Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру

Ж О С П А Р

Кіріспе 3

1.Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру 4
1.1 Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру 4
1.2 Дебиторлық берешекті беру.сату 6

2. Дебиторлық берешектер бөлімінің есебі 10
2.1. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер берешегінің есебі 10
2.2. Күмәнді дебиторлық берешектер есебі 14
2.3. Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық берешектерінің есебі 16
2.4 Басқадай дебиторлық берешектердің есебі 17
2.5 Алдағы кезең шығындарының есебі 21
2.6 Берілген аванстар есебі 22

Қорытынды 24

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 25
Кіріспе

Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық-әлеуметтік жағдайларына сай өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі ғалым Б. Де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса, оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы» - деп атаған. Бухгалтерлік есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын өлшейтін, өңдейтін, есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басқару жүйесінде ең маңызды орындардың бірін иеленеді. Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға оның қаржылық жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды орындауы үшін қажет. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері, капиталы және өндірілген өнімдері мен олардың сатылғандығы туралы ақпараттарды жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің соңғы қаржылық нәтижесін анықтауға болады.
Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес бухгалтерлік есептің маңызы мен рөлі арта түсуде.
Көптеген кәсіпорындар мен ұйымдар тауарлар мен қызметтерді сатып алу, пайдалану барысында сол мезетте қолма-қол ақшамен есептеспейді. Яғни тауарлар мен қызметтерді қарызға алады. Сол кезде тауарлар мен қызметтерді сатқан кәсіпорындар мен ұйымдар алынуға тиісті шарттар, яғни дебиторлық борыштар шотын ашады. Бұл өте қызықты бөлім. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Жалпы «дебиторлық берешек» - дегеніміз, бұл иелік ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Мен өзімнің курстық жұмысымда осы дебиторлық берешекті теория түрінде ғана қарастырамын. Жалпы дебиторлық берешектер келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілер берешегі».
«Күмәнді дебиторлық берешектер».
«Еншілес серікестіктердің дебиторлық берешегі».
«Басқадай дебиторлық берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Енді жалпы дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыруды және жоғарыдағы аталған бөлімдерді қарастырамын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі


1. Қаржы есебі: Оқу құралы. / Жалпы редакциясын басқарған.
Талмағанбетов Т.А. – Алматы: Дәуір, 1998,– 480 бет.
Омаров А.Ш., Әлімбекова Б.А., Рабатов О.Ж., Байболтаева Н.Ә.
217 – 236 беттер қолданылды.

2. Радостовец Р.К., Радостовец В.В., Ғабдулин Т.Ғ., Шмидт О.И.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: өңделіп және толықтырылып 3-ші рет басылуы. – Алматы : Қазақстан аудит орталығы, 2002, – 656 бет.
246 – 277 беттер қолданылды.

3. Қаржылық есеп: Оқу құралы. / Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. – Алматы: Экономика,
2001, – 330 бет. 108 – 129 беттер қолданылды.

4. Витулаева Т. «Дебиторлық борышты беру-сату». Бухгалтер бюллетені –
2001 – № 46 – 9 -11 бетке дейін.

5. «Бухгалтерлік есеп туралы Заң» № 329-ІІ, 24.06.2002 жыл.
11.06.2004 жылы ҚР Президентінің .№ 562- ІІ Жарлығымен
«Бухгалтерлік есеп туралы Заңына» өзгертулер мен қосымшалар
енгізілді.

6. Хегай И.В. «Күмәнді борыш бойынша резерв есебі». Бухгалтер бюллетені
– 1998 – № 41 – 10 -12 бетке дейін.

7. «Вексель операцияларының бухгалтерлік есебі». Бухгалтер бюллетені –
2001 – №22 мамыр – 3 -7 бетке дейін.

8. Назаров В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов: Учебник /
Под ред. Н.К. Мамырова – Изд. 2-е, перераб. и доп. - Алматы:
Экономика, 2004. – 308 с. 83-91 стр.

9. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет и финансовый анализ для
менеджеров: Учеб.пособие – М.: Дело 2003. – 304 с.

10. Нидлз Б. и др. Принципы бухгалтерского учета / Б. Нидлз, Х.Андерсон,
Д.Колдуэлл: пер. С англ. / Под ред. Я.В.Соколова, - 2-е изд., стереотип.
- М.: Финансы и статистика, 2002 – 496 с. 137-156 стр.

11. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии: Изд. 3-е, доп. И перераб. – Алматы: Центразит. – Казахстан,
2002, 277-305 стр.
        
        Ж О С П А Р
Кіріспе 3
1.Дебиторлық берешектер ... ... ... Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру 4
1.2 Дебиторлық берешекті беру-сату 6
2. Дебиторлық берешектер бөлімінің есебі ... ... ... мен ... ... ... ... 10
2.2. Күмәнді дебиторлық берешектер есебі 14
2.3. Еншілес ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешектердің есебі 17
2.5 Алдағы кезең шығындарының ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі 25
Кіріспе
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып,
қоғамның ... ... сай ... ... ... ... ... өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып
табылады. Белгілі ғалым Б. Де ... осы ... ... ... есеп
барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір ... ... есеп үшін ... ... ... ... - деген болса,
оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл ... ... ... ... - деп атаған. Бухгалтерлік есеп ұйымның ... ... ... есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын
жүйе болып табылады. Бухгалтерлік есеп ... ... ең ... ... ... ... ... есеп ұйымға оның қаржылық
жағдайын ... ... ... және ... ... ... үшін ... Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері
мен міндеттемелері, ... және ... ... мен ... ... ... ... көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік
есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің
соңғы ... ... ... ... таңда ел экономикасының нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа
кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына ... ... ... мен рөлі арта ... ... мен ұйымдар тауарлар мен қызметтерді сатып алу,
пайдалану барысында сол ... ... ... ... ... мен ... қарызға алады. Сол кезде тауарлар мен қызметтерді
сатқан кәсіпорындар мен ұйымдар алынуға тиісті шарттар, яғни ... ... ... Бұл өте қызықты бөлім. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға
берешек борышы бар заңды және жеке ... ... ... ... ... берешек» - дегеніміз, бұл иелік ету құқығын қосқандағы
заңды құқықтармен ... ... ... ... ... ... ... курстық жұмысымда осы дебиторлық берешекті теория түрінде
ғана қарастырамын. Жалпы дебиторлық берешектер ... ... мен ... берушілер берешегі».
«Күмәнді дебиторлық берешектер».
«Еншілес серікестіктердің дебиторлық берешегі».
«Басқадай дебиторлық берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Енді жалпы дебиторлық берешектер ... ... және ... ... ... берешектер есебін ұйымдастыру
1.1 Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа ... ... жеке ... оларға
сатқан тауарларды, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде ... ... ... үшін ... ... - ... ... (Алынуға
тиісті шоттар) деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы
бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып ... ... ... ... алынуға тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті
берешектер және ұзақ ... ... ... ... ... екіге бөлінеді.
Бұл берешектердің есебі «Алынуға тиісті шоттар» бөлімінің ... ... ... ... бір жыл ... ... дебиторлық
берешектер «ағымдағы активтер» қатарында есептеледі. ... ... ... ... ... ... ... аванстық (алдын ала төленген)
төлем;
- тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті ... ... ... ... ... ... негізгі ұйымдар мен оның ... ... ... түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық берешектер;
- ұйымның лауазымды ... ... ... ... ... ... ... балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ... ... ... төлейтін ресми
берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар ... ... ... ... ету хұқығымен қоса, заңды хұқығымен
байланысты актив болып саналады. Қорытындылап ... ... ... ... бұл – ... ету хұқығын қосқандағы заңды хұқықтармен
байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... жатады. Яғни дебиторлық берешектердің есептелген
уақыты мен ... ... ... ... күндерінің саны. Ұйымның
дебиторлық берешегі оған ... ... ... жағдайда ғана
анықталады. Дебиторлық берешектер сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан
баға жеңілдіктерін және ... ... ... алып ... сома ... есептеледі. Бір жылдан астам уақыт бойы алынбаған
дебиторлық берешектер «Ұзақ ... ... ... ... Дебиторлық берешектердің пайда болған (есептелінген) уақыты мен
өтелу уақытының арасындағы мерзімге байланысты пайыздар бойынша кіріс көп
жағдайларда ескерілмейді.
Кәсіпорындар ... ... ... ... сатып алушыларға баға
жеңілдіктерін береді. Ұйымдардың бұндай қадамға баруының басты себебі сатып
алушыларды қызықтыру арқылы сатылатын тауарлардың көлемін ... ... ... ... баға ... ... күмәнді берешектерінің
сомасын қысқартуға үлкен әсер етеді. Халықаралық ... ... ... ... ... жеңілдігі сөзі қатар қолданылады. ... ... ... ... келе ... ... ... сауда
жеңілдігін тауарларды сатудағы ... ... ... Ұйымдардың
сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты баға жеңілдіктерін пайдаланғандағы
жағдаймен бірдей деп айтуға ... ... ... ... ... тауарлардың ақау болу
себебінен сатылған тауарларды қайтаруға тура ... ... ... алу ... ... үшін ... ... Сондықтан да кәсіпорын
сатып алушы заңды немесе жеке тұлғаның осы ... ... ... ... қысқарту туралы талабын қабылдауға келісуіне тура
келеді. Әрине аталған ... ... ... келіп түсуге тиісті
табыстарының көлемін азайтатындығы сөзсіз.
Кәсіпорындардың бухгалтериясы ... ... ... ... мына ... аталған құжаттарды қолданады:
нөмірі 7 – Журнал-ордер – «Жұмысшылар мен басқа да ... деп ... ... ... бойынша;
нөмірі 8 – Журнал-ордер – «Алынуға ... ... құн ... ... ... ... берешектер» және «Берілген
аванстар» деп аталатын шоттардың кредиті бойынша;
нөмірі 9 – Журнал-ордерге қосымша ...... ... ... ... 10 – Журнал-ордер – «Күдікті қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... 11 – Журнал-ордер – «Сатып алушылар және тапсырыс берушілердің
берешегі» ... және ... ... серіктестіктердің дебиторлық
берешегі» шотының кредиті бойынша жүргізіледі.
Стып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың ... ... ... ... ... ... ... берешектердің есебіне талдамалық есептің карточкалары, ажырату
парақшалары, бухгалтерлік анықтамалары және тағы да ... ... ... ... есеп ... толтыру шаруашылық
операцияларының мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың жиынтығын
анықтау үшін ... ... ... есеп ... ... есеп ... ... барысында қолданатын барлық бланкілері
үшін міндетті ортақ есеп беру ... ... Есеп ... ... толығымен бас бухгалтердің құзырында, яғни ол алғашқы
құжаттарды топтастырудың ең ... ... ... ... жүргізуге міндетті. Шоттарға келетін болсақ, олар
негізгі есеп тіркелімдерінде үнемі ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Дебиторлық берешектер шоттарында
есептелетін сомалардың дұрыстығы мен ... ... ... үшін
түгендеу жүргізілуі қажет, ол ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Мұндағы
басты ...... ... ... ... мен ... анықтау болып табылады. Дебиторлық берешегі ... ... сату ... ... ... табылады, яғни сатып алушыларға тиеліп
жіберілген немесе жөнелтілген тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің қашан
сатылғанын ... ... ... ... ... ... мен сатып алушыға қаржылық және есеп ... ... ... ... деп ... берешектер келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілер берешегі».
«Күмәнді дебиторлық берешектер».
«Еншілес серікестіктердің дебиторлық берешегі».
«Басқадай дебиторлық берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Яғни осы жоғарыда ... ... ... ... мен ... ... ... жеке тұлғалардан алашақ сомалары дебиторлық берешек
болып табылады.
1.2 Дебиторлық ... ... ... беру-сату мәміле жасау кезінде тараптардың қарым-
қатынасы туындайтын міндеттемелерді орындауға бағытталған. Қызмет көрсету,
тауарлар сату кезінде ... бірі – дер ... ақы ... деп
ойлайды. Егер мәміле бойынша ақы алдын – ала төленген болса, одан әрі
қиындық ... Егер ... ... ... ... есеп ... себебінен сатушыда дебиторлық борыш сомасының туындауына ... ... ... Одан ... ... ... алушыдан борышты
акцептсіз өндіріп алуы мүмкін болмайды, ... ... есеп ... ... ... ... яғни сатып алушының келісімі бойынша
көзделген.
Дебиторлық берешектің ауқымына байланысты кәсіпорында ... ... ... ... айналымдылығы мерзімдерінің
баяулауы және дебиторлық борышты қайтару мерзімінің ұзақтығы пайда болады.
Тауар запастарымен ... ... ... – бұл ... (ақы ... ... ... жолындағы бір қадам алға басу. ... ... ... болып көрінетін осы соңғы қадам көбінесе бола
бермейді. Іс ... ... ... ... ... ... 90 ... соң сатушы күдіктенеді де, белгілі бір іс-қимылдар жасай ... олар ... ... ... ... нақтылығын және дебитордың бар екендігін растау жөніндегі
іс- ... бірі ... ... салыстырып тексеру актісін жасау болып
табылады, бірақ бұл әрекет ... ... ... ... бола ... орындамау жағдайларының жиілеп кетуіне байланысты
«Векселдік ... ... ҚР ... ... ... қайту
ретіндегі шарт нысаны – цессия ... ... кең ... ... ... дебиторлық берешегін сату болып табылады.
Факторингілік компания – бұл белгілі бір сыйақыға ... ... ... ... ... кейін тікелей тауар (жұмыстар,
қызметтер) сатып алушылардың борыштарды жинайтын қаржы ... ... ... кезіндегі негізгі рәсімдерді сызба ... ... ... | ... ... |тауар, қызмет ... |
| | | ... ... ... ... ... |
төлем жасайды
алдын-ала қолма қол
ақша төлейді
1–сызба
Факторинг кезіндегі негізгі рәсімдердің сызбасы
Яғни факторинг – бұл төлемнің көп ... ... ... ... ... алу, ... жүргізу жөніндегі шығындарды кеміту
мақсатымен тауар сатушы тауар мәмілелері бойынша қысқа мерзімді ... ... ... ... өз ... ... ... несие мен комиссия
үшін проценттер өндіріп алады. Бұл орайда дебиторлық борыш кері ... ... не кері ... қою ... сатылуы мүмкін.
Кері талап қою (регресс) – бұл мынадай жағдайда дебиторлық берешекті
жинау жөнінде құқық беретін тұлғадан төлемдерді ... ... ... ... ... құқық ауысатын тұлғаның құқығы (факторингілік
компанияның құқығы):
1. Дебиторлар ... ... ... ... ... бұрын төлесе;
3. Аударылған дебиторлық берешектің қолайсыз болуы салдарынан туындаған
түзетулер енгізсе.
Витулаева Т. «Дебиторлық борышты беру-сату»
Бухгалтер бюллетені – 2001 – №46 – 9 -11 ... ... 9 – ... ... үшін ҚР Азаматтық кодексінің 339-бабының
міндеттемесінде кредитордың құқықтарын басқа тұлғаға ... ... ... көзделген. Кредитордың құқықтарын басқа тұлғаға ауыстыру ... заң ... мен ... ... көзделмесе, қарызгердің келісімі талап
етілмейді. Кредитор құқықтарының басқа тұлғаға ауысуы туралы ережелер кері
қойылатын ... ... ... кері ... қою ... сатқан кезде сатып алушы
ақшалай қаражатты жинау жөніндегі тәуекелді өз мойнына алады және ... ... ... қабылдайды. Бұл жағдайда алуға шоттар беру – бұл
нысаны ... да, ... ... да ... берешекті түпкілікті сату.
Дебиторлық берешекті үшінші тарапқа қолма-қол ақшаға ... ... ... ... алыс-беріс |
|дебиторлық берешекті сату |
2–сызба
Дебиторлық берешекті үшінші тарапқа қолма-қол ақшаға айырбастау арқылы
беру ... ... қою ... ... берешекті сатқан кезде:
● дебитор берешекті өтемеген ... ... ... алушыға ақы
төлеуге кепілдік береді;
● тараптардың әрқайсысы осы операция кезінде операция жасалғаннан
кейін өзі бақылайтын ... мен ... ... және ... ... мен міндеттемелерді бұдан әрі мойындамайды;
Витулаева Т. «Дебиторлық борышты ... ... – 2001 – №46 – 9 -11 ... ... 10 – ... таза ... айқындалады – бұл, пайда болған ... сату ... ... ... қаражаттар немесе басқа
активтер;
● нәтижесінде сатудан болған зиян анықталады.
Сатушыда дебиторлақ ... ... ... ... тауарларды,
жұмыстарды, қызметтерді сатып алу-сату жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... түсіну және сату ретінде
толық көлемінде қолданылмайды, ол ақшалай ... ... Ең ... ... ... ... ... қайтарылуына үміттенеді,
бірақ дебиторлық берешекті сатуда әр түрлі себептер мен ... ... ... ... ... меншік құқығын қорғау;
● несиеге қол жеткізе ... ... ... ... қарызды қамсыздандыру.
Сатып алушыда дебиторлық берешекті ... алу ... ... ... ... ... ... айырманы қайтарып алуға
үміттеніп, ақшаның жылыстауын білдіреді. ... ... алу ... пайда болуына әкеп тіремейді және дебиторлық берешекті талап
ету құқығын тану ақшалай қаражаттың нақты жылысу сомасымен ... ... ... ... есебі
2.1. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер берешегінің есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдардың «сатып алушылар мен ... ... деп ... ... ... ... алушылар мен
тапсырыс берушілердің осы кәсіпорынға деген әр ... ... ... қорытындылау үшін арналған. Аталған бөлімде келесідей шоттар
қаралған:
301 «Алынуға ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де берешектері».
Бұлар активті шот болып ... ... да бұл ... ... ... ... ал кредитінде берешектің ... ... ... шоттар (дебиторлық берешектер шоты) сатып алушы
заңды немесе жеке тұлғалардың сатып алған тауарлары, сондай-ақ ... ... ... үшін ... сомаларын білдіреді.
«Алынуға тиісті шоттар» деп аталатын шотта тиеліп жіберілген өнімдер
(тауарлар), ... ... мен ... ... үшін сатып
алушылар мен тапсырыс берушілердің банк ... ... есеп ... ... төлеуге тиісті сомасы есептеледі. Жалпы «Алынуға тиісті
шоттар» шотын сипаттай келе ... ... ... ... екендігін және
олардың сату нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... уақыттарда «саудалық міндеттемелер» деп те атайды. Олар
тауарларды несиеге өтелу (орындалу) көздеріне ... ... ... оларды сатудан алынды деп санайды. Халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... сату кең ... етек ... сонымен бірге
сатып алушылар үшін сатып алған тауарларының төлемін бір ... ... ... төлеу (өтеу) құқығы да берілген. Мұндай несиені коммерциялық
несие деп те атайды. Тауарларды несиеге сататын ... ... ... ... ... ... ... бар болатындығына бақылау
шараларын жүргізулері қажет. Сол үшін әрбір ұйымдарда несиелік бөлімдер
жұмыс ... ... ... ... ... ұсынуды, несие көлемін шектеуді
және сатып ... мен ... ... ... ... ... ететін белгілі бір қаражаттарды талап етуі мүмкін. Осыған орай
кәсіпорындар мен ұйымдардың таңдап алынған ережелері мен ... ... ... атап ... ... Бұл шотта сатылған материалдық емес
активтер, ... ... ... ... және тағы да ... ... ... жағдайларда жабдықтаушы сатып ... ... ... үшін ... алуы ... ... вексель анықталған мерзім
ішінде белгіленген соманы төлеу бойынша жазбаша міндеттемені білдіреді.
Вексель дегеніміз – оның иесінің ... ... яғни ... соң ... ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын
жазбаша ... ... ... алу және сату ... сондай-ақ
капиталды қысқа мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель құнды
қағаздардың ерекше бір түрі ... ... ... белгіленген қатал нысанында жазылған жазбаша борышқорлық
міндеттеме болып саналады. Вексель өзінің ... ... ... ... ... ... ... вексельде көрсетілген соманы төлеуді
талап етуге даусыз ... ... ... ... яғни ол ... ... жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке тұлға вексель беруші
деп аталады. Ал вексель бойынша төлем алушы тұлға ремитент ... ... ... және ... ... вексельдер жәй және
аударылмалы деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Жай вексель дегеніміз ... ... ... ... ... ұстаушыға
белгіленген сомада ақша төлеуді вексельді беруші өзіне ешқандай шарт қоймай-
ақ міндеттейтін құжат болып ... яғни ... ... айтқанда
вексель берушінің вексель алушыға ақшалай төлем ... ... Жай ... ... (қарызкердің) жазбаша міндеттемесі
болып саналады. Вексельде оның берілген уақыты, борышкерлік ... ... ... мен ... төлем төлеуге тиісті кредитордың аты
көрсетіліп, борышкердің, яғни вексель берушінің қолы ... ... ... – (тратта) кредитордың (транссангтың) қарызкерге
(трассатқа) белгілі бір соманы ... ... ... ... жеке тұлғаға
(ремитентке) төлеу жайлы жазбаша ... ... ... Яғни оның ... ... ... ... вексель ұстаушының төлеушіге
вексельде көрсетілген ақша сомасын ... бір ... ... ... ... бұйрығын бере алады.
Вексельдерді сонымен қатар пайыздық және пайызсыздық деп екіге
бөлуге болады.
Пайыздық ... ... ... ... ... сомасы өз
алдына бөлек көрсетіледі.
Пайызсыздық вексельдерде пайыздық сома өз ... ... ... ол ... ... ... қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша коммерциялық, қаржылық және
қазыналық болып үш түрге бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер өнім өндіруші кәсіпорындар мен ... ... ... яғни ... ... ... мен ұйымдардың төлем жасау
мерзімінің кешіктірілу себебіне байланысты беретін коммерциялық ... ... ... ... ... міндеттемеге жатады. Олар
Мемлекеттің ішкі қарыздарын өтеуіне байланысты шығарылады. ... ... ... ... ... шегерім жасауды қоса
алғандағы бағасы бойынша банктерге және ... да ... мен ... бойынша жасалатын есептің ұйымдастырылуын қарастырайық. ... ... ... ... ... өнім ... орындалған
жұмыстар және көрсетілген қызметтер үшін төлеуге банк қабылдаған ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздар ағымдағы
(немесе қысқа мерзімдегі) дебиторлық ... яғни бір ... ... ... және ұзақ мерзімдегі дебиторлық қарыздар, яғни бірнеше
есептік кезеңді қамтитын болып ... ... ... дебиторлық қарызды талап ету құқын факторингалық
компанияларға жүктейді.
Факторингалық ... ... ... ... ... ... ... табылады және үшінші тұлға ретінде қарызды өндіріп
беру үшін қызмет ... ... ... ... ... ... да ... коммерциялық
ұйымдар бола алады, бірақ олар аталған қызметті ... ... үшін ... ... ... кез ... ... немесе ұйым факторинг қызметімен
шұғылданбастан бұрын екі жақтың да ... ... ... ... ... ... өз ... берген кәсіпорын автоматты түрде төлеуге
тиіс. Бұл арада өзінің дебиторлық қарызды талап ету құқын берген ... ... ... келісім-шартқа отырады. Ондай келісім-шарт ашық
та, жабық та (конфиденциалды) болуы мүмкін.
302 ... ... ... ... ... ... үшін алынған вексельдердің есебі жүргізіледі. Дебиторлық қарызды
жабу ... ... ... ... ... ... ... 302
шотында және 301 шоттың кредитінде көрсетіледі. 302 шотта пайыздық ... емес те ... ... ... бойынша 302 шотында,
1 «Вексель бойынша алынатын пайызы» деп аталатын субшоты ашылуы мүмкін.
Пайыздық емес вексель ... ... жеке ... ... құны ... есептелінеді) бойынша екі қосымша шот
ашылуы мүмкін.
2 ... ... ... ... ... шегерілген
(дисконт)».
3 «Вексель бойынша марапаттау сомасы (дисконт)».
Алынған вексель бойынша ... ... ... ... ... ... ... қалыпта көрініс табады:
Кесте 1
Алынған вексель бойынша марапаттау сомасы
|Пайыздық вексель ... ... ... ... ... ... ... болашақ кезеңінің табысы |
|ретінде есептелінеді ... ... ... мен 611 ... |302 шоттың 3-ші субшотының дебетінде|
|кредиті бойынша ... ... 611 ... ... |
| ... ... соң, ... ... ... ... сай есептелген пайыз сомасы |
|табысқа жатқызылады ... ... ... мен 724 шоттың |611 шоттың дебеті мен 724 шоттың ... ... ... |кредитінде ... ... ... ... да» шоты ... ... ... субъектісі мынадай
дебиторлық қарыздарды есепке алуы мүмкін, атап айтқанда: ... ... ... ... ... қарызының пайда болуы және т.б.
301-шоты бойынша ... ... ... ... берілген шот-
фактуралардың әр қайсысы бойынша жүргізіледі. Оның ... ... ... төлеу мерзімі өтпеген берешегімен және ... ... ... 302-шоты бойынша, төлеу мерзімі ... ... ... ... ... ақша ... түспеген вексельдермен қамтамасыз етілген берешек жөнінде
деректер алуды қамтамасыз етуге ... 303 ... ... ... немесе
келісім-шарт бойынша, яғни есеп айырысуды жүзеге асыруына ... ... ... ... ... ... мен ... беруші заңды және жеке тұлғалардың төлем
қабілеттілігін анықтау жүйесін қаншалықты арттырғанмен, ... ... ... ... ... үшін ... есеп айырыспай немесе алынуға
тиісті сомалардың бір бөлігі ғана өтеліп, қалған бөлігінің алынбай ... ... ... ... ... ... ... алғашқы нысандары
болып борышкер кәсіпорындар мен ұйымдардың банкрот ... ... ... ... мен ... ... ... берешекті талап ету
мерзімінің өтіп кетуі табылады.
Әрбір ... тек ... ... ... ... болғанын қалар
еді. Алайда, өмірдің өзі көрсетіп отырғандай, ол әрқашанда барлығына бірдей
табыла бермейді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... әрқашанда болып табылады.
Сатып алушылардың келісімшартқа сәйкес белгіленген мерзімде төлемеген
шоттары – 31 ... ... деп ... Күмәнді қарыздарға-уақытында
төленбеген, жабылмаған және де тиісті ... ... ... ... жатады. Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап
ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешек ... ... ... ... ... күмән тудыратын берешектерді есептен шығарудың екі
тәсілі бар.
Радостовец Р.К., Радостовец В.В., Ғабдулин Т.Ғ., Шмидт О.И.Кәсіпорындағы
бухгалтерлік ... ... және ... 3-ші рет ...... ... ... орталығы, 2002, – 656 бет. 253 – бет.
1. Тікелей есептен шығару әдісі, мұнда шығындар нақты шоттарды ... ... ... ғана тікелей есптен шығарылады.
2. Резервтік әдіс, бұл ... ... ... ала ... ... Мұндай берешекке болжам жасалынады.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы
болып саналмайды. Өйткені ол кірістер мен ... ... ... яғни ... ... ... жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде емес, оның күдікті деп ... ... ғана ... ... Сонымен, 5-БЕС-ке сәйкес күмәнді
берешек бойынша резервті құру тәртібі ... ... ... ... мен шығындар жағдайларынан шығып бір жолғы болып танылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдар күмәнді қарыздарға ... ... ... ... ... ... бойынша резервтердің есебі «Күмәнді қарыздар
бойынша ... ... ... ... ... бойынша резервтер
есеп беретін жылдың соңында жабдықтаушылар мен ... ... ... ... түгендеу жүргізу нәтижесіне сүйене отырып жасалынады.
Азаматтық кодекстің бірінші ... 178 ... ... ... ... жалпы уақыты 3 жыл болып белгіленеді. Үш жыл ... ... ... ... ... резерв сомасының есебінен
есептен шығарылады.
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап ету ... ... ... ... «үмітсіз қарыз» – деп ... Ал ... ... ... ... ... бойынша резерв есебінен есептен
шығарылады. Егер кәсіпорындар мен ... ... ... ... резерв
құрмаса және үмітсіз қарыздың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл ... ... ... ... шығарылады. Сондай-ақ бұл сома қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижесі ... есеп ... ... тиіс.
Кез келген кәсіпорындар мен ұйымдарды алып қарасақ та олардың барлығы
да қай шоттардың төленбейтіндігін алдын ала ... ... ... емес.
Дегенмен де қаржылық есеп ... ... жыл бойы ... шығындарды
жабатын сомаларды анықтау қажет. Бұл уақыттағы бағалаудың салдарынан елеулі
айырмашылықтардың пайда болуы ықтимал. ... ... ... ... ... үшін ... екі әдісі қолданылады:
– несиге сатудан алынатын таза табыстан ... ... ... ... ... есеп беруде);
– дебиторлық қарыздарды өтелу мерзімі бойынша ... ... ... ... ... әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық
берешектердің нәтижесінде туындаған шығындарды дұрыс есептеу болса, ... ... ... берешектің таза өзіндік құнын дұрыс есептеу
болып табылады. Көптеген кәсіпорындар мен ... бұл ... ... де
кеңінен қолданылады.
Жоғарыда аталған несиеге сатудан алынатын таза ... ... ... тоқталатын болсақ, бұл әдіс сәйкестік принципіне бағытталған.
Мұнда күмәнді берешектерден ... ... ... мен ... ... таза ... ... пайыз арасындағы қатынастардың орташа
пайызы тәжірибеге сүйене отырып есептеледі. Содан кейін бұл пайыз ... ... ... үшін есеп беру ... ... ... ... несиеге сатудан алынатын таза табыстан есептелген пайыз әдісі
бойынша әрдайым дебиторлық қарыздардың таза ... ... ... ... ... Бұл ... тұжырымдамалық негізі болып сәйкестілік принципі
қызмет етеді. Өйткені күдікті қарыз сатылым негізінде ... ... ... өте ... және тиімділігімен
ерекшелінеді. Ескеретін жағдай, несиеге сатылған ... ... ... ... ... ... тиіс.
Күмәнді қарыздарды бағалау үшін қолданылатын дебиторлық қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік ... таза ... ... ... Бұл әдіс ... күдікті борыш пайызын
анықтаған уақытта ... ... ... пайдаланылады. Әдістің негізгі
мақсаты болып күтіп ... ... ... ... ... ... құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан алынатын таза табыстан
есептелген пайыз әдісіне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың нақты өзіндік құнын өтеуге
қажетті ... ... ... ... сомасының дұрыс жасалуына
мүмкіндік береді. Кейіннен ... ... ... резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес түзетіледі. Бұл жағдайда
күмәнді қарыз ... ... ... ... Жалпы күмәнді
қарыздар бойынша жасалынған қажетті резерв сомасының мөлшерін анықтау ... ... ... ... берешекке жасалған бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
– алынуға ... ... ... ... ... ... бөлек
негізделген мөлшерлеме.
2.3. Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық берешектерінің
есебі
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің қарыздарын есепке алу үшін ... ... 32 ... ... ... дебиторлық
қарыздары» бөлімшесі қарастырылған.
Бұл бөлімшеге мына шоттар кіреді:
321 «Еншілес серіктестіктердің қарыздары»;
322 «Тәуелді серіктестіктердің қарыздары»;
323 «Бірлесіп-бақыланатын заңды тұлғалардың қарыздары».
Аталмыш ... ... ... ... және бірлесіп
бақыланатын заңды тұлғалардың ағымдағы ... ... ... ... ... көптеген еншілес кәсіпорындар пайда болды.
Кәсіпорындардың ... ... ... болуы Бас кәсіпорындарға
капиталды өте икемді ... ... есеп ... ... ... қамтамасыз етуге, кәсіпорын
ұжымдарын ауыл шаруашылық өнімдерімен және тағы ... ... ... ... ... ... табу ... негізделген
және жарғылық қоры құрылтайшылардың ... ... ... ... ұйымдар немесе заңды тұлғалар болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық серіктестіктер: толық
серіктестік, сенім серіктестігі, жауапкершілігі ... ... ... және ... қоғамдар нысандарында болуы
мүмкін. Осы жоғарыда айтылған еншілес серіктестік дегеніміз, ... ... ... оның ... ... ... қоса алатын
серіктестік болып табылады. Еншілес шаруашылық серіктестігі өзінің негізгі
шаруашылық серіктестігінің ... ... ... ... ... серіктестіктерден айырмашылығы, олар филиал боп
табылады және ондай серіктестіктердің өз ... ... ... ... ... ... ішкі ... ғана арналады. Сонымен қатар, тәуелді
серіктестіктер өздерінің қаржы-шаруашылық қызметінің ... ... ... есеп тіркелімдерін, бас кітапты толтырады және баланстарын
жасайды.
Еншілес кәсіпорын бас кәсіпорынға қатысты, ал немерелес – ... ... ... ... ... және еншілес және немерелес
кәсіпорындардың банкротқа ұшырағаны, зиян тартқаны үшін бас кәсіпорынның
жауап бермейтіні секілді, бас ... зиян ... ... ... олар да ол үшін ... ... Өз табыстарының бөлігін олардың
пайдасына қайта ... ... ... ... қызметін бас
кәсіпорын, ал немерелес кәсіпорынның қызметін еншілес ... ... және 323 ... ... тәуелді және бірлесіп бақыланатын
кәсіпорындармен ағымдағы есеп айырысудың барлық ... ... ... ... (балансаралық есеп айырысу).
Бұл шоттар-негізгі, активті, күрделі; әрбір еншілес, тәуелді және
бірлесіп-бақыланатын кәсіпорындар ... ... есеп осы ... тізімдемелерде немесе машинограммада жүргізіледі.
Бас кәсіпорын еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздары
көрсетілген 321-323 ... ... 64, ... (тәуелді)
серіктестіктерге кредиторлық қарыздар» бөлімшесінің шоттарында да (641-643
шоттар) есеп айырысу жүргізетінін ... ... 641-643 ... ... ... алынған шикізат, дайын өнім, атқарылған жұмыс,
көрсетілген қызмет бойынша есеп айырысу көрсетіледі.
Бас және еншілес (тәуелді) серіктестіктердің ... ... ... 321-323 ... ... есеп ... салыстырып тексеру актісінің
негізінде дебиторлық және кредиторлық ... ... ... ... ... 321-323-шоттар кредиті - өтелген дебиторлық қарыздар сомасына.
Есеп айырысу ... (321-323 және 641-643) ... бас ... ... ... ... есеп ... жүргізіліп қана
қоймайды сонымен қатар бір еншілес (тәуелді) серіктестіктің ... ... есеп ... жүргізіледі.
2.4 Басқадай дебиторлық берешектердің есебі
Кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... төмендегідей шоттарда есептеледі:
331 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы»;
332 «Есептелген ... ... ... мен ... тұлғалардың берешегі»;
334 «Өзге де дебиторлық берешектер».
Бұл шоттарда «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер» ... ... ... ... ... қызметтерге,
орындалған жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу ... ... ... ... ... құн ... шоты ұйымның сатып алынған
негізгі құралдары, материалдары тағы да басқалары ... ... ... құн ... ... жайлы ақпараттарды жинақтауға арналған.
Салықтың бұл түрі барлық тауарлар мен қызметтерді қамтитын жанама салық
болып ... ... орай бұл ... ... алушылар тауардың құнына
қосып төлейді. Жанама салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын ... ... ... ... керісінше осы тауарларды сатушылардан түседі.
Неғұрлым баға жоғары болса, ... ... ... да ... ... ... қосылған құн салығы сатылған тауарлар (жұмыстар мен
қызметтер) үшін сатып алушылардан алынған салық пен материалдық ... ... ... ... құн ... ... ... ретінде анықталады.
Кәсіпорындар Қазақстан Республикасының Салық кодексіне ... ... және ... ... ... әдісін қолданады.
Бухгалтерлік есепте қосылған құнға салынатын салық (ҚҚС) ... ... ... үшін 331 ... толтырылуға тиісті қосылған күн салығы»
шоты қолданылады.
331-шот дебеті бойынша 671 «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен ... ... ... корреспонденциялана отырып, сатылып алынған
тауарлы-материалдық ... ... ... және ... үшін ... ... ... ҚҚС көрсетіледі.
331 шоттың дебеті бойынша есепке ... ҚҚС ... ... ... ... ... (атқарылған жұмысты қабылдау) осы шоттың
кредитінен 633 «Қосылған құн салығы» шотының дебетіне жазылады.
332 «Есептелген ... ... ... ... ... ... берген негізгі құралдары, берген несиелері мен ... ... үшін ... (процент) түрінде алатын сомасы, сондай-ақ ... ... ... ... есептелінеді. Бұл шотта
есептелінген проценттер бойынша дебиторлық ... ... ... ... ... заемдар, вексельдер, негізгі құралды жалға алу
және т.б.).
Алынуға тиісті проценттік үстеме төлем 332 «Есептелінген ... ... және 724 ... ... ... және ... ... шотының кредитінде көрсетіледі.
333 «Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың берешегі» деп аталатын ... мен ... да ... ... борыштары жайлы ақпараттар
жинақталады. Бұл шотта жұмысшылар мен ... да ... ... ... ... ... үшін және ... шығындар ұшін берілген
сомалар, сонымен қатар жұмысшылар мен қызметкерлерден олардың кәсіпорынға
тигізген ... үшін ... ... ... ... ... тұлғалармен есеп айырысуды есепке алу. Өнеркәсіптік-
шаруашылық қызметі барысында кәсіпорын өз қызметкерлерін қызмет бабымен іс-
сапарға жібереді, дүкендерден кеңсе жабдықтарын ... ... ... ... ақшаларды және басқа да шығындарды төлейді. Бұл ... банк ... ... нақты ақшасыз есеп-айырысу жолымен төленуі
мүмкін ... ... да ... ... және ... да шығындарды төлеу
үшін қызметкерлерге қолма-қол ақша беріледі және олар сол алған ... ... ... тек ... жарлығымен және нақты қажеттілік жеткен кезде ... ... ... және ... бабымен жіберілетін тұлғаларға
беріледі. Есеп беруі тиісті адамдарға ... ... оны ... ... ... және ... мерзімде бухгалтерияға
тапсырады (толтырылған аванс құжаты төменде келтірілген).
Аванс есептерін бухгалтерия тексереді, сонан соң ... ... ... ... ... ... ... және оларға қоса
тіркелген құжаттар қайта ... үшін есеп ... ... қайтарылады.
Есеп беруге тиісті адамдар ... ... ... ... онда ол ... ... жалақысынан біртіндеп немесе түгелдей
ұсталады. Аванс құжаттары бойынша артық жұмсалған сома ... ... ... ... шығыстардың есебі. Іс-сапар шығыстары деп
кәсіпорын басшысының жарлығы бойынша белгілі бір мерзімге қызмет ... ... үшін ... ... ... ... үшін ... қаражатын айтады. Ол алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... қаралған шаралар бойынша
беріледі. Іс-сапар шығыстары өтелетін шығыстар қатарына жатады.
Өкілділік шығыстарының ... ... ... ... ... ... өкілділік шығыстарын есеп беруге тиісті адамдар
арқылы қолма-қол ақшалардың көмегімен жүзеге ... ... Ол ... ... сыйлы қызмет көрсету үшін, іскерлік контракт ... ... ... ... ... үшін және т.б. ... үшін
алынуы мүмкін.
Өкілділік шығыстарының сомасы, заңда бекітілген нормасымен сәйкес келуі
тиіс:
Кесте 2
Өкілдік шығыстарының сомасы
|Шығыстардың атауы ... (ең аз ... |
| ... ... ... қабылдауға жұмсалатын шығыстар (бір|8,0 ... бір ... ... ... | ... кезінде буфеттің (фуршеттің) көрсеткен |1,5 ... ... ... және шығарып салатын | ... ... ... қоса ... | ... тұрақты штатында тұрмайтын, аудармашылардың |1,0 ... үшін ... | ... (көлік) қызметі үшін (сағатына) |1,0 ... ... ... шақырылған жақтардан қабылдаушы жақтардың
қатысушылары көп болмауы ... яғни ... ... ... қоса ... 5 адам болса, онда қабылдаушы жақтың да
адамдары 5-тен аспағаны жөн.
Материалдық зиян шегудің орнын толтыру бойынша ... ... ... ... ... баптармен қатар, еңбеккерлердің кем шыққан
және жоғалған мүліктерінің ... ... ... ... ... ... есебі көрініс табады.
Кінәлі тұлғадан өндіріп алуға жататын сомасына 333 шоты ... ... ... яғни кем ... ақшаның немесе мүліктің нақты құнына; ал
нақты құнымен нарықтық бағасының ... 333 ... 727 ... Ал ... нарықтық құнынан ұсталатын ҚҚС сомасына 333 шоты
дебеттеліп, 633 шоты кредиттеледі.
Келтірілген материалдық зияндар еңбеккерлердің жалақысынан ... ол ... 681 ... де, 333 шоты ... ал егер де олар
өз кінәсін мойындап, нақты қолма-қол ақшамен төлейтін болса, онда ... Р.К., ... В.В., ... Т.Ғ., ... ... ... өңделіп және толықтырылып 3-ші рет басылуы. – Алматы ... ... ... 2002, – 656 бет. 263 – ... дебеттеледі де, 333 шоты кредиттеледі.
334 Басқадай дебиторлық қарыздар. Бұл шотта ... ... ... міндеттемелеріне, бюджетке артық аударылған сомаларына, шағым-талап
сомаларына, ТМЗ кем ... ... тыс ... ... т.б. ... шолу жасалынады.
Шағым-талап (претензия) бойынша есеп айырысуды есепке алу. Шағым-талап
деп – ... ... ... ... мен ... ... ... өз еркімен реттеу жөніндегі жазбаша талабын айтамыз.
Белгіленген тәртіп бойынша талап еткенге дейін кредитор
алдын-ала тікелей қарызданушыға шағым-талабымен ... ... ... ... ... ... сай келмейтін немесе комплектісі
(жиыны) түгел емес өнімдер құнының орнын ... ... және ... ... үшін ... ... қоса ... шағым-талаптар бір
айдың ішінде қойылады, ал басқа себептер ... ... ... ... ... қойылады.
Ішкі шаруашылық есеп айырысуларды есепке алу. Ішкі шаруашылық – бұл
кәсіпорындардың өз филиалдарымен, өз өкілдіктерімен, бөлімдермен және ... ... ... және жеке (дербес ... ... ... ... ... ауыл ... ағаш дайындау)
есеп айырысу. Есепке алу тәжірибесінде кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... ішкі ... есептерін атайды.
334-шоты бойынша аналитикалық (талдамалық) және жинақтық (синтетикалық)
есептерін ұйымдастырудың ... 32 ... ... ... қарыздары» бөлімшесінің шоттары бойынша жүреді.
2.5 Алдағы кезең шығындарының есебі
Шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... айналымына жатқызылатын шығындар туындайды, яғни
пайда болады. Мұндай шығындарға мынадай жұмсалған шығындар: ... ... ... ... ... жаңа өндірісті, жаңа
цехтарды, жаңа агрегаттарды құрау және жаңа кәсіпорындарды игеру бойынша;
өнімнің жаңа ... ... ... мен ... және ... ... ... жерлерді қайта өңдеу; өндірісті ұлғайтқан
немесе ұйымдастырған жағдайда жұмысшыларды жаппай жұмысқа қабылдаған кезде;
техникалық әдебиетке, газеттерге және ... ... ... ... кезең үшін төленген жалдау ақысы; алдын ала төленген сақтандыру
төлемдері және ... да ... ... ... ... деп есеп ... ... шығарылған, бірақ
келесі есеп беретін кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... алу 34 «Алдағы уақыттың есебіне жататын ... ... ... ... мына ... ... «Сақтандыру полисі»;
342 «Жалгерлік төлемдері»;
343 «Болашақ кезеңнің есебіне жататын басқа да шығыстар».
Алдағы ... ... ... ... ... ... шығынның әр тобы ... ... ... ... ... ... немесе тиісті машинограммада жүргізіледі.
Тізімдемеге жазбалар отыз төртінші бөлімшенің шоттарының дебеті бойынша
өңдеу кестелерінен ... ... ... ... құралдардың амортизациясы»,
«Қосалқы өндіріс пен шаруашылықтардың қызметін бөлу», және басқа ... ... ... жазылады.Нәтижесінде тізімдемеде немесе
машинограммада 34-бөлімшенің шоттарының дебеті ... ... ... айналым жинақталады.
34 «Алдағы уақыттың есебіне жататын шығындар» бөлімшесінің шоттары
бойынша жасалатын шоттар корреспонденциясын ... ... ... шоты ... Бұл ... ... ... сомасы есептеледі. Сақтандырушыға бірнеше ай бұрын сақтандыру
төлемдерін төлеу кезінде 651 «Мүлік және жеке басты сақтандыру ... ... шоты ... және ... және тағы ... шоттары
кредиттеледі. Алдын ала төленген сақтандыру төлемінің сомасы бір мезгілде
651 шоттың кредитіне 341 ... ... ... дебетіне есептен
шығарылады.
Сақтандыру төлемінің сомасы сақтандыру полистерінде айқындалған айлық
төлемнің көлемінде ... және тағы ... ... ... шығарылады.
342 «Жал төлемі» шоты бойынша. Жал төлемі шоты алдағы кезеңдер үшін
төленген жал төлемдерінің ... ... Бұл ... ... алушылар жалға
берушілерге негізгі құралдарды жалға алғаны үшін бірнеше ай ... ... ... сомасын есепке алады.
Алдын ала төленген жалгерлік ... ... 687 ... ... ... ... дебетіне және 441,431,432,451 шоттарының
кредитіне жазылады. Алдын ала ... жал ... ... бір мезгілде 342
шоттың дебетіне 687 ... ... ... Жал ... төленген
кезеңдеріне қарай теңдей бөліктермен ай сайын 126,811,821,937 ... 342 «Жал ... ... ... есептен шығарылады.
343 «Болашақ кезеңнің есебіне ... ... да ... ... полисі» мен «Жал төлемі» деп аталатын шоттарда аталмай кеткен
басқадай алдағы кезең шығындары ... ... ... үшін ... ... жыл үшін ... ... жататын өндіріс немесе
айналым шығындарына есеп ... ... ... ... ... ... жасайды.
Болашақ кезеңнің есебіне жататын шығындар жыл сайын түгелденуі ... ... осы ... ... ... ... ... айқындылығын
және олардың жыл ішіндегі өндіріс шығындарына ... ... ... қамтамасыз етеді.
2.6 Берілген аванстар есебі
Берілген аванс бойынша есеп айырысудың есебі 35 ... ... ... ... Бұл ... үш шоты ... «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін ... ... ... мен ... қызметтер үшін берілген
аванстар»;
353 «Өзгн де берілген аванстар»;
Ал «берілген аванстар» дегеніміз – ... ... ... ... олардан алынатын тауарлық-материалдық қорлар, негізгі
құралдар, материалдық емес ... үшін және ... ... ... қызметі үшін алдын ала төленіп қойылған сомалары болып табылады.
35 «Берілген аванстар» бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... ... дайын
болуына қарай қабылданған өнімдер, жұмыс және қызмет бойынша төлем жасауға
берілген аванстар бойынша көрсетіледі.
Аванс ... ... 35 ... шоттары дебеттеледі және 441
«Есеп айырысу шотындағы нақты ақша», 431 «Ел ... ... ... ... және т.б. ... ... ... тауарлы-материалдық
құндылықтарды, атқарылған жұмысты және көрсетілген ... ... ... алу ... 20 ... (201-208 шоттар), 22
«Тауарлар» (222, 223 шоттар), 331 «Орны толтырылуға тиісті қосылған ... 92 ... ... 93 ... ... және ... ... дебеттеледі және 671 ... ... есеп ... шоты ... ... ... үшін ... жұмыс және
қызмет үшін жабдықтаушылар мен мердігерлерге тиесілі қарыздарды ... ... ... 431, 441, 445 ... ... 351 және 352 ... алынған оларға бұрын төленген авансты ... қалу ... ... мен ... ... ... өтеуге жіберілген
төленген аванстың сомасына 671 шоты дебеттеледі және 351, 352 ... ... ... ... ... ... пайдаланылмаған
аванстар сомасын кері қайтаруы 431, 441 немесе 451 ... ... ... ... 352 шоттардың кредиті бойынша көрсетіледі. Талап ету мерзімі ... ... ... алынбаған аванстарды есептен шығару 351 және ... ... ... және келесі шоттардың дебеті ... ... ... да ... қызмет бойынша шығындар» - ... ... беру ... табысының есебінен есептен шығарылған жағдайда;
- қарыздарды бұрын жасалған қорлардың есебінен есептен ... 321 ... ... ... ... аванстардың талдамалық есебі түрлі дебиторлармен ... есеп ... ... ... ... әр ... 351 және 352 ... жекелеген түрінде немесе бухгалтерлік есеп
компьютерленген жағдайда машинограммада жүргізіледі.
Жалпылама аталмыш бөлімшенің шоттары тауарлық-материалдық ... үшін ... ала ... аванстар сомасын сипаттайды. Осылайша
аталып өткен шоттар мен олардың сипаттамасы, дебиторлық ... мен ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Қорыта келгенде дебиторлық берешек тақырыбы мен үшін өте ... ... ... ... ... ... өте ... болып табылады.
Қарыз алушы кәсіпорындар мен ұйымдар тауарлар мен қызметтерді тікелей қолма-
қол ақшаға емес, ... ... ... ... әрбір кәсіпорын мен ұйым
дебиторлың берешек шотын ашады. Ондағы бөлімдерді аша алмауы мүмкін. ... ... ... осы ... ... ... ... резервтер,
еншілес серіктестіктердің дебиторлық борышы шоттарын ... ... ... үшін ... қор ... пайдадан ақша бөліну ... ... ... өте ... болмаса, онда ол кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде көп есептер болмайды. Және де ... ... мен ... ... ... Ал егер ... ... онда ол міндетті
түрде осы бөлімшені ашады. Жалпы бұл тақырыпты үлкен дамыған ... ... ... ғана ... ... ... ... отырған бухгалтерлік есеп жұмысы толығымен
халықаралық қаржылық есеп беру талаптарына сай орындалады. Міне ... ... ... есепші деп саналып келген бухгалтер маманы кәсіпорынның
қаржылық жағдайын анықтап, бағалап, есептеп отырумен ... ... ... ... ... ... ... жоспарлай білуі
қажет. Кез келген кәсіпорынның бухгалтерінің мойнына үлкен жауапкершілік
ілінеді. Жалпы бухгалтер, бухгалтерлік еаептің ... және ... ... ... істеуі керек. Бухгалтерлік ... ... ... ... жөн. ... да кез келген елдің бухгалтер
мамандарын барынша білімді етіп даярлау, сол елдегі ұйымдардың ... ... ... кепілдік береді.
Жалпы бухгалтерлік есеп өте қызықты да, өте қиын пән. Мұнда ... өзі ... ... ... апарып соғады. Бухгалтер
кәсіпорынның пайдасын, шығынын қарастырып, бағалап, талдай ... ... ... ... ... жасап, соларды бастықпен және де басқа
жұмыскерлермен келісе отырып іске асырады. Бұл өте ... іс, ... ... ... болжамдар жасамаса ол кәсіпорынға үлкен жағымсыз жағдайлар
туғызып, тіпті кейде кәсіпорынның банкротқа ... ... ... ... ... осы бухгалтерлік есептің бір бөлімі дебиторлық
борыш тақырыбын қарастырдым. Бұл өте ... ... бұл ... талдап қарастыру үшін үлкен кәсіпорынды алу керек. ... ... ... шоттары болса тіпті толық талдауға мүмкіндік
болар еді. Мен ... ... ... ... осы ... ... ашып ... келеді. Сонда толық қарастырып жазамын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қаржы ... Оқу ... / ... ... ... Т.А. – ... Дәуір, 1998,– 480 бет.
Омаров А.Ш., Әлімбекова Б.А., Рабатов О.Ж., Байболтаева Н.Ә.
217 – 236 беттер қолданылды.
2. Радостовец Р.К., ... В.В., ... Т.Ғ., ... ... ... есеп: өңделіп және толықтырылып 3-ші рет
басылуы. – Алматы : Қазақстан аудит ... 2002, – 656 ... – 277 ... қолданылды.
3. Қаржылық есеп: Оқу құралы. / ... Қ.К., ... ... Н.А., ... А.Ә. – ... Экономика,
2001, – 330 бет. 108 – 129 ... ... ... Т. ... ... ... ... бюллетені –
2001 – № 46 – 9 -11 бетке дейін.
5. «Бухгалтерлік есеп ... Заң» № ... ... ... жылы ҚР ... .№ 562- ІІ Жарлығымен
«Бухгалтерлік есеп туралы Заңына» өзгертулер мен қосымшалар
енгізілді.
6. Хегай И.В. «Күмәнді борыш бойынша ... ... ... ... 1998 – № 41 – 10 -12 ... ... ... ... бухгалтерлік есебі». Бухгалтер бюллетені –
2001 – №22 мамыр – 3 -7 ... ... ... В.Л. ... учет ... ... ... /
Под ред. Н.К. Мамырова – Изд. 2-е, перераб. и доп. - ... 2004. – 308 с. 83-91 ... ... Н.П. ... учет и ... ... для
менеджеров: Учеб.пособие – М.: Дело 2003. – 304 с.
10. Нидлз Б. и др. Принципы бухгалтерского учета / Б. ... ... пер. С ... / Под ред. ... - 2-е изд.,
стереотип.
- М.: Финансы и статистика, 2002 – 496 с. 137-156 стр.
11. Радостовец В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет ... Изд. 3-е, доп. И ...... ...
Казахстан,
2002, 277-305 стр.
-----------------------
тараптардың бақылауы
бақылауға беру
дебиторлық берешекке ... ... ... ... ... ... ... жағдайдағы төлемдер
сатушының кепілі
түпкілікті (тікелей)
кері талап қою
құқығымен
нысаны бойынша
меншік құқығын беру
кері талап қою құқығынсыз

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық берешек есебі жайлы39 бет
Дебиторлық берешек есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық берешектер есебі96 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешек39 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешектердің есебі және аудиті95 бет
Қысқа дебиторлық мерзімді берешектер есебі32 бет
Дебиторлық берешек26 бет
Дебиторлық берешек есебі22 бет
Дебиторлық берешек есебі мен аудитін, талдауын жетілдіру жолдары64 бет
Дебиторлық берешекті басқарудың теориялық негіздері . «Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь