
айыпталушыларды бақылауды тапсырған. Тергеуші сот, прокурордың келісімімен
кәмелетке толмағанды отбасына және арнайы ... ... ... ... бір ... ... соты құрылғаннан кейін, артынша ... ... ... ... ... ... толмағандармен
айналысатын арнайы қамқорлық кеңестер құрыла бастады. Осы ... сот ... ие ... кіріп, от басы сотының құрылуына себеп
болды. Франциялық ювеналды юстицияның ағылшынсаксондықтан айырмашылығы ... ... ... талаптан тұрды. Альбанель сотының ... ... ... 12 ден 18 ... ... кәмелетке толманандар үшін "естілік" қасақана
қағидасы сақталған;
- кәмелетке толмағандар үшін «екінші ... ... Еске ... ол, ... ... ... ... оның әрекеті;
- істі сотта қараған кезде жариялықтың шектелуі, бірақ сот отырысына
баланы ... ... ... өкілдері қатыстырылды;
- кәмелетке толмағанның ісін жалпы сотта қарау, егер:
1) ... ... ... әрекет жасаса;
2) заңда көрсетілген, ауыр қылмыс жасаса;
3) қылмысты ересек адаммен бірігіп жасаса, және негізгісі ересек адам
болса.
Барлық осы ... ... ... ... толмағандардың соттары 1912 ж. 22 шілдедегі
Заңмен құрылған, 1914 ж. ... ... ... ... ... ... ішінде
Франция ювеналды юстицияны соңғы болып құрды. Сол кезеңде ... ... ... ... ... ... ... заң жобалары
ұсынылған. Олардың ішінде маңыздысы, кәмелетке толмағандар үшін ... ... ... ... бойынша қылмыстық іс шеңберінде
әлеуметтік зерттеулерге назар аударды. Ювеналды юстицияның концепциясы мен
философиясы туралы ... ... XX ғ. ... ... ... ... «әлеуметтік зерттеуді» есімізге түсірейік.
Германияда кәмелетке толмағандардың істері бойынша соттарды
американдық ұйымдастыру ... ол ... ... ... ... ж. ... заңи ... профессор Фройденталь жасады. Баяндама
мазмұны чикаголық «балалар» соты туралы болды. Фрациядағы ... ... ... бұл ... де ... бас ... айыру
комиссиясының арнайы есебі және АҚШ-та осы ... ... ... ... ... ... қамтыды. Баяндамада Германияда американдық
тәжірибені «балалар» сотын қолдануды ұсынылды. Ол кезде Германияда өңірлік
және ... ... ... етіп келгенін негізге алып, Фройденталь осы
соттардың құрамына қамқорлықты жүзеге асыратын, бір мамандандырылған ... ... ... ... ... ... тапсыру қажет деп
ұсынды. Осы соттардағы шеффендері (соттарды) дәрігерлер, мұғалімдер, ... ... ... ... Олар тек ... ... ... құзыретті болды. Осы саннаттағы істерді жабық мәжіліс түрінде
өткізу ... ... ... жобасы негізінде, Германияда
кәмелетке толмағандардың істері бойынша ең бірінші соты ұйымдастырылды. ... 1908 жылы 1 ... ... ... ... ... АҚШ,
Англиядағы кәмелетке толмағандардың ... ... ...... ... ... ... соттың құрамындағы бір сотқа бір
жылдың ішінде екі түрлі құзырет ... ...... және
шеффендердің соттылығындағы 12 ден 18 ... ... ... ... қарау. Бұл сот алдын ала тергеу жүргізіп, ... деп ... ... ... ... – балаларға қамқорлық
жүргізу.
Соттағы ... да ... ... ... ... ... бірақ жалпы соттардан бөлек арнайы ғимаратта
сот ... ... ... ... толмағандарды қамқорлық жасау
қызметін, балаларды қамқорлық ету одағының мүшелері өз мойнына ... ... ... ... ... ... ... өмір
жағдайы туралы мәлімет тапсырып отырған. Бастандықта қалған жасөспірімдерді
сот шешімімен олар қамқорлыққа алған [54].
2.3 Ресей Федерациясы
Ресейде кәмелетке ... ... ... ... соты ... 22 қаңтарда С.-Петербор қаласында ашылған. Артынша көптеген ресей
қалаларында ашыла бастады. Жаңа сот ... ... өте ... ... ... осындай соттар, Мәскеуде, Харьковте, Киевте, ... ... ... Саратовта қызмет жасаған. Орыс ... және 20-ы ... ... заң ... осы ... етуі жоғары бағаланып, Ресей аумағында жылдам таралған [55]. Ресейде
кәмелетке толмағандардың істері бойынша соттың ... ... әлем ... ... ... Оның ... кәмелетке толмағандардың қылмысымен,
және жасөспірімдерді қылмысқа итермелейтін ересек адамдармен айналысу.
Азаматтық және ... ... ... «балалар» құзыретіне жатпаған.
Осы соттың судьялары балалар қылмысын қарайтын мекемелерге сот бақылауын
жүргізіп отырған. Сол себептен, ... ... ... ... «сот ... ... атқаратын, кәмелетке толмағандарға қамқорлық
көрсететін мемлекеттік орган» деп қарастырған [56].
Кейініректе, 1913 жылы ... ... ... 17 ... толмаған панасыздардың ісімен айналысу кірген. Бұл оның азаматтық
және қамқоршылық сот ... ... ... Өте маңызды жағдайға көңіл
аударсақ, революцияға ... орыс ... ... ювеналды юстицияның
үлгісін аса сәттісі деп есептеген. Оларың қолында ... ғана ... соты мен ... жұмысының статистикалық көрсеткіші болуына
байланысты, оларға сенуге болады. Ресейдегі кәмелетке толмағандардың соты
келесі ... ... ... ... ісін әлем ... жеке өзі қарауы;
- әлем судьясын сот округінде тұратын тұрғындардың ішінен таңдау;
- судьяның кәсіби даярлығына, балалар психологисын білуі ... ... ... мен ... ұсынылған;
- соттың істі қарауының құпиялығы;
- формалды айыптау актісінің болмауы;
- сот өндірісінің ... ... ... ... сұхбат жүргізуі;
- ықпал ету мақсатында қамқорлық бақылау қолдану;
- әлем судьялар съезінің ерекше ... ... ... ... ... (әлем судьясының шешімдерін апелляциялық
инстанцияға беру).
XX ғ. басы іс ... және ... ... ағылшынсаксондық
үлгісімен, сондай-ақ сот өндірісімен ... ... ... ... ... құрылу тарихи ерекшелігін айта кету керек.
Бірінші рет, Ресейде құқық бұзушы ... жеке ... ... ... ... ... «балалар» сотын құру үшін, заң шығарушыларға
мәлімет пен мәселелерді ұсыну, осы санаттағы ... ... ... өндірісін құру. Мәскеу университетінің заң факультеті студенттерінің
күшімен зерттеу жүргізілді. Зерттеу ... ... - ... ... ... [57] ... ... құрылмай тұрып,
кәмелетке толмағандарға қолданылатын жалпы сот ... ... ... ... Кәмелетке толмағандардың құлмысымен күрес неге
қол жеткізді, кәмелетке толмағандардың соты құрылғанда және қызмет ... ... ... қалай қорғалды ? Ресей және батыс
заңгерлерінің сол ... ... ... ... табамыз. Тағыда,
Ресей ювеналды юстициятін жасаушы П.И. Люблинский есімізге түсірейік. Ол,
«Борьба с ... в ... и ... ... ... ... ювеналды юстицияның тарихи құндылығы жайында үш
ұйғарым жасап шығарды:
1) Оның ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың жеке басын және олардың қылмыс жасау
себептерін ... ... ... ... ... қатысты мемлекеттің қылмыстық саясатына
жаңадан құрылған ... ... әсер ... ... ... ... ... мен өзге де қорғау нормаларының болуына
қарамастан, қылмыстық саясатын кәмелетке ... ... ... ... іске асып ... ... юстиция пайда болғаннан
кейін оны жеңілдету іске аса бастады.
3) Барлық елде кәмелетке толмағандар сотының қызмет етуі, ... ... ... ...... және ... сот ... беріп
отырды.
П.И. Люблинский кәмелетке толмағандарға қатысты сот әділдігі қызметін
зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші:
1) Германия. 1883 жылдан бастап кәмелетке толмағандардың ... ... 1882 жылы 12 ден 18 ... ... сотталғандардың саны 30 719 адамды
құрайды, 1900 жылы – 48657 адам. Осы ... 10 мың ... ... саны 568 ... 1900 жылы – 745 ... ... ... 18
жастағы қылмыскерлер саны 58,3%, байланысты саны - 39%,(сол кезеңде ересек
адамдардың қылмысы 25% өсті).
2) Англия. Бас бостандығынан ... үкім ... 12 ден 16 ... ... толмағандар саны: 1894 жылы – 6 604 адам, 1900 жылы –
6 950 ... ... Бас ... айыруға үкім шығарылған жоғары
жастағы (16 – 21) топтардағы кәмелетке толмағандар саны: 1893 жылы – ... 1900 жылы – 14 027 ... ... ... 16 ... дейінгі сотталушылардың саны (1830 -1880 ... ... 16 дан 21 ... ... саны - 247% (ересек адамдардың
қылмысы - 127%). 1891 – 1900 жж. ... ... ... екі ... (жастық топта 16 жас) және 16 дан 21 ... алты ... ... мәліметтерде 1831 – 1840 жж. дан 1891 – 1900 жж. Францияда кәмелетке
толмағандардың қылмысы (16 ... ... және алты есе/ 16 дан 20 ... екі ... ... ... XIX ғ. соңғы бес жылдығында елде ... ... саны ... «Бас ... айыру мекемесінің» ісі
бойынша (15%) (ересек сотталғандар саны - 7%) өсу ... ғ. ... ... осы ... ... ... ... 1901 дан 1910 ж. аралығында.: ... ... өсуі - 3% (12 ден 18 ... ... ... ... ... Англия. XX ғ. бірінші он жылдығында 16 ... ... ... ... ... Оған ... 1908 жылы ... туралы бірінші ағылшын Актісі. 1910 жылдан бастан Англияда
кәмелетке толмағандар соттарының статистикасы ... Осы ... ... ... ... толмаған құқық бұзушылардың саны 31 467,
сол жылы жалпы сотта 2 620 болды. ... ... ... ... ... көрсетеді. 1961 жылы Англияда бас бостандығынан айыру
мекемесіне 16 жастағы, тек бір ... ... ... ... XX ғ. бірінші он жылдығында кәмелетке толмағандардың ... ... ... еуропа елдерінде байқалғандай). 1907 – 1908 жж.
Францияның қылмыстық статистикасымен ... есеп ... ... ... 1905 жылы қылмыс жасады деп айыпталған 11-15
жастағы кәмелетке толмағандар саны 24 ... 1908 жылы – ... ... 1905 жылы – 119 адам, 1908 жылы - 162 адамды құраған.
4) Ресей. XX ғ. бірінші он жылдығында Ресейде басқа ... ... ... ... ... күрт өскен. 1890 жылмен салыстырғанда
1910 жылы: әлем ... - 118%; ... ... - 78%. Осы ... ... кәмелетке толмағандарға жаза қолданып отырған.
1910 жылы Петерборда кәмелетке толмаңандардың ісімен ... соты ... ... ... ... ... ... мәліметі бойынша/ өсуі байқалған.
Соған қарамастан, жағымды нәтижелер көрініп тұрған: қоғамның осы мәселеге
көңіл аударуы және кәмелетке ... ... ... сот ... ... ... ... қатысты тәрбиелеу саясатына көшу.
Қазіргі кезде РФ жекелеген аумақтарында ювеналды юстиция жүйесін
құру бағдарламалары белсенді ... ... ... Бұл бағыт бойынша өзінің
аумағында алты аймақ: Ростов облысы, Саратов облысы, ... ... ... өңірі, Волгоград және Кемеров облысы пилотты
жобаларды жүзеге асыруда. Сонымен бірге донорлақ ... ... да ... ... және ірі ... қорлармен
қаржыландырылатын бағдарламалар) және сот, құқық қорғау органдары,
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жеке ... бастамашылықтарға да бірдей назар аударылады. Жақын болашақта РФ
тағы да екі ... Перм ... және ... өңірі
(Владивосток) ювеналды юстиция жүйесін құру бойынша ... ... ... отыр.
Ресейдің Жоғарғы Соты ювеналды соттарды еңгізуді қолдады. Осылайша,
2001 жылдың 1-қаңтарынан ... ... ... Ростов облысындағы РФ
Жоғарғы Сотының жанындағы Сот ... ... ... ... ... ... Даму Бағдарламасының «Кәмелетке
толмағандарға қатысты сот төрелігін қолдау» атты жобасын жүзеге ... ... ... ... судьялардың мамандануы, сонымен
қатар судьялардың көмекшілері - ... ... ... қиын ... ... ... ... көрсету жөніндегі әлеуметтік қорғау
органдарымен өзара әрекет ететін әлеуметтік қызметкерлер ... ... ... ... толмағандардың мүддесі үшін жеке
қаулыларды шығару жөніндегі сот практикасы қалыптасты, осы жеке ... ... ... ... ... ... табылады, олар
профилактика жүйесінің органдары мен мекемелерін кәмелетке толмағандарға
қатысты жеке дара ... ... ... және ... ... істері бойынша комиссиялар және Ростов
облысында олардың құқықтарын қорғау туралы» Облыстық Заңының ... ... ... «Ресей Федерациясының заңнамасында көзделген реттерде сот
қылмыстық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органның қызметін комиссиялар
атқарады». Сонымен ... ... ... 7-бабы көрсеткендей кәмелетке
толмаған сотпен тағайындалатын тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу ... ... ... жағдайларында одан бас тарту және материалдарды
кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауапкершілкке тарту үшін жіберу ... ... ... ... толмағандарға жазалау емес, ал
тәрбиелеу тұрғысын қолдану, кәмелетке толмағандарға қатысты ... ... оның ... ... ... сот ... жүзеге асыру
бөлігінде Облыстық Заңның ережелері РФ ҚК және ҚІЖК ... ... ... ... ... мүмкіндік береді [60, 60 б.].
Практика көрсеткендей қылмыс жасалуына ... ... ... және ... ... нормаларының бұзылуы себеп болады. ... ... ... нақты қылмыс жасауға итермелеген себептер мен
жағдайларды ... ... ... ... ... ... анықтауды,
айыптау формуласына тікелей қатынасы жоқ ... ... ... да ... актілермен танысуды талап етеді. Осының барлығын сот
отырысы кезінде орындау ылғи да мүмкін ... ... ... біздің
ойымызша сотқа жеке қаулы құруға рұқсат беру үлкен ... ие ... еді ... ... ... қазіргі іс-қимылдары
Кәмелетке толмағандар үшін бірінші соттың құрылғанына 100 жылдай өтті.
Ювеналды юстиция өзгеруі қажет еді және ... ... АҚШ пен ... ... ... еске ... соны байқаймыз. Және ювеналды
юстициятің өзгеруі бірдей болған жоқ. ... ... ...... сотын Ресейде құруды жоспарлап отырған. Сол кезде ... ... ... ... [62]. ... жасау үшін ювеналды
юстициятің мазмұны мен қызметін түбегейлі өзгертетін тақырып алынды.
3.1 ... ... ... ... ... концепциясы аралас сот ретінде
қарастырылады - ... ... ... ... Екі ... ... қажет:
1) қазіргі заманғы «балалар» соты таза қылмыстық емес.
2) кәмелетке толмағандар үшін соттың негізін қалаушы соттары ... ... ... ... Доктринаны және АҚШ-тағы кәмелетке
толмағандар үшін бірінші сотты еске түсірсек: ... ... ... ... етуі ... Пенсильвания штатының заңымен
азаматтық құзыреттегі сот шешім шығарды. Ювеналды юстицияның өзгеруі
дегеніміз - ... ... үшін ... ... ... ... ... ғана орын тапқан. Италияда, Швейцарияда, Германияда
кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот ... ... ... ...... қызметін жүзеге асыратын кәмелетке
толмағандар үшін соты бар елдерде ... ... ... қамқоршы соттары) өзгерістер болып жатқан жоқ. Отбасы
сотын құру мақсаты, құқық бұзған жасөспірімге ... ... ... ... Сот ... ... ... бұзған мәселені
ғана емес, құқық бұзылғанға байланысты сот процессінде пайда болатын
барлық сұрақтарды қарастыру ... ... ... ... ... ... ... байланысты даулар және ... ... ... сот ... жататындақтан,
кәмелетке толмағандар үшін соттың ... ... ... ... ... ... ... үрдісінде кәмелетке
толмағандардың істері бойынша сотты азаматтық сотпен ауыстыру ... сөз ... Бұл ... кәмелетке толмағандар үшін соты
балалар мен жасөспірімдердің ... мен заңи ... ... ... ... ... мәсеені шеше алмайтын болғаннан,
отбасы сотын құру ой туды. Сол кезде қызмет етіп ... ... соты және ... ... ... ... ... болды. 1947-
1948 жж. Жапонияда отбасы соттары құрылды. Соның артынша, Францияда,
Англияда, Бельгияда, Люксембургте, АҚШ-та құрыла ... [63]. ... 60-70-і ... олып ... ... ... ... юстицияның
жаңару мәнін бағалау үшін бастапқы үлгісіне – жапондық отбасы сотына
көңіл бөлсек. Жапондық отбасы сотының ... ... ... ... толмағандардың қылмысы мен құқық бұзуы;
- кәмелетке толмағандарға зиян келтіретін үлкендердің қылмысы;
- кәмелетке ... ... мен ... ... ... ... барлық кешенді мәселелері;
Соның ішінде:
- кәмелетке толмағандарды бақылау және қамқор жасау;
- жасөспірім – маскүнемдерді оқыту;
- отбасы және басқа да ... ... ... соты аймақтық соттар жүйесіндегі дербес сот болып
табылады. Оның құзыретіне 14 тан 20 жасқа дейінгі кәмелетке ... ... ... ... сол ... ... бейімделмеген» тұлғалар
кіреді. 16 жастағы кәмелетке толмаған ауыр қылмыс ... оның ісін ... ... ... ... ... соты ... зерттеу» тәртібі
бойынша істерді қарайды. Отбасы сотының жанында көмектесетін қызмет ... ... ... ... ... жүйе бар. ... қатар, отбасы сотының
жанында әлеуметтік жұмысшылар біріктірілген, дәрігер – психиаторлық кеңес
пункті қызмет ... ... ... ... және ... ... жүйесіндегі пробация қызметі агенттерінің дәрежесіне тең. Және де,
отбасы сотында ажырасу ісі бойынша татуластыру ... ... ... ... бар ... соты жасөспірімдерге төмендегідей тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... жасөспірімді дұрыс жолға түсіге міндеттеу, келтірген зиянды ... ... бір ... ... ... ... ... да бір
қызмет көрсету, жәбірленушіден кешірім ... ... ... ... орналасу, тәрбиелік, түзу жолға салатындай мәні бар сабақтарға
қатысу, ... бір ... ... ... ... бас ... спирттік
ішімдік, басқа да мас болуға апаратын соқтыратын заттарды ... ... ... ... заңды қамқоршысының жауапты
бақылауын орнату;
4) жастар ұйымдарының немесе ... да ... ... ... ... жасөспірім үшін жауап бере алатындай сенімді адамдардың
бақылауын орнаты;
5) жетекшінің бақылауын қолдану;
6) жасөспірімді ... ... ... және де жасөспірімдер
ісімен айналысатын қоғамдық ұйымдарға немесе мекемеге олармен алдын-
ала кеңесіп, келісіп алғаннан ... ... ... автокөлік жүргізуге тыйым салу жөнінде шешім шығару;
8) жазалауға жататын әрекеттер жасау ... ие ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысымен айналысатын мекемеге ... ... ... ... ... ... жасөспірімдерді түзету мекемесіне орналастыру туралы шешім шығару;
11) жанұялық істерді қарайтын соттың ... үшін ... және ... ... жөніндегі кодексте көзделген өзге
де жазаларды қолдану [71, 19-20 б.].
Құқықтық доктринада отбасы ... ... ... ... кәмелетке толмаған бала отбасында органикалық ... ... ... ... отбасында жеке тұлға болып табылатын, жақсы
жағдайда өмір сүруі қажет. Және жасөспірімнің тәрбиесі ... ... ... апарады [65]. АҚШ-та екі түрлі жүйе бар: ... соты және ... ... ... ... соты ... қызмет жасайды (1970-1972 жж. пайда ... ... ... ... ... толмағандардың істері бойынша соттарда қызметін
атқара берген (мысалы, АҚШ, Францияда). ... ... ... ... ... ... деп ... Кәмелетке толмағандардың істері
бойынша, азаматтық және ... сот ... ... ... ... ... ... істері бойынша әкімшілік орган. Соттың
баламасы
Осындай органдар жүйесі бірнеше елдерде құрылған. Олардың құзыреті,
міндеттері, қызмет ету ... ... ... ... Әдетте заңдарда кәмелетке толмағандардың істері бойынша соттың
орнына әкімшілікпен ауыстырудың жағдайлары мен ... ... ... екені
туралы ескертпе жасайды. Әдебиеттерде «балама» деп ... ... ... юстицияның әртүрлі қызмет ету кезеңінде пайда болған,
олар әртүрлі ... ... ... ... ... ... болған.
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша және олардың ... ... ... ... мен комитеттер солардың бір түріне жатады.
Олардың ішінен бір ... ... ... ерекше және қызықтысын
таңдап алу ... Олар – 1959 жылы ... ... ... ісі ... ... ... елдеріндегі жастардың
амандығына байланысты комитеті, Бельгиядағы жастардың құқығын қорғауға
байланысты комитеті. Алдын ала айта ... ... ... ... ... пен ... қызметке байланысты барлық құқықтық институттың
белгілеріне ие. ... ... ... көңілі толмауының
нәтижесінде, балама органдар мен ... ... ... ... ... ... ... органдар осы күнге ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың қылмысын түпкілікті жойған
жоқ, бірақ, кәмелетке толмағандардың құқық бұзуының ... алып ... ... ісі ... балама араласудың мәселесін 1974 жылы
Оксфордте өткен Кәмелетке толмағандардың істері бойынша ... ... ... IX ... белсенді талқылады
[66]. 1958-1959 жж. аралығында Болгария мен ... ... ... ... ... ... Олар ... үкіметтің
құзыретінде болған. Кейініректе, 1968 ж. Польшада балалар мен жастардың ісі
бойынша комиссия ... ... ... осы ... ... ... ... істерін қарауға және тәрбиелеу мақсатында мәжбүрлеу
шарасын ... ... ... ... соттық емес кәмелетке
толмағандардың істері бойынша әкімшілік органдар Батыс Еуропада да құрыла
бастаған: 1965 жылы ...... ісі ... ... ... құрды. Кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот ... ... ... ... міндеті және орны қандай? Оның
түсінігін соттың орнына әкімшілік соттық емес органды ... ... ... ...... органның қызметімен қатар, сот
процессі шеңберінде (мысалы, сотқа дейінгі және соттың тапсырмасымен пост-
пенитенциарлық ... ... ... ... мүмкіндігінде. Заңда
көрсетілген жағдайда айтылған органдар (мысалы, тәрбиелеудің әкімшіліктері,
пенитенциарлық ... ... ... айыпталушыларға,
сотталушыларға, сотталғандарға қатысты құқықтық салдар туғызатын шешімдер
қабылдау құқығына ие ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға қатысты көптеген елдерде қызмет
ететін, ... ... пен ... көрсететін органға мән берейік.
Әрине, оларды балама сотқа жатқызу даулы болып келеді [67]. ... ... сот ... ... қылмыстық жауапкершіліктен және жазалаудан
(немесе қылмыстық істі қозғаудан бас ... ... оған ... ... ... шарасын» қолдау туралы шешім шығарса есептеледі. ... ... ... 54 ... ішінде 50-ң заңнамасында бір
немесе бірнеше балама араласудың түрлері қарастырған. ... ... ... ... соттың орнына, балалар мен жасөспірімдерді
құқықтық ... ... ... ... ... толмаған құқық
бұзушылардың алдын алуға ... және ... ... ... ... ... ... органдары бар. Осы органдарға
кәмелетке толмағандардың ісімен ... ... ... мен
комитеттер жатады:
- Ресейдегі (ертеректе – ... КСРО ... ... ... ... ... ... жастарды қорғау комитеті;
- Скандинавия (Дания, Норвегия, Швеция) және Финляндия елдеріндегі
балалар мен ... ... ... ... ... ... бойынша, соттың орнына балама араласу ... ие ... ... ... ... ... мен міндеттерінің арасында
ұқсастықтар мен айырмашылықтар көрінеді. Жоғарыда көрсетілген ... ... мен ... ... ... келесідей:
- барлық осы органдар кәмелетке толмағанның құқығы мен заңи мүддесін
қорғау құқығына ие ғана ... ... ... ісі ... ... да ие болып табылады;
- барлығы құқық бұзушылыққа ... ... ... ... өмір сүру ... мен тәрбиелеудегі жағымсыз
жайттарды болдырмау қызметін атқарады;
- олардың құрамына: балалар мен ... ... ... мен ... ... ... ... ие тұлғалар;
қоғам өкілдері (қауым, мөлтек аудандары, ... ... ... органдарда істі қарау рәсімі заңдар мен өзге ... ... осы ... ... ... заңмен міндет жүктеледі және
оларды жүзеге асыруда жылдам әрі шынайы нәтижеге жетуге бағытталған. ... олар ... алу ... ие ... табылады.
Ресейдегі кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын комиссия ... 14 ... ... ... мен 14 тан 16 ... ... ... қауіпті әрекет жасаса және жасаған қылмысы үшін
қылмыстық жауапкершілік 16 жастан басталса;
- ... ... ... бойынша сот немесе прокурор ... ... ... ... 16 тан 18 ... жас ... жасалған әкімшілік құқық бұзушылық;
- заңда көзделген жағдайлар – мемлекеттік немесе қоғамдық мүлікті ұсақ
мөлшерде ... ұсақ ... жол ... ... өзге ... қарсы жасөспірімдердің әрекеті, оларға, сабақтан ... ... ... ... ... кету және ... ... кәмелетке толмағандардың істері бойынша комиссияның
құзыретіне ата-аналардың ата-ана құқығын асыра пайдалану немесе ... ... ... ... қарастыру жатады. Осындай істерді
қарап болғаннан кейін, сотқа арыз жазу, ата-аналардың ... ... ... ... ... алу мәселесі туындайды. Егер, қарастырып өткен
кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын ... ... ... ... ... ... Скандинавия елдеріндегі комитеттермен және
Бельгиядағы жастардың істері бойынша комитеттермен салыстырсақ, аталған
органдар ... ... ... көз ... ... пен
бельгиялық комитеттер қызметінің басты бағытын кәмелетке толмағандардың
құқықтары мен ... және ... қол ... қорауға бұрады.
Скандинавиялық комитеттер келесі мәселелерді қарастырады:
- жағымсыз дамудан балалары алып шығу;
- балалардың әлеуметтік амандығына жалпы бақылау жасау;
- балалар мен ... ... ... ... ... ... билік органы) ұсыныс жасау;
- сот алдына қамқоршылық пен қорғаншылық мәселесін қою.
Швециядағы кәмелетке толмаған ... ... ... жұмыстың моделі ерекше қызығушылық тудырады. Біріншіден,
кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... ... берілген және қоғамның алдындағы жауапкершілігі де зор.
Екіншіден, әлеуметтік қызметкердің ресми ... өте ... ал ... ... ... ... ... қызмет муниципалдық қызмет болып
табылады, ол (ведомоствалық емес) аумақтық қағида бойынша ұйымдастырылған.
Бұл нақты ... ... ... ... ... аумағында жұмыс
істейтін мамандардың күшімен шешуге мүмкіндік береді, кәмелетке толмағанның
тек қана жеке қасиеттері ғана емес, оның ... және ... ... ескерілетіндіктен бұл кәмелетке толмағанға көрсетілетін
әлеуметтік көмектің дер ... ... ... және ... ... ... шведтік әлеуметтік өз жұмысында полициядан
және соттан тәуелсіз. Іс жүзінде әлеуметтік қызметкердің ... ... ... ... мен ... ... ... болып табылады және кәмелетке толмаған тарапынан әлеуметтік
қызметкерге деген ... ... ... етеді.
Шведтік заң бойынша полиция мен әлеуметтік қызмет жұмысты тығыз
байланыста атқаруға тиіс. Сондықтан, ... ... ... ... ... істеудің арнайы Әлеуметтік бөлімі бар. Бұл бөлімде
полицияда әлеуметтік ... ... ... ... ... ... полицейлер мен әлеуметтік қызметкерлер тығыз байланыста
жұмыс атқарғанына қарамастан әлеуметтік ... ... ... Кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін полицияның және де ... ... ... ... қызметкерлердің іс-қимылдарын
үйлестіру процессін қысқаша сипаттайық. Плиция 18 ... ... ... ... ... ... ... әрқашан кәмелетке толмаған
тұратын ауданның әлеуметтік қызметіне жіберуге міндетті. ... ... ... ... ... түрде әлеуметтік қызметкер
қатысады, бірақ сұрақтарды тек ... ... ... ... полиция қызметкері жауап алғанда әлеуметтік ... ... ... біріншіден, кәмелетке толмаған құқық бұзушының
әлеуметтік мәртебесін талдау үшін қажетті ... алу; ... ... ... алу ... сақталу кепілдігін
қамтамасыз ету.
Швед заңнамасына сәйкес, 21 жасқа толмаған жас адам әлеуметке қарсы
әрекетіне байланысты ... ... ... ... ... ... бар [68]. Кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот
өндірісінде аталған қызмет түрлері тиісінше соты бар, ... ... ... Олар ... ... ... да бір ведомсва төңірегінде қызмет
жасайды. Мысалы, АҚШ-тағы кәмелетке ... ... ... бөлу мен
бақылау орталығы бас бостандығынан айыру және пробация департаментінде, ал
Францияда бақылап тәрбиелеу әділет министірінің департаментінде ... ... ... істеп кле жатқан қазіргі заманғы ювеналды юстицияның
жаңашалануы екі қарама-қарсы бағытта жылжып келген:
1) құрушылардың пікірінше, кәмелетке ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын соттық емес әкімшілікорган
құру.
3.3 ... ... ... аренада.Халықаралық ынтымақтастықтың басым
бағыттары
Ювеналды юстиция саласында халықаралық ынтымақтастық танысу сапарынан
және осы ... ... ... ... екі ... басталған. Қазіргі біздің түсінуімізше бастапқы кезеңді
халықаралық ынтымақтастық деп ... ... ... ... ... ... ... және солардың артынан лескен көптеген
басқа заңгерлер мен заңгерлер еместер, кәмелетке ... ... ... ... ... ... АҚШ-қа барды. Шетел
ғалымдарымен, тәжірибесімен тікелей ... ... ... жинау тәсілі
ерекше болып көрінген. Бірінші тәжірибе ... ... ... тарады.
П.И.Люблинский «балалар» сотының жұмысын осылай зерттеуге ... ... көз ... ... екі ... ... әлемде ювеналды
юстицияның таралуын тездетті. Ал, ювеналды юстицияның болашағына ... ғ. ... екі ... ... ... ... және халықаралық
деңгейде аса қиын және екі жақты ынтымақтастықты дамытуға күш ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастықтың тарихи
екінші кезеңі – осы ... ... ... құру және ... мүше
мемлекеттер өкілдерінің бірігіп зерттеулер жасауы. Қазіргі біздің
түсінігімізше осы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдар бірден құрылған жоқ.
Ақпарат жинау ... ... ... ... ... ісімен
айналысатын соттардың қатынасы күшейді. Ақыр аяғында, 1928 жылы ... ... ... ... халықаралық ассоциациясы құрылды. 1928 ж.
шілде айында өткен ассоциацияның бірінші конгрессінде жарғысы қабылданып,
мақсаттары ... Осы ... ... мен ... ... ... ... соттардың қызметіне мүмкіндік жасау;
соттардың кәсіби қызметін жүзеге асыруда жағымсыз әсерден қорғау.
Бұл ассоциация 1930 ж. шілде айында ... V ... ... ... ие ... Ол, ... ... ісі бойынша
халықаралық магистраттар ... деп ... ... (МАМН). 1978 жылы
кәмелетке толмағандардың және отбасы ісі бойынша халықаралық магистраттар
ассоциациясы деп ... ... ... ... ... мен ... ... кәмелетке толмағандар мен отбасын қорғау мақсатында сот
әділдігінің заңнамасы мен ... ... ... ... ... мен ... ... айналысатын өзге тұлғаларды тану
үшін шақырылған. Дәл осы ассоциация отбасы сотын құруды насихаттаған. ... ... ... ... ... бұратын әлемдегі жалғыз үкіметтік
емес ұйым (ЭКОСОС пен ЮНЕСКО-да «Б» дәрежесіне ие). Әрбір оның ... ... ... өзге ... ... ... форумдарға қатысуы – кәмелетке толмағандардың ісі бойынша сот
әділдігінің теориясы мен ... ... үлес ... ... ... ... ... құқықтану әдісін кеңінен қолданады.
1928 жылы тағы бір халықаралық заңгерлер ұйымы құрылды, ол ... ... ... ... ... құруға негіз
болуы керек еді. Заңгер мамандығындағы әйелдердің халықаралық ... ... ... ... емес ... дәрежесіне ие («Б» дәрежесіне).
Бастапқыда, Ейропа ... ... ... құры ... ... заң ... ... және
өмірде оны жүзеге асыру құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... соттармен қақтығысты. Сонымен,
ЗӘХФ «балалар» сотымен айналыса ... ... ... ету кезеңінде
зерттеулер жүргізіп, өздерінің конгресстері мен кеңес ... ... ... ... күрделі мәселелер мен қазіргі
жағдайын қозғады. Оларды сот арқылы қорғау артықшылыққа ие болды. Кәмелетке
толмаған құқық ... ... ... ... ... ... болған
кезде, - кәмелетке толмағандардың ісімен айналысатын сотқа жүгінген. ... ... ... ... 1968 жылы ... ... ... арнайы
Кеңес отырысы арналған. Ювеналды юстиция мәселесін зерттеуге мақсат
қоймаған ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдарды атап кетуге болады. 1947 жылы ... ... ... ... ... ... 1934 жылы ... криминологиялық қоғамы (ХКҚ) (МКО), 1924 жылы құрылған,
Қылмыстық құқықтың ... ... ... (МАУП). ХКО – кәмелетке
толмағандар қылмысының ... ... ... осы қылмыстың алдын алуға шара
қолдану; ҚҚХА – қылмыстық құқықтың қылмыспен күрес ... ... ... ... ... ... жазалауды
қолданумен айналысқан. ӘҚХҚ құрылғаннан бері он үш ... ... ... ... ... ... ... арналған: 5-ші конгресс -
«Әлеуметтік тұрақтанбаған балалар мен жасөспірімдерге қатысты әкімшілік
немесе соттың ... ... он бір ... кәмелетке толмағандардың
қылмысымен күресу сотының зерттеу және ... ... ... ... мен ... ... қорғауға байланысты болған.
Мысалыға, ӘҚХҚ-ң конгрессінің тақырыбын атауға болады: 8-ші (1971 ж. Париж)
- «Сот ... ... 9-шы - ... ... ... ... зерттеу орталығы мен оның комитеттері және маман топтарының
жұмысына кәмелетке толмағандар үшін сот ... ... ... ... ювеналды юстиция мәселесіне байланысты халықаралық ... ... ... жаһанды, жаңа мәнге ие болды. Кәмелетке толмағандардың
қылмысы мәселесімен және ... ... ... ... ... БҰҰ-ң балаларға көмек көрсету халықаралық ... ... ... айналыса бастады. Аталып кеткен халықаралық ұйымдар БҰҰ-ң ... ... ... ... БҰҰ-ң Бас хатшысының жұмысына және БҰҰ-ң зерттеу
орталығына белсенді көмектесуді ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастық дамуына түрткі болатын
халықаралық құжаттар дайындала ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың алдын алу және
құқық бұзушылармен айналысуға байланысты БҰҰ-ң әр бір бес жыл ... ... ... аса ... ... табылады. Оларға бастау болып, 1955
жылы ... ... ... 1-ші конгессі өткізілді. 1995жылы Каирде 10-шы
конгрессі өткізілді. ... ... ... күн ... ... қатар, ювеналды мәселесін қосып отырған. БҰҰ-ң 2-ші конгрессі ... ... ... ... толмағандар қылмысының түрі мен құқық
бұзушылармен айналысу әдісіне арналған. Сонымен ... ... ... ... ... ... көп жоспарлы қызметі мен оның ... ... ... ... ... халықаралық байланысқа
қызықты мән береді. Батыс әдебиеттерінде 50-ші жылдардан бастап XX-шы ... ... ... ... ... 50-ші және 60-шы жж. ... ... АҚШ-та, Жапонияда, Азия елдерінде, Латын Америка ... ... ... кәмелетке толмағандар қылмысы өсіп жатты. Сол кезде ... ... кіші ... ауыр ... ... ... бола
бастады. Кәмелетке толмағандардың қылмысына қоғамның ... ... ... ... ... ... ... бастады. Ювеналды юстиция
тарихында мұндай құбылыс орын алған. Еске түсірсек, XIX ғ. ... ... ... ... өсуі ... ювеналды әділет пайда
болған. 50-60 жж. қиын кезең болып ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жас
балалардың қылмысы көбейгендігін ... Ол ... ... ... ... ... ие болып, «№1 ... ... ... ... күресу үшін халықаралық бірлесу уақыты ... үшін ... ... ... шешуші факторлардың бірі болып
есептелген. Кәмелетке толмағандардың қылмысымен айналысатын ғалымдар мен
тәжірибешілердің ... ... ... осы ... ... ... тырысып, қылмыстың өсу себептерін анықтап, жаңа
криминогендік жағдайға сай ... ... ... ... шарасын өңдеп шығару
міндеті тұрды. 50-60 жж. ауыр криминогендік жағдай осы сала ... ... ... ... әкеліп соқты. Осы зерттеулердің
нәтижесі болып, қылмыстың алдын алу мен құқық бұзушылармен ... ... 2-ші ... ... (1960 ж. ... Конгресстің бас
баяндамасы «Кәмелетке толмағандар қылмысының жаңа түрлері» деп аталған
[69]. Бас ... ... ... ... ... ... ... зерттеушісі Вольф Миддендорф болған. Баяндама
криминологияға ... ... ... оның ... ... зерттеу
біздің тақырыптың шегінен шығып ... ... оның ... кәмелет жасқа толмаған соттардың және жасөспірімдермен
айналысатын ... ... ... болған. Ол баяндамада соттар мен өзге
де құқық қорғау ... ... және ... ... ... бағаланғандығын білдірген. Миддендорф баяндаманың төрт бөлігінің
соңғысын кәмелетке толмағандар қылмысының жаңа түрін алдын алу ... ... үшін ... қызметіне арнаған. Миддендорфтың
баяндамасының төртінші бөлігіне келетін болсақ, ол ... ... ... ... шеңберінде кәмелетке толмағандармен айналысу
жобасы, жазаны орындау және ... ... өзге де әсер ... шара ... түрі ... ... жасөспірімнің әрекетін
бақылау; кәмелетке толмағанның қылмысы қайталануын ... алу. ... ... ювеналды юстицияның қызмет етуіне байланысты жас адамдар
тобына жататын, бір бөлігі ... ... ... ал бір ... ... ... бойынша жас ересектерге жатқызылған (16
жастан 21жасқа ... және 25жас - ... ... ... ... ... ... мәселелерді қарастырды. Сот проссесі аясында ... ... ... ... үшін ... жас ... ... арнайы сот юрисдикциясын құру;
2) жас ересек құқық ... ... ... үшін сот
юрисдикциясына жатқызу;
3) ... ... мен ... ... үшін ... ... жас
ересек топтағылардың соттылығы туралы мәселесі шешіліп жатқанда
құзыретін төмендегілерге байланысты белгілеу:
а) ... ... ... ... ... жынысы;
в) құқық бұзушының есейу деңгейі;
г) істі нақты сотқа беру туралы соттың шешімі;
д) құқық бұзушының өзі ... ... ... ... ... сотқа сеніп тапсыруға болады егер, жас құқық
бұзушылармен айналысатын арнайы мекемелер ... ... ... ... ... болса (мысалы, жастардың ісімен айналысатын
қызметі). 90-шы жылдары ұлттық заңнамаларда жас ересек құқық бұзушыларды
– айыпталушыларды, сотталушыларды, сотталғандарды, ... үшін ... ... ... ... ... сәйкес, оларға арналған
арнайы соттар да құрылмаған. Ал, бұл ... жас ... ... мен ... юстициятің дамуына маңызды. Ювеналды юстиция
мәселесіне байланысты халықаралық ... ... ... орынға ие болып табылады. Мүше мемлекеттер халықаралық жобалар
арқылы ортақ міндеттерді шешеді, жобаға ... ... ... ... ... ... арқылы мәселені терең зерттеуге, ғылыми
концепциялар құруға, ұлттық заңнамаларды ... ... ... ... ... ... аясы кең емес. Оған ұйымдастырушылық
және қаржылық артықшылықтарға ие, мысалы, БҰҰ-ң орталықтары орнын басады.
Ювеналды ... ... ... ... өзіне
жасөспірімдер мен жастар қылмысын аймақтық зерттеулер жүргізуді қосады.
Оларды жүргізуге себеп ... ... ... ... өсуі ... деңгейде оларға шара қолдану ... ... ... ... ... сот тәжирибесін, халықаралық деңгейде
оларды жариялау қажеттігін ескеру керек болды. Сол үшін ... ... ... ... ... дайындаудың БҰҰ-ң
арнайы жобалары дайындалды. Әр бір баяндама елдің ... бір ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың ісі бойынша
сот әділдігіне байланысты сұрақтарды да қамтыды. Баяндамалар мемлекеттік
емес, авторлық түрде болды. БҰҰ бар ... бес ... ... ... ... ... ... Латын Америка, Азия және Таяу
Шығыс, Орталық Шығыс аймақтары бойынша. Қосымша Австралия және ... ... ... ... ... ... ... еуропалық
ғалымдар мен тәжірибешілердің Таяу Шығыс елдерінде жүргізген зерттеулерін
айтуға болады. ... ... ... Сауд ... Иран, Ирак, Мысыр,
Сирия, Түркия, Йеменді қамтыған.Орталық Шығыс баяндамасына:
1) кәмелетке толмағандар қылмысының жалпы ... ... ала ... ... ... кәмелетке толмағандарға қолданылатын
мәжбүрлеу шараларының әдістері;
3) кәмелетке толмаған құқық бұзушыларды бақылау ... ... ... үшін ... қызметі: құзыреті, сот
процедурасы, қылмыстық қудалау; жазалау және өзге әдістері;
5) әлеуметтік қызметтердің әрекеті;
6) орта ... ... ... ... ... ... ... және континентальдық құқық жүйесіндегі елдердегі
кәмелетке толмағандар үшін ... ... ... ... көрініс тапқан. Сот процедурасына жеке тұлғаны ... ... және ... ... құқық бұзушының өмір сүру
жағдайы, бақылау және зерттеу ... ... ... бақылаудың нәтижелері кіреді. орта Шығыстағы ювеналды
юстицияның ... ... ... әдет-ғұрыптарға, отбасының
мәртебесіне тәуелді болуында. Соттағы жасөспірімдерді бақылауды ... ... ... ... ... БҰҰ ... ... халықаралық
ынтымақтастықтың нәтижесі болып 1984 ж. Кәмелетке толмағандарға қатысты
сот әділдігін ... ... ... ... ... ... ережелерін) айтуға болады. Пекин ережелерінің мазмұнында
бірнеше халықаралық құжаттар ескерілген. Мысалы, Қылмыстың ... ... ... 6-шы ... резолюциясы (1980 ж. Каракас пен
Венесуэлада ... ... ... ... ... ... Конституциясының 3 бабында көрсетілгендей
мемлекеттік биліктің бірден-бір ...... ... ... – мемлекетіміздің басты мақсаты болып табылады [70].
Адам құқығы мен ... ... ... ... ... ... оған ерекше мән беріп келе жатқандығын байқаймыз.
Оған аз уақыт ішінде еліміздің демократияға ... бет ... ... мен ... конституциялық құрылыстың негізі етіп
қалағаны, ішкі және сыртқы ... ... ... ... даму ... ... ... ерекше құбылыстарымен ерекшеленеді.
Мемлекетіміздің адам құқықтарын қамтамасыз етуде қоғамдық ... ... ... ... ... ... мысалы, "Қазақстан-2030"
стратегиялық бағдарламасынан айқын көреміз.
БҰҰ-ң Бас Ассамблеясы жариялаған Бала ... ... ... ... бардың ең жақсысын беруге міндетті ... пен ... ... ... ... ... да бір ... қолданғанымен, ата-ана махаббатын, олардың қамқорлығын еш уақытта
айырбастай ... ... да ... бала ... ... моральдік, материалдық қамқорлықта өсіп жетілуі тиіс. Әр ата-ана
Президентіміздің "Қазақстан-2030" ... ... ... міндеттерінен біздің ұрпақтың келер ұрпақтар алдында орасан зор
жауапкершілік ... ... ... есте ... ... ... ... мәнін түсініп, жүрекпен сезінуі керек [71].
Ювеналды юстиция (кәмелетке толмағандар үшін сот төрелігі) Қазақстан
үшін ғана емес, бүкіл ... ... үшін де ... проблема
болып табылады. Оған көптеген ғылыми зерттеулер, пікір таластары, дөңгелек
үстелдер мен конференциялар арналған. 
Қазақстан ... ... ... ең ... ... ... және ... өмiрi, құқықтары мен бостандықтары деп жариялады.
Конституцияның 27-бабы, неке мен отбасы, ана мен әке және бала ... ... деп ... [72]. Осы ... ... ... ... үшін Қазақстан кеңес одағынан кейінгі кеңістікте
алғашқылардың бірі ... 1994 жылы Бала ... ... конвенцияны
ратификациялады. Сондай-ақ 2001 жылы Балаларды саудаға салуға, ... және ... ... ... бала ... ... ... хаттама, Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... қоры ... ... келісім
ратификацияланды.   Республика қоғамдағы ... ... ... ... реттейтін: «Неке және отбасы туралы», «Баланың ... ... ... ... және ... ... ... туралы», «Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылы және ... ... ... ... ... ... ... қатысты
қылмыстық, әкімшілік заңнаманы ізгілендіру жүйелі түрде жүргізіліп ... ... ... ... ... ... қана ... деңгейде де жүргізеді: «Қазақстан Республикасында ... ... ана мен ... денсаулығын қорғау» бағдарламасы
әзірленіп, қабылданды, кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау жөнінде
комиссия ... ... ... заңға сәйкес құрылған және қазір
табысты ... ... ... ... ... ... ... және
жасөспiрiмдер үйлерi туралы жеке атап ... ... онда ... ... үшін барлық жағдайлар бар, үй ішінің жылуы мен ... ... ... жүргізіп отырған осындай саясат, сайып келгенде, қоғамға
адамгершілік жағынан ғана емес, экономикалық қолайлылық жағынан да ... ... ... қазіргі кездегі дамуы экономикалық өрлеумен сипатталады:
жаңа кен орындары игерілуде, мұнай саласы жаңаша арна ... ... ... дами ... ... жаңа жұмыс орындары құрылып,
ауыл жастарын ... ... ... ... ... ... ... әл-ауқат деңгейінің төмендеуі ... олар ... ... ... ... жаңа ... сай үн қоса алмай келеді.
Халықтың жаңа жіктерінің құрылуы, өзімен-өзі қалып ... ... ... ... ... ... заңды нәтижесі болуда. Қолайсыз ахуалда өмір
сүріп жатқан балада уақыт өте келе тұтастай қоғамға ... ... ... ... ... ... әкеп соғатын
жақтырмаушылық сезімі туындайды.
Елде ... ... ... ... ... ... туралы
ұйғарым жасауға мүмкіндік береді – «қылмыс» жасаруда, қадағалаусыздық пен
панасыздық өсе түсіп, балалар ... мен ... ... ... ерте үйір
болуда.   Қазіргі кезде Қазақстанда жетімдер мен ата-аналарының ... ... саны ... өсе түсуде, балалар қылмысы да азаятын емес (14-
17 ... 1 720 бала ... ... ... үшін денсаулық
сақтау органдарының есебінде тұр, 4 425 бала спирт ішімдіктерін қолданғаны
үшін ішкі істер ... ... тұр. Тек қана ... жылы ... толмағандардың уақытша оқшаулау, көндіктіру және оңалту
орталығында 16 000 бала ... ... ... ... проблеманы заңнамалық әдіспен ғана
шешу ... ... бұл үшін ... ... ... ... ... және сот тармақтарының күш-жігерлерін біріктіру қажет
екенін білдіреді. Тіпті ең бір тамаша заңның да оны ... ... ... өзгерте алмайтыны, яғни жәй ғана жұмыс істемейтіні
ешкімге де құпия ... ... ... ... ... кешенді көзқарасты
қамтамасыз ететін шетелдердің ... ... ... ... өз ... ... ... жүйесін – «тиісті заңнаманы ғана
емес, өз міндеті ... ... ... ... мен ... ... кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін жүзеге
асыруды; кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылықтарына жауап ... ... ... ... ... ... қалыптастырды».
 Заң атауының ХІХ ғасырдың аяғында өткен кәмелетке толмағандардың
қылмысы проблемасының түсінігінде болған бетбұрысты ... ... ... атап айту ... ... ... ... туралы заңнаманы
әзірлеу саласындағы неғұрлым білікті ғалымдар мен мамандардың ... ... ... не екені және оның Қазақстанға ... ... ... ... ... жоқ. Ресей Федерациясында да осыған ... ... жүр. ... ... ... ... Федералдық Жиналысы
қоғамдық ұйымдар да, депутаттар да бастамашы болған ... ... ... заң ... нұсқаларын қазірдің өзінде қарап жатыр.
Мәселен, ... ... мен діни ... істері жөніндегі комитет
«Ювеналды юстиция туралы заңнаманың негіздері» ... ... ... ... онда ... ... сайланымның депутаттары әзірлеген
«Ресей Федерациясының сот жүйесі туралы» Федералдық Конституциялық заңға
толықтыру енгізу ... ... заң ... талқыланды (ювеналдық
юстицияны құру мәселелері бойынша).
Ювеналды юстиция туралы айтқанда біз ... қана ... ... әділетін де ескереміз. Онда құқықтық ... шешу ... ... ... беру үшін сот ... ... мемлекет
уәкілдік берген судьялар мен соттар бар. Алайда ... ... ... ... ... соттар шешпеген ...... және ... ... ... заң тыңдағыш мүшелері
ретінде қамтамасыз ету міндеттерін шешуге сот билігінің ... ... ... ... ... бүгін сот реформасы тұжырымдамасын нақ іске асыру шеңберінде, ең
алдымен, ... ... ... толмағандардың құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау жүйесін қазіргі ... ... ... ... ... ... жүйесінен принципті түрде
ерекшеленетін  аумақтық ... ... әр ... ... құруға
байланысты мәселелердің бүкіл кешенін ... ... ... маңызды болып көрінеді.
Өз сөзімді растау үшін соңғы 15 жыл ішіндегі кәмелетке толмағандарға
қатысты ... ... ... ... ... ... Бас прокуратурасы Құқықтық статистика және арнаулы есепке алу
жөніндегі комитетінің деректері). Қазір бүкіл уақытша кезеңді ... жоқ, бұл ... ... ... ... және ... олармен өз бетімен таныса алады. Талдау үшін үш кезеңді  - ... және 2002 ... ... алайық. 1993 жылы кәмелетке толмағандар
жасаған 11686 қылмыс анықталды. Олардың ішінде бұл ... 11402 ... ... ... ... ... өзі ... қылмыстың
жалпы санының 97,6%-і болады. 1996 жылы 8346 қылмыс жасалды, олардың ... ... ... ... бұл 88,7% ... 2002 жылы 8532
қылмыс жасалды, 7554 қылмыс ... ... ... бұл 88,5%
болады [74].
Келтірілген деректер алаңдатады. Дүниежүзілік қоғамдастық қылмыстық-
құқықтық ықпал етуді әлеуметтік көмек, ... ... ... ... ... ... шараларымен ауыстыруға ұмтылып отырған кезде
қылмыстық жауапкершілікке тартудың проценті ... ... ... болып
қалып отыр (88%). Бір рет құқық қорғау жүйесінің ықпал ету шеңберіне түскен
кәмелетке толмаған көптеген жағдайларда түзелмейді, ... оған ... ... ие болады, қаныпезер қылмыскерге айналады. Оны бас
бостандығынан айыруға, тіпті ... ... ... үкім ... ... ... ... көбіне оны «жоғалтамыз». Неғұрлым сындарлы әңгіме
туғызу үшін тағы да ... ... 1993 жылы 11402 ... ... ... 1250 кәмелетке толмағандар бұрын қылмыс
жасағандар, бұл  11,5% ... 2002 жылы 6368 ... ... ... ... бұрын қылмыс жасағандар, бұл 8, 9% болады.
Осы жағдайларда бірінші кезекте балалардың құқықтарын қорғауға және
балалар ... ... ... бағытталған мамандандырылған соттар
(ювеналдық соттар) ерекше мәнге ие болады. «Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... ... ... республикада мамандандырылған ... ... ... ... толмағандардың ісі жөніндегі және басқа да соттар)
құрылуы ... ... ... ... экономикалық, әкімшілік
мамандандырылған соттар табысты ... ... алқа ... ... ... ... ... заң жобалары ... ... ... ... ... институттарының кідіріссіз жұмыс
істеуін қамтамасыз етудің қажеттігін сезініп отырмыз. Сонымен бірге бүгінгі
күнгі балалардың ... мен ... ... ... ету ... отырған шаралар жеткіліксіз. Баяндалған жағдайлар елде ювеналды
сот төрелігінің тұтастай жүйесін құру ... тағы да ... ... ... ... ... ... алғашқы кезеңдерінің
бірі сот корпусы үшін білім беру ... ... ... ... мен ... ... ... өзара ықпал ету тетігін
қамтамасыз ету болып табылады, оларды барлық қажетті мамандарды ... ... ... ... ... кешенді түрде әзірлеу қажет. Басым
бағыттардың бірі жасөспірім қылмыстық ... ... ... ... шешу ... дүниежүзілік практикада қолданылатын сот
төрелігін қалпына келтіру элементтерін жаппай қолданып отыру болуға ... ... және ... ... Зер ... ... сот
төрелігін қалыпына келтірудің екі үлгісі туралы қысқаша айтып беруге ... ... ... негізгі артықшылықтарының бірі олар баланы қуғын-сүргін
объектісі ретінде емес, оңалту объектісі ретінде қарауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... алдын алу мақсаттарында
пайдалану жағдайларын жасауға мүмкіндік береді.
Бірінші үлгі – құрбандық пен құқық ... ... ... ұйым немесе қызметтік байқау жүзеге асыратын   ... істі ... ... ... ... жіберуі мүмкін.
Ымыраластыру ... ... ... ... мен ... ... пен құқық бұзушы құқық бұзушының келтірілген мүліктік
залалға ақы төлеуі ... ... ... не ... бір ... ... екі ... келісімге келеді. Кездесу қорытындысы бойынша залады өтеу
туралы жазбаша келісім-шарт жасалады, ол ... ... ... ... ... ... ... үлгі де бар. Бұл үлгі Австралия мен Жаңа Зеландияда
пайда болды және ... ... деп ... Конференция осыған
ұқсас схема бойынша, бірақ құқық бұзушының ... ... ... ... мен ... ... ... өтеді.
Зер Ховард айқындаған сот төрелігінің құқықтық жүйесінің, ... және ... ... ... ... өзінің артықшылықтары мен
кемшіліктері бар. ... сот ... ... ... ... үшін екі ... де оңды ... кеңінен пайдалануы қажет. Осы
баяндалғандар қылмыстық, қылмыстық іс ... ... одан ... да ... ол әрине прогресшіл және халықаралық
стандарттарға ... ... ... ... ... іс жүргізу
заңнамасы кәмелетке толмағандар істері бойынша ... ... ... ... де, сот ісін ... де ювеналдық әділет
принциптерін одан әрі ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің «Ерекше іс жүргізу» бөліміне «Қылмыстық
жауапкершілік жасына ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері» деген жеке тарауды енгізген жөн құсап
көрінеді. Аталған тарауда кәмелетке толмағандардың аталған санатына қатысты
материалдарды сотқа дейін ... ... ... қараудың ерекшеліктері
көрініс тапқан болар еді, яғни ... ... ... ... ... іс ... заңымен регламенттелмеген. Бұдан басқа, қылмыстық
жазаны қолданудың үлкен ... ... ... ... ... мүмкіндігін көздеген жөн.
Қазақстандағы ювеналды юстиция ... іске ... бірі ... ... ... мен ... ... юстиция туралы заңның авторлық жобасы болар еді. Жоба ... ... ... іс ... жаңа тәртібін егжей-тегжейлі
әзірлейді және мынадай тарауларды: жалпы ережелерді (ювеналдық әділет, оның
принциптері мен халықаралық ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың қатысуымен іс жүргізудің жалпы
шарттарын, ... ... іс ... ... іс ... ... ... бұзушыларға ықпал ету шараларын соттың тағайындауын қамтиды.
Кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі ... ... ... мен ... туралы айтылатын тарау, ... ... ... ... Атап ... онда ... ... шеңберіндегі
кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты ... ... ... істері жөніндегі сот қана қабылдауға
тиіс деп айтылады. Оның үстіне мұның соңғысы ... ... ие ... осы сот ... ... ... қылмыстық істерді де,
азаматтық істерді де ... ... пен ... ата-аналық
құқықтардан айыру мәселелері және басқалары), сондай-ақ әкімшіліқ ... ... де ... ... ... ... ... жобаға сәйкес кәмелетке толмағандардың
істері жөніндегі соттардың үш түрі ... ... ... олар ... және қаралатын істердің санаты жағынан ерекшеленеді:
1. жеке дара судья (оның сотта қарауына алдын ала ... ... ... ... ... онша ... жоқ құқық бұзушылықтары
туралы істер, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы  істер жатады);
2. тұрақты судьялар алқасы (қалған барлық істерді ... және 3 ... ... ... ... ... ... алқабилер соты (алқабилер
саны – 9, өз қызметін қолданыстағы ... ... ... ... ... ... істері жөніндегі сот ісін ... ... ... ... әр ... ... ... ұйымдарға береді (мысалы,
сот жанындағы қорғаншылық кеңес).
Әрине, белгіленген проблеманы шешудің мен ұсынған нұсқалары егжей-
тегжейлі зерделеуді, ... және ... ... ... ... ... ... проблеманың өзін, оның Қазақстан сот жүйесі үшін
өзектілігін белгілегім келеді. Ювеналды юстиция саласындағы пионер ... ... ... ... әріптестердің қатысуымен өткізіліп
отырған бүгінгі конференция белгіленген тақырыпты қарастыруға кешенді және
терең келуге, ондағы бар оңды және ... ... ... ... әзірлеуге көмектеседі деп үміттенемін.
Бірінші кезекте, жұмысты біздің ... ... ... ... – кәмелетке толмаған қылмыскерлер болмауға тиіс, тек ... ... пен ... ... ... болып отырған біздің
қоғамымыз жұқтырған «ауру» жасөспірімдер ғана ... ... ... ... ... ... келген жоқ, оны бұған дені сау емес ... ... ... байланысты біздің балаларымызға көмектесу үшін қоғамның
өзінің өзгеруі қажет, өйткені бүгін біз оларды ... ... қана ... ... ... ісі ... мамандандырылған соттардың құрылуы
кәмелетке толмағандардың қылмыстары туралы істерді қарау сапасын арттыруға,
қылмыстардың алдын алуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... қылмыстардың алдын
алуға бағытталған шараларды қабылдауға, осындай соттардың басты мақсаты
кәмелетке ... ... мен ... ... ... назарын аударуға мүмкіндік ... ... ... мен ... қатысты мәселе қай заманда да күн
тақырыбынан түспеген құбылыс. Алайда, бұл ... ... ... ... және ... ... бұзушылығының алдын алуға бағытталған арнайы
талқыға салынған немесе зерделенген ... ... ... ... құқықтық қорғау мәселесінің
көкейтестілігі және көпқырлылығы ... ол ... ... ... ... ... ... отырады.
Егер әлемнің барлық мемлекеттері бала құқықтары төңірегіндегі ... ... ... ... ... өз жеке ... ғана
қамын ойламай, өз еліндегі мұқтаж халдегі ... да ... ... Өкінішке орай, әлемдегі балалардың көпшілігі ... ... ... ... сезінеді.
Ортақ мүдде қоғам дамуында әр кез тежеуіш емес, ... ... ... жүйесін конституциялық эволюциялаудың негізгі кезеңдерін
зерделеу нәтижелері оны ... мен ... ... ... КСРО ... және ... ... Қазақстан Республикасы
тәуелсіздігінің қалыптасуы жағдайында әр ... ... ... ... саяси жүйесінің қазіргі даму кезеңі мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... істеуі үшін шынайы демократиялық жағдайлардың ... ... даму ... ... ... балалық шақты арнайы құқықтық қорғау ... ... ... бірі ... ... тиіс, елдің әрі қарай дамуы мен
гүлденуі осы міндеттің шешілуіне тәуелді болып табылады. ... ... ... ... ... құру ... өзекті бола түсуде, оны мемлекет
пен қоғамның бұған деген қызығушылығының өсуі көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... асуы, «Бала
құқықтарын қорғау ... ... ... Заңының, «Кәмелетке
толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне кәмелетке толмағандардың
істері ... ... ... ... мәселелері бойынша
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан ... ... және ... да ... құқықтық актілердің әзірленуі,
осының айқын мысалы.
Өмір сүруді бастамай жатып, қоғамда лайықты орнын табу мүмкіндігінен
махрұм қалған жас ... ... ... құлдырауы көңіл алаңдатарлық
мәселе. Сондықтан да кәмелетке ... ... ... ... маңызды мәселелер қатарында тұр, өйткені кәмелетке толмағандар мен
мектеп оқушылары түрлі құқық бұзушылықтар мен қылмыстар өркен ... ... ... кәмелетке толмағанның құқық субъектісі ретіндегі
мәртебесін бағалауға ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет құру және кәмелетке толмаған азаматтардың
құқықтары мен заңды мүдделерін ... ету мен ... ... ... ... қазіргі сұраныстар да осы мәселенің кешенді
тұрғыдан шешілуін ... етіп ... ... ... мәртебесінде қамтылатын құқықтар мен
міндеттер арқылы түлғаның құқықтық реттеу субъектісі ретінде ... ... ... ... адам өзінің заң жүзінде кәмелет жасына
толмауына орай заң ... ... ... ... құқық қабілетті) болып
табылып, бірқатар жағдайларда өзінің субъективті құқықтарын іске асыра
алмайды және міндеттерін ... ... ... Бүл -кәмелетке толмағанның
құқықтық мәртебесінің ерекшелігі. Кәмелетке ... ... ... де осы жәйтке байланысты болады, ол адамның ... ... мен оның ... аралық құқық қабілеттілігін қамтиды.
Кәмелетке толмаған адам жеке ... бола ... ... ... ... ... ... тұрғысынан әртүрлі бағаланатын әр
алуан мінез-кұлықтық актілер жасауы мүмкін.
Кәмелетке толмағанның бір жағынан ... ... ... экономикалық тәуелділігін, ал екінші жағынан тәуелсіз ... ... ... ... және өзге де ... ... ... қылмысты ашу және тергеу үшін кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... практикалық маңызы бар деп
ұйғарады.
Әлеуметтік-демографиялық ... өз ... ... ... рөлі мен орны ... ... және дербестендіретін белгілер мен
мәліметтерден тұруға тиіс. Имандылық-психологиялық қасиеттер ... ... ... ... ... ... және басқаларды қамтуға ... ... ... ... ... қасиеттеріне ең алдымен, антропометриялық және
медициналық сипаттағы мәліметтерді жатқызған дұрыс.
Балаларды, жасөспірімдер мен жастарды ... ... ... ... ... ... ... жас ұрпаққа қатысты біртұтас
стратегияны жүзеге асыруға және ... ... ... ресурстарын
тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Ювеналды саясат тек сабақтастық
жағдайында ғана болуы мүмкін. Бұл ... ... және ... кадрлық, ұйымдастырушылық және басқа да ... ... ... ... ... ... Тек ... пен сабақтастықты
ұштастырған жағдайда ғана балалар және жастармен ... ... ... ... ... ... мен жастарды қамтитын ... ... ... ... ... ... қана жас ұрпаққа қатысты
біртұтас стратегияны іске асыруға және ... аса ... ... ... әрі ... ... ... береді. Ювеналды саясат тек
сабақтастық жағдайында ғана болуы мүмкін. Бұл сабақтастық кең ... және ... ... мен берудің ғылыми, кадрлық, ұйымдастырушылық
және басқа да нысандарын қамтуға тиіс. Инновациялық пен ... ... ғана ... және ... ... табысты болуын
қамтамасыз етеді.
Ювеналды әділеттің басты ... ... ... ... гөрі ... ... тәрбиелік-құқықтық шаралар жүргізу болып
табылады. Мұндай көзқарастың негізі мынада, кәмелетке толмағандар өздерінің
жетілу деңгейіне орай өз ... ... ... ... ... оны толықтай
түсіне де алмайды. Олар бөтеннің ықпалына тез ілігеді, ... ... ... ... ... ... туындамас үшін оларды дер кезінде ... ... ... жүйені құру кәмелетке толмағандар
құқықтарының, бостандықтарының және заңды мүдделерінің қорғалуын қамтамасыз
етуге ... ... жүйе ... ... және ... ... және кәмелетке ... ... ... ... әділет органдарының арнаулы құқық қорғау
қызметтерін, ... ... ... ... ... әлеуметтік
оңалтуға, жұмыспен қамтуға, олардың демалысын ұйымдастыруға арналған, жұмыс
істеп тұрған мекемелерді біріктіруге тиіс. Мемлекет пен ... жас ... ... ... ... экологиялық және ғылыми-
техникалық жағдайына жауапты болса, жас ... ... ... ... ... ... Ересек ұрпақтың қолындағы озық, алғыр идеяларды,
материалдық және рухани құндылықты, әлеуметтік қатынастар мен ... ... ... үшін ... ... сабақтастық болуға тиіс.
Кәмелетке толмағандар құқықтарының бүгін қамтамасыз етілуі - қоғамның
болашақта өміршең ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің әртүрлі ведомстволық бағыныста болуын ювеналды
юстицияның біртұтас жүйесін қалыптастыруды ... ... ... ... керек. Бұған қоса, бірқатар жағдайларда жалпы мемлекеттік және
ведомстволық норма шығару актілері арасында ... ... ... ... ... ... мен лауазымды адамдар іс-
әрекеттерінде келіспеушілік фактілері болады, ... өзі ... осы ... ... ... ... ... теріс
әсер етеді.
Заңның кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыстық сот ісін жүргізуге
тікелей байланысты олқылықтар әлі де ... ... ... жою ... ... ... ... кәмелетке толмағандар істері бойынша қорғау функциясын тек ... ... ... ... ... толмағаннан бірінші жауап
алынғанға дейін қылмыстық қудалау органдары ... ... ... ... жол ... ... ... бірінші жауап алынғанға дейін қорғаушымен оңаша және құпия
түрде кездесу ... ... жаза ... ... ... ... ... ұсынылған шаралары ... ... ... ... ... ... ... нормалар енгізу;
- ұсталған кәмелетке толмағанды бірінші жауап ... ... ... іс ... ... ... реттеу;
- ҚР ҚІЖК-нің кәмелетке толмағанды арнайы ... ... ... ... ... ... тек сот ... орындалуын көздей отырып өзгерту ұсынылады.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша сот ісін ... ... ... ... ... жобаның шеңберінде өткізілген
семинарлар барысында тақырыптарды талқылаудың нәтижелері ... ... ... сот ... жүзеге асыру кезінде орын
алатын ... ... ... бірқатар кемшіліктерінің барын
белгілеуге мүмкіндік берді.
Ювеналды соттарды құрудың маңызы ... ... ... ... ... ... ювеналды заң
консультациясы, ювеналды соттар, ... ... ... ... ... ... кіретін мамандандырылған ювеналды
юстицияның отандық ... ... ... сай келетін жүйесін
құру;
- ... ... ... ... ... ... ... судьялардың жеткілікті санын бөлу мәселесінің
шешілуі;
- кәмелетке толмағандарға ... сот ... ... кадрлардың
біліктілігін арттыру мақсатында, оларды оқытудың әдістемелері мен
технологиясын жетілдіру;
- ... ... ... қалыптасқан ювеналды юстиция
саласында жұмыс істеп жүрген мамандармен ынтымақтастық, оның ... ... ... мол ... ... құқықтық
және әлеуметтік институттармен өзара іс-қимыл дамыту;
- кәмелетке ... ... ... ... криминологиялық тұрғыдан
маңызды ақпараттар жинақтау.
Ювеналды соттардың құрылуының арқасында ... ... ... ... ... ... ... сирек қолданылатын болады, соның
нәтижесінде кәмелетке толмағандар бас бостандығынан айыру орындарынан тыс
түзелу мүмкіндігіне иеленеді. Ювеналды юстиция ... ... ... ... тәрбиелік нысанына ... ... ... ... ... басты мақсаты жазалау емес, тиісті тәрбиелеу
және қадағалау шарасын ... ... ... ... ... ... ... қалыпты өмірге қайта оралуына ықпал ету.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Доверие к суду – гарантия ... ... ... Республики
Казахстан Н.А. Назарбаева на IV съезде ... ... ... ... правда. – 2005. – 4 июня.
2.Концепция правовой политики РК: Указ Президента РК от 20.09.2002. ... ... – 2002. – 3 ... ... Б.А. ... ... - Алматы: Данекер, 2002. – 144
4. Dantonel Cor. N. Droit des ... ... ... – 150 ... Thevenet A. L'aide sociale aujourd'hui apres la ... 1990. – 120 ... Ж. ... ... ... – Нижний Новгород,
1999. – 274 с.
7. Богатырева Л.Б. Некоторые аспекты из истории ... ... ... ... конца XIX и начала XX века // ... ... ... ... им. ... ... – 2004. №1 (3). – С. ... В. Восстановительное правосудие и ювенальное уголовное
право // ... ... 2002. - №5. – С. ... ... Н.С. ... об ответственности ... по ... ... – СПб., 1871. – 257 ... А.С. О ... ... преступников при одном и том же
преступлении. – СПб., 1850. – 276 ... ... И.Я. ... ... о ... //
Юридический Вестник. – 1891. - №7. – С.10.
12.Чубинский М.П. ... по ... ... – СПб., 1911. – 241 ... Ермаков В., Крюкова Н. Несовершеннолетние преступники в России.
– М., 1999. – 285 ... ... А.А. ... ... преступность и власть.
История взаимоотношений. – М., 2003. – 275 ... М. ... юных ... по ... ... по ... ... // Современная преступность. – М., 1930. –
Вып. II. – 50 ... ... опыт ... междисциплинарного
исследования / Науч. Ред. Е.Г. Слуцкий, отв. ред. И.В. Скомарцева. – СПб.:
БИС- принт, 2000. – 450 ... ... А.Я. ... ... государства и права. М.:
Госюриздат, 1949. – 237 с.
18. Наумов А.В. Уголовное право. Общая часть. Курс лекций. – М.,
1996. – 357 ... ... В.Г. ... преступления: Монография / СПбГУАП, СПБ ун-
т МВД России. – СПб., 2000. – 236 с.
20. Устинов В.С. Понятие и криминологическая ... ...... Новгород, 1993. – 285 с.
21. Ермаков В., Крюкова Н. Несовершеннолетние преступники в России.
– М., 1999. – 285 ... // ... ... ... Суда ... – 1946. – Вып.
6. – М., 1947. – 269 с.
23. Антонян Ю.М., Пахомов В.Д. Организованная ... и ... ней // ... ... и право. – 1989. №7. –С. 55.
24. Лаптев А. Соучастие по советскому Уголовному праву ... ... – 1938. - № 23-24. – С. 13, 15, ... // ... ... Суда ... 1959. - ... Дурманов Н.Д. Наказуемость хищения государсвенного и
общественного имущества, кражи ... ... и ... по ... от ... 1947г. // Социалистическая законность. – 1947. - №10. – С. 5-10.
27. Судебная практика Верховного Суда СССР. – 1958. - №4. С. ... ... В.Н., ... А.А,, ... М.С. ... конгресс по уголовному праву в Афинах // Советское
государство и право. – 1958. - №4. – С. ... ... ... ... СССР и ... республик. – М.,
1987. 414 с.
30. Прозументов Л.М. Групповая преступность несевершеннолетних и
основные направления ее предупреждения. – Томск, 2001. – 100 с.
31. ... Ю.М., ... В.Д. ... преступность и борьба
с ней // Советское государство и право. – 1989. - №7. – С. 55.
32. Макаренко И.А. ... ... ... ... ... ... – М.: Юрлитинформ, 2006. – 289 с.
33. Макаренко И.А. Защитник как гарант ... прав и ... ... ... // ... и ... – 2006. - №12.
– С. 5-10.
34. Пинатель Ж. Криминология. – М., 1967. – 239 с.
35. ... о ... ... от 20 ноября 1989 г.,
ратифицированная РК 8 июня 1994 г. // Действующее международное ... В ... т. – М., 1996. – Т. 2. – 123 ... ... Л. ... ... - 2000. – 155 с.
37. Мельникова Э.Б. Ювенальная юстиция: Проблемы уголовного право,
уголовного процесса и ... – М., 2001. – 272 ... ... ... Избранные фрагменты в переводе и с примечаниями
И.С.Перетерского. М., Наука,1984, ... ... M. et H. Les jeunes ... dans le
monde. Neuchatel, Suisse, 1964. P.65.
40. Robert, Ph. Traite de droit mineurs. Place et role dans ... droit francais ... ... 1969. ... Robert, Ph., op. cit., ... Veillard-Cybulski, M. et H. Les jeunes delinquants dans ... ... Suisses, 1964. ... Реч идет о ... ... совершенной в третий раз
(соответственно, статьи CLX, CLXII, CLXIII ... ... ... ... ... ... V. ... Изд.
«Наука» Казахстан ССР, 1967. С.114-115.
45. Беккариа Чезаре. О преступлениях и наказаниях. М., 1939. С.196.
46. Решетников Ф.М. Беккариа. Из ... ... и ... М., ... Лит., 1987, ... Люблинский П.И. Суды для несовершеннолетних в ... ... и ... ... М., 1911. ... Morris, A., Giller, H. Understanding juvenile justice. L,N.Y.,
1987. P.8.
49. King, P. Decision-makers and criminal law. ... 1984, vol. 27, No 1, ... Цит. По ... П.И. Люблинского, Особые суды для юношества в
Северной Америке и Западной Европе. СПб., 1908. С.14-16.
51. ... ... ... для ... ... куда в те ... ... несовершеннолетних для применения к ним
исправительных мер.
52. Уголовная юстиция: проблемы международного ... ... ... М., Изд. БЕК, 1995. С. ... ... П.И. Суды для несовершеннолетних в ... ... и ... центры. М., 1911. С.8.
54. П.И. Люблинского, Особые суды для юношества в Северной Америке
и Западной ... ... Julhiet E. Les ... speciaux pour enfants. P., ... П.И. ... ... с ... в детском и юношеском
возрасте. М., 1923. С.169.
57. Гернет М.Н. ... ... в ... М., ... Лит., ... Афанасьева Н.П.Правосудие для несовершеннолетних.Министерство
юстиции Франции. Преподование ювенального права и ювенальной ... ... ... ... Дети – преступники. М., 1912 (под ред. Проф. М.Н. Гернета).
60. Гернет М.Н. Моральная статистика. М., 1922. С.102.
61. П.И. ... ... Соч., С. 18-19; ... Е.Н.
Преступность несовершеннолетних в Росси. – ... ... ... Кн. 9; 1913. ... ... М.Н. Дети – ... Уголовный кодекс Российской Федерации. М., 2006. – 90 с.
63. Частное постановление суда и проблемы ее ... ... ... // ... ... – 2000. - №1. ... ... Мельникова Э.Б., Ветрова Г.Н. Закон о ... ... ... ... ... - журнал «Правозащитник», 1996, N2, апрель-
июнь, С.42-58.
65. Fedou. G. The family court in ... Terms Rev. Health ... 1971. ... P. ... ... ... ... суды в Японии. – Zabrodska H., Sadi
rodzine v Japonii («Pravo i Zicie», 1965, ... ... Л.М. ... ... ... и
основные направления ее предупреждения. – Томск, 2001. – 100 с.
68. Афанасьев Ю.Н. Образовательная антиутопия // ... 2002. - №1. – С. ... ... ... от ... – через модернизацию – к
процветанию: Выступление Президента Республики Казахстан Н.А. ... ... ... посвященом 15-летию Независимости Республики
Казахстан // Казахстанская правда. – 2006. – 16 ... ... ... ... ... ... 1998ж.
71. Қонақбаева Г. Балалардың табиғи құқықтарын қорғау мәселелері
// Заңгер. ҚР-ның ... ... 2006, №2, 39-41 ... Правовое воспитание молодежи / Отв. ред. Н.И. Козюбра. -
Киев: «Наукова думка». 1985. – 353 ... ... А.Б. ... ... и ... Советское государство и право. – 1986. - №!. – С. ... ... ... ... от ... г. //
Ведомости Парламента РК. – 1996. - №4. Ст. 217; 1998. - №20. Ст. ... ... ... ... ... ... ... - Алматы: Издательство «Норма-К», 2002. – 248 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыскерлігі - әлеуметтік мәселе ретінде56 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Әкімшілік жауаптылық27 бет
Өлім жазасын қолданудың ғаламдық үрдісі8 бет
Император Юстиниан билеген Византия империясы12 бет
Юстиниан кодификациясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь