Кәкімжан Қазыбаевтың публицистикасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.5

Ітарау. Кәкімжан Қазыбаевтың публицистикасы.


І.1. К. Қазыбаевтың редакторлық және журналистік қызметі ... ... ... ... ... 6.17

І.2. Қаламгердің шығармашылығының тақырыбы, проблемасы, идеясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.31


ІІтарау. Кәкімжан Қазыбаев шығармаларының белгілері.

ІІ.1.К. Қазыбаев публицистикасының көркемдік ерекшеліктері ... ... ... ... 32.39

ІІ.2.Журналист, қоғам қайраткері, публицист К. Қазыбаев хақындағы толғаныстар мен естелік хаттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40.47


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48.50

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51.52

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53.54
Жалпы, публицистика деген сөздің шығу төркіні жайлы айтсақ, бұл латынның publicus – қоғамдық деген сөзінен шыққан. Бірақ аңғаратынымыз публицистика сөзінің этимологиясы «қоғамдық» деген сөзге тікелей қатысты.
Қазақ зерттеушілерінің ішінде публицистикаға тұңғыш анықтаманы А. Байтұрсынов өзінің «Әдебиет танытқыш» атты еңбегінде берді. Ол публицистиканы көсем сөз деген қазақ сөзімен байланыстырады.
Көсем сөз шешен сөз сияқты әлеуметке айтқанын істету мақсатымен шығарылатын сөз. Шешен сөзден мұның айырмашылығы – шешен сөз ауызша айтылады, көсем сөз жазумен айтылады. Ол әлеумет ісіне басшылық пікір жүргізе алатын сөз болғандықтан да көсем сөз деп аталады. Публицистика белгілі бір күннің, белгілі бір дәуірдің тарихын сол күннің, сол дәуірдің саясатымен, философиялық көзқарасымен байланыстыра отырып жасайды. Публицистика дегеніміз – заман тарихи, дәуір тынысы, өмір шежіресі. Шежіре болғанда да күнделікті тіршіліктің рухани бейнесі, жанды көрінісі. «Әдебиеттану терминдерінің сөздігінде» публицистикаға біршама жинақы анықтама берілген: публицистика – әдебиет пен журналистиканың қоғамдағы көкейтесті, өткір мәселелерді қозғайтын саласы. Оның мақсаты – нақтылы саяси, экономикалық, әлеуметтік, философиялық мәселелерді көтере отырып, өз кезеңіндегі қоғамдық ойға ықпал ету. Бұл – мерзімді баспасөз бетіндегі көптеген жанрларға бірдей қатысты ұғым. Сондықтан публицистер айтпақ ойы, оны жеткізу ыңғайына қарай кейде памфлет, кейде эссе, мақала, ашық хат, кейде фельетон жазып, жариялайды.
Нағыз публицистикада әлеуметтік-тәрбиелік ықпал жасаудың орасан зор күші бар, өйткені ол оқырманға, көрерменге, тыңдаушыға дұрыс бағыт сілтейді. Адамдардың ақыл – ойы мен сөздеріне әсер етудегі маңызды рөлді де атқарады. Публицистикалық құбылыстарға ғылыми тұрғыдан баға беру, дәлелдеудің айқындығы, өткірлік, барынша ықпал етуге ұмтылушылық тән.
Публицист өз шығармасын қоғамдағы адамдардың қалың тобына арнап жазады. Ал мұның өзі шығарманың өзіне тән мазмұнын, пішінін, әдіс-тәсілін талап етеді. Бұл ерекшеліктер публицистиканың функциясымен, оның қоғам өміріндегі жалпы атқаратын рөлімен тығыз байланысты. Публицистиканың мазмұны, пішіні мен әдіс-тәсілдері творчествоның аталмыш түрінің қоғамға ықпал етуінен әлеуметтік тәжірибеде бірте-бірте қалыптасты.
Публицистика белгілі бір болмыс – құбылысты тек әлеуметтік, саяси жағынан ғана алып бағаламайды, оны практикалық, рухани, моральдік, парасаттық жағынан да талдайды. Демек, ол өмірді, адам әрекетін бір-бірімен байланыста, өз арабірлікте алып қарайды.
Сонымен публицистика терминін нақты өмір құбылыстарымен қатысты қарастырғанда, шығыс славян, поляк, неміс және басқа тілдерде кең қолданылатын мағынасына үңілгенде, оны кең және тар ұғымда түсінуге болады. Бұл осы сөздің мән – маңызының өзгеріп отыруына да байланысты. Публицистика кең мағынасында журналистік шығарма түсінігін ғана білдірмейді, сонымен қатар бұл ұғым аясынан шығып, өзекті қоғамдық-саяси тақырыпқа көпшілік алдында сөйлеген сөздерді де қамтиды. Публицистика тар мағынасында – ішкі заңдылықтары мен өзіне ғана тән ерекшеліктері бар шығармашылықтың өзгеше түрі.
1. Б. Кенжебаев, Т. Қожакеев «Қазақ баспасөзі тарихынан» Алматы. 1962 жыл

2. Б. Жақып «Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары» Алматы. Білім. 2004 жыл

3. Ж. Нұрғожаев «Жетісу» жылнамасы. Алматы. 2006 жыл

4. Н. Омашев «Ақпарат әлемі» 1-том, 2006жыл.

5. Жанболат Аупбаев «Көзден кетіп, көңілде қалған» Алматы «Қазақстан» 1996 жыл

6. «Азамат еді еңселі» К. Қазыбаев туралы естеліктер. Алматы: Білім, 2007 жыл

7. «Жетісу энциклопедиясы» Алматы: Арыс, 2004 жыл

8. Игіман Ж. «Саялы төрім Сарқаным» Алматы: Үш қиян, 2006 жыл

9. Сматаев С. «Көзден кетіп, көңілде қалған» // Егемен Қазақстан 1999 жыл, 14 мамыр.

10. Қарабалина О. «Мен пір тұтқан азамат» // Егемен Қазақстан 2002 жыл, 6 қараша.

11. Қожакеев Т. «Сатира жанрлары» Алматы: Мектеп, 1998 жыл

12. Ыдырысов Т. «Баспасөз – өмір айнасы» Алматы: Қазақстан, 1973 жыл

13. Аупбаев Ж. «Бұл осылай болған» // Егемен Қазақстан 1999 жыл, 26 қаңтар.

14. Қалмырзаев Ә. «Заман және біз» публицистикалық ой толғаулар. Астана: Елорда, 2004 жыл

15. Қабдолов З. «Әдебиет теориясының негіздері» Алматы. Мектеп. 1970 жыл

16. Ермағамбетова З. «Публицист ерекшелігі» жазушы К. Қазыбаевтың шығармашылығынан. Философия сериясы. 2006жыл. №5

17. Ермағамбетова З. «Көрікті ой, кестелі сөз» Қазақ тілі мен әдебиеті 2000жыл

18. «К. Қазыбаев туралы сөз» Жас алаш. 2009жыл. №41

19. «Қазақ баспасөзінің тарланы туралы естеліктер» Алматы ақшамы 2008жыл. №7

20. Қарабалина О. «Шаңырағым шаттыққа толы еді» Қазақстан әйелдері. 1994жыл. №6

21. Смайылов К. «Жайдары жан болатын»//Азамат еді еңселі: К. Қазыбаев туралы естеліктер. Алматы. Білім. 2007жыл

22. Бекниязов Т. «Журналистің шығармашылық шеберлігі» 2004жыл

23. Қалмырзаев Ә. «Заман және біз» публицистикалық ой толғаулар. Астана. Елорда. 2004жыл

24. Қожакеев Т. «Жас тілшілер серігі» алматы. Рауан. 1991жыл

25. Омашев Н. «Белестер» 1999жыл
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
........................................2-5
Ітарау. Кәкімжан Қазыбаевтың публицистикасы.
І.1. К. Қазыбаевтың ... және ... ... ... ... ... Кәкімжан Қазыбаев шығармаларының белгілері.
ІІ.1.К. ... ... ... ... қайраткері, публицист К. Қазыбаев ... мен ... ... ... ... ... шығу ... жайлы айтсақ, бұл
латынның publicus – қоғамдық ... ... ... ... ... сөзінің этимологиясы «қоғамдық» деген сөзге тікелей қатысты.
Қазақ зерттеушілерінің ішінде публицистикаға ... ... ... өзінің «Әдебиет танытқыш» атты еңбегінде ... ... ... сөз ... ... ... байланыстырады.
Көсем сөз шешен сөз сияқты әлеуметке ... ... ... шығарылатын
сөз. Шешен сөзден мұның айырмашылығы – шешен сөз ауызша айтылады, көсем сөз
жазумен айтылады. Ол ... ... ... ... ... ... сөз
болғандықтан да ... сөз деп ... ... бір күннің, белгілі бір дәуірдің тарихын сол ... ... ... философиялық көзқарасымен байланыстыра отырып
жасайды. ... ...... ... дәуір тынысы, өмір
шежіресі. Шежіре болғанда да күнделікті тіршіліктің ... ... ... ... ... ... публицистикаға біршама
жинақы анықтама берілген: публицистика – әдебиет пен журналистиканың
қоғамдағы ... ... ... ... саласы. Оның мақсаты –
нақтылы саяси, экономикалық, әлеуметтік, философиялық мәселелерді көтере
отырып, өз ... ... ойға ... ету. Бұл – ... ... ... жанрларға бірдей қатысты ұғым. Сондықтан публицистер
айтпақ ойы, оны жеткізу ыңғайына қарай кейде памфлет, ... ... ... хат, ... ... ... жариялайды.
Нағыз публицистикада әлеуметтік-тәрбиелік ықпал жасаудың орасан зор
күші бар, ... ол ... ... ... ... ... ... ақыл – ойы мен сөздеріне әсер етудегі маңызды рөлді де
атқарады. Публицистикалық құбылыстарға ... ... баға ... ... өткірлік, барынша ықпал етуге ұмтылушылық тән.
Публицист өз шығармасын қоғамдағы адамдардың қалың ... ... Ал ... өзі ... ... тән ... ... әдіс-тәсілін
талап етеді. Бұл ерекшеліктер публицистиканың функциясымен, оның қоғам
өміріндегі ... ... ... ... ... ... пішіні мен әдіс-тәсілдері творчествоның аталмыш түрінің қоғамға
ықпал етуінен әлеуметтік тәжірибеде бірте-бірте қалыптасты.
Публицистика белгілі бір болмыс – ... тек ... ... ғана алып ... оны практикалық, рухани, ... ... да ... ... ол ... адам ... ... өз арабірлікте алып қарайды.
Сонымен публицистика терминін нақты өмір ... ... ... ... ... ... және ... тілдерде кең
қолданылатын мағынасына үңілгенде, оны кең және тар ұғымда түсінуге болады.
Бұл осы сөздің мән – ... ... ... да ... ... ... журналистік шығарма түсінігін ғана білдірмейді, сонымен
қатар бұл ұғым аясынан шығып, ... ... ... ... ... ... де ... Публицистика тар мағынасында – ішкі
заңдылықтары мен өзіне ғана тән ... бар ... ... журналистика – белгілі бір қызмет саласы және әсер ету
сферасы, түрлі бұқаралық ... ... ... мен ... ... белгілі бір аппарат, әлеуметтік институт болса, ал публицистика ... бір ... ... ... ... құрылымы мен пішіні бар,
белгілі бір жанрлар жүйесі бар және ... ... әсер ету ... ... ... бір түрі.
Журналистер – ақпараттар мен жарияланымдар, хабарлар даярлап, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын адамдар. Публицистер – осы ... ... ... ... жағынан байытылып, толығуын, басты, қоғамдық
маңызы зор ой, идеяларды күн тәртібіне қоюды жүзеге асыратын адамдар. ... ... ...... бір мезетте танымал журналист болып та
қызмет атқара береді.
Сондықтан да мен дипломдық жұмысымды өз заманының ... де ... ... ... қайраткері Кәкімжан Қазыбаев жайында ... Ол ... ... ... бірі ... бірі білмейді. Ал ол
мемлекетімізге еңбегі сіңген қоғам қайраткері. Ерекше дарын иесі. Халық өз
перзенттерін, әсіресе, ел ... ... ... ұл – ... ... есте ... керек. Ал К. Қазыбаев осындай құрметке әбден лайық
тұлға.
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі ... ... ... мен
журналистикасының әрқилы кезеңдерінде рухани дамуымызға, мәдени өркениетке,
әсіресе ұлттық ... өз ... ... үлес ... ... терең зерттеп, олардың қазақ журналистикасындағы
орнын, қолтаңбасын ажыратып, ... беру ... ... Сондай кезеңнің
бірі – 1950-1970 жылдардағы қазақ журналистикасы өкілдерінің туындылары.
Қазақ журналистикасының ... ... ... бірі де осы ... ... қателеспейміз.
Өткенге көз салсақ қазақ журналистикасының тарихы тұтас ... ... Енді ... қаламгерлердің шығармашылығының тереңіне
бойлап, солардың қаламынан шыққан ... ... ... ... ... ... ... сұранысы екені дау туғызбайды.
Жалпы қазақ ... ... ... ... ... бөленген, өзіндік суреткерлік қолтаңбасымен есте қалған
қаламгерлер саны аз емес. 20-30 жылдар журналистикасында М. ... ... С. ... Б. ... І. ... С. Ерубаев, С. Қожанов
тағы басқа қаламгерлердің жазған ... ... ... ... қосылды. Бұл туындылар кейінгі толқын қаламгерлерге публицистік
шеберліктің айнымас үлгісіндей ... тұра ... ... енді ... ... ... ... дүниеге келтірген
құнарлы орта қазақ журналистикасының 50-70 жылдардағы кезеңіне де ... Осы ... ... ... ... талантты, дарынды
шоғырдың ортасында қаламгер Кәкімжан Қазыбаевтың да аталуы заңды. Оның
басты ... ... ... туындыларының өзіне ... ... деп айта ... Н. Ә. Назарбаевтың журналистер қауымына ... ... жақ, ... сақ ... ... ... сөзі әрбір журналистің
жадында ұстар қағидасы. Ал, баспасөздің рөлі жайында төл журналистикамыздың
тұңғыш теоретигі А. ... ... ... ... ... ... һәм
тілі. Адамға көз, құлақ, тіл қандай керек болса, халыққа газет сондай
керек», - деп ... ... ... ... ... әлемде болып
жатқан шындықты жариялау екендігін дәл айтқан болатын. Демек, бұл ... ... ... ...... ... ... шындықтың шырайын ашып көрсетеді.
Алпысыншы, жетпісінші жылдардағы қазақ әдебиеті мен журналистикасы
тарихында ... орын ... ... ... ... ... редактор,
қайраткер дейтін нақты ұғымдармен толыға түсті. Ол осындай даңққа ... ... ... ... ... ... ұзақ жылдар еңбек етіп, публицист, редактор, жазушы
ретінде шығармашылық даралығымен, ... ... ... ... ... ... мұрасын ғылыми
жүйеде талдау заман талабынан туындап ... ... ... ... ... ... көсемсөз шеберінің тәсілін үйрену, ... ойын ... тілі мен ... ... ... оқып білу ... ... методологиялық деңгейін көтеруге ... Осы ... ... ... ... ... оқырманға таныс
болғанымен оның журналистік, публицистік қыры ғылыми тұрғыдан ... жоқ. ... ... ... ... ... арнайы
зерттелмеген. Зерттелсе де ол аздық ... ... ... азаматтық істері жайында «Көзден кетіп, көңілде қалған»
естеліктер топтамасы мен ... ... ... ... ... көрді.
Кәкімжан Қазыбаев – Рейхстагқа алғаш ту тіккен батыр қазақ Рақымжан
Қошқарбаевтың есімін қалың елге ... ... ... публицист. Оның
республикаға әйгілі тұлғалар туралы очерктер дестесі ... ... ... дүниелер болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Профессор Т. Амандосовтың «Қазіргі қазақ
публицистикасы» атты зерттеуінде кеңестік қазақ ... ... Ә. ... Ұ. ... Б. ... К. ... ... шығармашылығы негізінде публицистік шеберлік мәселелерін
зерттейді. Баспасөз ... Т. ... ... ... ... очеркистерінің адам бейнесін жасаудағы шеберліктерін талдай келіп, К.
Қазыбаевтың да ... атап ... Ал, ... ... ... ... Б.
Жақыптың «Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары» ... ... ... сөз ... бір топ
публицистер қатарында К. Қазыбаевтың қазақ ... ... атап ... ... К. ... ... ... баспасөзде Ә.
Қарағұлов, Ж. Ысмағұлов, Ә. Ыдырысов, Ш. ... С. ... Н. ... ... О. Қарабалина, С. Сматаев, Ж. Аупбаев т.б. мақалалары
жарияланған.
Зерттеу ... ... мен ... ... ...... журналистік, публицистік және редакторлық қызметінің қыр-сырын
ашу, сол арқылы шеберлік тәжірибесін ... ... ... Осы ... жету ... ... міндеттерді шешу көзделді:
-Қоғам қайраткерінің өнегелі өмір жолын кейінгі жастарға үлгі ... ... ... шығармашылық өмірбаянын атқарған қызметі,
қаламгерлік тәжірибесімен сабақтастыра түзу;
-Оның публицистік шығармашылығының қалыптасу, даму кезеңдерін ... ... ... қызметінің әдіс-тәсілдеріне назар аудару;
-Журналистің бұқаралық ақпарат құралдарын басқару тәжірибесіне мән беру;
-К. ... ... ... өмір ... батыл көзқарастарының диалог әдісі ... ... ... ... ... жанрлық, тілдік-стильдік ерекшеліктерін талдау
жасау арқылы тілдік-композициялық құрылымын анықтау.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі ... ... екі ... қорытындыдан, сілтемелер мен пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
І ТАРАУ. ... ... ... 1. К. ... редакторлық және журналистік қызметі
Соғыс жылдарында әке- шешеден ... ... ... ... Кәкімжан аға, 1929 жылы, 10 мамырда Алматы облысы, Сарқан ... ... ... ... ... ... дүниеге келген.
Алматы облысының Ақсу ауданының Ақсу орта ... ... ... ... сүрінген кемпір- шал, жетім- жесірлермен бірге бөлісіп, соқаның
басына мініп, мал ... шөп ... ... боп, ... ... ... 12 ... елгезек қара бала солардың ортасында жүреді... Дүрбелең
соғыс жылдары ерте есейген ... С. ... ... Қазақтың Мемлекеттік
университеті журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны 1952 жылы ... ... ... шағы ... болғанымен, өз қолы аузына
жеткен тұстан бері оның тағдыры оңалып сала ... ... ... ... ... «отты орталық», «жалаңтөс батырлар» қаламын тасқа жаныған
«Лениншіл жас» (қазіргі «Жас ... ... ... ... ... Кәкімжан Қазыбаевтың жастық шағы ... ... ... ... ... ретінде әлдеқашан мойындалған,
республикаға белгілі жастар басылымында басталады. Көп кешікпей-ақ, осы
басылымда ол өзінің қабілет қарымын ... ... Оның ... ... ойлы ... мен оралымды очерктері, көркем суреттемелері оқырман
назарын өзіне аударды.
Жастар ... ... ... «Лениншіл жас» - қазақ
журналистикасының қара шаңырақтарының бірі. Бұған ... ... ... әдебиетінің көрнекті қайраткерлерінің көпшілігі қаламгерлік жолдарын
осы газеттен бастағанын айтсақ та ... ... ... ... ... ... Кәкімжан Қазыбаев үшін үлкен бақыт еді.
Өйткені бұл басылым ... ... тар ... ... ... алып, тынысымызды тарылтып тұрған заманның өзінде оқырман сезімін
желпінтетін бірден-бір басылым ... рас. «Мен өзім ... ... ... бастағаныма қуанамын. Өйткені мұнда жастық
жалынды отқа да, суға да ... ... ... ... ... дейтін К.
Қазыбаевтың сөзінен өзгеге ... ... өмір ... ... Қазыбаев мақалаларының тақырыбы сан алуан, оларда өмірдің
көкейтесті мәселелері көтеріліп ... ... ... Ол қай ... да мұқият зерттеп, біліктілікпен жазды. Әсіресе баспасөз беттеріне
жаңа жерлерді игерушілердің ... мен ісі ... ауыл ... бай тәжірибелері жайлы материалдар ... ... ... жаста» жарық көрген алғашқы туындысы «Тракторлар сақадай сай» деп
аталады.Кәкімжан ... ... он жыл ... ... ... ... ... хатшы болып істеп, журналистік мектептің ... ... ... шеберлігін шыңдады. Ондағы ең елеулі кезеңі – газеттің
жауапты хатшысы ... ... ... ...... ... кезекті санын шығаруға байланысты сан жұмыстар бас көтертпейтіні
анық. Оның сыртында алдағы санды жоспарлау, апталық, ... ... ... да бар. ... қиын да ... ... істей жүріп, К.
Қазыбаев өзге жас журналистерге жанашыр пікірлері мен кеңестерін айтып,
оларды ... ... ... ... ... өзіне ойлана қарауға
үйретті. Жауапты хатшы ретіндегі іскерлігі, тапқырлығы осы ... ... ... ... ... ... ұсынылған алғашқы келелі мәселе
– жастар тәрбиесі, оларды өмірдің белсенді күрескері етіп ... ... ... оның ... ... азаматтық борыш жөнінде проблемаға
айналды. «Ауыл ажары», «Ауылын көріп азаматын таны» ... ... ... ауыл ... ... ... ... туралы материалдар
соның айғағы. Бұл мәселелер әлеуметтік проблемалар ... ... Көп ... ... беттерінде сын материалдар да беріле бастады.
Газет көтерген елеулі мәселелер жастар арасында жаңа бір ... ... ... ... ... ... ... талап еткен
үндер естіле бастады. Осы кезде ... ... «Сын ... ... ... ... келді. Кемшілік атаулыға қырғидай тиетін құрал
газет бетінен көрінді. Сол сықақ бұрышының ... ... ... ... Қазыбаев болды.
Журналисттің «Лениншіл жаста» ... ... ... ішінде
«Рейхстагқа ту тіккен қазақ» очеркі ерекше. Өйткені, Рейхстагқа жеңіс
жалауын қадаған ... ... ... Қошқарбаев екенін бірінші болып
баспасөз ... елге ... да К. ... болатын. Кәкімжан
Қазыбаевтың қазақ батыры туралы очеркіне елдің елең ететіні де сондықтан.
Біріншіден, халқымыз ... ... ту ... қаһарманның өз ұлтының
перзенті екенін біліп, шексіз қуанышқа бөленді. Екіншіден, көзі қарақты
оқырман журналистің ... ... ... ... бұл шын ... болатын, төртіншіден, Мәскеудің бүкіл елге жүргізіп отырған
саясатының талаптарына сай келе бермейтін бұл ... К. ... ... ... мен ... деректерінің арқасында талассыз
қабылданды. Бесіншіден, журналистің жазған дүниесі қоғамдық ... ... ... ... ... ... нәр алар асыл
қазынасына айналды, елдің қамын, болашағымыздың ... ... ... ... ... көп нәрсеге көзін ашып,
көкірегін оятты. Ол шапшаң, өнімді жазатын. Оның әріптестерінің естелігінен
«қолжазбасының өзінде шимай-шатпақ бола ... ой ... ерік ... ... де ... ... ... да қолжазбалары оқуға да
оңай, таза» деп келтірілген. Сондай-ақ, сөйлемдері ... ... ... ... ойын ... әсіре қызыл сөзге бой алдырмай, нақпа –
нақ, көңілге ... ... ... аз ... көп ойды ... ... ескі ... оқырманды мезі ететін ... ... ... соны ... сілем тартып, өзекті де өрелі
мәселелердің жалына ... ... ... Сондықтан оның қаламынан
туған мақала, очерк, репортаж болсын, оқырманды жалықтырмайтын, тілге
жеңіл, ... ... ... ... ... машығы мен шеберлігі қаламгер К. ... ... ... атаулыны тез аңдағыш, ізденгіш, нағыз кәнігі, шебер
журналистке тән сезімталдық, сергектік, әмбебаптық қасиетінен тамыр ... Оның ... ... ... ... жанрын өгейсу дегенді
білмейтіндігін, тілінен майы тамған очеркті, ... ... ... да жаза ... ... бар еді. ... білгірлігі
мен іскерлігі, жазуға, аудармаға, макет жасауға ұста, әрі ... ... бай, ... ... ... ... қасиеттері оның айналасына
сүйкімді, беделді ... биік ... ... кепіл болды.
К. Қазыбаевтың «Лениншіл жас» газетіндегі журналистік қызметі ... ... ... үшін тез ұғылып, негізінен алғанда ... ... ... ... жеткізе жазуға алып барған өмір мектебі
болса, публицист ретінде танытқан Алматы облыстық «Жетісу» газеті болды. ... ... аяқ ... ... ... ... ... «Комунизм
таңы»(қазіргі «Жетісу») газеті редакторының орынбасары ... ... ... ... ... ... ... өзіндік себептер болған
болатын. Бұл газет Жетісудың әкімшілік орталығы болған – Алматы ... ... 1918 жылы ... ... ... шыға ... қазақ тілінде шығатын облыстық газеттердің арасында
тұңғыш жарық көрген большевиктік ... еді. Ал сол ... ... ... болуына байланысты, бұл астаналық ... ... да, оның ... мен оқырмандары құрамына саны жағынан
ғана емес, сапа ... да ... ... ... ... орай ... талап та анағұрлым артты. Ұлы Отан соғысы зардабынан ол уақытша
жабылып қалды да, 1954 жылдан ... ... ... ... атпен қайтадан
дүниеге келді. Бұл кезде облыста ... ... ... кадрларының
тапшылығынан газет бірден бой жазып кете ... көп ... ... ... шығатын республикалық газеттердің арасында ол өз бетін
айқындап көрсетуге қанша ... да, ... ... көтеріле алмады.
Газеттің редакторы басқа жұмысқа ауысып, редакция қиын хал ... ... ... ... ... тың күшпен нығайтуға себеп болған осындай
жағдайлар еді. Сол кезде жасы отыздар шамасындағы уылжыған жас ... ... ... болып бекітіліп, редакция табалдырығын
осындай ауыр жүкті арқалап, зор ... ... ... Ол ... келгенін аямайтын қайырымды, әділ, турашыл, қаламы төселіп қалған
журналист екенін таныта ... ... ... ... жылдарында ол қаламы
қарымды, қабілетті журналист екеніне іс жүзінде көз ... ...... ... ... маңызды буын екені белгілі. Барлық
материалдар ... ... ... ... ... ... оларды газет бетінде қалай орналастыру керектігі, жазылып-
сызылып макет жасалатыны, көркемдеу әдіс-тәсілдері көрсетілетіні ... ... ... ... журналистер өз ісінің шебері, бейнелеп айтқанда
нағыз сәулетшілері болуға тиіс. Алайда редакциядағы жігіттер ұсынақтылық,
тапқырлық көрсетудің орнына ... ... ... үйреншікті болған
әдістен аса алмай ... Сол ... ... ... факультетін бітірген бір жігіт алынған болатын. Макет сызуға
біршама икемді, ... ... ол ... елеулі жаңалық енгізе алмады.
Бұған немқұрайлы қарап, қол қусырып отыруға болмас, бұл ... ... ... ... ... ... ... жиын өтеді. Сол кезде
Кәкімжан Қазыбаев макетшілерге қамқорлық жасауды өз міндетіне алады. ... ... ... ... ... ... ... жөнінде азды-көпті
алған тәжірибесі болатын. Бұл шара ... ... ... ... әжептәуір ықпал жасады.
Сондай-ақ, ол авторлармен жұмыс істеп, оларға көмектесу ... көп ... ... Бұл ... ... үшін ... бір мысал
мынадай. Белгілі еңбек ардагері, ауыл шаруашылық өндірісінің атақты ... ... ... екі ... ... ... Ері Нұрмолда
Алдабергенов бірде өзінің еңбек жолын, жұмыс ... ... ... ... ... орын ... ... Оны өзі ауызекі
айтып, ауыл мектебінің мұғалімі қағаз бетіне түсірген ... ... ... ... ... қолжазба әуелі тиісті бөлімде қаралуы керек.
Бірақ Қазыбаев бұлай істемеді. Бөлім меңгерушісін ... ... оқып ... ... ... ... ... алысты. Нұрекең «жаңа есіме
түсті» деп аздап ... ... ... ... сүйеніп жазылмағандықтан
оның кейбір пайымдауы күмән туғызуы мүмкін екенін айтып, ... ... ... ... ... ... жекелеген кәсіби сөздер мен
жергілікті атауларды анықтады. Міне, содан соң ғана бөлімде әдеби өңделіп,
Кәкімжанның өзі қарап ... ... ... ... ... ... Ол
газеттің бірнеше санында бөлініп жарияланды. Ал бұл ... ... ... оның иін ... үшін де, авторға көмектесіп, онымен
байланысты нығайту тұрғысынан да ... ... бірі ... ... ...... ... тапқан – қымбат» дегендей, ...... ... ... ... ... ... бірі десек,
асырып айтқандық бола қоймас. Ал осындай мәртебелі ... ... ... ... өмір ... терең бойлап, еңбектенуге үйретеді. Мұндай
ұмтылыста журналист қаламдас жолдастарымен ... ... ... ... ... Осындай екшеуден өтіп, оның ... ... ... ... ... ... газет бетінде
жарияланады да, ұжымдық еңбек сипатына ие болады.
Міне, осындай күрделі міндетті неғұрлым ... ... ... ... ... ... нәтижесінде сол жылдары редакцияда «Қызықты ойлар
сағаты» деп аталған, бұрын мұнда қолданылмаған тың шара дүниеге ... ... ... оның өміршең болып, ұжымдық шығармашылық сыр –
сипат алуына Қазыбаев белсенді түрде ынта – ... ... ... ... рөл атқарды, татымды үлес қосты.
Қысқаша түсіндіргенде, «Қызықты ойлар сағаты» дегеніміз белгілі ... ... күн ... журналистердің бас қосып, шығармашылық
кеңес құруы болатын, ол айына екі рет сәрсенбі күндері ... ... ... ... ... мен ... ... алып, алдағы тоқсанда, жарты
жылда қандай ... не ... ... ... жеке жоспары мен ойын
айтып, ... ... ... бір бәтуаға келетін кез. Ал ... апта ... өтіп ... ... ... ... ... материалдар жөнінде пікір алысудан өзгеше, өскелең талап тұрғысынан
жақын ... ... көз ... ой ... журналисті үздіксіз
ізденуге, неғұрлым жемісті еңбек етуге жігерлендіруді көздейді. Бұл арада
К. Қазыбаевтың осы сәрсенбілік ... ... ... ... дәл ... ... ... бетінде көрінуін асыға күтетін де жақсы әдеті бар еді.
Ол мұндай материалды бір күнде жатқызбай, егер ... ... өз ... ... ... ... ... де редакциялап беретін. Ол жұмысты да беріле
істейтін еңбекқор журналист болатын. Өйткені ... ... ... және ... істе ... ... сөз ... тапқырлықты
талап ететін нәрсе. Соның бірі – арнаулы бетке, қос ... ... бас ... жеке ... хат – ... ... және
тақырыпшалар қоя білу. Газетті қолға алғанда ... жарқ етіп ... ... ... қона ... ... көбіне көп осы
тақырыптардың етек-жеңі жинақы, ... ... ойы ... ... Жиі ... «жауыр» болған қасаң тақырыптардың оқырмандарды
тартпайтыны былай тұрсын, тіпті мезі қылып, зеріктіріп жіберетіні белгілі.
Кәкімжан аға өзі ... ... ... ... арнаулы бетке
берілген бас тақырыптарды қарап, қабылдағанда ... ... ... ... ... мен ... тақырып қоюға кімнің қаншалықты шебер, кімнің
шорқақ екендігін ашуға, бөлімдердегі журналистер ... ... ... өріс ... септігін тигізді. Бұл салада оңды-солды
қолданылып, әбден ... ... ... ... біртіндеп
ығыстырылып, олардың орындарына жүрекке жылы, ойға қонымды тақырыптар келе
бастады. Мысалы үшін айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... деген арнаулы бетті айтуға
болады.
Егер бұрынғы үйреншікті болған ... ... ... ... бас ... ... электрленген, радиоланған аудан» деп берілген
болар еді. Бірақ бұл сан рет ... ... ... ойды ... көне ... Сондықтан ол газет оқырмандарын онша қызықтыра
қоймады. Ал «Сықсимадан – Ильич шамына» деп ... әлгі бас ... ... бар, олар: «Мені оқы!» деп шақырып, бетке көз тартарлық өң,
тіл үйірерлік дәм беріп тұр. Беттің ... мен тілі де бас ... ... алшақтық жоқ. Мұндай жаңа леп ... ... ... мен ... одағы» деудің орнына әдейі «Орақ пен балға одағы» деп
бейнелі теңеумен берілген арнаулы бетті, «Адамына қарап ... ... ... ... шыққан тұтас бетті, сондай-ақ жаңа кітапқа жеке ... ... ... ... сын болып табылатын «Жазушы – ... ... ... ... тақырыппен жарияланған көлемді мақаланы тағы басқа да
көптеген материалдарды қосуға ... ... шын ... ... ... газеті деген атаққа
сай дәрежеге көтеру жолындағы ізденістің, журналистердің жұмыла атқарған
шығармашылық ... ... ... 1966 жылы ... ... ... арасында бірінші болып ... ... ... көрмесіне қатысып, газет 2 – ... 12 ... ... ... ... ... ... мәртебеге ие болуына Кәкімжан Қазыбаевтың қосқан үлесі аз емес.
Газеттің ... ... ... ... артуына татымды үлес қосады. Ол
журналистика саласында алған теориялық білімді өмірде, практикалық ... ... ... ... ... ... ... оларды жылт етіп
көзге шалынған жаңалықты ұтымды ... ... ... ... Басқасын былай қойғанда, газеттің көрмеге қойылатын тікпесінің
мазмұнын көрнекі түрде ... ... ... орыс ... атты анықтамалық кітапша жасауды қолға алып, басы – қасында жүрген
өзі болатын. Кітапша ... семи ... ... ...... ... ... творческие»... «Час интересных мыслей», ... ... төрт ... ... ... – 71 бет. Бұл ... ол
аудармашы мен фототілшіні көмекшілікке алып, негізінен қызмет уақытынан
кейін және демалыс күндері атқарды. Бұл оның өз ... ... ... ... ... журналист екенін тағы бір мәрте анықтай түседі.
Айта кететін тағы бір жәйт, осы басылымда ... ... ... кек» ... ... мен «Р. ... кітапшасы жарық көрді.
Екі кітап та Рақымжан Қошқарбаевтың ерлігі жайында болғанымен, бір-біріне
ұқсамайтын, бір-бірін ... тың ... ... ... Бұл ... автордың өзі «Көлемді повесть жазудан гөрі осы шағын
кітапшаны жазу әлдеқайда қиын болды. Ең алдымен повесте ... ... ... ... Ол ... ... очерктің өзін өңдеп ұсынуға ар-
ұятым жібермеді. Сондықтан тың деректер жинап, Рақаңның ... ... ... ... ... қайта қарауға тура келді», - дейді.
Ал бұл, ең ... ... ар ... ... екіншіден,
қаламгердің әр туындысына деген талапшылдығы, үшіншіден, көңілдің пәк
тазалығы еді.
К. Қазыбаев редакция ... ... ... ... арасында
көпшіл, кішіпейілділігімен де сыйлы болды. Ұжым жыл сайын Баспасөз күнінің
құрметіне орай бала – шағалармен қала сыртына ... ... ... иісі ... таза ауада сауық – сайран құруды ... ... күні ... ... ... ... балаларды жарыстырып, күрестіріп,
оларға қазақша өлең – тақпақ ... ... ... ... ... ... қуыршақ сияқты сыйлықтар берілетін. Осының ... ... ... ... немесе мерекелік той комиссиясы атынан
ұйымдастыратын К. Қазыбаев болатын. Ұжым мүшесінің ... ойын – ... ... онда ... көбінесе өзі бірінші болып аталатын. Тегі ... ... бас ... жұртты желпіндіріп көтере білетіндігімен көпшілікке
сырмінез болғанын аңғартса ... ... ... ... ... еткен
он жыл оның бұқаралық баспасөзде қаламы төселіп, ең бір жемісті еңбек етіп,
елеулі із қалдырған ... ... ... ол ... ... ... ... көрнекті өкілі
ретінде танылды. Жас журналистердің жалықпас ұстазы, редакция ... ... ол ... ... 1968 ... ... ... бастап
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінде жауапты нұсқаушы жұмыстарын
атқарған. Бұдан кейін 1972-1974 жылдары ... КСР ... ... ... ... ... ... мемлекеттік комитет төрағасының орынбасары
қызметін атқарады. Баспа қызметінде жүрген кезде ол ... ... ... ... ... ... Ол қысқа мерзім ішінде көптеген
жұмыстарды жүзеге асырды. Газет шығаруға машықтанған журналистке ... ... ... өз ... өз ... өз сыры бар ... К. ... «Кітап – мәңгілік қазына» деп аталатын ... ... ... қай ... ... де, сол ... ... сын сәтінде
жүлделі орынды иеленіп, еліміздің мерейін үстем ... ... ... Оған дәлел, К. Қазыбаев баспа қызметіне келген жылдары кітап саудасы
айтарлықтай өркендеді. ... ... ... ... атты ... ... насихатталуы, оқушысын табуы – мұның бәрі ... ... ... ... ... ... бүгінгі күннің келбетін
жеткізетін ақыл-ойдың үлкен қайнары кітап шығару өңірінде де оның ... ... ... өте келе халық көркем шығармалардан оқитын
тарихымызды, ... ... ... пен сүйіспеншілік жайындағы оқиғаларды
көркем образ арқылы көз алдыңа әкелетін кинодан тамашалады. Елге зор ... ... ... ... ... ... ... баспасөзге үлкен
міндеттер жүктеді. Сондықтан да көрсетіліп ... ... ... ... ... оның дұрыс-бұрысын дер кезінде баспасөзде көрсетіп
отыру күнделікті жұмысты талап етті.
Кинорецензияны жазарда «автор ... ... ... ... ... ... және басқа материалды жетік білуге борышты. Ол фильмнің
көркемдік сипатын және негізгі образдың ... мен ... ... ... ... міндетті» болды. Осы тұрғыдан келгенде
журналист Қазыбаев та кино ... ... ... рецензиялар жазды.
Мәселен, осы жанрда жазған «Дарын», «Сеніңдер, маған, адамдар», «Даңқты
қолбасшы туралы ... ... ... ... ... деп ... ... «Лениншіл жас», «Жетісу» газеттерінде жарық көрді.
К. Қазыбаевтың шабытты да, жемісті ... шын ... ... ... ... ... ... республика
Министрлер Кеңесі жанындағы Ақпарат агенттігінің бас директоры(ҚазТАГ)
болып қызмет істеген тұсы. Аз ғана жыл ... ... ... ... ... бір ... шоғырландырған іргелі идеологиялық мекемеге
айналды. Бұл істе ... ... ... ... ұжым алдындағы әрбір
науқанды істің шебер ұйымдастырушысы, талапшыл басшы, ... ... ... ... ... ... Қазақ телеграф агенттігінің директоры ретінде ең алдымен,
материалдық – техникалық базаны ... ... ... есеге артық
телетайптар мен магнитофондарды алдырды. Мұның өзі съезд күндерінде,
жұмыстың аса ... ... игі ... ... ... уақытында
шығуын, оперативтілікті қажет етеді. Соның нәтижесінде бұрын ресми
органдардан ... ... ... ... ... ... енді жаңалыққа негізделген талдау материалдар бере бастады. Сөйтіп,
Кәкімжан Қазыбаевтың ақпарат агеттігінде ... ... ... бола ... ... ... тәжірибелі қызметкерлерді топтастыра
білді. Агенттікті жаңа үлгідегі техникамен жабдықтап, оны ірі аударма
орталығына ... ... ... өзге ... ... ... жаңа үлгіде ақпарат беру үрдісін қалыптастырды.
К. Қазыбаев 1982 – 1985 жылдар аралығында ... ... ... хатшысы болып, аса жауапты қызметтерді ... ... ... ... білім беру, спорт, театр, ... ... ... жуық ... ... ... ... бүгінгі заман талап-деңгейінде
баға берілді. Әрқайсысы өз алдына кішігірім кітапша тәрізді дүниелер болған
сол баяндамалар ел ... ... ұлт ... ... ...
қаламгердің қоғамдық – саяси ... ... ... ... ... ... ... болып табылатындығы айқын. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мәселе, мәдениет, өнер,
әдебиет және т.т.) жауап беретін адам.
К. Қазыбаев - қазақ ... де, ... ... ... да, ... әдебиеті мен ұлттық өнерін де жетік білген тұлға. Сонымен ... ... ... жанашыры. Бір ғана мысал, 1983 жылы әйгілі
композиторымыз М. Төлебаевтың 70 ... орай ... ... ... басты
баяндаманы К. Қазыбаевтың жасауы. Тек М. Төлебаев қана ... К. ... бен ... үлкен тұлғалары жөнінде айтқан пікірлері аз
емес. Осы ... ... ... ... ... ерекшеленуші еді. «Біздің басты идеологымыз ... ... ... деп, өзге ... К. ... сөзін үлгі
тұтатын, басшылыққа алатын.
Мемлекет және қоғам қайраткері Кәкімжан Қазыбаевтың біздің қоғам ... орны ... ... ... ... идеология хатшысына дейінгі
қызметтерді атқарған оның елге сіңірген ... ... Ел ... ... бәрі ол ... ... ... арқылы шешілетін.
Көз көргендердің айтуынша, Кәкең қай ... қай ... ... ... ... ... тұрған тұста басқасын айтпағанда, «Тамаша»
ойын-сауық отауының және қазақ телевизиясында «Айтыс» хабарының ... М. ... 70 ... ... ... 100 жылдығы және
Тұрар Рысқұловтың 90 ... ... ... Уәлихановтың 150 жылдығы
ЮНЕСКО көлемінде аталып өтті.
Онан соң қазақ баспасөзінің тарихында бұрынғы «Қазақстан ... ... ... 1986 – 1989 ... бас ... ... атқарды. «Қазақстан коммунисі» секілді қазақ баспасөзінің қара
шаңырағына ... ... ... ... ойы ... ... ... емес, қоғамдық және саяси қайраткерлікті де талап етеді. Осы талап
биігінен ... ... ... ... ... ... ... білім
мен ақыл – парасатын ұйымшыл ұжым қалыптастыруға, басылымның ... ... ... ... ... көтеруге
жұмсады. Ол басқарған ... ұжым тек ... мен ... ... ғана емес, қайта құруға ... ... үн ... ... ... бетінде экология, жер, малшылардың
еңбегі мен тұрмысы, ... ... ... ... ... ... арналған проблемалық мақалалар ... ... ... ... ... ... өндіріс, әлеуметтік саясат, ғылым мен
білім мәселелері жайында жаңаша көзқарас, оқырманды елең ... ... ... кездеседі. Басылым қайта құру, жаңару процесінде жинақталған
бағалы тәжірибелер мен ізденістерді қорытып, жұртшылыққа ... ... ... – бәрі де адам үшін», «Ғылым мен ... ... ... ... ... мен проблемалар» айдарымен берілген
материалдар осы мақсатты көздеді. Журналда жарияланған ... ... ... ... ... өз ... көкейтесті
мәселелерін қозғайтын проблемалық мақала, сұхбат, очерк, ... ... ... ... ой – толғау дүниелерінің аз
болмағандығына пайымдаулар жасалатын.
Редактордың саяси идеялық даралылығы – оның ... ... ... Ол ең ... ... ... ... даярлығы күшті,
білімді, мәдениетті, кішіпейіл журналист болуы ... ... ... бұл ... толығымен табылады. Ол өзі басқарған журналға жаңа
көзқарас, тың ... ... К. ... ... ... тұста
«Қазақстан коммунисті» уақыт рухына сай жаңаша жұмыс істеп, ... ... ... ... ... ... сын мен өзара сынды
өрістетуге, жергілікті тілшілермен, оқырмандармен байланысты нығайтуға күш
салды. Журнал ... ... ... ... ... болып жұртшылық
алдында журнал жұмысын қайта құру, қызметкерлердің белсенділігін арттыру,
назарды ... ... ... ... жайында ашық әңгімелер
өткізетін. ... ... ... ... ... ... ... «Оқырман сұрақ қояды», «Ойыңыз қандай оқырман?» деген
айдарлар пайда болды. ... ... және ... ... ... Ал, ... айта ... басылымсыз оқырманға жол
табу қиын. Бұған оқырманмен тілдесуді мұрат тұтқан редактор және редакция
ұжымының түрлі ... ... ... ... ... мен
сырттай лездемесі арқылы көз жеткізуге болады.
Ал, «Ойыңыз қандай оқырман?» тақырыбындағы журналдың сырттай лездемесі
де басылымның мазмұнын ... ... игі ... бірі ... ... үшін оқырман пікірі – жаңа ойлардың ордасы, тың
шығармалардың, озық идеялардың ... ... ... ... ... ... көрген мақалалар жөнінде пікір алысуға шақырды. Ал, ... ... ... үшін онда ... ... ... өмірмен байланысты күшейту, материалдардың мазмұнының жақсара түсуі
үшін өте тиімді болатыны сөзсіз. Осы тұрғыда «Қазақстан коммунисі» ... биік ... ... шығу үшін ... ... ... талпыныстарға барды. Журналдың сырттай лездемесін ұйымдастырып
тұру да осы мақсаттан туды.
К. Қазыбаев редакторлық еткен ... ... ... ... ... ... салу мақсатында «Қоғамдық пікір» (1989,
№5) айдары дүниеге келді. Қоғамдық пікірдің республикалық басылымдарда
жарық ... ... ... ... ел ... не болып жатқанын
бұрынғыдан да кең біліп отырды. Өнеге де – сабақ, өкініш те – ... ... - ... күші бар ... сөз.
К. Қазыбаев ұшқыр ойлы, ұйымдастырғыш, білімді, тәжірибелі ... ... ... С. ... ... төрт ... ол «Қазақстан
коммунисі» журналының бас редакторы болды. Мемлекет қайраткері болып жиырма
жылдай ... ... ... ... ... қаз – ... еді.
Журналдың жұмысын іле жандандырып, ... ... ... ... әңгімені» енгізіп, абзал адамдар жайында жақсы очерктер ... ... ... әңгіме» ол жылдары ой айтып, өткір мәселелер
қозғап, батыл пікірлерді ортаға ... ... ... ... - деп
Кәкімжан Қазыбаевтың сөзден гөрі іске, ізденіске ... ... ... ... ... атап өтті.
Ол басшылық еткен, Қазақ мемлекетімен бірге ... келе ... ... ... ... тынысын дөп басып, жарқын қоғам құру жолындағы игі
ізденістердің ... ... ... ... К. ... ... ... дара қасиеттер қандай дегенде, алдымен оның тақырып
табудағы ... ... ... ... Оның қол ... ... ... жалықпай ізденуінің, инемен құдық қазғандай тер төгуінің жемісі
деп танимыз. Ол елең еткізер жаңалықтар мен тосын деректерді ... ...... ... жүрген. Өзін толғандырған тақырып туралы дерек
қана жинап қоймай, шикілі-пісілі ... ... ... ... ... ... ... беруге ден қойған. Міне, К. Қазыбаев жазған
дүниелерде тереңдік пен парасаттылықтың, дәйектіліктің лебі есіп ... ... ... ұлағатты қасиетті жас журналистерге өнеге ету әбден
орынды.
Журналист К. Қазыбаевтың шығармаларын бүгінгі ... ... ... оның қай ... де адам ... ... шығармағаны
бағамдалды. Қоғамдағы өзгерістерге ықпал ... ... ... адам
танымы үнемі публицистің басты ... ... Тың ... мен ... ... бір ... осы ... тығыз байланыстырылды.
Сондай-ақ республика Журналистер одағының хатшысы, Қазақ ССР Жоғарғы
Кеңесінің депутаты болды.
Көп жылғы ... ... үшін К. ... ... ... орденімен,
мерекелік медальмен, Қазақ ССР Жоғары Кеңесінің грамотасымен ... ... ... орнығып, ел есін жинап, еңсесін ... осы ... ... ... ... қолы жетуіне шама-шарқынша
үлесін қосып, тоталитарлық жүйе, оның отаршылдық арам, шовинистік пиғылына
іштей ширығып, кейде ашық күресіп, өзегіне өрт, ... дерт ... ... ... ... перзенттері көптеп саналады. Халықтың ондай
алғыр ұлдарын қызыл империя ... ... ... жетегіне жегіп,
көрсеткен «сый-сияпаттарымен» «ақылынан алжастырып», намазынан жаңылдыруға,
ыңғайына жығып, «қорашыл төбет» жасауға тырысқан. Құрықты алыстан ... ... ... Шен-шекпенді «нан соғарлықтың» емес, жұртының
кәдесіне асар ... бір ... ... ... ... сытылып шыға алмай «бұралаңы шетсіз, шырғалаңы
шексіз» өмірді талайына бұйыртты. ... ... ... шетсіз,
шырғалаңы шексіз» өмірді «тілеп алған» азамат, жетісулық Кәкімжан Қазыбаев
еді.
Саяси сауатты, ұстамды, ... ... ... ... ... ... ... «бар ғұмырын кеңестік идеология солдаты болып» өткерген
Кәкімжан Қазыбаев қызмет ... ... ... ... ... ... сыйлаған әдептілігі, инабатты, биязылығы,
қарапайымдылығынан танбай, азаматтық борыш ... тең ... ... жалына қолы тисе де ... ... ... ... Қай ... ... жасаса да ақылы асқар, дарыны дарқан, ойы
биік, барға қанағат тұтпай, жоқты жонып ... ... ... ... ... ... ... қарапайым, шыншыл, ізгі, көпшіл, ұлтжанды
бола түсті. Л. Толстой: «Қарапайымдылық, ізгілік пен шыншылдық жоқ ... та ... - ... ғой. К. Қазыбаевты ұлылар қатарына сүйреп апарып
ортырғызбасақ та, ұсақ – түйек пендешілік қылықтарға ... ... ... ... ... кір жуытпапты.
Белгілі журналист, жалынды публицист, қоғам қайраткері, жазушы
Кәкімжан Қазыбаев ер жасы ... сәл ... бұл ... ... Жан-жақты
толысқан, кемелденген, «толғамалы ақ балта толғап ұстар күн ... ... ақ ... ... ... күн қайда» (Доспамбет жырау) деген шақ
алаулап атып келе ... ... Ту ... жығылды. Елінің тағдыры мен
талайын, қасиеті мен ... өз ... ... ... ... азаматтық, перзенттік арыз-арманын, асау әрі момын, күшті әрі сорлы,
мәрт әрі нәмәрт халқын, отаршылдықтың ... ... ... ... ... ... күйін ащы тіл, улы сиямен кектене шығармаларына
арқау етті. Көп біліп, дөп ... ... ... ... ... аға ... ... көп болғанымен, оның ұлтжандылығы шұғыласын
шашып ... ... ... алғаны, алары көп. «Жел диірмен
қанатын қанша қаққанмен ұша алмайды» (В. Ключевский). Кәкімжан ... ... ... ... ... салаларындағы
төккен тері мен жеткен жері жайлы жазылған мол материалдарды мұқият ... ол қос ... ... ешкімнің бетіне жел болып ... ... ... азамат та, тоталитарлық идеологияның сайқал саясатына
бас ие ... ... ... ... «тұздығы ащы өткірлігімен» көзге
түскен, оңайдан тапқан оңғақтан, қиыннан тапқан ... ... ... ... сүйіндіріп, дұшпанын күйіндірген.
І.2.К. Қазыбаев шығармаларының тақырыбы, проблемасы, идеясы
Публицистиканың әр ... ... ... тартып, өмірдің әр алуан
мәселелеріне, ... ... дер ... үн қосып, назар аударып
отырған қаламгердің материалдарының тақырып ауқымы кең болды. Ел ... ... ... тербеген оның туындылары терең білімді, қалыптасқан
журналист ретінде танылуына себепші ... К. ... ... зерттей отырып, оның талдамалы жанрлар мен көркем публицистикалық
жанрларға жиі қалам ... ... ... ... ... өмірден орын алып ... ... ... ... сол ... ... ұғым ... ықпал
жасайды. Публицистиканың жаны – факті. Фактісіз публицистика жоқ. ... ... ... ... ... алдымен, публицистика өмірде бар жайттарды, қазір болып жатқан
немесе болған ... мен ... ... Оның ... ... ... ... алынады, олардың нақты адрестері болады.
Сондықтан ол кейіпкерлер мен объектілерді ... ... ... ... ... арқылы тексеріп білуге болады. Бұл барлық публицистикалық
шығармаларға тән ... өмір ... ... ... ... пайдалана бермейді. Ол
оны таңдап, талғап пайдаланады, алға қойған мақсатына, көздеген нысанасына
қарай ... ... ... ... сай фактілерді зерттеп
тексереді, салыстырады, жинақтайды. ... ... ... ... ... бір ой ... пікір білдіреді, ұсыныс жасайды.
Қоғамдық – әлеуметтік өмірдің түйінді мәселелерінен келелі ой, кесімді
пікір айту оңай емес. Журналистер өздерін толғантқан мәселеге қатысты ... ... ала ... ... ... талабынан туған үлкенді-
кішілі проблемеларды көтеріп отырған. Қоғамда ... ... ... жиі бақылап отыратындықтан, оларға тақырып табу онша ... ... ең көп ... жанры – бас мақалалар болды. Мысалы,
қаламгердің «Шаруашылық тірегі», «Уақыт әмірі», «Ұлы ... ... ... күтіп тұр» тағы да ... ... ... ... алға қойған мақсатынан, ой – пікірі мен идеясынан өзіндік
ерекшеліктері мен шығармашылық ... ... ... ... ... «Лениншіл жас», Алматы облыстық ... ... ... журналында жарық көрген жүзден аса бас
мақалаларының тақырыбы, ... ... әр ... бір ... ... ел ... ... саяси, экономикалық, мәдени оқиғалардың бәріне
дерлік үн ... ... ... жан – ... ... салынады.
Кәкімжан Қазыбаев әзірлеген бас мақалалардың жанрлық ерекшеліктеріне келер
болсақ, қаламгер өмір сүрген кезеңдегі баспасөз беттерінде бас ... ... ... ... ... саяси ажары болды. «Бас мақала – жалаң
теорияға түсіп кетпей, ... ... ... да ... ... терең
бойлай, теорияны практикамен байланыстыра білу ... ... ... ... ... ... бас ... жазу ісіне қатаң
жауаптылықпен қарау керек» [1] деген теория негізінде газет көтеріп ... ... ... қаншалықты өткір екенін қалың оқырман ... бас ... ... ... ... бас ... жазудың шебері болды десек артық
айтпағандық болар. Оның ... бас ... ... ... қонымды,
жатық, оқуға жеңіл, мазмұнға бай келеді. Мақалалардың басталуы, дамуы,
аяқталуы ... жаңа бір ... ... ... ... оқырманды
жалықтырмайды.
Егер публицистика негізі – терең де нақты ойлауда десек, ой жоқ жерде
публицистика да болмайды. ... ... ... ... ... мен құбылыстарды айналадағымен салыстыра, сондай-ақ даму ... ... ... көре білу ... де тән. [2]. «... ... ол
сол проблеманы жақсы білуі керек, екіншіден, журналистік көрегендік қажет,
үшіншіден, сөздік қоры мол ... сол ... ... шеберлігімен астасып
жатуы тиіс» [3]. Жоғарыдағы мысалдардан К. Қазыбаевтың шығармалары зерттеп
талдаудың нәтижесінде жазылғандығын, фактілер мен ... ... өзі ... ... ... ... білетіндігін, оған қоса
журналистік көрегендігін айқын байқаймыз.
Мысалға, «Шаруашылық тірегі» деп аталатын бас мақала да ... ... ... орта буын ... ... ... мен ... арналған. Мақала былай басталады:
«Агроном Лариса Ненашеваны қалай ... да ... ... ... Ол ... ... ... қатты сүйеді. Бірнеше жыл болды,
жемісті еңбек етіп келеді. Бұл ... тек ... ... кеңшары ғана
емес, қазір бүкіл «Еңбекші қазақ» ауданы мақтан етеді. Лариса ... ... ... дала ... – тау ... бақ
арасында небір ғажайып жаңалықтар жасап жүр. Оның қимайтыны сырына, ... осы ... сол ... ... ... ... ... еңбектес достары.
Әрине, бригадирліктен басқа қызметте ... те ... ... еді. ... ... өндіріске, материалдық байлықты тікелей өндіруге ең
жақын адам екенін жақсы біледі».
Орта буын ... ... ... жылы ... арнай отырып,
публицист облыста мұндай адамдардың көп ... ... ... ... ... бұл істе орын алып ... ... орта буынды нығайтудың жолдарын әңгімелейді. Мақала соңында ауыл
шаруашылығы өнімін көбейту – ... ... мол өнім ... жем-шөп
базасын жасауға байланысты екені, ол ... ... мен ... қолында екенін айтады. Осы айтылғандардан К. ... ... ... шебері екендігі байқалады.
Кәкімжан Қазыбаевтың аталған бас мақалаларындағы ой пікірі ұнамды,
талдауы қонымды, ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... Кезең қойып отырған міндет пен идеяны
оқырман сана-сезіміне, жүрегіне жылы ... ... ... жеткізе
білген. Жалаң сөзділік, босаң баяндаулар кездеспейді. Сөйлемдері қысқа, ой-
пікір, тұжырымға құрылған. Ойлана айтылған ... ... ... дәл ...... ... ... Бұл профессор Е. П.
Прохоровтың «әрбір хабардағы жаңалық – журналистің түсінік ... ... ... ... ... [4] ... ой түйін дәлелдейді.
Бас мақала маңызы кеше де, дәл бүгінгі күні актуальді. ... ... ... ... ол ... стратегиялық бағыт, оларды
іске асырудың тиімді ... ... ... мен ... ... түрі ... ... күн сайын көрініс беруі – басты ... ... ... ... [5, ... К. ... ... сөз еткенде ең алдымен көңіл
қоятын нәрсе – бұл кезеңнің өзіндік заманалық ерекшелігінің бар ... ... ... жою ... ... ... ... шыққан соң рухани
өмірде біраз өзгерістер болды. Идеялық құрсау ... ... ... берді. Бұл әдебиет пен баспасөзге де әсер ... ... Отан ... бейбіт өмір, жастар, тіршілік-тұрмыс сипаты,
жарқын болашақ, ... ... ... ... айналды.
Демократиялық нышан пайда болғанымен сөз еркіндігі жоқ еді.
К. Қазыбаевтың барлық публицистикалық мақалаларына ортақ нәрсе – уақыт
туралы, заман ... ... ... ... үңілу, оның мән-мағынасын
оқырман қауымға ашып көрсету, ... ... ... өнер ... қол жеткен табыстарын нақты мысалдармен,
фактілермен дәлелдей ... ... ... ... ... ... ... пікір айту.
Мысалға, «Дархандық» атты публицистикалық мақаласында Қазақстанның
60жылда қол жеткізген жетістіктерін әңгімелейді. Небәрі 60 жыл ... ... ... ... ... тек ... жылдардан бергі уақыттың
өзінде Қазақстан картасы үш рет қайта жасалған, өмір өзгерісін енгізу ... ету ... ... ... ... ... саласындағы
түбегейлі өзгерістерді де үлкен шабытпен әңгімелейді, оны бейнелейтін нақты
мысалдар, фактілер келтіреді.
Осы орайда К. ... ... бір күн» деп ... ... ... ... Онда бір күн ішінде Қазақстанның өнеркәсібі мен
ауылшаруашылығында атқарылатын істердің тамаша ... мен ... ... бір ... істі ... өлшем болса немесе халқымыздың бір
күнгі өмірін аясына сыйғыза алатын айна болса қайтер едік?» - деп толғанады
публицист.
К. Қазыбаевтың өз ... ... ... ... ...... Бұған арнап бірнеше мақала, очерк жазды. Осы ретте
журналистің «Жас ... ... ... ... атап ... жөн. ... Қостанай облыстық «Коммунизм жолы» газетінде жарық ... ... орай ... ... ... жатқан украин жігітінің еңбекке деген
құлшынысын, туған жер, болашақ өмір ... ... ... ... ... ... қайтыс болған жас жігіттің жалғыз
қарындасы бар. Ендігі үйдің асыраушысы, қамқоршысы бір өзі. ... ... ... ... ... ... қатарынан кем қылмай жоғары
оқу орнына түсіру. Ол тапқан еңбекақысын пошта арқылы қарындасына жіберіп
отырады. Автор жас ... өмір ... ... ... оның ... – қайратына, отты жігеріне сүйсінеді. Оның бұл шығармасы ... ... ... оқылады.
Ал «Үлкен сын» проблемалық мақаласы Сарқант өндірістік ... ... ... ... 82 мың ... ... ... бітік
егін өсірген. Түн ұйқысын төрт бөліп, жарғақ құлағы жастыққа тимей жүрген
диханшылардың егін орағы ... ... ... мен ... ... әңгімелей келе, астық дайындайтын жердегі жұрттың шымбайына
батар жайтты сөз ... Ол – ... ... Резинаның тапшылығынан 125
машина жұмыссыз тұр. Бастырылған астықты жеткізіп тұру үшін тағы 200 машина
керек. ... ... ... ... ... ... ... қыспаққа алады. Ол тапшылық негізінен резинаның ... ... бұл ... республикалық Казсельхозтехника
бірлестігінің төрағасы Забежанский, облыстық бірлестіктің төрағасы Назаров
жолдастардың құлағына жеткізуді ... ... деп ... - деп
аяқталатын бұл мақалада өндірістегі жұмыстың қарқынды жүруіне кедергі
келтіріп ... ... ... түсіндіріп, оны тиісті орындарға проблеме
етіп ... ... ... атты мақаласында публицист: «Өмірдің осындай
қарышты қадамы адамдарды қалай өсіреді десеңші», - деп шаттанады. ... ... ... ... ... Бүгінгі ең үлкен мақтанышымыз –
жаңа қоғам адамы, олардың мемлекеттік ... ... ... ... осы ... адам ... ... сұлулық
әкелетіндігі, сол сұлулықтың бүкіл қоғамға, өмірге ... ажар ... - ... «Осының бәрі жәй көрсеткіштер емес, ұлы ... ... ... ... - деп ... жасайды.
Қазыбаевтың қай шығармасын алып қарасақ та ... ... ... ... ... ойы ... жазып отырған объектісін
суреткерлік тұрғыдан ... ... Нені ... да, өз ... өз
халқының мүддесін ойлай отырып,соның абыройын түзейін, кемін ... ... ... Әр сөзі ... әр ойы ғибаратты. Көбінесе ол
әлеуметтәк-моральдық проблеманы қозғайды.
Осы ретте журналист, публицистің ... ... ... ... ... ... ... жайындағы өзекті ой толғанымдарға құрылған. Заман
талабына орай ... ... ... ... ауыл ... ... ... екендігін айтады. Әр ауылдағы рухани, мәдени өмір
мазмұнын қаншалықты түсінуіне байланысты екендігін ескертеді: ... ... ... ауыл ... ... қолында. Ауылдың ішкі ажары – адамдардың жан
сұлулығы. Адамына, оның ... ... ... ... ... болсақ» деп толғанады. Қоғам өмірінің қайта құру ... ... үн ... ... ... ... сөзін,
толғамды пікірлерін уақыт биігінен ой көзімен қарай ... ... ... мақалаларынан мынадай қорытынды шығаруға
болады: біріншіден, кез-келген мақалаларының тақырыбын шебер меңгеріп, ... аша ... ... ... ... ... үшін цифрлар мен
фактілерді кеңінен ... ... әр ... әр ... алып,
орынды қолданып, айтар ойын ... ... ... ... ... ... біледі. Ол сөзі мен ісі арасында алшақтыққа жол
бермеген журналист, публицист. Оның ... ... ... жер, ... «От ... жүректер» т. б. очерктерінде адамды адам еткен
еңбектің құдіретті күші ... ... ... ... ... ... әйел Татьяна Васильевна Воронцова, қойшы таяғы биік тұғырға
көтерген озат ... ... ... ... ... сынынан өтіп, екі
қолы шынтағынан жоқ ... да, ... ... ... бейбіт күнде өмір
үшін күресіп, үлкен кеңшарда ... ... үн- ... ... ... Тұрсын Мыңбаевтың екінші ерлігін тамсандыра, ... ... ... көсілте баяндаған қарадүрсін мақала, очерк ... ... ... ... ... тіліне еліктіріп, азаматтық қасиеті асқақ,
абзал замандастарымыздың ... ... ... қилы ... ... ... жазылған очерктерінде де деталь, факті,
деректер лықсып төгіліп, ғайып ... әр ... ... ... ... бір халықтың тарихы, мәдениеті, экономикасы мен ... ... ... ... ... ... ... әрі нәзік
саясаткер, әрі ептесіні мол дипломатиялық ... ... ... ... ... бола ... ... функционер,
идеологиялық ортодоксальді психологиямен саяси құрылысы бөтен елді
жатырқап, қарғайтын ... ... ... ... ... ... сойса да, қасапшы сойғаны жөн екен- ау деген ойға өреленесің.
Ол осы қасиетін ... ... ... ... ... да
ұсынып, пысықтаудан жалыққан емес. Мәселен, жаңа жаза бастаған жас тілші Ә.
Ыдырысовқа: «... шын мән ... ... ... ... жұмыс керемет.
Бармайтын жерің жоқ. Қайнаған ... қақ ... ... ғажап!
Халықпен қоян- қолтық араласасың. Оның ой- арманын ... ... ... тілегін естисің. Соны қойын дәптеріңе түрте жүр. Содан соң
соларды ойлап, жүйелеп жаза ... - деп ... қуат ... ... ... ... тәжірибесімен бөліседі. Ол тума талантын шапшаң игеріп, оның
бар жанрын қамшы салдырмай ... ... оның ... тастаған»
хабарынан бастап, «айтып тастаған» аудармасына, тіпті көлемді ... ... ... ... құйған астай», бас – аяғы жұп – ... ... теп ... ... ... таң – ... қалатынын Кәкімжан жайлы
естеліктерінде келтірген.
Қайраткер жазушы К. Қазыбаев Р. Қошқарбаевтың ... ту ... паш ... ... ... қаламгері болды. Сондайда Рахаңның ерлігін
дәлелдеу үшін сонау ... ... ... ... кездесіп кеткен
неміс журналисі Карл Кокошкомен жазысқан Кәкеңнің хаттары да бүгінде әулет
үшін ғана емес,ел ... үшін де ... ... ... ... Осы мәселеге
байланысты К. Қазыбаевтың ұзақ жылғы ізденістері, табанды ... ... ... ... таңы ... соң ... ... Қаһарманы»
атағына ие болды, өз елі өз ерлерін осылай ... ... ҚКП ... ... ... жүргенде оның елдің есінен кетпес ерен ісі –
алашордашылардан кейін қазақ тілін мемлекеттік тіл ету ... ... еді. Өзі ...... ... Бас идеологы болса, қазақ
мектептері біртін – біртін жабылып, орыс тілі Одаққа жеке дара өмір ... ие ... ... ... ... шығарып, «ұлтшылдықты
қоздырып», отқа май құйып жүрген хатшының адымы өрге басуы қиын ... ... ... Кәкімжан осылай қорғады. Біртін – біртін Орталық Қазыбаевтың
айтқанға көніп, айдауға жүрмейтін, ... ... ... ... қиын ... аңғарып, одан құтылудың соңғы кезін тосады. «Ақиықты
аспанға ұшпастай ... ... ... ... 1985 жылы КПСС
Орталық Комитетінің Саяси ... ... ... ... ... ... ... автономиясы облысын құру туралы шешім қабылдау үшін
Қазақстаннан Саяси Бюроның мүшесі, бірінші хатшы Д. ... ... ... ... ... ... тынысын сезе алатын, «ақыл, парасат,
жүректі бірдей ұстайтын» (Абай) , апы ... күпі ... ... ... ... ... Себебі, ежелден белгілі жайт, Ресей
империясы түркі халықтарын отарлап, бодандық қалпына түсіргенде, ... ... ... ... ... ... зұлымдық саясат ұстанды.
Қазақстанның беделі, даңқы Одақтан асып, әлемге ... ... ... ықпай, айдауға жүріп, байлауға көнбей мінез ... ... ... «тым ... қайсар, ұлтжанды» хатшыдан шапшаңырақ
құтылуға асықты. Құтылды да. Ол ерте шеттелгеніне ұйқысы бұзыла қойған ... ... ... ... ... ... ... етуге толық пайдалана
алмағанына өкінді.
Оның қаламынан туған көптеген мақалалар мен очерктер, ... ... ... ... ... кек» (1966), ... ... ... ... (1970), ... ... «Аманат»(1979), «Қышыма» атты романдары мен ... ... мен ... ... ... ... тілінде «Изморозь»,
«Наказ» сияқты кітаптары жарық көрген. «Қара сел» атты үш ... ... ... ... ... көкірегіне құлақ тосудан туған
«Ызғарындағы» уақыт шындығы жұрттың жүрегіне ақ жаңбырдай сіңді. Ешкім ... ... ... кешкен тарихын жатырқамай, онан керісінше ата-
бабасының үздік қасиеттерін ... ... оған ... ... жаңа
беттерін қосып,байытпақ. Қысқасы, сол Ұлы Отан соғысы тарихына арналған К.
Қазыбаевтың «Ызғар» романы «тың ... ... ... Отан соғысы басталғанда Кәкімжан – 12 жасар бала болатын. Өзі
туып – өскен ауылының әр адамы ... ...... толық хабардар.
Романның басты кейіпкері Нәшекең оған әкесі жайлы: «Момын ... ... ... жұмысы десе, ішкен асын жерге қоятын. Адал ниетіне берген
ғой деп сендіреді», - ... бар. ... ... өтетін, «Алғабас»,
«Көкөзек МТС- і», «Ағарту», «Октябрь», «Киров», «Ленин», «Жаңа тұрмыс»,
«Көкиірім», ... ... ... ... ... ... «Тасбекет» т.б. ... ... кір ... ... ... отты ... бала-шаға, кемпір-шал, жесір аналары,
жеңгелерімен бірге таңды таңға ұрып еңбек етіп, майдан ... ... ... ... аман елге ... тілеп өткен, орта білім
алып, Жеңістен соң ... ... ... ... ... көзге
ыстық, көңілде мәңгі орнығып қалған туған-өскен жер еді.
Шағын ғана ауылдың тепсе темір үзетін 110 ... ... ... Төлештей миына зақым кеп, қайтып оңалмас мүгедек жарым-жанды
боп 30-ақ адам ауылға оралады. Бір ауыл ... ғана ... ... жас, бір ... суын ... соғыстың аты- соғыс. Батыр
тұлғалы, нардың жүгін көтерер, Күлжәмиладай халық анасының тәрбиесін көріп,
иір бұтақты ... ... ... боп өскен Дәнекер де анасы құдайдың
құлағын шулатып, «жер – ... ... ... алынды, соғысқа бірінші
боп кіріп, Брест қамалынан шегінген шақта жаудың жолын бөгеп, ерлікпен қаза
тапты. Күйеуі Үрістембекті ... ... ... атып ... ... қап, бір жасар Дәнекерін тістеп өсірген Күлжәмила атың өшкір соғыста
соңғы үмітін өшіріп, қатал да қатыгез өмір есігін ... ... ... ... ... еңіреп жылайды. 90 млн. ... ... ... ... ... «Ызғарда» Күлжәмила образы типтік ... ... ... ... ... бірде майысқақ, бірде алдаспандай зәрлі, бірде
құдайдың өзін қарғаудан тайынбаған долы, бетпақ көрінсе, бірде ... адал асын ... ... ... ... ... намазы бұзылмаған,
пейілі даладай ақ жаулықты кейуана. Бірер күн ... ... ... пен ... ... ... сауап, сөзі қуатты, жүріс-тұрысы,
әрекеті қуатты, ... ... ... ... ... ... Бригадир, қоймашы, қырманшы, элеваторға астық ... ... ... жұмыстың қай саласы аңсап жатса сонан табылатын Әшекең- осы
Күлжәмила кемпірдің антиподы. Момын, аз сөйлеп, ... ... ... қамқор, ел тізгінін мойнына жүктеген, Мұқағалидың тілімен айтқанда,
«арсыз күлкің тиылмас, жылуың да, ... да, ... ... ... еді, бір ... ... бір ... Көнбіс, ақырын жүріп, ... абыз ... және ... ... ... ... ... мөлдір,
сәбидей пәк Күлжәмила кемпір. Осылардың арқасында аштық ауылға жоламайды,
ауылдың дастарханы – ... Жүз ... ... ... ... күшіктеп
жатқан налогты өтеу еңбек күніне не ... ақша ... ... ... ... өтсе де, мұнда ел басына түскен
ауыртпалықты көтеруге барыңды ортаға ... ... ... орын ... ... жесірдің арын сақтауға да бұл ауыл берен. Ауданнан келген
өкіл, суырдың ... ... ... ақ ... ... ... әдемісі, соғыстан оралмаған Мұқатайдың әйелі ... ... түн ... кеп, ... ... боп күш көрсетеді. Күлжәмила айқай
– шудан бір пәленің болғанын ... ... ... ... ... қуып ... ... қанды ауыз қасқырға қарсы әрекет ... ... ... «Аю ... ... ... ... бір келтірдің», - деп
сүйсінеді. Сол өкіл ... ... аш ... деп арқалаған отынның
арасына тыққан бір дорба бидайлары бар қырманнан қайтқан әйелдердің жолын
тосып, ... ... ... ... шолақ
белсендінің тағы да жолын ... осы – «аю ... ... ... ... пиғылына қарап жұрт «немістердің оғы да жиіркенген». Жәмила, ... ... ... ... ... жолығып, өкілдің бар қиянатын жайып
салып, араша ...... ... менталитетті бойына толық сіңірген жан
дүниесі, күллі болмысында артық – ауысы жоқ ... ... ... ... ояу, ... ... ... ұлы әскерге аттанарда аман –
есен оралуын тілеп, бөрте ... ... үш ... Сол ... лағы алты ... ... ... серкеге айналады. Дәнекерінен
хабар жоқ, серке де қартая бастады, ана да жалғызының жолын күте – ... ... ... ... ... сағыныштан сарғайып солады.
Садақаға байланған серкесін сойып, ұлына құран ... ел аяғы ... ... ...... таза ... ... суретін кеудесіне
қысқан бойы о дүниеге аттанады. Демек, Кәкімжан қазақ халқы киесіне балаған
Домалақ, Абақ, Айғаным, ... Зере ... ... ... ... ол ... жалғаса береріне көңіл қойдырады. Әсіресе әйел – ананың
қайталанбас қасиеттері, болаттан құйылған сом ... ... күш – ... ... ... шақта айқынырақ көрінбек. «Осы ауылда
не көп, - ... ... ... ... ... ... ... қария, -
қысыраған қатын көп. Бірақ ... ... осы ... ауыл боп қалғаны да
сол қатындардың арқасы. Мына айналаңда отырғандардың бар ғой, ... ... жоқ ... Ой, мен бұл ... ... ... ... Бұл
шіркіндер не көрмеді, қарағым». Иә, не көрмеді? ... ... ... ... ... ... Әкіммен бірге астық сықия тиелген бес шанаға ие
боп, қарлы боранда қайыспай 130 шақырым Лепсіге керуен ... ... ... Теңге; шалғы шапқанда, соқамен жер жыртқанда алдына жан
салмайтын кәрі шалға ... да ... ... ... ... жалынымен шарпыған, сырты бүтін, іші түтін Жанар; күйеуі Әбдіден
«қаралы қағаз» алып ... ... соң, ... ... елге ... ... ... күннің ертеңіне Әбдісі келіп, жынданып кете
жаздаған ... ... ... ... топырағына қашқын боп жеткен
қылмыскер Ерденнің қылығынан суық ... ... ... ... - ... бір жағы кемпірі жоқ ауру атасын бағып, екіншіден, ... бар ... ... ... деген сезіміне кір шалдырмай
жүрген Асылжан; еркек кескінді, қарулы Байза; неміс тұтқынынан екі ... ... ... ... ... жігіті Төлештің жауыңа да
тілемейтін сиқын күнде көріп, ... ... ... іштей өксіп жүрген
Бейсеннің қызы Айнаш көрген қорлық, ... ... ... ... осылайша
қабырғаңды қайыстырып, жүрегіңді инемен сұққылайды.
Романның басты мақсаты – характер сомдау. Кәкімжан кейіпкер образын
жасаудың, характер сомдаудың ... ... ... ... кім ... ... шегетін, қара суды бөлісіп ішіп, көмейін бағып, ізін өкшелеп
жүргендер қапысыз сезеді. Мәселен, ... ... ... ... боп
жұрттың бәрін сүйреп жүрген біреу. Осы шал қажыса, бүкіл ауыл қажитындай...
Басқарманың бас салып ... ... ...... Нәшекеңнің
төбесін бір көрсеткеніне тұрмайды» десе, Волга бойынан ауып келген неміс
Гальфингер «әй, ... шал, ... шал» деп аз ... көп ... ... боп ... ... Нәшекең еңбектің қара нары, ел
бірлігін сақтаушы темір қазығы. Төрт жылдың ішінде ... ... ... ... ... ... ... Отан алдындағы борышын
өтеуге аттанады. Садық қана денсаулығының нашарлығына байланысты колхозынан
табаны аумай бригадир, колхоздың парторгы, ... ... ... ... ... Үлкенге іні, кішіге аға, келген – кеткеннің ебін
тауып, жау іздемей, достықтың туын жоғары ... ... ... ... ... Тым балажан, қатал, шақар. Азғындықты кешпейді,
қарғатамырлықты қастерлейді. ... ... Әбді ... ерлікпен қаза
тапқаны жайлы «қаралы қағаз» келіп, қызы ... ... ... ... иілмейді. Құдды, «Қан мен тердегі» Сүйеу қарттың ... ... ... ... Қайсар ақшұнақ шал. Бірақ аз төбе көрсеткенімен,
бояуы қанық, әрекеті сенімді, ірі. Аудандық партия ... ... ... ... ... Петровский, «ағашаяқ» Асқарбай, ... ... ... ... ... рет ... төбе ... шымыр қаламы таныс, бейтаныс кейіпкерлер галереясын жасаған.
«Көшпен көрген ұлы ... ... ... ... ... ... – мінезге бай әдемі бір кейіпкер бар. Ол – төрт жасында жетім қалып,
он алты ... ... ... ... ... жеңгесінің таяғы мен қорлауынан
қоңы тесілген Жанар. Жетімдік ... оған ерте ақыл ... ... Итке де қияр бір аяқ асын ... отырса опақ, тұрса сопақ жасап,
5 – сыныпты зорға бітірткен немере жеңгесі ... ... 3 әйел ... пен ... ... ғана ... саусағынан өнері тамған ұста
Төлепке саны жағынан төртінші ... етіп ... ... күні ... тәні қосылғанымен, жаны буырқанған теңіздей ... шау ... ... ... Төлептен бөлек еді. Қамқор қолдың аласыз пейілі
арқасында қыстан ... боп ... ... ... ... түлейді.
Жас жүрек өрт құшақты аңсап, қол жетпеске ұмтылады. Дәнекерді табады. Бірақ
тағдырдың жартылай табыстырғаны да баянды болмай, бала ... ... ... Жаны ... жат қол жасы ... ... ... қаңсыған
шалға қосақтап бір өксітсе, жауыр болған жүрегіндегі берішке жан ... ... ... одан ... көз жазып қалады. Алыс арманына апарар
жол ... ... ... ... ... ол да колхоз малына күрек ... суық ... бұл ... ... Енді бар ... Төлеп пен
Дәнекерге ортақ жалғыз ұлдың ... ... еш ... ... ... ... ... өгіздей» жегіліп береді. Жанар – өрт, жалын. ... ... ... ... ашып ... әскерге алынып, алысқа
кетіп бара жатқанында ешкімнен айылын жимай, Дәнекердің мойнынан құшақтап,
көз жасы ... ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Күйеуі бар әйелдің мұндай әрекетке қымсынбауы – құдайдың әділетсіздігіне
көрсеткен үнсіз қарсылығы.
Күлжәмила ауылдың аймаңдай жігіті ... ... ... ... «оқ ... ысқырып, ханға сәлем бермей жүретін ... ауыр ... ... ... ... ... ... елдің
ардақтысына айналған, «немересін» өсіріп жатқан Жанарды іш тартып,
Дәнекердің ... ... бір ... күш жақындата бастайды.
Қисынсыздықтар қыйысып, қиын ... киіз ... ... өзара
жымдасып, құшағы жарасқан үйлесімділікке көшуі, әрине, жазмыштан. Соғыс
жылдары қазақ ауылдарына Кавказдан, ... ... Қиыр ... ... ... ... ... жөйт, грек т.б. ұлттардың өкілдері жер ауып
келіп, жергілікті халыққа сіңісіп ... ... ... ... ... ... ... (Әнел), қызы Клара (Күлер) қоныстанып,
жерсініп, құшағы ажырамас туысқа ... ... ... ... ... жұрт таң – тамаша қалатын. Сүйсіну – жақындығын мойындау, алаңсыз
табысу. ... ... ... еш ... жоқ қой. Төрт ... баласы
соғысқа кетіп, хабарсыз жоғалып кеткен украйн шалы, ұста ... ... ... ... ... кейуана шапшаң тіл табысады. Соғыс
кезінде балалар үйінен әкелініп, үлестірілгендер қатарында 13 жасар Әкім ... еді. ... ... өз ... ... ішкені бойына дарымайтын
Күлжәмила, Дәнекерінің тілекшісі боп жүрсін деп осы Әкімді ... ... ... соң, өз баласынан кем көрмей бағып – қағады. Үй де, кемпір
де, Дәнекер «ағасының» бөрте ... де өз ... ... Әкім ... көпшіл, ұғымтал, намысқой, мейірбан, тіл алғыш, алғыр боп ... алаң жоқ, алды бар, арты жоқ, ... ... Әкім ... ... ... мүлдем сіңіп кетті. ... ... соң 14 ... ... ... өзі ... ... сарылып ізі түсіп әрең тапқан
Әкімін әкесі Қасым алып кетпек болғанда: «Әкім Күлжәмиланы бас ... ... ... ұзақ тұрды. Дәнекерді де осылай шығарып салған еді. Әкім ес
білгелі бүйтіп құлазып көрмеген болатын. Өзегі жылан ... ... ... боп ... - деп ... Сол Әкім әкесімен Лепсіге кетеді,
бірақ бауыр басып, туған шешесіндей боп кеткен Күлжәмиланы ... ... ... ... құлаған шаңырақты тұрғызып, ошағының отын маздатып,
о дүниеге аттанып кеткен анасының бейітін күтімге алады.
Кәкімжан Қазыбаевтың суреткерлік ... ... ... тағы ...... (1995) ... Көлемі жағынан диология деуге де лайық.
«Сұрапыл» авторы көз жұмғаннан кейін алты жылдан соң жарық көрді. Мұнда ақ
пен ... алма – ... ... ығыр ... ... ... Волга бойы,
Украинаны ойсыратып, бізді де соғып өткен 1921 жылғы аштықты, тәркілеу,
зорлап ұжымдастыру, отыз ... ... отыз ... ... ... ... – зобалаңды жылдардың зардаптарын, Кәкімжан бірінен –
бірін шығарып, Кеңестік кезеңнің бұлғақты, аласапыранды шағының көз ... ... ...... ... күйінде көркем бейнелеп
берген. Әрине, тоқсаныншы жылдардың соңынан бастап «перестройканың» оңды
ықпалымен қазақтың ұлтжанды жазушылары ... ... ... ... ... ... ... ақтаңдақтардың сірескен мұзына күн сәулесі
түсе бастады. К. Қазыбаев романына тарихи шындықты терең ... ... бар ... ... ... ... сезіммен тебірене, толғана
әдебиетте ... көп ... ... жан ... жоғары, күрескерлік
бейнесі көз тартарлық ... ... ... ... дәуір ақиқатын,
қазіргі дәуір шындығына сабақтап ... ... ... ... молайта
келе, философиялық кең ауқымды монументальды туынды жасаудың сәті түскен.
«Сұрапыл» романында шолақ белсенділердің ... оба ... ... кесірлі қылықтарын тамырын жаңашалап ашып, қасқырға қой бақтырған
бейдауа уақытты сынға алады. Қазақ ауылын ... ... ... ... «тап ... табу» науқанының басы – қасында елді білім,
білікпен басқармай, таяқпен басқарған сол шолақ ... ... ... ... ит ... ... ... түрмеде шірітті...
Романдағы басты кейіпкер кешегі алаштықтардың сарқытын ішкен, жаңа
қоғамды құруда білімін, күш – ... ... ... отаршылдардан,
большевиктік жүйенің шовинистік жымысқы салтынан сескенбей, ... ... ... ... ... ... ... қазақтың ұлттық
интеллигенциясының алғашқы қарлығашы, ... рух ... ...... ... Ол – ... Азамат соғысының тағдырын
шешкен Черкасск қорғанысын ұйымдастырып, ... қақ ... ... ... ... ... ... ерлік жасаған көреген қолбасшының ... ... ... ... ... ... молдығы,
интернационалдық сезімінің жоғарылығы. Өз ұлтын сүйетін патриоттығы
арқасында қарусыз, аңғал, ... ... ... ... улы ... ... жерін солардың ылас табанынан босатуға жігерлендіріп, үмітін
ұштады. ... ... тіл ... ... ... ... ауқымды
алып жатқан қорғаныс шебіне ... ... ... ... ... ... күш салды. Соғыс тактикасы мен стратегиясын шебер ... ... ... төнген ақ интервенцияның жоспарын күл- талқан етіп,
Кеңес өкіметін аймақта берік орнатты. ... ... ... ... төрағасының орынтағына отырады. Социалистік құрылыстың қабырғасын
қалап, байларды тәркілеу, ұжымдастыру, ашаршылық, Сталиндік ... ... ... ... ... ... жол ... Жергілікті жерлерде күні кеше ақтармен беріспеген ... ... ... ақыл ... Нарғазының ел ішінде етекбастылық көрсетіп
жүрген жағымсыз әрекеттері жайлы арызын екі ... ел ... ... ... сіңірді. Тарыққанды жебеп, ... ... ... қылығын
ауыздықтауға жергілікті жердегі ел арасында беделі бар азаматтарды батыл
қолдап отырды. Қармыс ауылына ... Ажы ... ... Кеңес
өкіметінің өкілі етіп тағайындап, ынтымақ, бірліктің нығайып, жаңалықтың
батыл өркен жаюына жол ашты. Ажы ауылының ... алды ... ... ... ... ... таныстықты туыстыққа ұластырады. Сарқан ... ... ... ... ... орнығып, тамырын терең жіберген орыс
шаруасының баласы, еті тірі Федор Афанасьевич ... ... ... ол ұлы ... ... ... ... Афанасьевич Мәскеуде
білімін жетілдіріп, Сарқан аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы боп
ұзақ жыл ... ... ... Черкасск қорғанысына ерекше еңбек сіңірген,
мемлекет, қоғам қайраткері қазақ тілін жетік ... оның ... ... ... ... бойына дарытқан. Сол үшін оны жергілікті тұрғындар
төбесіне көтеріп аялайды, оған шаң жұқтырмай, «Шодыр» ... оның ... ... ... көштен қалдырмайтын кәсіп - «малсыз күні бар ма,
малы құрыды дегенше ... та ... дей бер» ... Малыбайдың жан айқайын
құптап, қосымша отырықшылыққа да бейімделе бастауына кеңес береді. Шаруаның
бірінсіз- бірінің күні жоқ ... ... ... ... аштықтан
құтқарып, өркениетті өмірге бейімдей бастады. ... ... ... ... ... жаппай қырыла бастағанына иманы қашып
боп, Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетіне ... ... ... хат ... ... Онда ол ... ... басты
себептері; малдан айырылу, жөнсіз салық салу, жоспарға бола қыста қой
қырықтыру, астық ... ... ... ... салу ... жөнсіздіктерді,
науқаншылдықтың кесірін келістіре кең талдап көрсетеді. Қазақтың ... да, ... сөзі ... жетер, трагедиядан шығудың жолын
қарастырар деп үміттенеді. Бірақ Сталиннің көлеңкесі Голощекин Белозеровтың
қаққан дабылына қыңбайды, кейін осы ... оның ... ... «халық жауына»
айналдырады. Ел ішіндегі «шолақ етектер» мен «шолақ ... биік ... ... ... ... та ... дос, біріне
қайнаға саналған Нарғазының да қолына кісен ... Көп ... ... ... жауының» жиені Ақылжан да итжеккенге айналады.
Сөйтіп Жетісу өңірінен шыққан, кеше ақтармен айқасып, қызылдарды жеңіске
жеткізіп, ... ... ... ... ... өтінде жүрген, оққа
кеудесін тосып, сүргіндерден елін аман- есен алып шыққан Кеңес ... ... ... ... ... «халық жауы», «жапония
агенттері» атанды. Маңдайына қарғыс таңбасы басылып, халқы үшін, ұлты үшін
жанын беруге ... ... ... ... ... Катков, Михаилов,
Оспанов, Хамидуллин т.б. адам төзбес зорлық- зомбылықтарын, хайуандық
жазаларын ... ... көз ... бас ... ... ... ... бүйрек істен шықса да тағылған кінәнің еш ... ... ... Жазықсыз атылса да сынбаған, болат сүйек, ... ... ... ... ... ... деректер негізінде жазылған. Күллі халықты
теңселтіп өткен апаттың азалы күйін жанға тигізе, жүректі қабындыра ... ... ... ... өткен апаттың азалы күйін романның
«Сұрапыл» бастау ... ... ... ... дейінгі аралықта жанға
тигізе, жүректі қабындыра отырып бейнелейді. Ол – тілге өте сақ, ... да ... ойы ... ... ... ... Сөз өнерінің майталманы
марқұм Зейнолла Қабдолов ағамыз ... ... екі сөз ... ... біріне –
бірінің сәулесі түсетінін, сөз сәулесі сөзге ... ... ... ... ал сол ... айналған жерден образ басталатынын еске салатыны
бар-ды. Жазушы осы туындысында көл – көсір материалды жеті өлшеп, бір ... ... ... ... ... ... суретке айналуына, суреттен
образ жасау шеберлігіне көтерілгені қуантады. Ол не жазса да ... ... ... өңір ... жете ... Рельефін қолмен сипап отырғандай.
Тау – ... ... ... қорғандары, шалқар көлдері, сағымды даласы,
екілене соққан желі, қысырақтың жалындай ... ... ... ... табиғи. Ата – бабалары кірін жуып, кіндігін кескен сайын
сахара, аспанмен тілдескен тауларынан ... ... ... ... ... атына қанық, белгілі адамдарына шекті ... ... ... ... басынан өткен күрделі оқиғаларды романына ... ... ... арқа ... ... емес ... ... «Көп
білу парасатқа апарады, аз білу ... ... ... керек, өйткені
білігі аз адам білмегенінің орнын қулықпен толтыратын болса керек. Ал
саясат ... ... ... ... шығады» (З. Қабдолов «Менің
Әуезовімнен»). «Сұрапылда» Кәкімжан ғұмырының ... ... ... ... өткеніне қарамай, сол қатыгез, қанды апаттарды ... ... ... ... отаршылдық, басқыншылық, басып – жаншыған
қитұртқы, шовинистік саясатынан жиреніп, зорлығының ... ... ... соны қат – ... ... ... көзге, көкірекке
тоса, «оннан тоғызы» шындыққа суарылып, ойы орнықты, сөзі салмақты, ... ... ... ... тұғыры биік боп өмірге жолдама алған.
Романда әйелдер бейнесі тұма, ... ... ... ...... ... Отқа салса жанбайды, суға салса батпайды. Барша
ауыртпалықтың басы – қасында жүріп, қуғын – сүргіннен өзі де ... ... ... де ... ... соң ... жалы қайта тұрып, бітіспес
күреске ... ... ... – оның ... ... ... ... қаратпайтын азулы, адуын болса, Балжан бәйбіше (Сұрапыл) де сол
топырақтан жаралған. Сараң Бимендені ... ... ... ... ... ... бергізген. Сол Бимендені Дәмелі ертеректе
ағасы Шайболдың тоқалы болып жүргенде 100 қойын ... бала – ... мен ... ... ... ... жазушының қаламынан кессе қан шықпас ... ... ... да, ... ... туған анасын, атасын сатып,
бауырын бауыздап кететін шолақ белсендіні де екі ... ... жеп ... ... ... айналмайтын, ішітар, жиіркенішті, кекір мансапқорды да,
«дүниені қараң су алып жатса да қыңқ ... ...... ... да, аспанды абыстырып, қара жерді қабыстырып, үрит – соқпен жүретін
алабүліктерді де, керісінше, ... ісі үшін ... ... ... қайсар, толғамалы ала балтаны толғап ұстап, жеке бастың мүддесін
ойламай, тозақы ... ... мен ... үлесі үстем болмасын
деп басын жұлғызса да кескілесіп өткен кісілігі бекем кісілерді, «ең берік
ат, ең биік ат, ең ... ат – ... (Ә. ... әжім ... да ... ұшыратамыз.
II ТАРАУ. КӘКІМЖАН ҚАЗЫБАЕВ ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ БЕЛГІСІ
ІІ.1. К. Қазыбаев публицистикасының көркемдік ерекшеліктері
К. Қазыбаев шығармашылығын сөз ... оның ... ... ... ... ... ... зерттеушісі, сыншы Т. Нұртазин: «Очерк – ... ... ... ... Ғ. ... «Очерк – әдебиеттің өзге жанрларына
баратын керуен жолы. Шеберлік сыналар жол.»[7] – ... Ал ... Е. ... ... – өте ... де жан-жақты көркем
публицистикалық жанр. ... ең ... – ой, ... тенденция, әлеуметтік
мәселе ашылуға тиіс.»[8], - деп тұжырымдайды.
Очерк – әрі көркем, әрі ... ... ... очерк көркем
шығарма болғандықтан онда ... ... ... ... ... жөн.
Очеркте нағыз өмір шындығы, өмірде бар адамдар ... Оның ... ... Яғни ... болған жері, ... ... ... көрсетіледі. Очерк тек оқиға тізбегі ғана
болмай, хабарлау, баяндаумен шектелмей, өмір оқиғаларын ... ... ... ... ... ... ... болады.[9]
Міне, очерктің бүгінгі осындай биік шоқтығын ... ... ... ... ойы мен ... ... сай үн ... жағынан өзіндік
әдіс-тәсілдерімен ерекшеленетінін айтып өткен жөн.
Публицист Қазыбаевтың алғашқы очеркі Р. Қошқарбаев жайында жазылғанын
жоғарыда атап өттік. Қазыбаев ... ... ... ... ... мақала, очеркін арнады. Автор қашан өз көкейінен осынау ерлігімен
елге танылған ғажайып адамның ... ... ... бұл тақырыпты
жазудан, зерттеуден жалықпаған. Оның жазған ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жалау» зерттеу негізінде жазылған
құнды шығарма. Олай дейтініміз автор осы тақырыпты жазу үшін бірнеше ... мен ... ... ... ... жарық көрген алғашқы
очеркінде кинооператор Карменнің «Казахстанская правда» газетінің тілшісіне
жауабы мен Қошқарбаевтың сараң әңгімесі ғана негіз болған.
Публицистің ден ... ... ... түрі – ... ... Бұл
туындылар нақты құбылыс, өмірден орын ... ... ... ... оң ... мен игі жаңалықтар, кемшіліктердің қоғамдық-әлеуметтік
мәні ашылған.
К. Қазыбаевтың бірқатар очерктері «Дәуір аты - ... ... Олар ... ... ауылда», «Махаббат құдіреті», «Отты жүрек», «Тың
ырысы», ... ... ... жүр жақсы адам». Бұл очерктерінде
журналист еңбек ... ... ... ... ... ... ... төрағасы, шопан, механизатор, артист те бар.
Шығармаларында еңбек адамдары әр ... ... ... ... ... тән адамгершілік биік қасиеттерді – ... ... ... еңбектегі, майдандағы ерлікті
тебірене жазады. Публицист туындыларына ... ... ... ... ... ... ... еді.
Көркем очерктің басты мақсаты – адам образын жасау десек, ... оны ... ... ... Бұл үшін кейіпкерді тікелей
таныстыру, мінездеу, оны іс ... ... ол ... ... ... ... деталь, портрет жасау, оның өз сөзін келтіру немесе диалог
арқылы бейнелеу әдістерін қолданады. Бір ... ... осы ... ... ... ... пайдаланады. Публицистің оны қалай
жасайтынын нақты мысалдармен көрсетейік.
Қаламгердің «Жаныңда жүр ... ... атты ... ... ... кейіпкерімен былайша таныстырудан бастайды: «Тілекеңмен тілдескісі
келетіндер аз дейсің бе? Әсіресе әр жүз ... ... ... әр ... 5
килограмнан жүн қырыққан жыл. Бұл облыста ... ... ... Осы ... естілген соң көктемнен бері журналистер ат құрғатпайды.
Бірі өрісте жолықса, бірі ... ... ... ... ... ... ... Одан әрі очерк кейіпкерінің аз ғана ... ... ... ... өз ... ... ... көп мән береді. Кейіпкер
тілінен, оның сөз саптауынан адам образын, оның ... ... ... «Тың ... очеркінде мейірімді ананың образы оның өз ... ... ... еңбектегі табысы автордың
суреттеуімен және анасының ішкі ой-толғаныстарымен өткен өмір ... ... ... ... түседі.
«Азамат бақыты» атты очеркінде журналист адам ... ... ... ... ... іс үстінде көрсетеді.
2. Очеркист Сәмедин Қилыбаев ... ... ... ойларын совхоз
директорының ой-толғанысы арқылы береді.
3. Шопанның ... ... ... кейіпкердің шопандар
жиынында сөйлеген өз ... ... ... ... ... ... сарайы. Еңбек саңлақтарына
награда тапсыру салтанаты. Дүркін-дүркін соғылған қолдар – соларға деген
құрметтің белгісі. Кремльдің төрінде Қазақстанның ... ... ... ... ... алтын жұлдыз жарқырайды». Бұл
очерктен де әр қырынан келіп жасалған толыққанды бейнені көреміз.
Сондай-ақ тағы ... ... ... ар ... ... Көп жылдар бойы республиканың әртүрлі орындарында басшы
қызметтерде бола ... көп ... ... ... түйген Қазыбаевтың бұл
еңбегіне қайта құру процесін ... ... ... ... адамдарының
бейнесі, ой-арман, мақсат – мұраты арқау болған. Өз ... ... үн ... ... өзінің азаматтық сөзін, толғамды
пікірлерін уақыт биігінен ой көзімен қарай отырып ... ... оқи ... ...... ... ... деңгейінен
көрініп, шығармаларымен өмір шындығын көрсетіп, замандастар, қаһармандар
бейнесін дәл жеткізіп, суреттей білгенін байқауға ... ... ... ішінде тақырыптық, көркемдік жағынан ең
жоғары тұратыны – ... ... ... [11]. бұл ... ... сұрапыл
соғыс сынынан өтіп, бейбіт күндері өмір үшін күрестің алдыңғы сапында
жүрген Тұрсын Мыңбаев ... ... ... ... мен ... ... Керемет бір жүрек лүпілімен жазылған хаттар. Әрбір хаттан
ерекше тебіреніс сезімін аңғарасың. Бұл ... ... ... Алматы
облысы, Шелек ауданы, Қарақұрт кеңшарында бір кездері есепші болған
Тұрсын Мыңбаевқа жазылған.
Оның очерктеріндегі ... ... ... ... ... ... ... жатады. Автор айқын мақсатқа жету жолы еңбек деп
біледі. Әрбір адам қоғамға, халқына пайда ... ... ... биік
мақсат үшін ештеңеден тайынбай, батыл әрекет жасаса, еліміздің ертеңі
нұрлы ... ... ой ... ... Бұл ...... ... жылдардың орта шенінен бері қарай қазақ баспасөзінде жазушы
журналистердің саяхат сапарларынан туған жолсапар ... көп ... ... аралау К. Қазыбаевтың шығармашылығына әсер етпей қойған
жоқ. Жұмыр жердің көптеген бөлігін айналып өткен жазушы шетелдерден ... мен ... ... жолсапар очерктерін жазды.
«Жазушыға теңіздей терең ой – өріс керек. Ол ... ... ...... байыту, дүниетанымды кеңейтудің бір жолы сапарға шығу» болса,
К. Қазыбаевтың шетел ... ... ... ... «Берлин
жазбалары», «Болгар әсерлері», «Жұмыр жер, мұны ұмытпа», «От лаулаған
жүректер» очерктері бар. Бұл ... ... ... ... ... сол ... экономикалық жағдайын, алған әсерлерін
егжей-тегжейлі баяндайды. Сондай-ақ көрген, білген «ұсақ-түйектерді» тізе
бермей әсер еткен, көңілге қонған жайттарға ден ... ...... ... туралы жазады. Бұл очерктерінде де ой, идея бірінші
кезекте тұрады. Ең ... ... ... ... нұр» ... ... ... жазбалары» негізінен жеңіс тақырыбына Герман Демократиялық
Республикасының соғыстан ... 30 жыл ... ... ... ... «Еңбек – адам шырайы» очеркінде автордың негізгі мақсаты –
адам өміріндегі еңбекті дәріптеу, оның кешегісі мен ... ... ... ... ... ... ғажайып қасиеттерге ие болатындығын
түсіндіру, қадірін оқырманға жете ... ... ... ... ... ... еңбек, тек сол арқылы, соның ғана жетелеуімен
адами қасиетке ие болады деген сөз астарын айқын сезінуге болады.
Автор еңбек құдіреті ... ... ... до Винчи, Ломоносов
өмірлерін өнеге ете отырып, тағылымды ойлар айтады. ... ... ... келтіру қандай биік талғамға да сай қаламгерлік
іздерін танытса керек. Очеркте адамға ажар берген ... ... ... адам ... ой ... ... ... бірнеше ғасыр бұрынғы еңбек пен осы күнгі ... ... ... ... жетекшісі – Күлтай Жайсаңбаева. Сегіз баласы
бар. Күйеуі сол колхоздың төрағасы.
- Күлеке, осы сіздің ... не? Ерте ... кеш ... ... да ... Ағайдың арқасында «жылы суға қолыңызды малып»
отырмайсыз ба?», - деп қалжыңдайды оған қайнысы.
- Мен күн көре ... ... ... жүр ме ... Айналамның бәрі еңбек
дүбіріне бөленіп тұрғанда, дені сау адам қалай ... ... ... ... ширақпын».
Автор кейіпкердің аузына сөз салу арқылы біраз нәрсені аңғартады.
Күлтайдың жараулы аттай ... ... ... ... ... ... ... істеген, оның қызығына түскен адам біледі.
Еңбек адамына уақыт жетпейді, ол үшін уақыт қымбат. Еңбексіздіктің ... ... ... отаншыл азаматтарды еңбекке шақырады. Яғни өз қолыңмен,
маңдай теріңмен істеген еңбектің жемісі тәттірек болатындығын ұғындырады.
Сөйтіп, оқырманды ойландырады, толғандырады, ... ұлы ... ... ... «Жүрек кілтін таба білсе» деп аталатын очеркі «Толғану», «Нық
қадам», ... не ... ... ішкі ... ... еңбегінде қалтқысыз адалдық, халықтың ісіне шын берілгендік,
бүгінгі кез ... ... үлгі ... ... қасиеттері
бар Татьяна Васильевна Воронцова жайлы бұл очерк ... ... ... ... түскендей. Автор диалог тәсіліне көп барған. Мұның өзі
фактіні, образды ажарландырудың әдісі, типтендіру құралы. Очерктің құнын
түсіретін жергілікті ... ... ... байқалмайды. Очерктің
кейіпкері Татьяна Васильевна бұрыннан қабілетті басшы екендігін алғашқы
ауылдық кеңестің төрайымы қызметіне сайлау ... ... ... ... ... ... «Вотумин», «Горный орел» деген
колхоздардың бірігетіндігін естіген ... ... ... ... ... ... басталады. Колхоз төрайымы болып
сайланған Т. Воронцованың алғашқы жұмыс барысындағы ... ... ... ... керек деген ой үстіндегі толғаныстары орын
алған. Толғаныс ... ... ... елес ... Еңбек
адамдарының жұмыс барысындағы іс-әрекеттеріне мінездеме жасалады. ... ... ... ... ... ... мен ой-пікір, ұсыныс,
тілектерінің оңды ... ... жұрт ... ... орын алған
көрінісіне тоқталады. Мәселен, 2-фермада наразылық оты тұтанған сәтте ... бұл ... ... ... ... қыздарды өз ісімен
қанағаттандырады. Ауылдық кеңестің төрайымы кемшілікпен күресті әуелі
маскүнемдіктен ... ... ... Оған ... клуб ... жастар еді.
«Нық қадам» бөлімінде Т. Воронцованың жұмыс күндері көрсетілген. Ауыл
клубы жөнделіп, тәрбиелік мәні бар лекциялар оқылады. Ойын-сауық кештері
ұйымдастырылады. ... ... орай ... түріндегі табиғат
көріністері де автор қаламынан тыс ... «Осы ... ... ... ... Бала ... көзі ... болса да бұл
өңір көңілге күнде жаңарғандай, жалықтырмай қызықтыра ... ... ... ... тастар, Тікше тауының бөктері, оңтүстігі ала көз
ұшында көгілдір ... ... ... ... ... ... ... жер көгінен төселген кілемдей».
«Кісілігіңе не жетсін» ... ... ... байсалды еңбек
адамының мол тәжірибесін қай іске де түсіністікпен ... ... Осы ойды ... әйел ... ойы ... ... ... сыйлайма десем, кісілігін сыйлайды екен ғой. Мен енді ... ... Т. ... ... ... ... ... артында
қалдырған іздері. Сол іздерден өткендерімізді ... ... ... ... ... ... аяулы күйінде көңілімізде қалды», - деп
түйін жасайды.
К. Қазыбаевтың бұл очеркі портреттік очеркке ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Олардың үлгілі
ісі, рухани байлығы, адамдық мінез құлқы, жайында баяндалады.
Көркем шығарма болғандықтан, очеркте де ... ... дара ... ... ... көркем очерктегі образ ... ... ... ... ... ... ... сомдалып жасалмайды. Очерк
кейіпкері – өмірде бар ... ... ... өнегелі қасиеттерін нанымды
етіп, тұтас суреттеп, сомдап беруде. Ол өзінің ісі арқылы көрінуі ... іс ... ... ... ойлар арқылы жасалады. Сондықтан бұл
міндет үлкен шеберлікті қажет етеді.
К. Қазыбаевтың очерктеріне не ... тән, оның ... ... ... құнды деген сұраққа келер болсақ:
Біріншіден, оның очерктерінен сол кезеңнің тіршілік тынысы, жай ... ... ... ... ... ... ... отырған.
Екіншіден, олар тың деректерге құрылған, жаңалықты бірінші болып
жазады. ... ... ... ... ... ету ... заманымыздың көкейтесті мәселелері кең көрініс табады.
Үшіншіден, тамаша еңбек адамдары шын ... ... ... ... жаңашыл малшы мен диханның, шаруашылық басшысының
өнегелі бейнелері жасалады. Іскерлік, еңбекқорлығы ... олар ... ... алға ... ... ... желісі қызықты, тартымды, фактілер мен
деректерге бай.
Бесіншіден, очерктерінің идеялық мазмұны оқырмандарына ... ... ... ... мен ... арқылы жетіп жатады.
Публицист очерктерінің тақырыбы – Ұлы Отан соғысы майдангерлер өмірі,
тың және тыңгерлер, ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – тіл шұрайлылығы, бейнелі сөздер, аз көлемге үлкен
идея сыйдыра білуінде.
Ол публицистиканың барлық ... ... ... Оның ... сатира
жанрында да тамаша туындылар бергенін атап айтпасқа болмас. Фельетонның
әдеби көркем ... ... ... ... даусыз. Сатира
жанрын зерттеуші ғалым, профессор Т. ... ... ... ... үнді, әсерлі тілді, сын-сықаққа бай, күлкілі жайлары бар
әдеби көркем шығарма» - деп анықтама береді.
Публицистикалық шығармаларының әсерлілігі көп ... оның тілі ... ... ... ... ... маңызды тақырыпқа арналған
мақала немесе очерк егер ол жансыз, нәрсіз ... ... ... ... яғни көздеген нысанасына жете алмайды. Олай
болса, тіл ... ... ... ... ... ... К. Қазыбаев тілге шебер публицистердің бірі саналады. Ол қай
жанрда жазса да бұл ... ... мән ... ... ... ... тартымды болуына көңіл бөледі. Оның әр ... тіл, ... сөз ... сөйлем құруы жанр ерекшеліктеріне қарай
әрқилы болып келеді. Мәселен, оның публицистикалық мақалалары ... ... ... ... ... ... ... редакциялық
бас мақалаларының ұстанымдары негізінен сабырлы, салмақты болып келеді.
Бұл дүниелерден тіл мен ... ... ... ... Ал
очерктерінде қанатты сөздер, мақал – мәтелдер көбірек қолданылады.
Олардың тілі ... ... ... тіліне жақын тұрады. Мысал ретінде
«Көктем» деп аталатын публицистикалық мақаласын алып қарасақ, ол ... ... ... ... ... ... ... тұр. Ажарында мың
арудың сыны бар, кеудесінде мың ақынның тұнып жатқан жыры бар, көмейінде
сұлулық үні бар, ... ... ... күйі бар. Бұл ... ... Бұлақ сылдырап ағады, бұлбұл тамсана тамылжытып, үзілте ән
салады. Ақ балтыр қайыңдар, ... ... ... ... ... ... сыбдыр қағады. Далаға шықсаң, гүл исі, нұрын төккен күн
исі»[10].
Әрине, мұны ... ... ... ... ... жазу
үрдісінің бір көрінісі деп те қарауға болады. Өткен ғасырдың ... ... ... көңіл-күй әуені, таңдана, тамсана
жазу дәстүрі болғаны рас. Бірақ солай бола тұрса да бұл үзіндіден ... ... ... ... «Тіл – жазушының ой мөлшерін
танытатын, стилін анықтайтын маңызды нәрсе екенін ескерсек»[12], мәтіннің
көркемдік ... ... ... ... ... білгенін көрсетеді. Осы мақала ... ... ... ... деп ... түлетем деп келеді, өмір көшін ілгері
сүйретем деп келеді. Оның гүлінде – сұлулық, ... ... ... көсегең көгерсін, адамдар. Гүлге оранып, жырға оранып, жаңара бер,
жасай бер!» Көктем ... ... ... ... майын тамызып жазып,
сөзбен сурет те салып ... ... ... ... ... түйсігі
әртүрлі. Ал мұндағы сөз әуезділігі, табиғат суреті, образды тіл жүрегіңе
ұялап, жаныңды жайландырады. Өлеңмен берілген ... ... ... ... жазылған.
К. Қазыбаев – суреткер публицист. Ол нені жазуды, не үшін жазу
керектігін ғана ... ... ... ... Сондықтан оның туындылары
көркем шығармадай жеңіл оқылады. ... ... ... ... публицистикалық шығармаларының көпшілігінен байқауға болады.
Оның публицистикасындағы басты көркемдік – тіл шұрайлылығында.
Жазушының шығармаларындағы ой ... тіл ... ... ... ... жол ... Зерттеуші ғалым, филология ғылымдарының
докторы М. Базарбаев осы тұрғыда мынадай ... ... «Тіл ... ... да көркем болатыны дау тудырмаса керек, «сөз жібек жіп,
жыр кесте» деген екен ... ... ... ... сөз ... туындының
қаны мен сөлі»[13]. Осы тұрғыда шығарманың эстетикалық әсерін, көркемдік
күшін көтеру мақсатында автор қолданатын ... ... ... ойды образды айтып, бейнелілікті күшейтсе, енді бірде адам ... ... ... ... ... ... қанатты сөздерді орынды пайдалану шығармаға көрік,
ажар ... ... ойын дәл ... ... К. ... өз
шығармаларында мақал-мәтелдер мен қанатты сөздерді қолданудың осы
мүмкіншіліктерін кеңінен ... ... ... ... ... оның очерктерінде де, бас мақалаларында да жиі кездеседі және
әрқашанда өз орнында тұрады, ... ... ... ... көмекші
құрал рөлін атқарады. Ол мақал-мәтелдер мен қанатты сөздерді пайдаланумен
қатар, өзі де сондай әрлі, нақышты тіркестерді ... ... ... ... ой ... мысал келтірер болсақ,
• Ізденгіш журналистің сөзі – мың күндік, ізденбейтін ... – бір ... ... ... тән – ... ... тән – ... күрескерге тән – табандылық, істі ақырына дейін апара
білетін алғырлық, ... ... ... ... сүймеу ақыл-ойыңды, жаныңды жүдету, оны аштыққа ұшырату
деген сөз.
• Оқушыға ұрыспай зердесіне жеткізе біл. Сөзден гөрі ... ... ... ... ... айнытады. Сөз орынмен
айтылса дөп, орынсыз айтылса шөп.
• Баланы шыншылдыққа, өлкесін, өңірін, отанын сүюге кім үйретеді?
Бойында ... ... бар ... ... ... арлы, асқақ азамат болуға кім баулиды? Өзі сондай мұғалім
ғана.
... ... ... ... ... Әр ... ... көзінің шырағы.
Публицистика қашанда өмірге белсене араласып, өмірдің өзі алға тартып
отырған ... ... ... ... ... атсалысуға тырысады.
Ол өзінің осы міндетін ойдағыдай атқару үшін оперативті болуға тиіс.
Ұшқырлық, жеделділік – публицистиканың ... ... ... ... ... ... ерекшелігі де осы жеделділігінде
деуге толық болады. ...... ... ... ... ой, ... ... айту оңай емес. Сондықтан да
Қазыбаев публицистиканың әртүрлі ... ... ... өмірдің әр
алуан мәселелеріне, елеулі оқиғаларына дер кезінде үн қосып, үлкенді-
кішілі ... ... ... ... көтерген
мақалаларының тақырыптық ауқымы кең болатын. Ол ел өмірінің ... ... ... Сол ... ... ... білімді қалыптасқан
журналист ретінде танылды.
ІІ. 2. Журналист, қоғам ... ... К. ... ... мен ... ... елін шексіз сүйетін азамат еді. Басшымын деп аспады, төрдемін ... Оның өмір ... ... ... тұрмыста болсын, қызметте болсын,
қайраткердің тек адамгершілік қағидатына жүгінгендігін пайымдаймыз. ... ... мен ... өз ... ал оның ... ... ... осынау тұлғаның қаншалықты заңғар екендігіне тағы бір ... ... ... Ол ... досы ... Байжановпен жазысқан хаттары
«Азамат еді еңселі» және «Көзден кетіп, көңілде ... деп ... ... ... Мәселен, ол кісі ... ... ... ... ... Ысмағұлов: «Кәкімжанның
іскерлігіне сай жеке ... ... де мол еді. Оның ... әр ... бір ... ... ұстамды мінезі, рухани
тазалығы, жолдастарымен қарым-қатынастағы жұмсақ биязылығы, жан ... ... ... ... ... ... ... еді» - деп пікір
айтса, сатирик – ... ... ... болса: «Кәкең әрқашан сабырлы,
салмақты, тартымды сөйлейтін. Басқалардың ... ... ... Қисынсыз,
қиын әңгіме, пікір алысуда өктемденгенін, дауыс көтергенін көрген емеспін.
Сол тұстағы газет-журнал редакторларының бәрі ... ... ... ... ... ... ... Редакторлардың қызметтегісі де,
зейнеттегісі де: «Идеология жөніндегі хатшы дегенде Ілияс Омаровтан кейінгі
орнықтысы, білімдары – осы ... - деп өз ... ... ... ... Сапар Байжанов Қазыбаев жайында: «Әмбебап
білгірлігі мен ... ... ... ... ... салсаң аудармаға,
макетке салсаң макетке ұста, әрі қаламы ұшқыр, әрі мінезге бай, ұйымдастыру
жұмысына бекем кемел қасиеттері оның айналасында ... ... ... ... ... ... болғаны күмәнсіз» - деген жылы лебізін
білдіреді. Және де өз ... ... ... Н. ... ...... және ... қайраткері болған Кәкімжан
Қазыбаевты қызмет барысында жақсы танып-біліп едім. Ол шын мәнінде білімді,
парасатты, ... ... үшін ... ... мен ... ... жұмсаған дарын иесі, жаны ... ... еді. ... оны ... тұтып, жадында сақтап келеді» - деп білдірсе, ... ... ... кеңпейіл Кәкімжан аға ызғарлы кезеңдерден
кейінгі рухани тыңды жібітуде ерекше қайраттылық танытты. ... ... ... ... ... өшпес із қалдырды», белгілі
жазушы Сайын ... ... ... ерекше бір ағалық мейірім,
қамқор бейіл мол ... ... ... ... ... ақыл
кеңестерімен көңіліңді өсіріп, қанаттандырып, жігерлендіре білетін. Ойлы
сөздерінде ... ... ... ... ... ... тұратын» десе,
журналист-жазушы Сарбас Ақтаев: «Оның өзгеше үш қасиеті: ар ... өз ... ... ... көңілінің қылаусыз пәк тазалығы»
деп өздерінің пікірлерін білдіріпті. Одан тыс Қазыбаевтың ... оның ... ... ... ... ... тұр. Оның ... жұбайына жазған алғашқы хаттары да бар. Сол ... ... ... ... сөз ... ... ... өзінің
ұнататындығын әдеттегідей «сүйем-күйем» деп әдіптемей-ақ ... ... ... ... ... ол хат ... оңай болмағанын
айта отырып, қал-жағдай сұрасып, өзінің ортасында не болып ... ете ... ... адамға талай нәрсе айтылды» деп қорытады.
Орынша апаның қолында сақталған мол мұраның арасында Кәкімжан ағаның
баласы Нұртас Мәскеуде оқып ... ... ... ... кету мүмкін
емес. Бұл хаттарды да тебіренбей оқи алмайсыз. Өйткені онда әкенің ... ... ... Онда ... үшін толқыныс, алаңдау мен ішкі сезім
иірімі бар. Бұл хаттар әке ... мен ... де ... ... ... Іс басқармасы медициналық орталығының Орталық
клиникалық ауруханасының хирургия бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарып
отырған Н. ... ... ... А. Вишневский атындағы хирургия
институтының ординатурасын тәмамдаған ... ... оған ... түскен 1975
жылдан бастап хат жаза бастаған екен. Оқу болған соң оның ... ... ... ... ұзап шықпаған бала үшін ілімнің Мәскеу мектебінің
табалдырығынан аттау абырой болатын. Бірақ, Кәкімжандай қамқор әке, жанашыр
қамқоршы ... бұл ... ... Нұртас үшін оңай болмағаны анық.
Енді бір сәт осы хаттарға үңіліп көрсек.
«Өзіңді- өзің ... ... деп ... ... Бұл ... ... ... әсер етеді. Оқу қашанда қиын. Бірақ оқыған адамға оның бәрі жеңіл. Ал
оқымаған ... ... ... ... Сондықтан өзіңді-өзің қалай
бағыттасаң, көп нәрсе соған байланысты өрбиді». Бұл- Кәкеңнің Нұртас ... жылы ... ... ... ... Одан ... ... бірінде
Кәкең былай деп жазады: «Адам қаласа бәріне жетеді, бәрін де меңгереді. ... ... ... мен табандылық көрсету қажет. ... ... ... ол ... ... Ол адамға қажетті қасиеттерді
қалыптастырады. Сондықтан, балашка, қиындыққа ... ... ... жұмылдыра білуің керек». Бұдан әкенің баланы қаншалықты
қайрағандығын көруге болады. Хат ... оқып ... ... ... бар Нұртас не деген бақытты бала еді деген ой келеді. Кәкімжан аға ... ... болу үшін ... ақыл ... шектелмейді. Мәселен, ол тағы
бір хатында былай деп жазады: «Егер ... ... ... десең, ол соны
тура солай қабылдайды да, басқаларды да сонымен ... ... ... ... ... ... үшін ... бәрі таңсық. Бірақ
біртіндеп бәріне де үйренесіңдер. Түбінде соның ... көз ... ... ... ... ... ... қарап,
«Жоғалтқандарыңды табандылық пен ... ... ғана ... бір ... ... ... жазған хатынан тек әкелік ықылас, қамқорлық
қана емес, ... ... оның ... да ... ... ... отырып, ол қиындық атаулыны сынақ ретінде ... ... ... ... ... ... болмаса біз өмір мен ... ... ... ... Ұлы ... ... да қиындықты жеңгендіктен ғана
ұлы атанады. Қиындық жеңіске бастайды. ... мен ... тек ... жаңа ... ... ... ... баулу керектігін де
аңдатып өтеді. ... ... ... ... ... оқып жатқан
Нұртасқа кәдімгідей қайрат біткендей ... Оның ... ... ағаның
мына хатынан анық байқалып тұр: «Сенің 16- қыркүйекте жазған хатыңды алдық.
Сол күні Нәргүлдің де хаты келді. Бұл ... толы ... бірі ... ... ... ... бола ... тәрізді. Сенің «әдеттен
тыс қызығушылық» дегенің ... ... Бұл – ... ... бір нәрсеге берілу мақсатқа жеткізеді»,-дейді Кәкең.
Кәкімжан ағаның төмендегі хатына үңілсек, көз алдымызға қатал ... ... ... ... ... жеткізу үшін Нұртасқа жазған
хатының бірінде ол: «Үшінші емтихан уақытында тапсырылмай жатыр. Бұл ... ... ... заңы бар, бір ... ... ... ... матасып, бір-біріне кедергі жасап, шырматылып қалады. Бүгінгі
істі ертеңге қалдырма»,-деген ескерту жасайды. Баласын ... ... ... ... оның кері ... болуы мүмкін екендігін де ескеріп
отырады. Сондықтан да студент Нұртастың тауы шағылмас үшін ... ... деп те хат ... ... болуға тырыс. Өз-өзіңді сөгіп,
төмендетіп алма. Мамаң екеуміз сенің 14-қаңтар күні жазған ... ... алып ... ... өз-өзіңді ақымақ деп атапсың. ... ... орны жоқ. ... кейін жұдырығыңды түйме» деген мақал бар...
Білім жолы- қиын жол. Ең ... ... ... ... ... ... ... бұл жолдарды жазу маған қиынға соғып ... ... ... өзің,
денсаулығың, болашағың- бәрі де қымбат. Сондықтан осы хатта саған алаңдасам
да, Нуртик, мен сені сабырға шақыруға тырыстым. ... ... ... бол, ... Рухы әлсіз адамдар ғана кінәмшіл ... ... қиын ... ... үшін ғана емес, сонымен бірге рухыңның беріктігін
сынап көру үшін де қажет».
Баласына ... ... ... ... үлкен үміт күткені
байқалып отырады. Сондайда оның жүрекжарды ... ... ... ... да ... тауып отырған десек, қателеспейміз. Хаттардағы әке
сырының мөлдірлігі ... оның ... ... ... ... ... баурап алады. Сондай хаттардың бірінде былай делінген: «Нұртас! Амансың
ба? Сабақ қалай? Біз тұтас ... ... ... ... ... Біз
Алматыда жүргенімізбен, ойымызбен сенімен бірге Мәскеуде жүргендей боламыз.
Сенің ... ... ... ... ... барлығымызды қуантты.Бұл
күндері менің мерейім тасып жүр. Сені өткенде әуежайдан шығарып салғанда да
іштей елдің ... ... ... Мәскеуде оқитын балам!» деп жар салып
айғайлағым ... ... ... бәрі сондай ұнамды сезім. Сен ата- ... да ... ... берсін десең, сен одан сайын бекем болып, жақсы оқы.
Бірақ ... ... ... ... ... ... ... Мен саған осыны
доғар деп қанша мәрте жаздым да. Ал сен ... ... ... ... кері ... жол жоқ! Мұны ... ... деп түсін. Сенің
факультетіңде оқитындардың барлығы да ... бір ... адам емес ... да ... ... ... ... артынан бәрін жеңген».
Кәкеңнің баласына жазған кейбір хаттарын оқып отырғанда, әке уайымына
да куә болуға тура келеді. Егер де ... аға ... ... ... ... ... тәрбие ісі де сонша шымыр болмаған ... ... ... бүгінгі ел ағасымын деп жүргендерге де бұл ... ... ... еді. ... аға ... деп ... ... телефон арқылы
сөйлескен күні, сенсең, түнімен ұйықтай алмадым. Маған сенің бір нәрсені
қопсыта ... ... ... отыр.Факультет ауыстырамын дегенді
шығарыпсың. Бізді осылай қорқыныш аясында қашанғы ... ... ... ... емшісіңдер ғой. Соны іспен дәлелдеп, ... ... ... бір».
Бала есті болса, бұдан бір қорытынды ... хақ. Өзі де ... Оны ... ... кейін баласына жазған хаттан анық байқаймыз.
Осындайда қамқор әке бала ... сәл де ... ... қалт ... хат ... ... ... рахмет. Міне, бұл хатта сенің берік
ұстанымың көрініп тұр. Барынша қызықты, барынша ... ... ... ... сәтсіздіктер аяққа оралғы болмауы керек. Сабырлы, сенімді
болғанда ғана оны ... ... ... де болады. Бірақ ол сені
мойытпауға тиісті»,-деп жазады.
Жоғарыда келтірілген хат үзінділері ... ... курс ... ... ... хаттарынан алынып отыр. Ол кісінің кейінгі, яғни,
Нұртас екінші курс оқып ... ... ... ... сәл ... келеді. Баласы бірінші курс оқып жүргенде жазған хаттарында Кәкімжан
аға оқуға ... ... ... оятуға, бар ынтаны барынша қолдауға тырысып,
оның сәл ... ... ... ... екінші курс оқып жүр, қалай
дегенде ... ... ... ... басталатынын еске салып,
көбірек сенім білдіріп отырады. Бұл хаттарда бұрынғыдай алаңдаушылық аз
кездеседі. Сондайда ... аға ... деп ... ... сенің уақытты
қалай пайдаланып, қалай оқу керектігін реттеуде тәжірибең бар ғой. Бәрін
жақсылап, есепте, балам! Ең ... ... ... жіберіп алма. Мен бұған
сенемін.Сенің оптимистік көңіл күйіңе де сенемін. ... ... ... ... ... ... ... бұл хаттарында алғашқыдағыдай емес, жаймашуақ ауан
байқалғанымен, кей ... ол ... ... ... да еске ... де жасап отырады. «Бүгін сенен хат күткенімізге 19 күн болды. Ақыры
шыдамай өзім хат ... ... ... ... жөн ... айтуым керек. Біз
сенен сәт сайын хабар күтеміз. Биылғы оқуың қалай, ондағы атмосфера қалай-
соны білгіміз келеді. Ал сен ... ... ... ... ... ... деп ... Кәкімжан Қазыбаев. Бұл оның қанша жауапты
қызметте жүрсе де, қанша ... көп ... да, бала ... ... тыс қалдырмағанын көрсетеді. Келешек ұрпақ тәрбиесін жіті назарда
ұстап, оған өзінің жауапты екендігін ұдайы сезініп отырған ел ... ... ... бүгінгілер үшін ауадай қажет деген болар ... ... ... бала ... ... ... құлшынған үлгі көрсете алмай
жатқан іс басындағы азаматтардың осал тұсы да осы. ... ... ... деп ... ... мәселесіне баса ден қойғанда, бала тәрбиесін
тек бала ... ... және ... оқу ... ... ... ... теріс түсінікке жол берілмеген болар ма еді, кім білсін...
Нұртас бірінші курста оқып жүргенде жазған хаттарын оқып ... аға ... ... ... ... ... ... хаттарында
жаттықтырушының әрекетін аңдағандай боламыз. Оны мынадай хат жолдарынан
көреміз: «Дайындал, балам! ... жер ... ... ... қаратпа. 5-6
жылғы жақсы оқуың сенің бүкіл өміріңді жақсылықпен қамтамасыз етеді. ... ... ... 5-6 жыл ... оқығанға жетері жоқ. Мәскеудегі
білім үшін азаптануға болады. Бұл азаптанудың өзі ... ... ... ... желілес жазылған хаттарының бірінде Кәкең былай дейді: «Менің
ойымша, сен өз ісіңді өзің жақсы ұйымдастыруды үйренуге тиіссің. Бұл ... ... ... ... түсінік болса керек»,- деп хат жазған
Кәкімжан ... ... ... ... ... шығармайды. «Алдыңғы арба қалай
жүрсе, соңғы арба да солай жүреді»,- дейді қазақ. Сондықтан Кәкімжан аға
реті ... ... ... ... ... үнемі осыған меңзеп отырады.
Айталық, ... ... ... оқып ... ... бірінде ол былай деп
жазады: ... ... ба? Біз ... ... ... Батырчик
сенімен сөйлескеннен кейін көбірек ... ... ... ... ... Нұртастан кейінгі ұлы Батыр болатын. Нұртас
университетте оқып жүргенде, ... ... ... еді. ... ... Нұртас
та, Батыр да, сонымен қатар Кәкеңнің тұңғышы Нәргүл де әке ... ... ғана ... ... ... ел ... ... айтулы азаматтар. Соның
бәрі Кәкеңдей қамқор әке мен Орынша ... ... ... ... болса
керек.
Жалпы, ол кісінің отбасы жайлы айтар болсақ, жары Орынша Қарабалина
1932 жылы дүниеге келген. Мамандығы ... Сол ... ... ... ... ... ... Қазақстанның оқу-ағарту ісіне еңбек сіңірген
қайраткері. Педагогикалық тақырыпқа арналған бірнеше кітаптардың авторы,
соның ішінде «Ұстаз бақыты» атты ... ... атап ... ... ... үш ... әкесі. Үлкені Қазыбаева Нәргүл. Мамандығы –
архитектор. Ол Францияның Рен ... оқу ... ... ... тұңғыш қазақ қызы болып табылады. Екінші баласы – Қазыбаев Нұртас.
Оның мамандығы ... ... күні ... ... медициналық
орталығында хирургия бөлімінің бастығы қызметін атқарып отыр. Ал кенже ұлы
– Қазыбаев Батыр. Мамандығы ... Ол ... ... ҚазМУ-дің
журналистика факультетін тамамдаған. Қазір баспа саласында ... ... ... ... ... ... бала сүйіп отыр.
Кәкімжан Қазыбаевты қайраткер дәрежесіне жеткізген жолдың бірі ... ... ... ... ... деген болар едік.
Сондай-ақ, ол кісінің туған ... ... Ол 1989 ... ... К. Қазыбаев атын алған мектеп ғимаратында
орналасқан. Мұражай 1999 жылы сол аталмыш оқу ... ... ... мен
жазушының отбасының атсалысуымен ашылды. Мұнда оның өмір жолынан сыр
шертетін ... ... Іс – ... ... ... ... араласқан ортасымен түскен фотосуреттері, өзі тұтынған жеке
заттары, біраз киімдері, медальдары(соның ішінде, Қазақ ССР Жоғарғы ... ... ... ССР 60, Д. А. ... СССР Выставка достижений
народного хозяйства) өз ... ... ... мен ... ... ... тартқан кітаптары қойылған. Және де «Көзден кетіп,
көңілде қалған» ... ... ... ... ... ... атты тілектер дәптері бар, оған келген қонақтар өз жылы ... ... ... ... ... Зейнеп Ахметова, Қазақ
энциклопедиясының бас ... ... ақын ... ... ... ... бар. ... жетекшісі бүгінгі күні Нашенова Назгүл
Мұқажанқызы. Сонымен қатар сол ауданға ... ... елді ... үйі және көше К. ... ... ... ... бір көшеде
осы кісінің есімімен аталады.
Оның өз мамандығының қыры мен ... ... ... адал ... ... жолдарын сезінуі ешкімді бей – ... ... сүю, ... ... ... мен ... бойға
сіңіру университет қабырғасымен шектелмейді. Ол өмір бойы ... ... ... ... місе ... ... ... дарытқанда ғана бағың жанбақ. Демек, көрнекті жазушы – журналист
Д. Досжанов жазбақшы: «Қанағатсыздық, істеген ісіне місе ... ... ... ... кісілігін, тектілігін жоймау – табиғатпен кіндігі бір
дарындарда ғана болатын ғибратты қасиет». Сол «ғибратты қасиет» Кәкімжанға
қонған. Өз ... ... ... адам өзіне де, өзгеге де халықтың ісі
ақсамай, көптің ... ... үшін ... ... ... ... бас тартпайтын бауырмал келеді. Кәкімжанның ... ... ... жасқа шашымды», «Жетісуға жүрегімді бердім» дейтін
имандай сыры оның ... ... ... ғана ... ... ... ... алдындағы міндетін жеке бас мүддесінен жоғары қойған
кісілігін, тектілігін аңғартса керек.
Жаманнан ... ... сыз ... ... айта жүретін
үлгі – өнеге із қалады. Көзі кеткеннен кейінгі жүрекжарды сыр ... ... ... ... ... ... ада, шынайы шындық ретінде
қабылданбақ. Енді ... ... ... ... ... жастың»
шинелінен шыққан Х. Тілемісов: «Біреудің атағы мен ... ... ... азамат дүниеде біреу болса, ол Кәкімжан, екеу болса соның бірі...
Кәкең шын ... ер ... ... еді. Ұсақ емес еді. Ол төңірегіне өлім
емес, өмір егетін жігіт еді. ... ... ... ... ... ... – ықтасын, ыстықта көлеңке бола білетін... ... ... ... ... бір ауыз ... айтар
болсам ол – нағыз жігіттің сырбазы еді». «Лениншіл жастың» «жас перісі»
саналған ... ... өз ... К. Қазыбаевтың жастар газетінің
хатшысы ретіндегі іскерлігі, ұқыптылығы, ... мен ...... қала ... ... ... ана ... сүйегіне сіңген
табиғи қарапайымдылығы қатты ұнайтын. Ақыл парасаттан нәр алатын оның бұл
мінезі кісімсінуді ... ... ... ... ... ... адамгершілік,өзгеге қол ұшын беруге әмәнда құрақ ұшып тұратын
қайырымдылық,туысы болса да турасын айтатын ... ... ... ... ... қасиеттерімен астасып жататын»деп оның мінезге
байлығын ерекше атайды. ... ғана ... ... ... де ... бойлары жарасып, ойлары бір жерден табылып жүрген Сапар Байжанов
оның парасатты, шыншыл, ақылы асқар, ... ... ойы ... ... біраз мысалдар келтіріп барып, үзеңгі досының: «Өзіне тән,
өзіне жарасымды, жайсаң мінезімен, сәл ғана езу ... ... ... қара торының әдемісі ... ... орта ... ... ... бүкіл кербез қалпымен көз алдымда», - деп ... ... ... еске ... ... қазақ журналистикасының нағыз
қасиетті қара шаңырағы, журналист кадрларының ұстаханасы болған «Лениншіл
жаста» ... ... шағы ... ... ... ... өмір жолына жарық
сәулесін шашып, басына іс түскен қиын сәтте аялы алақандарымен маңдайыңнан
сипап, ағалық қамқорлықтарына ... ... ... ... Кәкімжан
Қазыбаев, Сейдахмет Бердіқұлов, Ұзақ Бағаевтарды атап, қашанда ... ... ... ... ... ... мен ... атындай аңқылдап
білімділіктерімен баурайтын қасиеттеріне басын иеді. Әсіресе, інілеріне
айтарын күмілжімей, ... ... ... ... ... ұшырған
қырандай табанды, турашыл Кәкімжан ағаларының қылығы мен сөзін олар ... ... риза ... еске алады. Әлгі Таңатқан естелігінде «Лениншіл
жастықтарға», «барлық жағынан алда болу ... ...... ...
озсын, әнші – күйші болсын, қыздың таң – дауысын ұстасын, тіпті, арақ ішсе
мас болмасын», - деп ағаларының ... – шыны ... шарт ... ... серт, жүрегі от, ер намысын жалау етіп ұстаған періште пейіліне
ішпей – жемей тояды. Десе де, ... қара ... ... ... балғашысы, көрікшісі де Кәкімжан Қазыбаев болып қара үзді деу ... ... ... ... ғашық, өнерге ғашық, ірі істерге ғашық, елге
барын салып еңбек етуге ынтық, «аюдың сүтін емген», ... ... Ә. ... С. ... Е. ... Т. ... Х. Тілемісов, Б.
Баймаханов, С. Бөлдекбаев, Ж. Смағұлов, Т. ... Б. ... ... М. Мамажанов, Ә. Ыдырысов, Ұ. Бағаев тәрізді «қара қылды қырыққа
бөлген, таразы да, қазы да өз бойында» ... ... ... ... ... қызған жүйрік, өнерпаз, дарындылармен қатар қалам ұстап, бірлесе
еңбек етті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәкімжан Қазыбаев – өз ... ... ... ... Ол қазақ әдебиеті мен журналистикасы тарихында ... ... орын ... ... сөздік қорын терең меңгерген тілмәр жазушы.
Кейіпкер характерін ашатын, іс – әрекет, ... ... ... мақал –
мәтелдерді тиімді әрі көп ... ... ... психологиялық
саралау, пейзаж, портрет, кейіпкерлер мінезін жүйелеу, диалог, ... т . б. ... ... ... ... ... ... көкжиектің кеңи түскенін аңғарамыз.
Бұл жұмыста К. Қазыбаевтың ... ... ... ... ... ... оның ... ақпарат құралдарын басқару
ісіне мән берілді. Оның қаламгерлігі мен ... ... К. ... ... шығармаларындағы нақтылы
публицистикалық белгілерін қарау барысында оның ... ... ... ... ... болады.
Бірінші кезең - 1952-1968 жылдар аралығы. Бұл жазушының ... ... ... Ол жастар басылымы «Лениншіл ... ... ... ... журналист ретінде қалыптасуы. Публицистің
алғашқы кітабы «Рақымжан ... (1965), ... ... ... ... ... кезең - 1968-1974 жылдар аралығы. Бұл жылдарда ол қоғамдық
қызметке араласа ... ... ... және кітап саудасы істері
жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасының ... ... ... ... бір ... – кітап басу ... ... ... «Дәуір аты - Октябрь»(1970) ... ... атты ... ... ... шығады. Демек, бұл К. Қазыбаевтың
журналистіктен жазушылыққа қадам басқан кезі.
Үшінші кезең - 1974-1989 ... ... Бұл ... К. ... агенттігінде қызмет атқарып, мемлекет қайраткері ретінде танылды.
«Қазақстан коммунисі» басылымында редакторлық ... ... ... ... де ... қалам тастамай, шығармашылықпен ... ар ... ... ... атты көлемді
туындылар ... ... ... К. ... халқымыздың біртуар ұлдарының еленбей келген тарихи
еңбегін жұрттың танып – ... жол ... ... ... ... ... бейнелеп берген, тарихи шындықтың салтанат құруына өлшеусіз
тер төккен ізденімпаз, ұлтжанды журналист. Соғыс өрті бет ... ... ... ... ... ... ерлігін, адамгершілік
қасиеттерін «мылтықсыз майдан» саналатын ауыл өмірінің аңызға ... ... ... ... ... қаз – қалпында қуатты,
жаны жайсаң, қилы мінезді қаһармандары тағдырымен ортақтастыратын, ... ... ... берген қаламгер. Россия империясы «итінен кем
тұтқан» коммунистік әкімшіл – ... жүйе ... ... ... ... түп – тамыры, қалтарыс – бұлтарысы, қат – қабаты,
шатқалаң ... құзы ... ... ... ерлікті, зұлымдық пен
ізгілік, ездік пен ерлікті, пенделік пен азаматтықты ... ... ... алаң – елеңінен көлеңкейе бастаған шағына шейін көрсетер
көресісін, «мың өліп, мың тірілген» ащы ... ... ... ... ... ... не ... жарамсақтанбай, не ақкөз
қызылдың жетегінде кетпей бәрін орын – орнымен қаз – ... ... ... пісіріп шығарған қайсар, ұлтжанды жазушы, баянды
азамат, күрескер, ... ... ... ... жалынды жыршысы
Кәкімжан Қазыбаев. Тәуелсіздіктің ауасын жұтып, дәм татуды ... ... ... ... ... үйреткен Кәкеңнің жазған
туындылары бізді өмірге неге ... не ... не ... үмітін ақтадың ба, азаматтық бет – бейнеңе төңірегіңнің көңілі
тола ма деген сауалдарға жауап беруге ... ... ... ... ... адамның ғұмыры қанша
жасағанымен емес, артында қаншалықты ... ... ... ... да бір ғана берілетін ғұмырда артында
ел айтарлықтай ұлағат қалдырып, айналаңа шапағатыңды тигізіп, шашауыңа ... ... да ... ... кешу – ... бірінің маңдайына
жазылмаған, әрине. Ал көзі тірісінде үлкен жүректі азаматтығымен де, ... ... де және елге ... ... арқылы қайраткерлік
дәрежеге көтерілген азаматтардың бірі – ... ... ... ... еді ... атты К. Қазыбаев туралы
естеліктер кітабы жарық көрді. Бұл естелік кітап бір ... ... бір ... мақтау мен марапатқа толы шығарма емес. Өмір жолында
К. Қазыбаевпен қызметтес, жолдас болған азаматтар ол ... ... қара ... қақ ... ... ... ... ұстаздық тәжірибесі, мемлекет және қоғам қайраткері дәрежесіне
көтерілу жолындағы ғұмырнамалық бейнесін жан – ... ашып ... ... К. ... көзі тірі ... қатардағы журналистен мемлекет және қоғам
қайраткері дәрежесіне дейін көтерілген, талай бұлақтың көзін ашып, талай
тай – құлындарды ... ... ... ... ... бірі ... Бұл жөнінде естелік кітапта мемлекет және қоғам қайраткері және
белгілі қаламгер К. Нәрібаев, Ш. ... Б. ... С. ... ... және С. Байжанов, сондай – ақ елімізге есімі белгілі ... ... К. ... ... ... тым ... қаз – ... түсірген. Кітапты оқи отырып, тағлымы мол, тәрбиелік маңызы зор
фактілер мен қызықты детальдарға толы ... ... ... 1989 ... 21 ... күні өмірден өтті.Былтыр жер – жерде
К. Қазыбаевтың 80 жылдығы аталып өтті. Әрине, бұл ... К. ... ... ... ... ... жан – жақты сөз болғаны да белгілі.
Журналистік қызметі, «Ызғар», ... ... ... ... ... ... да ... сөзсіз. Сонымен қатар осы жиындарда ... К. ... ... ... ... ... кадрлар неге жоқ?
Неге олар ысырылып, шеттеліп ... Бұл ... ... мәселе де көтерілгені
анық. Ұлттық мәдениетіміздің, ұлттық өнеріміздің үдесі үшін. К. Қазыбаевтың
рухы үшін. «К. ... рухы ... ... ... К. ... өзінің
бар күш – жігерін, білімі мен парасатын неге арнады? ... ... ... ... өнеріміздің, ұлттық кадрларымыздың мүшкіл халі де ашық
айтылуы керек. Салыстырмалы түрде. Салыстырыла ... Егер ... онда біз К. ... ... ... ... К. Қазыбаевтың үлкен
болмысын, заңғар тұлғасын, рухани мұратын жасытпас үшін біз ең ... ...... ... кірісуіміз керек. Қалғаны - содан
кейін...
Тарихи тұлғаны өз дәуірінің ... мен ... ... ... Ал ... жазушылар өзі өмір сүрген заманына да, келер ұрпақ
санасына да пәрменді ықпал етеді. Сондай ... ... ... орын ... ... ... ... журналистикасына өзгеше қалам
тартқан қоғам қайраткері, ... ... бірі ...... ... да оның ... өзінің бітім – болмысы, мән ... ... ... ... ... ... ... еңбек
деуге болады. Бұл пікірімізге дипломдық жұмыста келтірілген К. Қазыбаевтың
публицистік, журналистік қажыр-қайраты мен ... ... бола ... дипломдық жұмысымда жоспарда көрсетілгеніндей, жұмысымның мақсаты
мен міндеттерін, тақырыптың ... оның ... ... ... тырыстым. К. Қазыбаевқа байланысты әдебиеттер мен оның еңбектерін
оқып шықтым, көп деректер ... ... ... ... ... ... мен білімімді молайттым. Сөйтіп өзімнің алға қойған ... ... ғой ... ... ... Қазыбаев К. «Ұжым – үлкен тәрбие ... // ... ... Молотов В. С. «Публицистика и жизнь» // Искуство публицистики.
Алматы: Қазақстан, 1968.
3. Қазыбаев К. «Рақымжан Қошқарбаев» ... ... ... ... Г. Я. ... и стиль передовой статьи» М.: Изд. МГУ 1973.
5. Момынова Б. «Газет лексикасы» Алматы: Арыс, 1999.
6. Нұртазин Т. «Шеберлік туралы ойлар» ... ... ... Қазыбаев К. «Тер» // Жетісу 1964. 20 қазан.
8. Журбина Е. «Теория ... ... ... жанров»
М.: Мысль, 1969.
9. Ыдырысов Т. «Шеберлік бастауы» Алматы: Мектеп, 1984.
10. Қазыбаев К. ... аты - ... ... Қазақстан, 1970
11. Қазыбаев К. «Ақиқатқа ар серік» Алматы: Қазақстан, 1989.
12. Қирабаев С. «Асыл ... ... О. ... Өнер алды ... ... ... ... Базарбаев М. «Қазіргі қазақ көркем шығармаларының тілі жайында» //
Өнер алды – қызыл тіл. Алматы: ... ... ... газеті (сенбі, 23 мамыр, 2009 жыл)
15. «Жетісу» газеті (сенбі, 2 тамыз, 2008 жыл)
16. «Жас алаш» газеті (21 мамыр, 2009 жыл, ... ... ... (19 ... 2008 жыл, ... ... айнасы» (14 наурыз, 2009 жыл, №33)
19. «Мұғалім» (сәуір, 2009 жыл, №4)
20. «Жетісу» (25 тамыз, 2007 жыл)
21. «Егемен Қазақстан» (14 ... 2004 жыл, ... ... Б. ... Т. ... ... баспасөзі тарихынан» Алматы. 1962 жыл
2. Б. Жақып «Қазақ ... ... даму ... ... 2004 жыл
3. Ж. Нұрғожаев «Жетісу» жылнамасы. Алматы. 2006 жыл
4. Н. Омашев «Ақпарат ... ... ... ... ... ... ... көңілде қалған» ... 1996 ... ... еді ... К. ... ... естеліктер. Алматы: Білім, 2007
жыл
7. «Жетісу энциклопедиясы» Алматы: Арыс, 2004 жыл
8. Игіман Ж. «Саялы төрім Сарқаным» Алматы: Үш қиян, 2006 ... ... С. ... ... ... ... // ... Қазақстан 1999
жыл, 14 мамыр.
10. Қарабалина О. «Мен пір ... ... // ... ... 2002 жыл, ... Қожакеев Т. «Сатира жанрлары» Алматы: Мектеп, 1998 жыл
12. Ыдырысов Т. «Баспасөз – өмір айнасы» Алматы: Қазақстан, 1973 ... ... Ж. «Бұл ... ... // ... ... 1999 жыл, 26
қаңтар.
14. Қалмырзаев Ә. «Заман және біз» публицистикалық ой ... ... 2004 ... Қабдолов З. «Әдебиет теориясының негіздері» Алматы. Мектеп. 1970 ... ... З. ... ... ... К. Қазыбаевтың
шығармашылығынан. Философия сериясы. 2006жыл. №5
17. Ермағамбетова З. «Көрікті ой, ... сөз» ... тілі мен ... «К. ... туралы сөз» Жас алаш. 2009жыл. №41
19. «Қазақ ... ... ... ... ... ... ... Қарабалина О. «Шаңырағым шаттыққа толы еді» Қазақстан әйелдері.
1994жыл. ... ... К. ... жан болатын»//Азамат еді еңселі: К. Қазыбаев
туралы естеліктер. Алматы. Білім. 2007жыл
22. Бекниязов Т. «Журналистің шығармашылық ... ... ... Ә. ... және біз» ... ой ... ... 2004жыл
24. Қожакеев Т. «Жас тілшілер серігі» алматы. Рауан. 1991жыл
25. Омашев Н. ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
Қазақ публицистикасының өткені мен бүгіні60 бет
Қасым Қайсеновтің публицистикасы179 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Отыншы Әлжановтың публицистикасы26 бет
Сәкен Иманасовтың публицистикасы38 бет
Қазақ публицистикасы мен «серке» газетінің тарихы31 бет
Әйелдер публицистикасының ерекшеліктері48 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь