d-элементтерІ

«d» элементтеріне жалпы сипаттама
Мыс
Мырыш
Хром
Темір
Д.И.Менделеевтің периодтық системасының қосымша топшасындағы металдарға d-элементтердің барлығы жатады. Мұндай топшалардың саны 10: скандий, титан, ванадий, хром, марганец, темір, кобальт, никель, мыс, мырыш топшалары. d-элементтердің химиялық сипаты сыртқы электрон қабатында 2s-электрон (1s-электорон) болатын атомдардың электрондық құрылысымен анықталады. Бұл элементтер атомдарының сыртқы электрондары ядромен әлсіз байланысқан, оған иондану энергиясы шамасының төмендігі айғақ. Сондықтан d-элементтер химиялық реакцияда металдар сияқты оң тотығу дәрежесін көрсетеді.
Периодтық жүйеде d-элементтер типтік металдар мен типтік бейметалдар арасында орналасқандықтан, оларды ауыспалы элементтер деп атайды. Ауыспалы элементтердің периодтарында реттік нөмері өскенде сыртқы электрондық қабаттың құрылысы өзгермейді. Топтарда қосымша топша элементтерінің металдық қасиеттері реттік нөмері өскенде кемиді де, V және VI период металдарының қасиеттерінде біршама ұқсастықтар байқалады.
        
        «d» элементтеріне
жалпы сипаттама.
Д.И.Менделеевтің периодтық системасының қосымша топшасындағы металдарға
d-элементтердің барлығы жатады. Мұндай топшалардың саны 10: ... ... ... ... ... кобальт, никель, мыс, мырыш топшалары. d-
элементтердің химиялық сипаты ... ... ... 2s-электрон (1s-
электорон) болатын атомдардың электрондық құрылысымен анықталады. Бұл
элементтер атомдарының ... ... ... ... байланысқан, оған
иондану энергиясы шамасының төмендігі айғақ. ... ... ... металдар сияқты оң тотығу дәрежесін көрсетеді.
Периодтық жүйеде d-элементтер типтік металдар мен типтік бейметалдар
арасында орналасқандықтан, оларды ауыспалы ... деп ... ... ... реттік нөмері өскенде сыртқы электрондық
қабаттың құрылысы өзгермейді. ... ... ... ... ... реттік нөмері өскенде кемиді де, V және VI ... ... ... ... ... IV ... I ... қосымша топшасында орналасқан элемент. Оның
электрондық формуласы мынадай:
29 Cu 1s22s22p63s23p63d104s1
Мыс ... ... +1 ... Cu2O) және +2 ... ... дәрежелерін көрсетеді: Cu +3 болатын тұрақсыз қосылыстардың біразы
белгілі (мысалы, ... ... Жер ... ... ... 0,01% ... Ол саф ... және көбінесе, қосылыстар түрінде кездеседі. Мыс
кендерінің – табиғи ... ... ... ... ... одан металды бөліп алу экономикалық жағынан тиімді. Қазіргі
уақытта 170-тен ... мыс ... ... белгілі, олардың ішінде 10 –
15 ғана практикалық маңызы бар. Маңызды ... ... ... мыс), халькозин «мыс жылтыры» Cu2S (79,8% мыс), ковелин CuS (64,4%
мыс), малохит ... (57,4% мыс), ... ... ... ... Cu2O (81,8% мыс) ... ғасырында адамның бірінші танысқан металы (шамамен 6000 жыл бұрын
Ежелгі Шығыста, ... 4000 жыл ... ... мыс ... ... Ол
табиғатта саф күйінде кездеседі. Өте ірі саф күйінде табылған мыс 420 ... Саф мыс ... ... ... едәуір көп таралған. Сондықьтан
адам құрал жасау үшін алғаш рет саф мысты пайдаланған. Бұл мыс ... ... ... ... ... өте ... таныс екені туралы
деректер бар. Египетте мысалы, біздің ... ... IV ... ... мыс ... ... Ертеде мыс кендері Кипр аралында
белгілі болған. «Купрум» сөзі мыстың латынша атауы, Ежелгі ... ... ... болған Кипр аралының атауынан шыққан деген жорамал бар.
Еліміз түсті металдар кеніне, оның ішінде мысқа бай. Мыс кен ... ... ... ... ... ... ... Шығыс
Қазақстан, Ақтөбе облыстарында кенді Алтайда бар. Мыс Балқаш және Жезқазған
тау-металлургия комбинатында өндіріледі.
Алынуы. Мысты алу процесі ... ... ... мыс ... ал оттекті құрамды кендерінен – гидрометаллургиялық
жолмен өндіріледі. ... ... ... ... ... ... металды алуға болады. Қазіргі уақытта бұл әдістің
болашағы зор. Алынған мыста ... ... көп ... Мысты электролиздік
тазарту (рифанирование) ... ... ... жолмен алынған
мыстың тазалығы 96 – 99%-ке жетеді.
Физикалық қасиеттері. Мыс – ... ... ... ... металл. Тұтқыр,
жеңіл созылады. Балқу температурасы – 10830С. Тығыздығы – 8,9 г/см3. электр
тогын (күмістен ... ... ... ... ... ... және ... температурада мыс
өзгермейді. Өйткені қосылыстың қорғаныш қабықшасымен қапталады, оның құрамы
ауадағы қоспа зарттарға тәуелді. ... ... мыс жай және ... де ... түседі.
Жай заттармен әрекеттесуі: Мыс – галогендермен, (кәдімгі ... ... ... оңай ......... – CuS
Мыс сутекпен және азотпен қыздырғанда да әркеттеспейді.
Күрделі заттармен әрекеттесуі: кернеу ... мыс ... ... ... ол ... ... болса ғана олармен
әрекеттеседі.
Cu+2H2SO4 – CuSO4+SO2+2H2O
Cu+4HNO3 – Cu(NO3)2+2NO2+2H2O
Cu+4HNO3 – ... және ... ... ... жеке мыс ... ... қатысында баяу реакция жүре бастайды:
2Cu+4HCl+O2 – 2CuCl2+2H2O
Ол тұздардың ерітіндісінің белсенділігі төмен металдарға ... егер мыс ... ... ... ... ... онда
біраз уақыттан кейін ол жылтыраған күміс қабатымен қапталады:
2Cu+2AgNO3 – Cu(NO3)2+2Ag
Мыс қосылыстары: мыстың тотығу дәрежесі +2 болатын ... ... ... ... ... +1 ... кездеседі.
Мыс оксидпен 2 оксид түзеді. Ауада ... мыс ... ... ... ... Cu2O, содан кейін қара оксидке CuO айналады.
Мыс (II) гидроксидін сәйкес тұздарының ерітіндісіне сілтімен әсер етіп
алады:
CuSO4+2NaOH – ... ... бірі мыс ... CuSO4. ... мыс ... – ақ
түсті ұнтақ, ол суды күшті сіңіріп, көк түсті кристал – гидрадқа айналады.
Мыстың биологиялық рөлі. ... және ... ... ... шикізатқа есептегенде 10-5-тен 10-3%-ке дейін аралықта болады.
Мысқа кейбір омыртқасыздар – ... мен ... ... кальмарлар, сегізаяқтылдар) бай болады. XIX ғасырдың өзінде
ұлулардың көгілдір қанын ... ... ... ... келді:
көгілдір түс қанда мыстың болуын көрсетеді. Ол ... ... ... мг/л ... ... Жануар мен адам организімінде мыс ... Ол қан түзу ... ... тотығу процесін күшейтетін
көптеген ферменттердің құрамына кіреді, көмірсу алмасуын, гемоглобин және
майлар синтезі, витаминдердің түзілуін қамтамасыз ... ... де ... Ол ... ... ... ... бірі және өсімдіктердің азотты сіңіруіне әсер етеді.
Адам организімінде мыс жетіспесе қаназдық (анемия) ауруы пайда болады,
ал өсімдіктерде мыс жетіспесе, олардың ... және ... ... ... оның ... ... де зиянды. Адам үшін мыстың барлық тұздары улы.
Мыс қосылыстарын өсімдіктердің зиянкестеріне және саңырауқұлақтарға қарсы
күресте ... – IV ... II ... ... ... ... элемент.
Оның электрондық формуласы:
30 Zn 1s22s22p63s23p63d104s2
Табиғатта таралуы. Жер ... ... ... ... басқа
элементтер арасынан 23-ші орынды ... ... ... кендері –
полиметалдық. Оларда сонымен бірге мыс, қорғасын, кадмий және ... ... ... Мырыштың маңызды минералы мырыш алдамшысы
ZnS көптеген сульфидтік кендердің құрамына кіреді. сондай-ақ цинкит ... ... ... ZnCO3 және т.б. түрінде кездеседі.
Қазақстандық полиметалдық ... ... ... Полиметалдық
кендердің негізгі кен орындары ... ... ... ... және
Оңтүстік Қазақстанда орналасқан. Мырышты Риддер, ... және ... ... шығарады.
Алынуы. Кендерден металдық мырышты алу үшін пирометаллургия және
гидрометаллургиялық процестерді ... ... ... ... ... алынған ... ... ......... ... ... төмен емес, мырыш бу тәрізді күйінде
алынады. Тотықсыздану ... ... отқа ... ... ... ... буы ... түнып, одан периодты түрде сұйық мырыш
шығарылады.
Физикалық қасиеттері. Мырыш – көкшіл ақ ... ... ... ... металл. Ылғалды ауада жылтыры оксидтік қабықшаның түзілуіне ... ... ...... ... металл. Оның тығыздығы 7,13
г/см3-қа тең. Таза металл пластикалық және жұқа ... ... ... ... кәдімгі температурада морт сынғыш, бірақ 1000 – 1500С-та
пластикалық болады, оны жұқалап таптауға ... ... ... ... болады.
2000С-дан жоғары температурада ол қайтадан морт сынғыш болады, өте төмен
температурадағы сияқты ұнтақталады. Мырыш оңай ... ... ... ... және ... металдар қатарына (қайнау температурасы – ... Оның жылу ... ... жылу ... 60%-ын құраса,
ал электр өткізгіштігі 4 есе кем.
Химиялық қасиеті. Мырыш ауада тұрақты, өйткені ол одан әрі ... жұқа ... ... ... Жоғары температурада мырыш жай
заттармен – галогендермен, ... ... ............ азотпен және сутекпен әрекеттеспейді, мырыш нитриді Zn3N2 және мырыш
гидриді ZnH2 жанама жолмен ... ... ... қышқыл, сілті
ерітінділерімен және сусен жағдайға байланысты мырыш әр түрлі ... ... су ... әсер ... ... мырыштың сумен
реакциясы мына теңдеу бойынша ...... ... ... ... Ол ... байланысқанда әрекеттеседі
және күшті сілтілердің ерітінділерінде, әсіресе қыздырғанда ериді:
Zn+2NaOH – Na2ZnO2+H2
Zn+2NaOH+2H2O – Na2[Zn(OH)4]+H2
Мырыш қосылыстары. Табиғатта мырыш ... ZnO ... ... кені түрінде
кездеседі, түсі марганецтің қосылыстары болуына байланысты. Мырыштың таза
оксиді кәдімгі температурада түссіз. Суда ... ... ... ... ... артық мөлшерінде және алюминий гидроксидінде жеңіл
ериді, яғни екідайлы қасиет көрсетеді. Жоғарғы температурада (12000С) мырыш
оксиді сілтілік жер ... ... ... ... ... түзеді.
Мырыш оксиді ақ бояулар алуда, медицинада және косметикада әр түрлі
майлар дайындауда, резинке мен ... үшін ... ... гидроксиді. Мырыш тұздарының ерітіндісіне сілтімен әсер еткенде
ақ қоймалжың тұнба түрінде түзіледі. Сақтағанда ол ... ... ... ... ... ... ... гидроксиді сілтінің
артық мөлшерінде, қышқылда, аммиактың судағы ерітіндісінде жеңіл ... ... ... ... бейтараптану реакциясына
негізделген.
Zn(OH)2+2HCl – ZnCl2+2H2O
Zn(OH)2+2NaOH – Na2[Zn(OH)4]
Сілтінің артық мөлшерінде – еритін цинкаттар ... ... ... ... ZnSO4*7H2O түрінде бөлінеді
және мырыш купорасы деп аталады. Оны мақта ... ... ... медицинада және мырыштың басқа қосылыстарын алу үшін қолданады.
Мырыш сульфидінің ZnS ... ... бар – ... суық ... ... ... сульфидінің бұл қасиетін люминисценттік
лампаларда, теледидар ... және ... ... аспаптар жасауда
қолданады.
Мырыш қосылыстарын анықтау. Мырыш тұздарына ... ... ... ... ... түзіледі:
Zn+2OH – Zn(OH)2
Мырыштың биологиялық рөлі. Әр түрлі биологиялық процестерде ... ... бұл ... әлі толық анықталмаған. Адам организмінде мырыштың
жетіспеуі иіс және дәм ... ... ... ... ... ... ... Және организмде органикалық заттардың негізгі
тотығу өнімдерін ... әсер ... ... ... кіреді.
Көптеген организмдерде мырыштың мөлшері орташа алғанда проценттің мыңдаған
үлесін құрайды. Көптеген теңіз омыртқасыздары мырышты ... ... көп, оның ... ... ... 0,7%-ке жетеді. Жер
бетіндегі өсімдіктерден мырышқа саңырауқұлақтар – түлкіжем мен ... ... ... жетіспесе, өсімдіктің өсуі баяулайды, сондықтан мырыш
микроэлементтері бар арнайы тыңайтқыштардың құрамына кіреді.
Қолданылуы. Кәдімгі жағдайда мырышқа ауадағы оттек те, су да ... ... ... ... ... және ... бұйымдардың қорғаныш
қапташаларына жұмсалады. Мырыштық жемірілуге қарсы ... ол ... ... ... ... ... ... жеріне
ылғалға түскенде гальвани жұбы түзіледі, мырыш ... ... ... темірдің сол жағында орналасқандықтан, темір бүлінбейді
де, мырыштық қапташа жемірілуге ұшырайды. ... ... ... ... ... ... көп мөлшерде гальвани элементтерін дайындауға жұмсалады. Мырыш
әдемі, күміске ұқсас «нейзильбер» құймасының ... ... ... ... және ... ... ерітінділеріне тұрақты. Нейзиолберден
көркем бұйымдар, медициналық құрал-жабдықтар жасайды.
Хром
Хром – VI топтың ... ... ... Хром ... әр ... ... ... Ең көп таралған минерал – хромит
немесе бай кен орны Орал мен ... ... ... ... ... ... хромның жалпы мөлшері 0,03% болады. Күнде, жүлдыздарда
және метеориттерде хромның бар екендігі анықталған.
Алынуы. Металл хромды алюминий мен хром (III) ... ... ... алады:
Cr2O3+2Al – Al2O3+2Cr
Металл хромды хром қосылыстарының сулы ерітінділерін электролиздеу арқылы
алынған .
Физикалық қасиеті. Хром – сұр, ақ, ... ... ... ... ... тығыздығы 7,2 г/см3, балқу температурасы – 18550С. Табиғи хром
массалық сандары 50,52,54,53,56 болған бес ... ... ... ... ... ... ... оксидтері мен гидроксидтері. Хром үш оксид түзеді: CrO, ... Хром (II) ... CrO – ... қара ... ...... ... ауада тұтану қабілеті). Хром амольгамалары ауадағы
оттегімен тотығуы арқылы алынады. Сұйытылған тұз ... ... ... ... CrO – қиын ... ... түсті ұнтақ. Қаттылығы жағынан
корундқа жақын. Сондықтан оны ... ... ... ... ... элементтердің қосылуы арқылы алынады.
Хром (IV) оксиді CrO күңгірт-қызыл кристал зат. Күшті тотықтырғыш:
йодты, күкіртті, фосфорды, көміртегіні тотықтырып, өзі CrO-ке ...... С-қа ... ... ...... қышқылдық сипат тән: суда оңай еріп, хром қышқылдарын түзеді. Артық
алынған сумен хром қышқылын түзеді. ...... ... көп ... ... қышқылы HCrO түзіледі:
2CrO+HO – HСrO
Сұйытқанда хром қышқылына айналады.
HCrO+HO- 2HcrO
Cr(OH) – негіздік
Cr(OH) – амфотерлі;
HCrO – ... ... ... қышқылдары екі түрлі тұз түзеді: хроматтар хром қышқылының
тұздары, дихроматтар – дихром ... ... ... ... ... ең көп таралған металл. Оның жер
қыртысындағы жалпы ... 5,1%. ... ... ... құрамына
кіреді. Маңызды темір кендері:
1) FeO – магнетит
Бұл кеннің жоғары сапалы ірі кен орны Оралда – Высокая, ... ... FeO – ... ең ... кен орны – ... FeO*HO – ... кен орны Керченскіде.
Физикалық қасиеті. Темір – жылтыр, күміс түсті, ақ металл, тығыздығы
7,87 г/см, ... ... – 1530 С. ... ... Темір оңай
магниттеледі жәнеи магнитсізденеді, сондықтан да динамомашиналарда және
электр моторларында ... ... ... ... ... ... (негізгі), 57, 58-ге тең төрт тұрақты изотоптардан тұрады.
Радиоактивті ... Fe, Fe ... ... ... сутектермиялық әдістермен алады.
Feo+Co – Fe+CО
FeO+H – Fe+HO
Темірдің екі түрлі ... бар: ... және ... Шойын – құрамында
1,7%-тен жоғары көміртек, одан басқа кремний, марганец, аз ... ... ... болатын темірдің құймасы.
Болаттың құрамында 0,3%-тен 1.7%-ке дейін, жұмсақ болаттың (оны ертеде
созылғыш темір деп атаған) құрамында 0,3%-ке дейін ... бар. ... ... оңай ... және жаншылады. Жұмсақ болат оңай өңделеді.
Одан шегелерді, болттарды, сымдарды, ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қазіргі техникада легирленген болаттардың маңызы зор. ... деп ... ... бар. Оларға: хром, никель, ... ... ... мыс, кремний, және басқалары жатады.
Ерекше дарынды балаларға арналған
«Дарын» мектеп-интернаты
Тақырыбы: ... ... ... ... ... 2008

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
Turbo Pascal тілінің негізгі элементтері22 бет
Turbo pascal тілінің негізгі элементтері туралы83 бет
Азот тобының элементтері8 бет
Айырбас шартының элементтері11 бет
Алгебра элементтерін оқыту әдістемесі15 бет
Арифметикалық және логикалық командалар . avr тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері . Тактілі генераторлардың сыртқы элементтері . Интерфейстарды шешудің негізгі сұлбалары5 бет
Арысқұм мұнай кенінің бұрғылау, қондырғысының жаңартылған қосалқы элементтерін электр энергиясымен қамтамасыз ету38 бет
Астрофотометрия элементтері. Жұлдыздық шамалар9 бет
Аудиттің стандарттары мен теория элементтері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь