Ағза және қоршаған орта


І. Кіріспе
1. Ағза және қоршаған орта. Бейімделу
ІІ. Негізгі бөлім
1.Стресс және стрессорлар
2. Стресс анатомиясы
3. Бейімделудің жалпы синдромының сатылары
4. Бейімделу этаптары
ІІІ. Қорытынды
1. Бейарнамалы төзімділік тетіктері
Тұтас организм өзін қоршаған ішкі ортамен ажырамас байланыста болады. Жеке организм физиологиясы физиологиялық процестердің өздігінен реттелуінің ішкі механизмдерін зерттеп қана қоймай, ағзаның қоршаған ортамен үздіксіз өзара қатынасы мен ажырамас бірлігін қамтамасыз ететін тетіктерін зерттейді. Осындай бірліктің көріну жағдайы ағзаның берілген жағдайларға бейімделуі болып табылады.
Бейімделу (лат. adaptatio – икемделу, бейімделу) — сыртқы ортаның құбылмалы жағдайларына организмнің икемделуі. Ол жасушылақ, ұлпалық, жүйелік және деңгейлерде өтеді. Бұл термин икемделу процестерінің кең түрлерін — жасушадағы ақуыз синтезі мен ұзақ мерзімді тітіркендіргіштерге рецепторлардың бейімделуінен бастап адамның қоғамдық бейімделуі мен халықтардың нақты климаттық жағдайларға бейімделуін сипаттау үшін пайдаланылады. Адам организмі деңгейіндегі бейімделу деп оның әрдайым өзгеріп отыратын тіршілік жағдайларына икемделуін таниды.
Бейімделу туа болған немесе жүре пайда болған икемделу әрекетінің барлық түрлерін көрсетеді. Ортаның көптеген жағдайлары ағзаның мұндай қасиеттеріне сәйкес келу-келмеуі мүмкін. Ағзаның сәйкес тітіркендіргішке бейімделу қабілеті ұзақ мерзімді эволюциялық даму сатысында қалыптасып, қоршаған ортаның ұзақ мерзімді өзгерістеріне бейімделу тетіктерін (адаптогенез) құрып жетілдірді. Ішкі ортаның бірқатар факторларына толығымен бейімделсе, басқаларына — шамамен бейімделген, енді біреулеріне төтенше болуынан (экстремалды) бейімделе алмайды. Бұл жағдайда ағза өлімге ұшырайды.
Бейімделудің бірқатар түрлері бар. Физиологиялық бейімделу деп ағза мен оның мүшелерінің белсенділігі мен өзара байланысын реттеуші тетіктердің орнықты деңгейін атайды. Мұндай өзгерген орта жағдайларында ағза ұзақ белсенді әрекет, жұмысқа қабілеті мен ұрпақ жаңғырту белгілерін сақтайды.
Адамдар бірдей орта жағдайларына әрқалай, әр түрлі жылдамдықпен бейімделеді. Бұл олардың денсаулық жағдайына, эмоционалды тұрақтылығына, физикалық жаттықтырылуына, типологиялық ерекшеліктеріне, жынысы мен жасына байланысты.
Бейімделу реакциялары жалпы не бейарнамалы және жеке не арнамалы деп бөлінеді.
1. Физиология человека. Под ред. В.М.Покровского, Г.Ф.Коротько.
2-е изд.Москва:Медицина, 2003
2. Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенова А.А, Нілдібаева Ж.Б. Адам физиологиясы.
Алматы:2005жыл
3. Рымжанов К.С., Төленбек И.М. Адам және жануарлар физиологиясы.
Алматы:2000
4. Д.Гринберг. Управление стрессом. Санкт-пет. 2002. 494с

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:
І. Кіріспе
1. Ағза және қоршаған орта. Бейімделу
ІІ. Негізгі бөлім
1.Стресс және стрессорлар
2. Стресс анатомиясы
3. Бейімделудің жалпы синдромының сатылары
4. Бейімделу этаптары
ІІІ. Қорытынды
1. Бейарнамалы төзімділік тетіктері

Тұтас организм өзін қоршаған ішкі ортамен ажырамас байланыста болады.
Жеке организм физиологиясы физиологиялық процестердің өздігінен реттелуінің
ішкі механизмдерін зерттеп қана қоймай, ағзаның қоршаған ортамен үздіксіз
өзара қатынасы мен ажырамас бірлігін қамтамасыз ететін тетіктерін
зерттейді. Осындай бірліктің көріну жағдайы ағзаның берілген жағдайларға
бейімделуі болып табылады.
Бейімделу (лат. adaptatio – икемделу, бейімделу) — сыртқы ортаның
құбылмалы жағдайларына организмнің икемделуі. Ол жасушылақ, ұлпалық,
жүйелік және деңгейлерде өтеді. Бұл термин икемделу процестерінің кең
түрлерін — жасушадағы ақуыз синтезі мен ұзақ мерзімді тітіркендіргіштерге
рецепторлардың бейімделуінен бастап адамның қоғамдық бейімделуі мен
халықтардың нақты климаттық жағдайларға бейімделуін сипаттау үшін
пайдаланылады. Адам организмі деңгейіндегі бейімделу деп оның әрдайым
өзгеріп отыратын тіршілік жағдайларына икемделуін таниды.
Бейімделу туа болған немесе жүре пайда болған икемделу әрекетінің
барлық түрлерін көрсетеді. Ортаның көптеген жағдайлары ағзаның мұндай
қасиеттеріне сәйкес келу-келмеуі мүмкін. Ағзаның сәйкес тітіркендіргішке
бейімделу қабілеті ұзақ мерзімді эволюциялық даму сатысында қалыптасып,
қоршаған ортаның ұзақ мерзімді өзгерістеріне бейімделу тетіктерін
(адаптогенез) құрып жетілдірді. Ішкі ортаның бірқатар факторларына
толығымен бейімделсе, басқаларына — шамамен бейімделген, енді біреулеріне
төтенше болуынан (экстремалды) бейімделе алмайды. Бұл жағдайда ағза өлімге
ұшырайды.
Бейімделудің бірқатар түрлері бар. Физиологиялық бейімделу деп ағза мен
оның мүшелерінің белсенділігі мен өзара байланысын реттеуші тетіктердің
орнықты деңгейін атайды. Мұндай өзгерген орта жағдайларында ағза ұзақ
белсенді әрекет, жұмысқа қабілеті мен ұрпақ жаңғырту белгілерін сақтайды.
Адамдар бірдей орта жағдайларына әрқалай, әр түрлі жылдамдықпен
бейімделеді. Бұл олардың денсаулық жағдайына, эмоционалды тұрақтылығына,
физикалық жаттықтырылуына, типологиялық ерекшеліктеріне, жынысы мен жасына
байланысты.
Бейімделу реакциялары жалпы не бейарнамалы және жеке не арнамалы деп
бөлінеді.
Бейарнамалы реакция кезінде ағза функцияларының бірыңғай түрткілерімен
сипатталады, ал арнамалы реакция әсер ететін фактор не олардың кешенінің
сипаты мен қасиеттеріне байланысты көрініс береді.
Ағзаның кез-келген интенсивті әсерге деген бейарнамалы жауабын
канадалық физиолог Ганс Селье стресс (1936), ал оны туғызатын факторды
стрессор деп атады. Мұндай стрессорларға жатады:
1) қоршаған ортаның зиянды әсерлері (ластану, сәулеленіс, );
2) әр түрлі физиологиялық үрдістердің бұзылуы;
3) ақпаратты тез өңдеу үшін уақыттың тапшылығы;
4) тіршілікке қауіп;
5) оқшаулау;
6) қудалау;
7) мақсатсыз өмір;
8) жағдайды бағалай алмау;
9) депривация – тітіркеністің жоқтығы.
Стресс – өте үлкен әсерге деген ағзаның бейарнамалы (жалпы) берген
жауабы (реакциясы) және жүйке жүйесінің соған сәйкес жағдайы. Медицинада,
физиологияда, психологияда стрестің оң (эустресс) және кері (дистресс)
түрлерін қарастырады. Эустресс – ағза күштерін жинайтын, қатты емес стресс,
ол тура (оң) эмоциялар тудырады, ал дистресс – артық күш, зақымдаушы
әсерден ағзаның зиян шегуі. Бұдан басқа нерв-психикалық, жылулық немесе
суықтық, жарықтық, антропогенді және басқа стресс түрлері мен формалары
болуы мүмкін.
Г.Селье ағзаның төзімділік қасиетінде жетекші мәні бар негізгі жүйелік
әсерленіс тек аденогипофиз бен бүйрекүсті безінің гормондарының
белсенділігі деп санады. Алайда, ол стресс кезінде гормондардың мәнін
ерекше қойғанымен, кейінгі еңбектерінде бейімделуге басқа тетіктердің
қатысатындығын теріске шығарған жоқ. Шынында да, тітіркендірістің әсері
вегетативтік жүйке арқылы әр түрлі тіндерге, оның ішінде бүйрек үсті
безінің боз қабатына жетіп, стресс гормондары – адреналин мен
норадреналинді жұмылдыратындығы анықталды. Ал басқа жүйке жолдары
гипофиздің сыртқы бөлігінде вазопрессинді белсендіріп, қантамырлар жүйесі
мен бүйрекке ықпал жасайды. Соған қоса стрессордың әсерінен гипофиздің
алдыңғы бөлігінде кортикотропинмен бірге соматропин және гонадотропин
гормондарының түзілуі жеделдейді. Бұл құбылыстар гипоталамустың атқарушы
түрткілері (рилизинг) ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қоршаған орта және энергетика
Жылуэнергетикасы және қоршаған орта
Организм және қоршаған орта
Жылуэнергетика және қоршаған орта
Қоршаған орта
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері
Қоршаған орта факторлары
Адам денсаулығы және қоршаған орта
Жылу энергетика және қоршаған орта
Қоршаған орта және халық денсаулығы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь