Тұрғындарды жұмыспен қамту

Кіріспе
I. Жұмыспен қамту теориясы
II.Тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты
III. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Жұмыссыздық –экономикалық теорияның бұрыңғы және қазіргі тарихындағы ең өткір мәселесінің бірі. Жұмыссыздықты әртүрлі мектеп өкілдері әртүрлі түсіндіреді. Мысалы, мальтузияндық теория жұмыссыздықтың пайда болуын тұрғындардың тым артып кетуімен түсіндіреді. Кейнстік теория бұл құбылысты нарықтық сұраныстың жетіспегендігімен дәлелдейді, еркін кәсіпкерлік мектебінің теориясы –жұмыссыздық жалақы деңгейінің жоғарылауымен туындайтынын айтады, яғни ол еркін болып табылады. Еркін кәсіпкерлік теориясы қазіргі өкілдері –«монетаристер» -осы көзқарасты құптайды.
К Маркстың қорлану теориясы мен қазіргі технологиялық теория жұмыссыздықтың болуын біріншіден –капиталдың қорлануымен, екіншіден, -техника прогрессімен болатындығын айтады.
Енді осы теориялардың мән –жайына қысқаша тоқталайық. Мальтузияндық теорияны ағылшын экономисі Томас Роберт Мальтус (1776-1834жж.) жасаған. Ол 1798 жылы «Халық саны туралы заңның тәжірибесі» кітабын шығарған. Онда ол былай жазған: жер шарындағы тұрғындар геометриялық прогрессиямен өседі: яғни әрбір 25 жылда екі есе өседі; ал өмір сүру жабдығы тек арифметикалық прогрессиямен өседі: халық саны -1,2,4,8,16,32 және т.б., ал өмір сүру жабдығы – 1,2,3,4,5 және т.б.
Ол халық санының және өмір сүру әдісінің өсу қарқыны жоғарыдағы көрсетілген есеппен салыстыра отырып мынандай қорытындыға келген: тұрғындардың жоғары қарқынмен өсуі қайыршылық пен жұмыссыздықтың себеп салдары болып табылады.
Тұрғындардың қарқынды өсуін Мальтус ( әрбір 25 жылда екі есе өсуі ) XVII-ші АҚШ-да халық санының өсуі негізінде есептеген, бірақ ол кезде АҚШ-да тұрғандар сан тек табиғи өсіммен ғана емес, Еуропадан иммигранттар легінің келуімен де өскенін ескермеді.
Қазіргі жағдайда адамзаттың өмір сүру әдісінің тұрғындар қарқыныың тез өсуінен қалмауы үшін мүмкіндіктер көп. Бұл туралы ағылшын экономисі Джон Бернал өзінің 1954 жылы шыққан « Қоғам тарихындағы ғылым» кітабында былай жазған: «Қазіргі уақытта атом ядросының бөлінуі негізінде ядролық энергия алынды және оны ядролық синтезден, тіпті көп мөлшерде күтуге толық негіз бар, себебі тамақ өндірісін мұнан ары дамытудың шексіз екенін көрсетеді».
Ағылшын экономисі Джон Кейнстің баяндауынша, жұмыссыздық бұл тауарға сұранымның төлем қабілеттілігінің жеткіліксіздігі мен жалақының салдары деп түсіндіреді. Төлем сұранымның жеткіліксіздігі мен жалақының өте жоғарылауының салдары деп түсіндіреді.
1. Г. Д. Крылова «Зарубежный опыт управления качества»

2. А. Фейгенбауи «Контроль качества продукции»

3. С. Маджаро «Международный маркетинг»

4. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»
Алматы – 1998 ж

5. Виханский О.С «Менеджмент» Москва-2000 г

6. Сағындықов, Ахметов К.Г «Менеджмент негіздері» Ақтөбе

7. Нәрібаев «Экономикалық білімдер тарихы» Алматы - 1997 ж

8. Булатова А. С. -2000 г 1994 г

9. Добрынин А. И. Тарасевич Л. С. «Экономическая теория» Питер -2000 г

10. Н. И. Базылев Л. В. Воробьева «Экономическая теория» Практикум Минск – 2000 г

11. Борисов «Экономическая теория» Москва - 1997 г

12. Самуэльсон П. «Экономика» Москва – 1992 г

13. Шиденов « Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе - 2003 ж

14. Мамедов «Современная экономика» Ростов на Дону – 1997 г

15. Букасян «Экономическая теория» Москва - 2000 г

16. Осипова «Экономическая теория негіздері» Алматы – 2002 ж

17. Сидорович А. В. Волкова Ф. М. «Политическая экономия» МГУ – 1993 г

18. Журавлева Г. П. Мильчакова Н. Н. «Теоретическая экономика, политэкономия» ЮНИТИ - 1997 г

19. Булатова А. С. «Экономика» БЕК – 1997 г

20. Нестеренко А. Н. Большакова А. К. «Экономика»

21. Базелер У. Сабов З. Хайнрик Й. Кох. В. «Основы экономической теории» Питер – 2000 г

22. Фишер С. Дорнбуш Р. Шмалензи Р. «Экономика» Дело ЛТД, 1993 г

23. Архипова А. И. Нестеренко А. Н. Болшакова А. К. «Экономика Проспект» - 1998 г

24. Добрынин А. И. Тарасевич Л. С. «Экономическая теория» Питер – 1999 г
        
        Кіріспе
I. Жұмыспен қамту теориясы
Жұмыссыздық –экономикалық теорияның бұрыңғы және қазіргі ... ... ... бірі. Жұмыссыздықты әртүрлі мектеп өкілдері
әртүрлі түсіндіреді. ... ... ... ... болуын тұрғындардың тым артып кетуімен ... ... бұл ... ... ... ... дәлелдейді,
еркін кәсіпкерлік мектебінің теориясы –жұмыссыздық жалақы деңгейінің
жоғарылауымен туындайтынын ... яғни ол ... ... ... ... ... ... өкілдері –«монетаристер» -осы
көзқарасты құптайды.
К Маркстың қорлану ... мен ... ... ... болуын біріншіден –капиталдың ... ... ... ... ... осы ... мән –жайына қысқаша тоқталайық. ... ... ... ... ... ... ... Ол 1798 жылы «Халық саны туралы заңның тәжірибесі» ... Онда ол ... ... жер ... ... ... ... яғни әрбір 25 жылда екі есе өседі; ал өмір ... тек ... ... ... халық саны
-1,2,4,8,16,32 және т.б., ал өмір сүру жабдығы – ... және ... ... ... және өмір сүру әдісінің өсу ... ... ... салыстыра отырып мынандай қорытындыға ... ... ... өсуі ... пен ... салдары болып табылады.
Тұрғындардың қарқынды өсуін Мальтус ( әрбір 25 ... екі есе өсуі ... ... ... ... өсуі ... ... бірақ ол
кезде АҚШ-да тұрғандар сан тек табиғи ... ғана ... ... легінің келуімен де өскенін ... ... ... өмір сүру әдісінің ... ... ... ... үшін ... көп. Бұл ... ағылшын
экономисі Джон Бернал өзінің 1954 жылы шыққан « ... ... ... былай жазған: «Қазіргі уақытта атом ядросының
бөлінуі ... ... ... ... және оны ... тіпті көп мөлшерде күтуге толық негіз бар, себебі ... ... ары ... ... ... ... ... Джон Кейнстің баяндауынша, жұмыссыздық бұл тауарға
сұранымның ... ... ... мен жалақының
салдары деп түсіндіреді. Төлем ... ... ... өте ... ... деп түсіндіреді.
Төлем сұранымның жеткіліксіздігін ол ... қор ... және ... қаржыға ынталандырудың ... Оның ... ... ... қамтамасыз етуге
болады, ол үшін адамдардың қор ... ... жоюы ... ... орнын құру үшін жоғарғы деңгейлі күрделі қаржыны қарастырған
дұрыс.
Батыс мектебінің ... XX-шы ... 30-шы ... ... ... жұмыскердің өзінше ... ... ... Жұмысшылар шектен тыс ... ... ... ... ... ... сұраным төмендейді. Бұл теорияны ... ... ... ... А. Пигу ... жасады. Ол өзінің ойын 1923 жылы шыққан ... ... ... ... XX-шы ... ... жаппай жұмыссыздық ... бұл ... ... барынша айқындала түсті.
Қазіргі ... ... ... өзі туралы ... ... ... Осы ... ... жұмыссыздық себебін
мемлекеттің ақша саясатын ... ... ... Ақша ... дұрыс басқара отырып, өндіріс процессін
реттеуге болады. ... ... түзу ... өндірісті
ынталандырыды және ... ... ... жаңа ... ... Филипс (1914ж) осы тәуелділікті математикалық тілде
қисық түрінде ... ... ал ... ... ... 1-1 ...... ... % ... 1-1. ... ... Маркс қорлану теориясын жасады. Осы теорияға ... ... ... яғни ... құнның капиталға айналуында
(қосымша ғимараттар, алып ... ... ... ... ... ... үшін қажетті қосымша жұмысшыларды сатып алу),
капиталдың техникалық және ... ... ... ... Бұның өзі қосымша құнның еңбек құрал ... ... ... ... ол ... ... жұмыс күшін сатып
алуға бағытталған үлесінің азаюына алып ... ... ... күшінің бір бөлігі артығырақ ... ... ... ... ... ... ... резервтік еңбек
армиясы пайда болады. Осы жұмыссыздар ... ... ... ... өндіре отырып, -деп жазды К. Маркс, құрал ... ... ... көбейтеді, сөйтіп оны салыстырмалы артық
адамдар жасайды».
Егер капиталға материалдық ... ... ... қарасақ, онда
өндіріс құрал –жабдығы массасының ... ... ... ... ... капиталдың техникалық ... ... ... ... 100 ... немесе
100
жұмысшы
Капитал тек қана материалдық –заттық ... ие ... ... ... түргеде ие болады. Осы ... ... тепе ... ... = 800 ... с
800 с
100 жұмысшы = 200 v, немесе ... ... ... 800с : 200v ( с:v ) ... ... ... деп аталады.
Капиталдың ... ... ... ... құндық
құрылымының өзгеруіне алып барады.
Маркс К ., Энгельс Ф. Шығармалар 23 т., 645 ... ... ... ... ... ... құрылымының
құндық байқалуы. Қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ... арта ... яғни тұрақты капитал
үлесі артады және ... ... ... ... мануфактуралық кезеңі жағдайында капиталдың органикалық
құрылымы 9с:1v ... 13с:1v ... ... ... ... ... сұранымды салытырмалы түрде төмендетуге алып ... ... ... көп ... өз еңбегінің қолдану саласын
таба алмайды. Сөйтіп салыстырмалы адамдар артықшылығы ... ... ... ... ... ... жұмыс күші нарығын құрайды.
Жұмыссыздық –бұл жұмыс істегісі ... ... ... ... жұмыспен қамтылмау өндірістің тиімділігін арттыруы, сонымен
бірге жұмысшы ... бір ... ... ... ... ... оның ... сапасына жаңа ... ... ... ... ... болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың көбею себебі мемлекеттің өндіргіш күштерді
орналастырудағы ... ... ... ... ... ... ... бар:
1. Жасырын жұмыссыздық -өндірісте және мемлекеттік аппаратта артық
жұмысшылардың ... ... ... олардың жұмыстарын аз
жұмыс күшімен атқаруға болады.
2. Фрикциондық жұмыссыздық ... бір ... ... жұмысқа, бір
жерден басқа жерге жұмыс ... ... ... Ол ... ... жұмысты күту мерзіміндегі жұмыссыздық, уақытша
жұмыссыздық. ... ... бір ... ... ... ... ... құбылыс Неге керекті? ... ... ... ... жұмысшылар аз төлемді жұмыстан жоғары
төлемді ... ... және ... ... жұмыс табады.
3. Маусымдық жұмыссыздық –жұмыс күшінің тек ... ... ... бұл ... ауыл ... ... саласында кездеседі,
әсіресе қайта өңдеу өнеркәсібінде т.б.
4. Құрылымдық жұмыссыздық -өндірістік ... ... ... жеке ... ... кері пропорционалды болуынан және ескі
саланы жабу мен жаңа ... ... ... ретінде қараймыз.
Технологиның өзгеруімен ... ... ... ... ... ... басқа мамандыққа оқуға тура келеді, ... ... ... күші ... ... ... Мұндай
жұмыссыздық құрылымдық жұмыссыздық деп ... ... ... ... ... ауыстырудың нәтижесі,
біліктілікті өзгертуді немесе басқа мамандықты игеруді талап етеді.
6. ... ... ... ... ... ... ... осы фазасымен ... ... ... төмендеу циклында болады, ол ең ... ... ... ... ... фрикциондық және
құрылымдық жұмыссыздық ... ... ... Абсолютты толық ... Олай ... ... ... ... ... ... құрылымдық жұмыссыздыққа тең.
1. Жарым-жартылай жұмысқа қамтылғандар: 1988 жылы АҚШ та 17 млн. ... ... ... жұмыс күн істеуді ... ал 5 млн. ... ... күн істегісі келеді, яғни өзіне ... ... ... ... ... ... сұраныс азаюы мен байланысты жартылай
жұмыс ... ... ... Бұл екі ... ... ... ... алынбайды, сондықтан жұмыссыздар ара
салмағы төмен болады.
2. Жұмыс табудан ... ... ... Жұмыссыздар категориясына
кіру үшін ... ... ... ... ... ... ... «жұмыс күші» құрамынан щығарылады. Экономиканың төмендеу
циклында бұлар көп ... ал ... ... ... ... 1988 ж ... 1 млн, адам болды.
3. ... ... ... іздеп жүрмін, таба алмадым деп
жұмыссыздар тізімінде ... Олар ... ... ... немесе
әлеуметтік қамсыздандыру көмегін алады.
4. Одан басқа көлеңкелі ... ... ... ... ... ... жоқ.
Өнеркәсібі дамыған елдердегі жұмыссыздықтың себептерін талдай ... ... ... ... ... тудыратын нақты
факторларын ... ... АҚШ ... ... статистика
бойынша комиссиясының жүргізген зерттеуі, жұмыссыздықтың 70 ... ... ... ... ... «себептері» бар. Экономистер
барлық жұмыссыздықтың түрлерін негізінен екі ... ... ... ... ... ... сұранымын жеткіліксіздігінен»
туындауын ... ... ... ... ... ... тобына –«жиынтық сұраным ... ... ... ... ... және басқа түрлерін»
жатқызамыз.
Кез ... ... ... ... үшін ең ауыр ... ... ... Батыс ғалымдарының пікірі бойынша, адамды
жұмыссыз деп ... ол тек ... ... қана ... абыройын да жоғалтады. Шетелде ... ... ... ... ... тек ең ... туысқаны қайтыс
болғанда алатын стресс ... ... ... есептеу төмендегідей формуламен анықталады:
ЖС
ЖД = х ... –ЖД ... ... ... саны;
ЖК –жұмыс күшінің саны.
Жұмыссыздық қоғамға көптеген зиян келтіреді; ... ... ... сондықтан еңбекке қабілетті ... бір ... ... ... ... ... олар ... қамтылмағандықтан
ақшалай жұмыссыздыққа ақы алады, осыдан барып мемлекеттік ... ... өсе ... Кез-келген жұмыссыздың деңгейімен ... ... ... анықтау үшін, әлемдік ... ... ... Бұл заң ... ... Артур Оукеннің (1724-
1780 жж.) ... ... Осы заң ... ... ... мен ... ұлттық өнім
(ЖҰӨ) көлемінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... деңгейден 1%-ға асса, онда ... ... 2,5% ... Осы 2,5 ... ... ... ... Мына 1:2,5 қатынасы, бұл жұмыссыздықтың ... ... ... ... табылады және жұмыссыздықпен
байланысты ... ... ... анықтауға көмектеседі.
Жұмысбастылық –бұл макроэкономиканың басты сипаты.
Жұмысбастылық ұғымымен еңбекке ... ... ... санының)
жұмыспен қамтылғаны ... Ал, ... ... ... ... жққ, ... ... жүрген бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының
жұмыс істейтіедердің тұтас санымен қатынасы жұмыссыздық коэффициентін
құрайды. ... ... ... ... қабілетті халық бос ... ... Оған ... ... бар: ... ... ... екінші орынға көшіп ... бір ... ... ауысуы, тиімді жұмыс іздеуі және оны күтуі және ... ... ... өзгерістер жұмысшы күшінің
сұранысына құрылымдық ... ... Жаңа ... ... ... күші ... сәйкес келмейді, осыдан өндірістегі
жұмыскерлердің бір ... ... ... бұл ... құрайды. Қазіргі ... ... ... ... Дж. ... ... ... көзқарас:
- еркін бәсеке нарығы өздігінше реттелмейді.
- нарықтық ... ... ... ... кепілдік
бермейді.
Жұмысбастылық дегеніміз- еңбекке жарамды халықтың ... ... ... ... ... халықтың жұмысы жоқ, бірақ ... ... ... ... ... ... қалу қаупі -әр ... үшін ... ... ... ... үшін ... ... көзі әрі жұмыс ... ... ... ... жұмыссыз қалу материалдық жағдайды төмендетіп қана қоймайды,
сондай-ақ болашаққа сенімсіздік ... адам өзін ... ... ...... ... адамдардың жұмыс істемеуі.
Еңбекке қабілетті адамдар (жұмыс ... ... ... ... ... ... саны. Толық жұмыстылық ... ... ... – бұл ... жұмыссыздықтың болмауы.
Нарықтық экономикада ... ... ... тиімді резерві
болады және жұмыссыздықтың табиғи нормасы ... ... ... кезде классикалық ойды ... саны ... ... ... ... ... болу керек,
ал одан шығу еш мүмкін емес деп ... ... ...... жұмыстылық жағдайындағы
жұмыссыздық деңгейі ( яғни кезеңдік жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... нақты ұлттық өнім
көлемін ... ... ... дейді. Табиғи жұмыссыздық
деңгейі жалпы ... ... 5,5- 6 ... ... ... ... ... АҚШ 1988 ж ... = 6701 мың / 121669 мың х 100% = ... ксте АҚШ тағы ... күші, жұмыспен қамтылу, және ... ж
| ... | Мың адам |
| ... ... саны | 246113 ... 16 ... дейін толмағандар және оқу орындағы | 61500 ... | |
| ... күші ... ... ... | 62944 |
| Тең ... ... күші | 121699 |
| оның ... ... ... | 114968 |
| ... | 6701 ... тұрғыдан жұмыссыздық деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... Жалпы ұлттық өнім
дегеніміз – елдің бір жыл ішінде өндірген барлық дайын ... ... ... ... құны. Егер ... ... ... ... 1%-ға ... онда ... ... 2,5%
құрайды. Жұмыссыздық рыноктық экономикаға тән ... ... ... ... ... зардбын тигізеді.
Жұмыссыздықтың экономикалық шығындары: тым ... ... ... және ... ... ... ... - өндірілмеген өнім. Экономика қажетті ... ... ... ол ... ... ... қызмет көрсету
елдің ... ... кері ... шығынға әкеледі.
Жұмыссыздық деңгейі ... ... ... бір процент асса
жалпы ұлттық өнімнің 2,5%-тін жоғалтады. ... ... ... жұмыссыздықтың кеселі, ... ... ... ... 1.2 кестенің мәліметіне ... ... ... ... ... демографиялық белгісімен анықтау. АҚШ-
та 1982 жылы ... ... және 1988 жылы ... көтерілу
цикліндегі көрсеткіштер.
1.2 кесте
| | ... ... % | ... топтар | | |
| | 1982 ж | 1988 ж ... жас ... | 23,2 | 15,3 ... жұмыссыздар | 9,7 | 5,5 ... ... ... ... ... шаруашылығында жұмыспен қамту АҚШ-да 1955-ші жылы 6,5 ... ... жылы ... ... ... ал қызмет көрсету
саласында 1955-ші жылы 30,1 млн ... ... жылы 85,3 ... ... жалпы жұмыспен қамтылғандардың 75% құрады. Кәсіби
құрылымда ой ... ... ... арта ... ... жылы ... ... қамтылған жұмыс күшінің 51% ... ... ... күші білім деңгейінің ... ... ... ... жылдардың аралығында орташа
білім алған адамдардың саны өсті және ... ... ... ... мен ... ... ... 38%- үлесі артты.
Демографиялық құрылым бойынша әйелдерді жұмыс күші ... ... ... ... ... ... ... 1980-шы жылы 1992-
ші жылы 60%-ға ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда адамның еңбегі төмен бағалануда.
Мысалы, бір сағаттық адам ... ... – 15,5, АҚШ – ... – 12,8, ... – 11,5, ... – 11,4, Канадада – 10,9,
Японияда – 10,3, ... – 7,3, ... – 1,8, ... – 1,7,
Оңтүстік Кореяда – 1,4, Мексикада – 0,6, Ресейде – 0,2 доллар ... ... ... Республикасында жұмысшы мен
мемлекеттік ... ... бір ... ... 0,4 ... Нарықтық қатынастарға көшкенде жұмыс күшінің сапасына деген
сұраныс өседі, ... оның ... ... ... ... Республикасында тәжірибесінде енді ғана ... ... ... ... өтуі қарастырылуда. Қазіргі
кезде жұмыспен қамту ... ... ... ... кешуде.
Оның себебі әміршілдік экономика жағдайында ... ... ... ... ... еді. ... ... толық жұмыспен қамту ... және ... ... ... шеше ... енді тиімді еңбекпен қамту дегенді қалай түсінеміз?
Толық еңбекпен қамту ... ... ... ... ... ... ... орынымен қамтамасыз ету.
Тиімді ... ... ... ... ... өте аз ... қанағаттандыра білу. ... ... ... ... ... міндетті түрде болуы қажет, сөйтіп
жұмыссыздықтың табиғи ... ... Оған тең ... « ... ... ... және тым ... жұмыссыздықта
кәріғар екендігі белгілі.
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның ... ... ең ... ... ... тек нарық, оның ... ... ... ғана іске ... көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз
бұл ең ... ... ... ... мен ... ... бұл ... өзгеше нарық. Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік-әміршілдік
әдіске қарама-қарсы әдіс деп ... ... ... ...... ... негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде еңбек нарығы болмады. ... ... тым ... ... болуы – тұрғындарды толық,
бірақ тиімсіз түрде жұмыспен ... ... ... өмір ... бөлуде теңгермешілдікке жол берді, ал ол белгілі ... ... ... ... дамуын тежеді. Әкімшілдік ... ... ... ... мемлекет, жұмыспен толық қамту
мәселесін ... ... ... ... сәйкес
орталықтанған жоспар бойынша ... ... мен ... ... ... ... Жаңа жұмыс орындарын жасау еңбек қабілеті бар
тұрғындардың санына асып ... ... ал ол, өз ... ... ... ... Және де, бұл кадрлық экстенсивті ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің санынан тәуелді болды, олардың ... ... ... ... төмендігінің және ... ... ... ауыл шаруашылық және ... ... ... толтыруға тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерге, белгілі бір жұмыс ... ие ... ... ... және оны ... ... іс ... ... ... нәтижесінде жұмыс күшіне деген ... ... ... ... қатаң ... ... ... мен ... ... ... ... отырды, олардың
өздерінің жұмыс күшін ... тек қана ... ... ... ... ғана ... ... тұрақтандыруда «жас маман» институты, белгілі бір ... ... қол қою ... ... ... ... жұмыс
уақыты өтелгеннен кейін ... ... уәде ету, бір ... ... ... ... ... қатері сияқты жаңама әдістер
де қолданылады. Өздерінің қабілетін толығырақ ... және ... ... ... етуге мүмкіндік беретін жұмыс іздеу ұмтылысы
– қалада төлқұжат ... ... елде ... ... ... ... шығуға кедергі ... ... ... ... ... ... ... тірелетін. Бір
орында ұзақ уақыт жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ауыстырудың экономикалық
заңы бұзылды. Оның мәні – адам өзінің экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ал ол ... өзін-өзі жетілдіруді
қажет етеді, соған ... ... ... өмірінің барлық кезеңі
бойына еңбек ету ... ... ... жұмыспен қамту саласында, өндіріске қажетті жұмыс күші ... ... ... ... ... ... елеулі қайшылықтар
бар. Оның шиеленісуі – кадрлардың ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағдайын
жақсарту мақсатында жұмыс орнын ауыстырам деп ... ... ... Ол ... екі ... алты айға ... созвлады. Сонымен
бірге ... ... бар ... да ... ... деңгейін
талап етпейтін қызметтерде жұмыс жасайды, ал бұл ... ... ... орын алып ... көрсетеді.
Бұл жағдайлар, қазірде нарықты экономикаға өту ... ... ... ... ... де тән бола ... Атап өту керек –
бұл процесс өте ... ... ... ... ... ... көп укладты экономика орнығуда, ал ол, өз
кезегінде ... ... ... пен ... ... ... босауын жеделдетуде. Кәсіпкерліктің және ... ... ... баяу ... жұмыстан босап қалған
жұмыскерлерді жұмыспен қамтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... салдарынан шикізаттың және
жабдықтардың кадрлығы ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтыруда.
Қазіргі таңда Қазақстанда ... ... ету ... ... елде ... ... 1992 жылы 9,4 ... адамға жетті,
немесе халықтың ... ... (17 млн. ... 55 ... ... ... ... барлық салаларында 7,4 миллион ... ... ... 6 ... ... ... 81% ... секторында жұмыс істейді. Бұл ... ... де ... ... яғни ... тән еңбекпен қамту
қатынастарының ... өте баяу ... ... ... ... ... ... қамту қатынастары, әкімшілдік
экономика ... ... ... ... ... ... дағдарысын көрсетіп отыр.
Біздің қоғам әкімшілдік ... ... ... ... ... ... еңбекпен қамту мәселесін шеше ... Бұл ... біз нені ... ... ... қамту дегеніміз, ол халық
шаруашылығы өзгертуді немесе басқа мамандықты ... ... ... қатынастарының қалыптасу барысында жасырын ... ... ... бастады. 1992 жылы жасырын жұмыссыздықтың ауқымы
кеңи түсті. Осы ... ... ... ... ... 138 мыңға
таяу адамы бар 160 ... ... ... тұрды. Осындай
кәсіпорындардан 2 мыңнан астам ... ... ... 25 мың
адам еріксіз ... ... ... бәсеңдететін факторлардың бірі ғылыми ... ... ҒТП, жаңа ... ... ... ... ... жаңа
өндіріс түрлері мен шаруашылық ... ... ... ... саласында еңбек етуге қабілеті бар
тұрғындарды ... ... ... Жалпы ғылыми-техникалық
революция ... ... ... тұрақты түрде ... ... емес ... ... ... жүзеге
асырылады. Оның ... ... ... ... ... деген
шығынының тез өсуімен және халық шаруашылығының орташа ... ... ... ... ... ... шешуде ... ... ... ... ... ... орын алады. Нарық ... ... ... алғашқыда ... ... ... ... ... ... пайда болды. Уақыт өте
келе және еңбек ... ... ... оның ... ... ... ... Еңбек биржасы бұл ... ... ... мен ... ... ... ... тұрақты жұмыс істейтін мекеме. Бұрыңғы КСРО-да ең ... 1932 жылы ... ... ... нақты жағдай – еңбек
нарығының барлық элементтерін қайта ... ... ... 1991 ... 1 шілдесінен бастап Қазақстанда барлық ... ... ... ... ... ... бастады.
Еңбек биржаларының негізгі атқаратын қызметтері ... ... ... мен ... ... ... ... және бос жұмыс орындарын ... ... ... ... тұруға тілек білдіретін ... ... ... ... ... кадрларды оқыту мен ... ... ... ... ... ... беру ... жүргізу; адамдарды
жұмысқа орналастыру үшін делдалдық қызмет көрсету және ... ... ... ... ... мен ұйымдардың
мүдделерін есепке ала отырып, биржалар ... ... ... ... ... биржасы беретін жұмысқа ... ... ... ... ол тек қана ... сипатта болады, себебі
олардың ... ... ... ... құқы бар және ... кадр бөлімі арқылы жүзеге асыруға тырысады.
Қазіргі еңбек ... ... ... ... мен ... туралы
мағлұматтар банкісі болуы қажет. Осы ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-та, мысалы,
аймақты және жергілікті деңгейде ... ... ... ... Онда ... орналасқан кезде жоғары ... ... ... ... ... мамандық
топтарындағы жұмыссыздардың 40% бір айдың ішінде ... ... ... ... жаңа ... ... жағдайда, экономикаға – сұраным инфляциясы, өндірістің ... сала мен ... ... ресурстарын бөлудің
әміршілдік тәсілі, стагляция және ... ірі ... ... Екінші жағдайда - өндірістің ... ... ... ... ... құқының жаппай
бұзылуында, көптеген жұмыссыздарды ... ... ... ... ... қысымдауда және т.б. болып тұр.
Өндіріс факторын анықтайтынның бірі – ... ... ... яғни
адамның жұмыс күші адамдық фактор болып саналады. ... ... ... мүмкіндігі және қолынан іс ... ... ... ... ... ... үлкен «еңбек
потенциялы».
Еңбек потенциялы – бұл еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... осы немесе басқа бағытқа потенциялды
өзгерте алатын елдегі халықтың бір ... ... ... үш
категорияны бірге алғанда елдің еңбек ... әр ... ... ... факторларына қарағанда еңбектің негізгі ерекшілігі
бар. Ең ... ... ... ... күшінен де бөлінбейді,
сондықтан әлеуметтік және ... ... ... Тура осы жағдай
экономистердің ... ... ... ... ... ... ... тауар ретінде саналады. Маркстік
теорияда ... ... ... ... ... оның ... күші
тауар ретінде иррационалды ұғым ... ... ... ... қорытынды шығады: еңбек тауар емес, ол жұмыс күші – тауар,
онда ... ақы ... ... өнім ... ... тек бір
бөлігіне ғана төленеді, жұмыс күшінің ұдайы ... ... ... ғана. Еңбек өнімнің басқа ... ... ... ... қарсы батыс теорияларында еңбекті ... ... ... ... ... ... ... Кейбір
зерттеушілер қолөнер, технологиялық, ... деп ... ... сәйкесінше индустрияға ... ... ... ... өсу. Қолөнерінен басқару
қол ... ... ... бөлінісінің бар болуы (мысалы:
арба өндірісі темір ... мен ағаш ... ... ... еңбек
бөлінісі және т.б.), өз бетінше жұмысшының ... ... ... ... ... – қол ... ... өту
кезеңін көрсетеді, еңбек бөлінісін тереңдету, ... ... ... ... ... ... түрін бөлу. ... ... ... ... ... ... ... бұл түрі біраз этаптан өтті. ... ... XIX ғ ... XX ғ басында жүзеге асты және Ф. ... ... ... ... жұмысшы орындайтын әрбір
операция хронометраждалады, өлшенеді. ... ... ... ... жояды және ең керекті жетілген жағын таңдайды.
Жұмыстың бұл ... ... ... ұйымдастыру» негізіне
жатады.
Технократиялық басқарудың ... ... Т. ... ... ... ... ... өндірісіне негізделеді, бұл
жұмыс қарқынын ... ... ... ... ... сонымен еңбек өнімділігін арттырады. XX ғ 30-40 ... ... ... және әлеуметтік компоненттер
кіреді. Әлеуметтік қамту еңбек ... ... ... ... тыс ... ақы төлеу, техника қауіпсіздігі және басқалары
енді. Бұл тап ... және ... ... ... жетістігі
әсерінен істелді. 50-60 жылдары ... ... ... ... ... өз бетінше және ... ... ... қамқорлықсыз, оларға құрмет және ... ... ... ... дәлелденді. Сонымен қатар жұмыс ережесін қарастыру,
жұмыс нәтижесіне марапат, ... ... ... ... ... ... ... Инновациялық басқару өндірістің жаңа
технологиялық тәсілдерге ... ... ... ... ... тартуды талап ету, өз бетінше шешім қабылдауға
әрекет, ... ... ... және ... ... ... Ол ... қолдану даму өрісін ... ... ... – бұл ... ерекше түрі, онда жұмыс күші тауарын
сату және ... алу ... ... Осы жерде оның құны мен жалдану
жағдайы бағаланады. ... ...... ... көрсетудің
айнасы, тұрғындарды ... ... ... мен ... сала ... ... ... және
басқада көрсеткіштерінің құрылымын байқатады. Осы құбылыстар ... ... ... ... ... ... құрылымда екі
тенденция байқалады: ауыл шаруашылығымен айналысатындар санының ... және ... ... ... саясында артуы. Себебі ... ... ... ... және ол ... ... қолданатын
басты салаға айналады.
Еңбек нарығы бұл еңбек мөлшері және ... ... ... ... күші және ... ... ... механизмдер жүйесі. ... ... ... ... да ... ұсыныс және еңбектің анықталған ... ... ... кез ... ... ... ... Қарапайым шарты
жетілген бәсеке. Оның рыноктық сипаттамасы:
- кәсіпорындар саны көп болуы, ... ... ... ... ... ... ... дәрежелі мамандырылған қажетті жалданушылардың көптігі;
- еңбек ... ... ... ... ... ... ... жинақталған сұраныс жетілген бәсеке нарығында жеке фирмалардың
еңбегіне сұранысты ... ... ... Ал, ... ... ... жалдау керектігі сұрағын шешеді, еңбекке сұраныс
бағасын, яғни ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінен тұрады, демек
өнімнің көбеюі ... ... ... ... ... ... жұмысшы жалдау нәтижесінде алынған қосымша ... ... ... ... өнімнен түскен ... ... үшін ... өнім ... бағасына көбейтеміз. Осы табыс шектік өнімнен
түскен шектік ... деп ... ... әрбір қосымша жұмысшыны жалдағандағы өнім ... ... ... ... ... ... ... төленетін
еңбек ақыдан жоғары ... ... ... ... жалдауға
болады. Сондықтан жетілген ... ... ... ... ... анықталады: жалақы және шектік өнім құны.
Еңбекке жинақталған ұсыныс халық ... ... ... ... ... ... орта сағат санымен, бір ... ... ... еңбек сапасы жақтарын қамтиды. Еңбек ... ... ... ... ... бірақ байланысы
басқаша. Ұсыныс қисығы еңбек ақы ... ... ... ... Ал ... ... еңбек ұсынысы да түседі
(Сурет 1-2 ) Графикте - өсуші сызық
Жалақы
Ставкасы
Еңбек ... ... ... екі ... ... «орнын басу ... ... Бұл жеке ... ... ... байқалады.
Еңбек ақының өсуі ... ... ... ... көбейтеді,
бірақ жоғары деңгейге жеткен кезде, одан ары ... ... ... ... ... ... ... ұсынысын өсіруге де кемуге
де әкеледі.
Себебі: жұмысқа жалданатын адам ... пен бос ... ... ... табыс табуға мүмкіндік ... бос ... ... ... ... ... төлейтін жұмыс үшін, бос
уақытты құрбандыққа шалып жұмысқа ден ... ... ... ... ... ... басу әсері» көрінедді. Болашақта
жалақының өсуі «табыс ... ... ... жоғары табыс еңбекті
емес, бос уақытты ынталандырады, осы ... ең ... ... ... Сондықтан табыс өсуімен еңбек ұсынысы қысқарады.
Ұсыныспен ... ... ... ... ... көрсетеді. Берілген жалақы деңгейі экономикада ... ... ... ... ... ... ұсынысына тең
Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік салдары:
1. ... бар ... ... ... ... ЖҰӨ ... артта қалып отырады.
2. Халықтың әртүрлі әлеуметтік ... ... ... бөлінбейді.
3. Жоғары ... ... ... жоғалады.
Еңбек нарығын мемлекеттік реттеу 3 ... ... ... Бос ... еңбекпен қамту және ... ... ... арқылы қайта дайындау;
2. Икемді еңбек нарығын ... ... әр ... топтарын толық есептеу (әйелдер, пенсионерлер, ... ... ... ... ... зардап шеккен адамдарды әлеуметтік
қорғау.
Қазақстан Республикасында 1992 ... ... ... ... ... ... ... көшу осындай нарықтың болуын қарастырады. ... – бұл ... ... ... ретінде сату – сатып алу ... ... ... ... тікелей әсер етуінің
арқасында жоғарғы біліктілікті еңбектің ... ... ... ... ... ... жұмыскерге және оның еңбегіне талап
күшейеді. Еңбек ... өте ... және ... ... әрі ... ... ... Нарық еңбекке қабілетсіздерді,
жалқау, әлсіздерді ... ... Ол ... ... ... ... іскерлік пен бастамашылдықты ынталандырады.
Қазақстан ... ... ... ... нарығы нақты
еңбек нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше жұмыс ... ... ... ... тұр және оның болуы әкімшілік ... ... ... ... әлі де болса паспорттық құжаттық
режим сақталуда, ... ... ... ... ... тоқтататын
нақты тұрған жай нарығы болмай тұр. ... ... және ... ... ... ... ... еңбегі басымдау. Себебі
мұнда әйелдер еңбегін қолданатын кәсіпорында нашар ... ... ... ... ... екісін әйелдер құрайды.
Нарықта ... мен ... заңы ... ... және ол еңбек ақыға
әсер етеді. Мұнда ... ... ... мен сатып алушылар
кездеседі. Өзінің жұмыс ... ... ... яғни ... ... сатушылар болып ... ... ... ... ... үшін ... күшінің әлеуметтік-экономикалық
табиғаты мен оның өндіріс құрал-жабдығымен ... ... ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдығымен қосылуы
нарықтық әдіспен- сатып алу- сату жолы ... ... ... ... ... десек, онда оның құны ... ... ... ... оның құны ... және ... ... мәнінде, жұмыс күші құнын өмір сүру жабдықтары қажеттіліктер
құнына ... ... яғни ... мен оның ... ... осы ... құнына пара-пар болады.
Еңбек нарығы нарық ... ... ең ... ... ... жұмыс күшін ұсынатын ... ... ... ... бар немесе жоқтығы туралы мәліметтермен ... Олар ... ... ... бос жұмыс орнының
барын толық ... Ал ... ... ... орнының боуы туралы
тіпті хабарсыз. ... ... ... ... ... ... ... Оның мәнісі мынада: ... ... ... үшін ... ... жасауы керек, ол болса тұрақты
жетілдіруді қажет ... және ... өмір бойы ... ... кезеңде
қызмет сапасы түрін өзгерткені абзал.
Мысалы, американдықтар өмірінің ... ... ... ... ... 7,5 рет ауыстырады. Жапонияда жұмысшының белгілі бір бөлігі
өмір бойы ... ... ... ...... 2,6 рет
ауыстырады. Батыс ... бұл ... ... ... ... ... төмен. Дамыған елдердегі нарық ... ... ... ... үштен екісін үнемі оқуға
жібереді. Жапонияда мысалы, ... ... ... ... бір жерде
оқиды. Осы елде сапа ... ... ... тобы, жаңа
технология және еңбек ... ... ... кең ... ... ... арнайы заң ... Заң ... ... ... ... ... есебінен кез келген ... ... және ... ... ... ... ... оқуы мен білім дәрежесі жоғары бағаланады. Бұл ... ... ... ... ... үшін ... ... мысалы осындай орташа ... ... ... ... ... ... ... айналысатындардың үштен ... ... ... ... нарығындағы тепе-теңдік ... мен ... ... Еңбекке деген сұраным мөлшері жалақы ... ... ... ... Жалақы мөлшері көтерілген кезінде
фирмалар нарықтық ... ... ... жұмыс күшіне
сұранымды төмендетуі кажет, ал жалақы ... ... ... ... ... күшіне деген ұсыным нақты ... ... ... ... ... ... нарықтық тепе-теңдікті
сақтау мақсатында жұмыс күшіне сұранымды ... ... ... ... ... еңбекке сұраным артады. Жұмыс күшіне
деген ұсыным ... ... ... ... ... П. Самуэльсонның қйынша, қоғамдағы ... ... ... ... ... тұрғындардың жалпы санымен;
- жалпы тұрғындар санындағы өз ... ... ... жыл ... апта ... ... атқаратын орташа сағат
санымен;
- жұмысшының ... ... ... саны және ... 1-3 ... нарығындағы
W
сұраным мен ұсынымның
P
ара қатынасы
ш
ы
ғ ... ... ... ... ... деген сұраным мен ұсыным қисығы және ... ... ... «Е» ... ... ... мөлшері жұмыс күші ұсынымына тең, яғни ... ... ... ... ... Бұл дегеніміз барлық ... «Е» ... ... ... ... ... ... мөлшерде жұмыс
күшін табады және оның ... ... ... ... сұранымы
толық қанағаттандырылған.
Нарықтық тепе-теңдік ... ... ... ... ... және ... «Е» ... кезінде өзінің қызмет
көрсетуін ұсынуға дайын. Сондықтан «Е» ... ... ... ... ... ... ... жүйесінен нарықтық тәсілге
көшуі жұмыс күшін ... ... ... ... жағдайында
нақты жұмыс орны енді ешкімге де ... және ... осы ... күшіне енуі шын мәңге ие ... ... ... ... әсер ... Осы ... дейін
бәзде жұмыссыздықтың болмағандығы мойындалады және оны біз ... ... ... ... ... жылы ... жұмыссыздар тіркеліп, олар 4 мыңнан астам ... ... ... 75%- ... ... Ал ... жылы жұмыссыздардың ... саны 499,0 мың адам ... ... ... ... ... саны бірнеше
мыңға дейін ұлғаюы мүмкін. Бұл процеске ... ... ... әлемдік тәжірибеге сүйене ... оны ... ... ... ... ... қамтудың мемлекеттік ... ... ... арнайы мекемелер ... ... ... ... Осы ... мемлекет әлеуметтік
саясатында міндетті ... ... ... ... ... төлеу, біліктілікті арттыру мен жаңа жұмыстың
әлеуметтік ... қүру және ... ... ақы ... ... 50%-ын құрайды, Жапонияда
жұмыссыздардың жас ... мен ... ... ... 3-
12 айдың жалақысының – 60-80% құрайды, ... – 1-2,5 ... 42%-ын ... ... ... 40 ... төленеді, ал 3 жыл
бойы ерекше ақы төленеді. ... 52 апта бойы 28,5 ... ... ... істейтіндердің жалақысынан шегеріліп, сол
жиналған сомалардың арнайы қорлар ... ... ... ... елдерде еңбек ... ... ... ... ... дифференциялды
түрде қарау көзделген. Осы ... ... ... жұмыссыздықпен
күресу үшін арнайы ... ... ол ... ендіріледі. Бұл
бағдарлама кәсіпкерлердің қатысуымен жастар үшін ... ... ... ... орын ... ... ... төлеу шығындарын
қаржыландырмаса, мемлекет кәсіби дайындықта жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... еңбек биржалары
(тұрғындарды жұмыспен қмту орталығы) ... ... ... – бұл
тұрақты негізде қызмет жасайтын мекеме, ... ... ... жұмыскер мен кәсіпкер арасындағы делдалдық іс-әрекет ... ... ... ... 1994. 270-271 ... пен ... есебінің негізгі міндеттері
1.Өндірілетін өнімдермен істелінетін ... ... ... пен ... ... ... дұрыс анықтау.
2. Еңбек өнімділігінің өсімін бақылау.
3. Жұмсалған еңбектің саны мен ... ... ... мен ... ... ... үшін еңбекақы
қорынан, қоғамдық ... ... және тағы ... қорлардан бөлінетін
қаржыларды бақылау.
5. ... және ... мен ... ... есеп ... қатар еңбек пен еңбекақы есебін ... одан ... үшін ... ... ... Еңбектің өнімділігі мен орындалған жұмыстың көлемін ұлғайтуға
ынталандыратын еңбекақының ... ... ... қолдану.
2. Еңбек пен өндірісті ... ... ... ... прогрестің құрылымын қолдану.
3. Еңбекақы төлеудің сыйлық беру ... ... да ... жетістіктермен тығыз ... ... ... ... пен ... ... осы күнгі талаптарға сай
есептеу мен ... ... ... ... ... ... мен жеңілдету.
Еңбек жайлы есеп беруде көп салалы қызмет атқаратын ... ... мен ... негізгі қызмет
атқаратындар және ... емес ... ... – деп екі ... Ал ... ... қызмет істеушілер мынадай екі
топқа ... ... ... ... мен ... ... шаруашылық субъектісінің балансындағы өндіріске
жатпайтын ... ... ... ... ... ... мен ұйымдардың, яғни
шаруашылық субъектісінің жұмысшылары мен ... ... ... болып екіге бөлінеді. Есеп берген ... тобы ... ... және тағы ... да ... Басшылар қатарына – директор, ректор, президент, меңгеруші
және тағы басқалар жатады.
Мамандар ...... ... қызметтегі адамдар және
тағы басқалары жатады.
Басқа да қызметкерлер қатарына – ... ... есеп ... ... ... ... ... атқаратын
бухгалтерлер, менеджерлер, агрономдар, механиктер және ... ... ... ... ... саны мен ... ... уақытын есепке алуға тура ... ... ... ... ... жалпы саны олардың
«тізімдегі саны» - деп ... мен ... ... саны – кәсіпорындар ... яғни ... ... ... жаңа ... ... ... қызметкерлердің жұмыстан босатуға байланысты ... ... ... ... мен ... ... мен
жұмыс уақыты есебінен тұрады.
Жұмысшылар мен ... ... ...... мен
ұйымдардың, мекемелердің яғни шаруашылық субъектісінің мамандар
бөлімінде ... ... ... ... бөлімінде алғашқы
мынадай есеп ... ... ... алу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-1;
2. ... ... ... жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-5;
3. Демалыс берілуі жайлы бұйрық (өкім) ... түрі ... ... ... жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-8.
Бірінші рет ... ... ... мен ... ... ... бөлімі еңбек кітапшасын
толтырады.
Еңбек кітапшасы – мамандар ... ... оған ... мен
қызметкерлердің орнының өзгеруі, алған мақтаулары мен ... ... және тағы да ... ... ... алу ... хат негізінде жұмысшылар мен ... ... төл ... ... ... жазылып және
оған үлгілі түрі Т-2 жеке ... ... Ол ... мен ... ... ... ... аты-жөні, ұлты,
еңбек стажы, дүниеге келген күні, айы және ... ... ... және тағы ... ... ... толтырылады.
Шаруашылық субъектісіндегі әрбір қызметке ... ... ... мен ... ... ... ... Бұл номер
– еңбекақы бойынша есеп айырысу құжаттарында ... ... ... ... уақыттағы шаруашылық субъектісінің жұмысшылар
мен қызметкерлерінің ... ... ... анықтау үшін
жұмысшылар мен қызметкерледің күнделікті ... ... ... Ол үшін ... мен ... ... саны
әрбір жұмыс күні сайын жұмысшылар мен ... ... ... ... ауысуы бұйрықтары негізінде анықталып отырады.
Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... уақытын ... ... ... ... ... ... Есеп ... айдағы шаруашылық
субъектісінің жұмысшылар мен қызметкерлердің орташа саны сол ... ... ... ... мен ... санын қосып, яғни 1-нен 30-на дейін немесе 1-нен 31-не
дейін ... ... 1-нен 28-не ... немесе 1-не 29-на ... және ... ... ... ... қоса ... санды сандық клендарьлық күніне бөлу арқылы табады.
Демалыс немесе ... ... ... ... да ... істемейтін
күндері екі ... одан да көп ... ... ... саны ол күндердің әрқайсысына демалыс немесе ... ... ... ... ... алдыңғы жұмыс
күніндегі ... ... ... ... ай ... ... субъектісінде, құрылыс ұйымдарында
жаңадан іске қосылған ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісінде ... ... ай бойы ... саны есеп ... айдағы шаруашылық
субъектісінің жұмыс істеген күндеріндегі (демалыс және ... қоса ... ... мен ... ... сол айдағы календарьлық күн санына бөлу ... ... ... ... беріліп, 2000 жылы 23
қаңтардан бастап жұмыс істейтін болды. ... мен ... ... ... ... бір ... орташа саны осы
жылдағы барлық айлардағы ... ... ... ... 12-ге ... анықталады. Егер шаруашылық субъектісі
толық жыл бойы ... ... ... онда ... ... саны ... ... айлардағы олардың сандарының
қосындысын 12-ге бөлу арқылы ... мен ... ... субъектісі бойынша орташа
еңбекақысын, еңбек ... және ... да ... ... үшін ... еңбекақы» және басқа да ... ... ... қолданатын жұмысшылар мен қызметкерлердің саны
деген көрсеткіш қолданылады.
Бұл ... табу үшін ... мен ... ... ... ... мен қызметкерлердің кейбір
категорияларына жататын ... ... алып ... ... ... мен ... қатарына жататындар:
1. Жүкті (екі қабат) және босануға ... ... ... бала ... алған әйелдер.
2. Заңда қаралған жасқа ... ... ... демалыс алған
әйелдер (ер адамдар).
3. Оқу демалысындағы еңбекақылары ... ... ... ... ... мен ... ... жоғары және
арнаулы оқу орындарына түсуге ... ... үшін ... ... ... мен ... ... ынтасы бойынша еңбекақысы сақталмай демалысқа
кеткен жұмысшылар мен ... және ... ... ... табу үшін ... ... жұмысшылар мен
қызметкерлер санын анықтауға, ... ... ... ... ... ... түрде күніне немесе аптасына
толық жұмыс істемейтін ... мен ... ... ... ... адам күні ... Ол үшін ... қызметкерлердің барлық жұмыс істеген сағатын, белгіленген
жұмыс ... ... ... Содан кейін барлық жұмыс
істеген сағатын, ... ... бөлу ... істейтін
жұмысшылар мен қызметкерлер табылады.
6. Орташа еңбекақы есептеу үшін ... ... ... ... ... үйде ... ... істейтін
жұмысшы қызметкерлер кіреді. Олардың саны сол ... ... ... ... ... сол ... ... қызметті атқаратын жұмысшылар ... сол ... ... еңбекақысына бөлу арқылы
анықтайды.
Жұмыс істелінген ... ... ... мен ... еңбекақысын жұмыс істеген ... ... ... ... өнімнің өнімділігін есептеуге және жұмысшылар ... ... ... ... ... анықтауға,
сонымен қатар жұмыс істегені жайлы статистикалық көрсеткіштерді
алуға, ... ... ... ... қолданылады. Жұмыс істелінген
уақыт есебі жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмысқа келуі, ... ... ... ... ... және ... ... мен қызметкерлердің категорияларына сай табельде алфавит
бойынша реттік нөмір ... ... ... Жалпы табельдер
жұмыс ... ... ... ... мен ... ... ... Бұл табельдер кәсіпорын, ұйым,
мекеме яғни ... ... әр ... өкілдері
бойынша жұмысшылар мен ... ... ... жұмыстың
тоқтап қалғанына байланысты ... ... ... қою
арқылы толтырылады. Жұмысшылар мен ... ... ... қалғаны туралы құжаттары осы табельге қосымша тіркелінеді.
Жұмысшы-қызметкерлердің демалысқа шығуы, іс-сапарында ... ... ... және тағы ... ... табельде тиісті
белгіленген әріптік ... ... ... жұмысшы қызметкерлер үшін - i
- демалыстағы жұмысшы қызметкерлер үшін - д
- ... ... ... ... үшін - ... да ... белгілер қолданылады.
Табельде жұмысшылар мен қызметкерлердің тек қана ... ... ... қана ... ... жұмысқа кешіккенін, мерзімінен
тыс жұмыс істеген ... ... ... ... ... тағы басқа себептерді есептеу үшін белгілер қойылады.
Бұл ретте шартты ... ... ... жұмыс уақытынан
ауытқулар жазылады. Жұмыс істелінуге ... ... ... ... ... ... ... құжаттарға жазылуы
қажет.
Мысалы: ... мен ... ... тыс жұмыс
істегеніне ай ... ... бақа да ... ... арналған
ведомость толтырылады. Шаруашылық субъектісіндегі ... ... ... ... жұмыстың тоқтап қалуы ... ... ... ... ... ... негіз болатын
жоғарыда айтылған құжаттар табельдер мен бірге ... ... ... мен ... ... болған алғашқы
құжаттар еңбекақы есептеуге және ... ... ... ... үшін ... Сонымен қатар цехтар
мен бөлімшелер ... ... ... жұмыс уақытының
балансын ... ... ... ... ... ... есеп беруге пайдаланылады. Бұл көрсеткіштер еңбектің
өнімділігін ... ... ... пайдалану нәтижесін анықтау
үшін де ... ... ... ... маңызды элементі болып оның техникалық мөлшерленуі,
яғни ... ... ... мен ... ... ... ... әр түріне кететін ... ... ... ... ... Жұмыстың күрделілігіне
қарай еңбекақының мөлшері ... ... ... ... ... ... ... мыналар табылады:
1. Тарифтік кесте:
2. Тарифтік еңбекақы ... ... ... ... ... жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... жүйесінің көмегімен
жұмыстың барлық түрі күрделілігіне және көп еңбек ... ... ... ... және ... ... ... қарай оларға тариф бойынша әртүрлі ... ... ... ... бойынша өндірістің қай
саласында болмасын ... ... ... ... ... ... еңбек етуіне керекті ұқыптылық пен
жауапкершілікке ... ... ... көрсетіледі. Сонымен қатар
тарифте әрбір атқаратын ... ... ... ... және жұмысшы-қызметкерлердің өзіне берілген разрядқа ие
болуына керекті еңбек ... мен ... де ... ... ...... мен ... әрбір топтарының
арасында төленуге тиісті еңбек мөлшерінің арақатынасы айқындалады.
Тарифтік ... ... ... ... ... ... осы
өндіріс саласында өте қарапайым және жеңіл бірінші ... ... ... төленетін бекітіледі. Жоғары ... ... ... ... дәрежелі еңбекке ... ... осы ... ... ... ... ... коэффицентін, бірінші дәрежелі еңбекақы мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... қарап кесімді
және мерзімді еңбекақы болып екіге бөлінеді.
Тарифтік мерзімді ... ... бір ... ... еңбек бағасы белгілі тарифтік баға бойынша бір ... ... бір ... ... ... мөлшерін сол
сағатта өндірілген өнім көлеміне, орындалған ... ... ... ... ... бір ... ... уақытқа көбейту
арқылы табылады. Уақыт ... мен ... өнім ... ... өндіріс саласында ... ... ... ... анықталады.
Бұрыңғы КСРО-да ең соңғы еңбек биржасы 1930-шы жылы ... көзі ... ... ... өмір ... ... еңбек нарығы элементерінің
қайтадан пайда болу ... алға ... ... ... ... ... орталығы 1991-ші жылы шілденің 1-
нен бастап ... ... ... ... ... дамыған
елдерде еңбек биржасы алғашқыда ... ... ... пайда
болып, оның мақсаты жұмыссыздарға көмек ... еді. ... ... бұл ... ... ... дамуына сай олардың міндеттері
мен қызметтері өзгерді. Соңғы ... ... ... ... ... маңызды инструменті болып, ... ... ... ... оны ... ... Мұндай биржалардың бүгінгі кездегі
негізгі қызметтері мынау ... ... ... нарығындағы сұраным
мен ұсынымды зерттей білу, жұмыссыздар санын есепке алу, бос ... ... ... ... және ... ... ... ақпарат беру, жұмыс іздеген мамандарды оқытуды ұйымдастыру
және жаңа ... ... ... ... ... бағдар
жұмысын жүргізу, адамдарды жұмысқа орналастыру кезінде ... ... және ... ... ақы ... ... кәсіпорын және ұйымдар ... ... ... ... ... нарығында әсер етеді. Еңбек ... ... ... үшін ... ... ... Себебі олар жұмысқа
кімді ... десе де ... ... ... және ... кадрлар
бөлімі арқылы жұмыскерді жалдауға мүмкіндігі бар.
Экономикасы ... ... ... мен ... ... ... екі жағдайды ескере отырып жүргізіледі:
-біріншіден, фирманың ... ... оның ... ... және ... өз ішінде кадрларды дайындау
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... нарығының жағдайын ескеру керек.
Жұмыс ... ... ... ... тәсілдер қолданылады:
- жоғары және орта оқу орындарынан ... ... ... қамту (биржа) орталығы арқылы кадрларды жалдау;
- жарнамалық хабарлау мен ... ... ... ... ... ... ... (бәсекелестік) негізде мұқият
таңдау, ... бір ... ... ... ... тарта
білу.
Талдау іс-әрекеті мұқият талқыланып, онда әртүрлі тестілерді ... ... ... ... ... лауазымды қызметіне
байланысты әртүрлі болып құрылады. ... ... ... ... ... әртүрлі дайындық деңгейін байқататын, жалпы
және өндірістік ... ... ... оның ... ... ... ... бойынша сұрақтарға негізделіп
жасалады.
Қазақстан Республикасында тұрғындарды жұмыспен ... ... ... Еңбек нарығындағы жағдайды ескере отырып,
жұмыссыздарды ... ... ... ... жастар,
әйелдер, мүгедектерді жұмыспен қамтуға қамқорлықтар ... ... ... ... ... ... ... Қорытынды
Қорыта айтқанда жұмыссыздық нарықты экономикаға тән ... ... ... оның әр елдің ішкі жағдайына байланысты ... ... ... Егер жұмыссыздар сол мөлшерден асып ... ... ... ... ... ... Ал ... деңгейде
тұрса, онда экономиканың тиімді дамуына ... ... ... ... ... аса ауыр ... және әлеуметтік
қайшылық. Батыс ... ... болу – тек қана ... ... емес, сонымен бірге адам ... ... ... деп те есептеледі. Шетелдердегі бағалау бойынша, ... ... ... ... жақын туыс адамның ... ... ... ғана кейін тұрады екен. Кәсіпорынның жұмысының
түпкі ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруға деген жеке мүдделіліктеріне кері әсер
етті, ... ... ... шеттелуіне әкеліп соқтырды.
Осының бәрі еңбек тәртібінің ... ... ... экономикалық
шығындарға жол берді. Бұдан тиімді түрдегі ... ... ... нарығында жатқаны айқын бола түседі. Еңбек нарығы бұл ... ... ... ету қабілеті) тауар түрінде сату-сатып алуға
байланысты ... ... ... ... ... ... ... еңбектің беделінің сөзсіз көтерілуіне ... ... ... ... ... ... ... артады,
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің ... ... ... ... ... ... қабілетті және іскер жұмыскерлерді қатал,
аяусыз ... ... тән. Ол ... ... және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін ... ... ... оның ... ... ... себепші ... ... пен ... Нарықта жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным заңы ... ол ... ... ... ... ... Бұл жерде
жұмыс күшін сатушылар мен сатып алушылар ... ... ... яғни еңбек ету қабілетін ұсынушы жұмыскерлер ... ... ... ұжымдары мен кәсіпкерлер жұмыс ... ... ... Бір сөзбен айтқанда, еңбек нарығын мойындау жұмыс
күшінің әлеуметтік-экономикалық ... және оның ... ... ... ... ... ... Қазірде, біздің
қоғамымызда жұмыс күшінің тауар табиғаты жөніндегі ғылыми ... ... ... ... ... әрекет ету жағдайында жұмыс
күші тауарға айналады, ал оны ... ... ... ... ... ... алу арқылы жүзеге ... ... Г. Д. ... ... опыт ... ... А. ... «Контроль качества продукции»
3. С. Маджаро «Международный маркетинг»
4. Бердалиев К.Б ... ... ... ... – 1998 ... ... О.С ... Москва-2000 г
6. Сағындықов, Ахметов К.Г «Менеджмент негіздері» Ақтөбе
7. Нәрібаев «Экономикалық ... ... ... - 1997 ... ... А. С. -2000 г 1994 ... Добрынин А. И. Тарасевич Л. С. ... ... ... ... Н. И. ... Л. В. ... ... теория» Практикум
Минск – 2000 г
11. Борисов «Экономическая теория» ... - 1997 ... ... П. ... ... – 1992 ... ... « Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе - 2003 ж
14. Мамедов «Современная ... ... на Дону – 1997 ... ... ... ... ... - 2000 г
16. Осипова «Экономическая теория негіздері» Алматы – 2002 ... ... А. В. ... Ф. М. ... ... МГУ ... г
18. Журавлева Г. П. Мильчакова Н. Н. ... ... ... - 1997 ... ... А. С. ... БЕК – 1997 ... Нестеренко А. Н. Большакова А. К. «Экономика»
21. ... У. ... З. ... Й. Кох. В. ... ... ... – 2000 ... Фишер С. Дорнбуш Р. Шмалензи Р. ... Дело ... ... ... А. И. ... А. Н. ... А. К. «Экономика
Проспект» - 1998 г
24. ... А. И. ... Л. С. ... ... ... 1999 г

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты20 бет
Еңбек рыногы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты32 бет
ҚР – да тұрғындарды жұмыспен қамту5 бет
Аграрлық саясат9 бет
Еңбек биржасы67 бет
Еңбек биржасы және халықты жұмыспен қамту37 бет
Еңбек биржасының теориялық негіздері33 бет
Еңбек нарығы және тұрғындарды еңбекпен қамтудың мемлекеттік саясаты24 бет
Еңбек нарығы қызметінің теориялық негіздері31 бет
Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс,жұмысбастылық және еңбекке ақы төлеу17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь