Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институты

І.тарау. Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институтының. түсінігі, мазмұны және құқықтық негіздері

1.1. Материалдық жауапкершіліктің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Материалдық жауапкершілік туралы құқықтық институттың түсінігі және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ.тарау. Материалдық жауапкершіліктің басқа да құқықтық жауапкершіліктерден айырмашылығы
2.1. Материалдық жауапкершіліктің тәртіптік жауапкершіліктен айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қолданылған нормативтік құқықтық актілер және әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан экономикасын диверсификациялауға бағытталған Индустриялық-инновациялық стратегияны іске асырудағы негізгі мақсаттар Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 18-ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауында анықталды. Осы бағдарламалық құжаттың құндылығы – бүгінгі экономикалық, әлеуметтік саясатымыздың бағытына, болашақтағы мүмкіндіктерімізге нақты баға берілуіінде және осы бағыттардағы міндеттердің анықталуында [1, 12 б.].
Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабына сәйкес адам өмірі мен денсаулығына қолайлы айналадағы қоршаған ортаны қорғау мемлекеттің аса маңызды міндеті болып танылады. Адамның және азаматтың өмірін, денсаулығын және еңбегін қорғау құқықтарын қамтамасыз етудің кепілдік шаралары, Конституцияның 18-бабының 3-тармағымен, 31-бабының 2-тармағымен анықталады. Аталған баптар әркімнің үндеулер жолдау, сол үндеулерге байланысты лауазымды адамдардан, құзіретті органдардан тиісті тәртіпте, белгіленген мерзімде құжаттар алуға, негізделген шешімдермен басқа да ақпарат көздерімен танысу мүмкіндігін анықтайды. Конституцияға негіз (24-баптың 2-тармағы) “әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына … құқығы бар”. Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулығын сақтау құқығы Конституцияның 29-бабына негіз қамтамасыз етілуі тиіс.
Қоғамдық бірлестіктер мен азаматтар Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі №160-1 “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заңының (бұдан әрі – “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заң) 5,6-баптарына сәйкес, заңды және жеке тұлғалардың қоршаған ортаға және адамның денсаулығына теріс әсер ететін шаруашылық және өзге де өндірістік қызметтерін тоқтатуға байланысты талап қою құқығымен иемденеді.
Осы мәселеде, “Қазақстан Республикасы Жоғары Соты Пленумының 2000 жылғы 22 желтоқсандағы №16 “Соттардың қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды қолдану тәжірибесі туралы” Қаулысы қолданылады (бұдан әрі – №16 Жоғарғы Сот Пленумының қаулысы) “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заңның 86-бабына негіз қоршаған ортаға, адамдардың денсаулына зиян келтірген заңды және жеке тұлғалар қолданыстағы заңдарға сәйкес зиянды өтеуге міндетті. Зиян келтіруден туындайтын қоғамдық, жекелік құқықтық қатынастар ҚРАК-нің ережелеріне сәйкес реттеледі.
Қоршаған ортаны ластаудың негізгі әр алуан түрлері, олар: химиялық, механикалық (қоқыстау), биологиялық (жұқтыру), физикалық (радиациялық, акустикалық немесе электромагниттік сәуле шығару, тербеліс) басқа да түрлерінің табиғатқа келтіретін зиянды факторларын анықтау міндеті мемлекеттік құзіретті органдарға жүктеледі. №16 Жоғарғы Сот Пленумының Қаулысына негіз (9-тармақтың екінші бөлімі), қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды қолданған кезде соттар кез келген ластанудың емес, қоршаған орта сапасының белгіленген нормативтерінен асатын ластанудың ғана заңды мәні болатынын анықтайды.
Осы Қаулыда “экологиялық тәртіп бұзушылық объектісі” ұғымын анықтауға байланысты қосымша түсінік беріледі (12 тармақтың үшінші бөлімі).
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 11 наурыздағы №302-11 “Атмосфералық ауаны қорғау туралы” Заңы мемлекеттің экологиялық қауіпсіздікті, азаматтардың өмірін, денсаулығын қорғауды қамтамасыз ету мақсатында қолайлы қоршаған ортаның және оның жағдайы туралы ескертілу, ақпарат алу құқығын қамтамасыз етудің құқықтық, экономикалық және әлеуметтік негіздерін анықтайды.
Қолданыстағы ұлттық заңнамаларға, халықаралық құқықтық ережелерге (нормаларға) негіз ұйымдардың өндірістік объектілері міндетті түрде аттестаттаудан өткізілуі тиіс.
І. Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, 1995ж.
2. " Еңбек туралы ” ҚР-ның заңы 10желтоқсан 1999ж. № 1068. - //Ведомости Парламента РК, 1999ж, № 24.
3. “ҚР Еңбек туралы” 10 желтоқсан 1999ж. № 494-1. - //Ведомости Парламента РК, 1999ж. № 24. Ст. 1069.
4. “Ұжымдық шарт туралы” Қазақстан Республикасының заңы 4 шілде 1992ж. № 2107. /. Қазақстан Республикасының еңбек туралы негізгі заңдарының актілері.– Алматы: Юрист, 2001ж.
5. “Кәсіби одақтар туралы” Қазақстан Республикасының заңы 9сәуір 1993 ж. № 2107. /Қазақстан Республикасының еңбек туралы негізгі заңдарының актілері. – Алматы: Юрист, 2001ж.
6. "Ұжымдық еңбек даулары және шерулер" туралы Қазақстан Республикасының заңы 8 шілде 1996ж. № 20-1. / ҚР –ның негізгі еңбек туралы актілері. – Алматы: Юрист, 2001ж.
7. "Білім туралы" Қазақстан Республикасының заңы 7 маусым 1999 ж. – //Заңи газеті, 16 маусым 1999ж.
8. "Мемлекеттік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының заңы 23 шілде 1999. - //Казахстанская правда, 6 тамыз 1999 ж.; Ведомости Парламента, 2001, № 13-14 ст. 170.
9. "Халықты жұмыспен қамту туралы" Қазақстан Республикасының заңы 23 қаңтар 2001ж. - //Ведомости Парламента РК, 2001ж, № 3, ст. 18.
10. «Әлеуметтік әріптестік» туралы Қазақстан Республикасының заңы 18 желтоқсан 2000ж. - //Ведомости Парламента РК, 2000ж, № 22, ст. 409.
11. "Әскери қызметшілердің контрактісі " туралы ҚР-ның заңы 20 наурыз 2001жыл - //Ведомости Парламента РК, 2001ж, № 8, ст. 57.
12. "Мемлекеттік құпия туралы" Қазақстан Республикасының заңы 15 наурыз 1999ж. - //Ведомости Парламента РК, 1999ж, № 4, ст. 102.
13. "ҚР-ның нормативті құқықтық актілер туралы" заңы 24 наурыз 1998 ж. - // Ведомости Парламента РК, 1998ж, № 2-3, ст. 25. –2001ж, № 20, ст. 258. (ҚР-ның заңына өзгертулер мен толықтырулар 17.10.2001ж, № 248-11, 06.03.2002ж. № 298-11.); //Казахстанская правда, 8 наурыз 2002ж.
14. "Мейрамдар туралы " Қазақстан Республикасының заңы 13 желтоқсан 2001ж. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2002ж.
15. ҚР-ның сот орындаушыларының өндірістік орындауларымен мәртебесі 30 маусым 1998 жыл N 253-1. ( 22.12.98 ж. N 327-1; ҚР-ның заңына өзгертулер мен толықтырулар 16.11.99 ж. N 479-1; 29.03.00ж. N 42-II; 5.05.2000ж. N 48-II)
16. Қазақстан Республикасының « Сыбайлас жемқорлықпен күресу» туралы 2 шілде 1998 ж. - /ҚР-ның Парламентінің Ведомостісі, 1998ж, № 15, ст. 209.
17. Салық және бюджетке өзге де төленетін міндетті төлемдер туралы ҚР-ның кодексі (Салық кодексі) 12 маусым 2001 жыл. -//, 2001ж, № 11-12, ст. 168.
18. Қазақстан Республикасының "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" кодексі 30 қаңтар 2001ж. - // ҚР-ның Парламентінің Ведомостісі , 2001ж, № 5-6, ст. 24
19. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 16 шілде 1997ж N 167-1 (ҚР заңына өзгертулер мен толықтырулар еңгізілген 9 шілде 1998 жыл N 277-1; 10 шілде 1998 ж. N 283-1; 16.07.99 ж. N 430-1; 23.07.99ж. N 454-I; 5.05.2000 ж. N 47-II; 16.03.2001ж. N 163-II; 16.03.2001 ж. N 164-II).
20. Азаматтық кодекс (Жалпы және ерекше бөлім). – Алматы: ЮРИСТ, 2002.
21.ҚР-нің Президентінің бұйрығы 20 қыркүйек 2002ж , № 949.ҚР-нің құқықтық саяси Концепциясы . - //Казахстанская правда, 3 қазан 2002ж.
        
        Мазмұны
І-тарау. Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институтының.
түсінігі, мазмұны және құқықтық негіздері
1.1. ... ... ... ... туралы құқықтық институттың түсінігі
және
мазмұны.....................................................................
......................
ІІ-тарау. Материалдық жауапкершіліктің ... да ... ... ... ... ... жауапкершіліктен
айырмашылығы................................................................
.....................................
Қорытынды...............................................................
..................................
Қолданылған ... ... ... ... экономикасын диверсификациялауға бағытталған Индустриялық-
инновациялық стратегияны іске асырудағы ... ... ... ... 2005 ... ... Қазақстан халқына
Жолдауында анықталды. Осы ... ... ...... ... саясатымыздың бағытына, болашақтағы
мүмкіндіктерімізге ... баға ... және осы ... анықталуында [1, 12 б.].
Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабына сәйкес адам өмірі мен
денсаулығына қолайлы ... ... ... ... мемлекеттің аса
маңызды міндеті болып танылады. Адамның және азаматтың ... ... ... ... ... ... етудің кепілдік шаралары,
Конституцияның 18-бабының 3-тармағымен, 31-бабының 2-тармағымен анықталады.
Аталған ... ... ... ... сол үндеулерге байланысты
лауазымды адамдардан, құзіретті органдардан тиісті тәртіпте, ... ... ... негізделген шешімдермен басқа да ... ... ... ... ... ... (24-баптың 2-
тармағы) “әркімнің қауіпсіздік пен ... ... сай ... ...... ... ... Республикасы азаматтарының денсаулығын
сақтау құқығы Конституцияның 29-бабына негіз қамтамасыз етілуі ... ... мен ... ... Республикасының 1997
жылғы 15 шілдедегі №160-1 ... ... ... ... ... ... – “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заң) 5,6-баптарына сәйкес, заңды және
жеке тұлғалардың қоршаған ортаға және ... ... ... ... ... және өзге де өндірістік қызметтерін тоқтатуға байланысты
талап қою құқығымен иемденеді.
Осы мәселеде, “Қазақстан Республикасы Жоғары Соты ... 2000 ... ... №16 ... ... ... ... туралы заңдарды
қолдану тәжірибесі туралы” Қаулысы қолданылады (бұдан әрі – №16 Жоғарғы Сот
Пленумының қаулысы) ... ... ... ... ... ... негіз
қоршаған ортаға, адамдардың денсаулына зиян келтірген заңды және жеке
тұлғалар қолданыстағы ... ... ... өтеуге міндетті. Зиян
келтіруден ... ... ... ... қатынастар ҚРАК-нің
ережелеріне сәйкес реттеледі.
Қоршаған ортаны ластаудың негізгі әр алуан ... ... ... ... биологиялық (жұқтыру), физикалық ... ... ... ... ... тербеліс) басқа да
түрлерінің табиғатқа келтіретін зиянды факторларын ... ... ... органдарға жүктеледі. №16 ... Сот ... ... (9-тармақтың екінші бөлімі), қоршаған ортаны қорғау туралы
заңдарды қолданған кезде соттар кез келген ластанудың емес, қоршаған ... ... ... ... ластанудың ғана заңды мәні
болатынын анықтайды.
Осы Қаулыда “экологиялық тәртіп бұзушылық объектісі” ұғымын анықтауға
байланысты қосымша ... ... (12 ... ... ... ... 2002 ... 11 наурыздағы ... ... ... ... Заңы ... ... азаматтардың өмірін, денсаулығын қорғауды қамтамасыз ету
мақсатында қолайлы қоршаған ортаның және оның ... ... ... алу ... қамтамасыз етудің құқықтық, ... ... ... ... ... заңнамаларға, халықаралық құқықтық ережелерге
(нормаларға) негіз ұйымдардың өндірістік объектілері ... ... ... ... салада, арнайы нормативтік құқықтық акт ... ... ... және әлеуметтік қорғау Министрінің №251-п 2004 жылғы
3-қарашадағы Бұйрығымен ... ... ... ... ... ... өткізу туралы” Ережесі қолданылады (бұдан әрі
№251-п Ережесі). №251-п Ереже Қазақстан ... 2004 ... ... ... ... және ... қорғау туралы” Заңына негіз (20-
баптың 1-тармағының 16-тармақшысы) ... Осы ... ... мен ... ... ... құқықтық актілермен
анықталады. Қазақстан Республикасы 1992 ... 2 ... ... Ұйымының, 1993 жылдың 31 мамырында Халықаралық Еңбек Ұйымының (ХЕҰ)
мүшелігіне қабылданды. Халықаралық еңбекті қорғау стандарттары ХЕҰ-ның ... ... ... ... гигиенасы және өндірістік орта ... және 1977 ... ... ... ... ауаның ластануынан, шуылдың
және тербелістің салдарынан төнетін ... ... ... ... Конвенциялармен [3] анықталады.
Өндірістік объектілерді аттестаттауда жұмыскерлердің денсаулығына,
өміріне өндірістік ішкі және ... ... ... ... және сол ... ... ... анықтау, олардың
зияндылық салдарынан жұмыскерлерді сақтау, ... ... ... көзделеді.
Ресми тәртіпте №251-п Ережеге ... ... 5-ші ... ... ... ... ... тауарларды өндіру және
жасау; пайдалы жер ресурстарын өңдеу; шығару және ... ... ... және
басқа да өндіріс қызмет түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... және құқық қолдану практикасында экологиялық және ... ... ... ... ... ... байланысты,
ғылыми теориялық зерттеулер, ... ... ... ... сай, ... стандарттармен салыстырмалы түрде мемлекеттің
дәйекті бақылауында болуы қажет.
Экономикалық категория ретінде – ... ... ... ... және ... ... жағдайын қалыпты қамтамасыз ету
мүмкіндігіне сай сатылық дәрежесімен анықталады [4, 8 ... ... ... қамтамасыз етудің нышандары – жұмыспен
қамтылу, одан арғы, ілгері ... даму ... ... тұрмыстық жағдайының жақсаруына ықпалын тигізетін барлық
өндірістік, инфақұрылымдылық жүйенің ... ... ... ... ... кезеңінде үміттелген мақсаттарға
жету мүмкінділіктері ұлғая түседі, сонымен қатар мұндай жетістіктер салдары
экономика агенттеріне ... ... ... ... ... жеке ... ... мақсаттары мен міндеттері: еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... ... институтқа тән білгілерін анықтау болып табылады.
Түйінді сөздер:
Еңбек жарақаты, ... ... ... ... ... құқықтық белгілер, зиянды өндіру нысаны.
жұмыс: алғы сөзден, екі тараудан, қорытындыдан тұрады.
Орындау көлемі: бет
І-тарау. Еңбек құқығы жүйесінде материалдық ... ... ... және ... ... ... ... түсінігі.
Кең мағынасында алғанда адам бостандығы дегеніміз индивидтің (тұлғаның(
қоғам мүшесі ретіндегі ... дара ... ... ... ... ... ... тек ұлттық сипат қана емес, сонымен ... та ... ... ... ... ... 1948 жылғы Адам
және азамат құқықтарының жалпыға ... ... ... ... ... ... игіліктерді мойындағанын білдіреді,
ал бұларды мойындау және оларға ... беру – ... ... мен
қауіпсіздігінің басты шарты.
Әр елде, әрбір мемлекетте адам ... ... ... ... ... бір-бірінен өзгешелігі бар, ал бұл ... әр ... ... ... бір ... белең алуына
байланысты. Адам бостандығы туралы әрқилы ... бар ... ... ... шынтуайтына келгенде, қоғамның қандай қағидаларға негізделгеніне,
онда қандай әлеуметтік діни ... ... ... ... ... ... бір ... ортақ тұжырымдама болуы тиіс. Жалпы құқық
теориясына ... ... ... ... ... ... ... өзі
реттейтін қоғамдық қатынас түрі, реттеу әдістері және ... ... ... ... Сондықтан әрбір құқық саласын, соның ішінде
еңбек құқығын меңгеру оның құқықтық санаттарын игеруден басталады (1(.
Адам бостандығына ... ... ... объективтік негізін
құқықтардың өзіндегі жалпылық, негізгі құқықтардың жалпы адамзаттық сипаты
құрайды. ... осы ... әр ... тараптан (философиялық, діни,
этикалық, таптық және т.б.) келетініні рас, әйтсе де ... ... ... ... сонда ұштасып, тоқайласады, осы мәнінде оны ... ... бұл ... ... элементіне айналады. Жалпы қағидалар
құқық жүйесі мен қоғамдық қатынастардың дамуының мәнін білдіреді. Міне, ... де ... ... ... пада ... ... ... құқығының
мәнді санаты ретінде қазіргі ... және ... ... ... ... Әр ... әлеуметтік-экономикалық жүйелерде
құқықтың мазмұны ... ... ... бұл ... ... сипаты құқық
атауының жалпы адамзаттық мәнін, неғұрлым терең мағыналы жалпы адамзаттық,
әлеуметтік мүдделер мен ... ... ... және әсіресе,
аяқ асты етпеуі тиіс. Жалпы адамзаттықтың басымдығын ...... ... ... ... ... тұс осы (2(.
Күні кешеге дейін адам құқығы мен бостандығы тар өрісті нормативтік
мәнге ие болып ... ... бұл ... өзі ... ... ... жиынтығы ретінде танылғанын, мемлекет адамның ... ... ... де ... әлі ... ... ... Ал мұның қандай
сорақылықтарға апарып соқтырғанын ... ... ... ... ... өткен 8 сессиясында Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаев жан түршігерлік фактілермен бұлтартпастай етіп ... ... ... басқа деректермен қатар, ОГПУ-дің 1923 жылы ақпанда шыққан,
Ленин қол қойған құпия ... ... ... Бұл пәрменде ешқандай
тергеусіз, сотсыз көздері құртылуға тиісті адамдардың тізімі беріліпті,
олар:
“... 1) Революцияға ... ... ... ... бұрынғы мүшелері;
2) монархиялық одақтар мен ұйымдардың барлық бұрынғы мүшелері; 3) тәуелсіз
егіншілік одақтарының барлық бұрынғы мүшелері; 4) ежелгі ... ... ... өкілдері; 5) жастар ұйымдарының барлық бұрынғы мүшелері
және т.т. (4(.
Жалпы құқық салаларының, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... ретінде ең әуелі елдің Ата
заңынан бастау алады. Мәселен, біздің ... бұл ... ... ... “Адам және азамат” атты 2 ... ... ... ... ... құқығының жалпыға ортақ, абсолюттік сипатын мансұқтап, оған таптық
тұрғыдан қараудың өкініші бітпес ащы сабақтары осындай. ... ... ... ... ... да, сол ... ... қиын-қыстауларға тап
келсе де демократияны тұқыртып, адам құқықтарын шектеуге, азаматтардың
ажырағысыз және ... ... ... мен ... ... ... еш ... Зәрердей нәрседе адам құқығының
басымдылығынан ауытқу кең құлашты өрескелдіктерге, заңсыздықтың ең ... ... ... кәдік. Адам құқығының сөзсіз, мызғымас ... иә бар, иә жоқ – ... ... ... көлгірлік реңктері болуы
мүмкін емес. Қазақстан Республикасының Ата заңы ... және ... ... ... ... ... әркімнің
еңбек ету бостандығы, қызмет пен кәсіп ... ... ... ... ... талаптарына сай еңбек ету жағдайы; еңбегі үшін нендей ... ... алу; ... ... ... ... ... қоса алғанда, заңмен белгіленген тәсілдерді қолдана отырып, жеке
және ... ... ... шешу құқығы; демалу құқығы және т.б., құқықтар.
Конституцияқұқық пен ... ... ... ... ... жан-
жақты реттеудің негізі болып табылады (6(. Бірақ конституциялық құқық адам
мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын заңдардан, соның
ішінде еңбек заңдарынан іздестіру керек (6(.
Адамның ... ... ... мемлекеттің мойындау-
мойындамауына қарамастан, қоғамдық дамудың нәтижесі ретінде, адамның әр
алуан ... және ... ... ие ... ... мүмкіндігі
сипатында өмір сүреді. Адамның бостандығы дегеніміз оның қоғаммен қарым-
қатынасының алуан айшығын бейнелейтін ... ... ... ... ... заңдық сипаты “адам-қоғам” байланысының “азамат –
мемлекет” байланысына ... ... ... Адам ... ... ... ретінде көрінеді, оны шындықтың өзінен туатын нақты
құқықтар ... ... ... десе де ... ... осы ... ... тікелей әлеуметтік талап-тілектерден көрініс табады да
құқықтық сана ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі құқықтық әлеуметтік негізіне айналады. Адам
бостандықтары құқықтық сана тетігі арқылы қоғамдық қатынастарды ... ... ... және ... ... ... ықпал
етеді, сөйтіп, олардың табиғатына сай келетін қажетті идеологиялық нысанды
талап ете ... оны тек ... ... түрінде ғана емес,
заңдық нормалар түрінде де, тиісті құқықтарды, бостандықтарды, міндеттерді
заң жүзінде бекіту, ... іске ... ... ... түрінде де қамтамасыз етеді. Заңда, құқық нормаларында айтылған
және бекіиілген жеке адам ... ... ... ... ... ... Адам ... азаматтардың іс жүзіндегі құқықтары болуы
үшін, яғни мемлекет ішіндегі құқықтық нақтылыққа ... үшін ол ішкі ... ... ... ... ... ... ішкі құқық
тұрғысынан алғанда адам бостандықтары дегеніміз халықаралық ... ... ... және ... ... мойындауына байланысты,
енді басқа деңгейдегі құқыққа айналған қоғамдық талаптардың дәл өзі. Өмір
сүру, еңбек ету, ... ... ие болу ... ... ... ... ... және заң жүзінде бекітілуіне қарамастан
өмір сүреді, ... ... және ... күйінде олар
жүзеге аспай, тек игі тілек, жақсы ниет болып қала береді.
Еліміздің ... ... ... даму ... ... ... ... еңбек ету бостандығына қол жетіп, оның ... ... ... және ... жағдайлар жасалды. Соның арқасында 1993 жылғы
Конституцияның ... ... ... ету ... ... ол
әрбір адамның дербес өндіруші ретінде ... ... ... ... өз
қалауына, қабілетіне және арнайы ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай мемлекеттік меншік пен ... ... жол ... олар заң мен сот ... тең деп ... ... қолданыстағы Конституциясында бірталай еңбек
құқықтары адам құқықтарының санатына жатқызылған. Әңгіме еңбек ... ... ... ... ... ... ... және ең төменгі
мөлшерден кем болмайтындай етіп еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... жеке дара және ұжымдық еңбек дауларына
деген құқық, ... ... ... шығу құқығы, демалу құқығы, сондай-ақ
жұмыскерлердің өз ... ... үшін ... ... құру ... ... отыр.
Адамның негізгі құқықтары мен бостандықтары халықаралық және ұлттық
құқық жүйелерінде, Адам және ... ... ... ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық шартта,
Экономикалық және мәдени құқықтар туралы халықаралық шартта ... ... ... күші ... ... ... өйткені оларда адамның тікелей табиғи құқықтары тоғысқан.
Халықаралық құқықтық актілерде негізінен еңбек ету құқығы ... ... да ... ету ... тікелей бекітілмейді. Дегенмен бұл
актілердің ... ... ... ... ету ... ... ... етуден туындайды. Өйткені, еңбек ету бостандығы болмайынша,
еңбек ету құқығы туралы сөз айтудың өзі ... ... ... да Қазақстан
Республикасы Конституциясы 24 бабының 1-тармағында халықаралық актілер
бойынша еңбек ету ... ... ... ... ... деп ... ... Демек, еңбек ету бостандығы өзінің қағидасы,
мақсаты мен мазмұны бойынша халықаралық құқыққа ... ... ... ... Заң ... Қазақстан Республикасындағы еңбек бостандығына
Конституцияның құқығын іске асыру процесінде туындайтын еңбек қатынастарын
реттейді” деп атап ... ... ... Еңбек туралы
Заңының кіріспе бөлімінде. Демек, Конституцияның 24 бабының ... ... ... ету бостандығын жүзеге асырудың реттеу “Еңбек
туралы” Заңға жүктеледі. Бұл Заң жеке ... ... ... ... ... ... ... құқықтық тетігін бекітеді. ... мен ... ... ... ... құқығы
саласынан іздеу керек. Оның мәнісі ... ... ... ... ... соны тиісті дәрежеде пайдалануын, сондай-ақ оны ... мен ... ... ету ... бұған қоса осы құқықтарды жүзеге
асыруға байланысты туындайтын қатынастарды реттейтін еңбек туралы нормалары
заң мен оның ... ... ... ... ... ... ... мәртебенің құрамдас бөлігі болып табылатын әрі табиғи
құқықтан ... ... ... ... ... әмбебап актілерде
бекітілген, еңбекпен реттеудің негізгі сипаттарымен белгіленген және ... ... ... ... ... ... ... Адамның халықаралық еңбек мәртебесі халықаралықеңбек мәртебесі
халықаралық кеңестерде және конференцияларда ... ... ... ... және ... ... ... халықаралық
шартта лайықты ақысы бар жұмыс түрін таңдау құқығы (6 бап), ... және ... ... ... деген құқығы (7 бап), өзінің
экономикалық және әлеуметтік мүдделерін қорғау құқығы (8 бап) ... ... орай ... ... ... бір ... алады да толық
жұмыстылық саясатын қамтамасыз ... Көп ... ... ... ... де, бұл ... ... шешімін тапқан жоқ әрі, оның ... ... және ... ... ... ... ... тетіктері жасалған жоқ.
Адам құқықтарының хартиясында: адам құқықтарының жалпыға ... 7, 20, 21, 25, 26, 29 ... ... ... құқықтары
мен бостандықтары бекітіп бергеніне қарамастан бізде әлі ... ... өз ... ... қызметке тепе-тең араласу, адамның өзінің
және отбасы мүшелерінің лайықты өмір ... ... ... қанағатты
ақы алу құқығы іске аспай келеді. Бұл жайлар Қазақстан ... ... ... қағидалары ретінде еңбек заңнамасында ... ... ... ... ... ... ... барлық халықтар мен мемлекеттер ... ... ... мен ... ... ықпалдасу, оларды ұлттық және
халықаралық прогресшіл ... ... ... ету ... ... алдындағы абзал міндеті ретінде аталады.
Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық шарттың 2 бабында
мемлекеттің өз ... ... және өз ... барлық адамдарды
құрметтеу және олардың Шартта көзделген, соның ішінде 8, 21, 22, ... ... ... еңбек құқықтарын қамтамасыз ету міндеті атап
көрсетілген.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын лайықты ... ... ... ... ету, демократиялық қоғамдағы моральдың, қоғамдық
тәртіптің, ... ... ... ... ... ... адам ... қойылатын шектеулердің егжей-
тегжейлі ... ... Бұл ... ... оның әрбір егеменді
мемлекетте конституциялық түрде бекітілуінен де көрінеді.
Қоғамның әрбір мүшесінің конституциялық ... ету ... ... ... саладағы құқықтары мен
бостандықтарының арасындағы ең бастысы, негізгісі. Демек, ол – еңбек құқығы
мен ... ... ... ... ... ... ... Осыдан келіп,
еңбек ету бостандығы еңбекке байланысты қатынастарды құқықтық ... ... ... ... ... тұжырым туады.
Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) құқықтық актілері адамның халықаралық
еңбек мәртебесінің ... ... ... ... келгенде ХЕҰ
Конвенциялары мен Кепілдемелерін құқықтық реттеудің мән-мағынасына қарай
бөлуге болады.
ХЕҰ-ның еңбек ... өзін ... ... ... ... ... ... және өз бетімен еңбек
ететіндердің әр алуан құрамын қамтиды, халықтың ... ... ... нормаларын белгілейді. ХЕҰ-ның 1978 жылы еңбек мәселелерін реттеу
туралы №150 Конвенциясы еңбек ... ... және ... ... ... ... ... бекітіп берді.
Конвенцияның 7 бабында заң ... ... ... істеушілер санатына
қосылмайтын адамдардың: жалданбай жұмыс істейтіндердің, тұрақты жұмыс күшін
пайдаланбайтындардың, ресми емес секторда жұмыс ... ... ... пайдаланбайтын арендаторлардың, үлескерлердің және ... ... ... ... мен ... кәсіпорындар мүшелерінің, салт-дәстүрлер бойынша жұмыс
істейтіндердің еңбек жағдайына және еңбек ... ... ... ... кезең-кезеңімен қамту туралы айтылады (7(.
Жұмыстылықтың бір түрі ретіндегі коопертивтік еңбек мәнінде де ХЕҰ-ның
бірсыпыра актілері ... ... ... ... ... ... ... рөлі туралы ХЕҰ-ның 1966 жылғы №
127 ... ... құру ... және мәдени дамудың,
адамзат өркендеуінің аса маңызды жолы ... ... ... құқықтық актілерінде алуан санаттағы адамдардың әлеуметтік еңбек
қатынастары ... ... ... қатысты (1921, 1975 жылдардағы №
12 және № 138 Конвенциялар, 1921 жылғы № 13 және № 14 ... ... (1921 ... № 12 ... ... қатысты,
залалды жұмыстарда істейтіндерге, мүгедектерге, т.б. қатысты.
ХЕҰ құқықтық ... ... ... ... үш ... ... мән беріледі, бұл өзі шын мәнінде кәсіподақтар қызметінің
негізін құрайды және кәсіподақ заңнамасының құрамдас бөлігі болып табылады.
Адамның және ... ... ... бірі әрі ... (заңдық емес), әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ету ... мәні мен мазмұнын ашып көрсету –
ұсынылып отырған диссертациялық жұмыстың алға қойған ... ... ... ... ... ету ...... еңбек
аясындағы құқықтық жағдайын зерттеп-зерделеуге деген жеке бастың көзқарасын
бейнелейтін санат; ол заңңнаманы дәл ... ... яғни ... ... адам үшін өмірлік маңыздылығы, мәнділігі жағынан жетілдіру
қажеттігін неғұрлым дұрыс түсінуге мүмкіндік береді. Азаматтың ... ол ең ... ...... өз ... осы ... ... қай деңгейде және қандайлық көлемде қамтамасыз
ететінін әрі оларға қандай ... ... ... Республикасы Конституцияның (1995 жылғы) қабылдауымен дейді
К.А. Шайбеков, азаматтардың конституциялық еңбек ету құқығының ... ... яғни ... ол ... ету ... және кәсібі мен қызмет
түрін таңдау құқығын қамтиды (8(.
“Адамның еңбек ету бостандығы” дегеніміз – еңбек ... ... ... ... ... бұл қажеттілік идеялар, адамның қоғамға,
мемлекетке қоятын талаптары ... де, осы ... ... ... ... ... ... да бола береді (9(.
Азаматтардың нақты өмірде пайдаланатын құқықтары мен бостандықтарының
жиынтығы олардың құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайын сипаттайтын, азаматтардың және
қоғамның түбегейлі мүдделерін ... және ... ... ... ... ... мен ... заң
әдебиетінде негізгі немесе конституциялық құқықтар, ... ... деп атау ... (10(. ... ... мен ... негізгі болатын себебі ең алдымен олардың
мазмұнына ... ... олар ... мен оның ... ... ... азаматтары арасындағы неғұрлым мәнді, қағидалы қатынастар ... ... және ... қоғамдағы жағдайы үшін негіз ... ... де ... ... ... ... ету ... мынандай
сипаттары бар:
1. Жалпыға бірдей; демек, ол азаматтардың әлеуметтік тегіне, нәсілдік
немесе ұлттық қатынасына, жынысына, біліміне, ... ... және ... жай-жапсарына қарамастан олардың бәріне бірдей ортақ.
2. Кепілді; бұл кепілдікті мемлекет қамтамасыз етеді.
3. Теңдей кепілдікте; демек, сөз ... ... ... ... ... мемлекет азаматтардың барлығына теңдей заң мүмкіндігін беруге ... ... ... ... ... ... құқықтардың басқа да
қасиеттерін көреміз. Мәселен, солар сияқты бұл да азаматтардың қолданыстағы
заңнамада бекітілген барлық еңбек ... ... ... ... бұларға қарағанда оның заңдық күші де ... әр ... ... ... ... ... ... түртеп
келгенде, еңбек етуге деген ... ... ... ... қайшы келмейтіні содан. Тарихи тұрғыдан алғанда да, қазіргі уақытта ... ... ... ... ... констуциялық құқықтық заңдық табиғаты
жөнінде пікірлер алуандығы ... ... ету ... ... ... ... ... бір элементі және ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ... екі көзқарас
мазмұны мен дәйектемесі жағынан бірменді емес. Бірінші жағдайда авторлар
азаматтардың негізгі ... ... ... ... элементтері
санатына (11(, азаматтық құқық қабілетіне (12( немесе еңбек ... (13( ... ету ... ... ... сапасы бар дей келіп, кейбір
ғалымдар ол құқық қатынастарынан ... өмір ... десе (14(, ... ... ... ... қатынастарында (15( немесе айырықша,
неғұрлым жалпылама құқық қатынастарынан көрінеді (16( ... Енді ... ... ету ... тек ... құқық тұрғысынан
субъективтік деп мойындаса, еңбек құқығы тұрғысынан құқық қабілетінің
элементі деп ... ... ... ... ... жүрген Негізгі Заңы Заңы
Қазақстанды “демократиялық, ... ... және ... ... ... ең ... ... – адам және адамның өмірі, құқықтары мен
бостандықтары”, – деп айдай әлемге ... ... ... ... Қазақстан
өркениетті қоғамға тән үрдіспен адамды және адамның өмірін, ... ... ең ... ... деп таныды. Оның мәнісі – адам, оның
өмірі, құқықтары мен бостандықтары ендігі жерде мемлекет ... ... ... жеке ... ... өмір сүруі мен еркінжетілдіруін қамтасыз
ету басты мақсат саналады деген сөз. Адамның ... мен ... ... бағалап дәріптеу өз кезегінде еңбек
құқығы қағидаларына да жаңаша сипат беретіні сөзсіз.
“Субъективтік құқық”, “объективтік ... ... заң ... ... ... жақсы пайымдалған. Субъективтік құқықтық жағымды
мазмұнын байыптауға С.Н. ... ... ... зор. Субъективтік
құқықты құқық құзіреті иесінің өз іс-әрекетіндегі мүмкіндікнемесе еркіндік
өлшемі деп қарастырып тұңғыш рет ... ... сол ... (18(. Содан
соң субъективтік құқықтық анықтамасын толықтырып, жетілдіре түсуге Н.Г.
Александров пен С.С. Алексеев те ... ... ... ... де, ... ... ең сәтті анықтамасын берген М.С. Строгович болды: ... ... ... ... құқық нормасында көрсетілген және
сонда бекітілген:
а) белгілі бір әлеуметтік игілікті пайдалану мүмкіндігі;
ә) ... бір ... ... және ... ... талап ету құзыреттілігі;
б) құқық нормасы белгілеген шеңбердегі қылық, әрекет еркіндігі” (19(.
Сондай-ақ оның: ... ... ... ... болатын себебі –
оларды оған заң бекітіп ... ... ... құқық қатынастарына
қарамастан оларға иелік етеді, қолданады; ал белгілі бір заңдық фактінің
болуына ... ... ... ... қатынастар – азаматтардың құқық
қатынастарына қарамастан ие ... ... ... ... ... пікірлерінің де жаны бар. Біздіңше, субективтік құқықты тек ... ... ғана (20( деп ... ... пікірі онша діл
емес.
Еңбектік құқықтық қабілеттілігі әрекеттік қабілеттілігі бар адам ... ... ... бола ... ... жалпыға бірдей тәртіп
бойынша жасы 16-ға толған азаматтар “жалдамалы еңбек құқығына” ие ... бұл ... ... ... ... ... қарастырылған.
Еңбек құқықтық субъектілігінің жас өлшемі ең алдымен жас жұмыскерлердің
денсаулығын қорғау мақсатында белгіленген.
Азаматтық-құқықтық келісім-шарт бойынша ... ... ... ... 18 жасқа толған азамат еңбек ету бостандығының субъектісі бола
алады, ал 14 жастан ... ... ... ... ... ... ... толмаған азаматтардың еңбек ету бостандығына шектеу
қойылады, бұл жаста олар ... ... ... ... өздерінің
жалақысына, стипендиясына иелік ете алады, өздерінің ғылыми, ... ... ... жаңалықтарына, өнертабыстарына, ... мен ... ... авторлық құқығын жүзеге асыра алады.
Ал 14 ... ... ... ... жасөспірімдердің ұсақ-түйек
тұрмыстық мәмлелер жасап, несиелік мекемелерге өз ... ... ... ... етуге құқығы бар – мұны оларға иелік етуге құқығы бар – мұны
олардың еңбек ету бостандығын жүзеге ... ... ... ... ... ... 16 ... бастап кооператив мүшелігіне
өтуге, ата-аналарының келісімі бойынша кәсіпкерлік қызметпен айналысуға
құқылы. Кәсіп түрін ... ... ... ... ... ... ... бірі. Мұның мәнісі – азамат бейіміне, қабілеті мен
ынтасына қарай өз ... ... ... қай ... қай мамандық
бойынша сататынын өзі шешеді деген сөз. Жасы 15-ке ... ... ... ету ... ... бола ... ... каникулы
кезінде жұмыс берушілерге өздерінің еңбекке қабілеттілігін сатумен қатар
олар, творчестволық ... ... ... ... ету ... да ... ... асыра алады. Көркем шығармалардың авторлары, өзге де өнер
туындыларының орындаушылары ретінде олар бұл құқығын ... та ... ... қазір еңбек ету бостандығының объектісін неғұрлым кең
мағынада: қоғамдық өндіріспен ғана ... ... ... де, ... ... жеке ... қажеттері мен қоғамдық қажеттерді қанағаттандыруға
қатысты, Қазақстан ... ... ... ... кез ... байланыстырып қарастыру жайында сөз етуге болатын сияқты.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 24 бабында еңбек ... ... ... ... ... бір ... жауабы жоқ, онда
еңбек ету бостандығы қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай ... ... ... ... сөз ... Осыған байланысты ... ... ету ... сөз ... ... байланысты кейбір
зерттеушілердің еңбек ету бостандығын еңбекті қорғау құқығының дәрежесіне
дейін төмендету оның (еңбек ету ... ... ... ... ... ... пікірі қолдауға тұрарлық.
Сөз болып отырған мәселелер ... ... ... 1993 жылғы Конституциясының өзі айқын ілегрілеушілік
сипатта болған еді. ... 1978 ... ... КСР-і Конституциясындағы
еңбекке қабілетті азаматтардың еңбек ету міндеттілігі туралы норма мұнда
атымен жоқ. Демек, бұл ... ... ... ... ету ... ... ... қабілетті барлық азаматтардың еңбек ету міндеттілігі
қағидасы мансұқталды ... сөз. ... ... ... ... қамту және
адамды адамның қанауына жол бермеу саясатына негізделген баршаның еңбек ету
міндеттілігі мен ... ... ету және оны ... ... ... еңбек етпегені үшін қылмыстық қудалау теориясы
мен тәжірибесінен бас ... ... 1993 ... ... ... еңбек
бостандығына, яғни қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға, еріксіз еңбекке
тыйым сала отырып, адамның өз жұмыс ... өзі ... ... ... ... және ... мүмкіндіктер мен алғышарттар жасап берді деуге
толық ... ... ... Республикасы Конституциясы 24 бабының мазмұны 1966 ... ... ... ... ... ... ... ету
бостандығын кез келген адамның өзі еркін таңдап алған немесе еркін келісім
берген еңбегі ... ... ... ... ету ... ... қағидасына толық сай келеді. Ал мемлекет тиісті шараларды,
соның ішінде толық және жемісті жұмыстылық саясатын ... ... ... осы
құқықтың орындалуын қамтамасыз етуге міндетті. Ата заңымыздың аталған
бабында еңбек ету ... ... ... ғана емес, дербес өнім
өндірушінің де еңбек етуге ... ... ... ... қатынастардың өзгеруі, өмірдің барлық саласында нарық
қатынастарының белең алуы еңбек ету ... да кең ... жол ... ... ... ... құрал-жабдықтары арқылы
өзінің өмір сүруіне қажетті материалдық және ... ... ... ... ... ... кез ... еңбекке қабілеті
оның меншігі деп танылады. Өзінің еңбекке қабілет-бейімін қалай жұмсайтын
десе де әркімнің өз ... бұл – ... ... ... және оны ол ... немесе келісім-шарт негізінде іске асырады. Қазақстан Республикасы
“Халықтың жұмыстылығы туралы ... ... ... қамтамасыз етілген
адамдар санатында жұмыс ... ... ... ететіндер ғана емес,
кәсіпкерлер, дербес еңбекпен шұғылданушылар, фермерлер сияқты ... ... ... де, ... ... ... ... де
саналады. Жеке кәсіп орнын ашып, өзі ... ... адам ... ... ету
бостандығын іске асырушы болатыны даусыз; ол өндіріс ... ... ... алатыны өз алдына, сонымен бірге ол ... ... ... ... ... ... жасап отырады, оның еңбек ... ... ... ету бостандығының конституциялық құқық ретіндегі ... ... оны ... ... байланысты қатынастарды зерттеуді адамның және
азаматтың өзге де ... және ... қоса ... ... жүргізу қажет; сонымен бірге бұл құқықты меншік құқығынан бөле-жарып,
оқшау ... ... да ... ... еңбек ету құқығын жүзеге асыруға
ең алдымен құқықтық емес амалдар, әсіресе шаруашылықты дамытуға бағытталған
экономикалық ... ... ... құқығы – адамның негіз қалаушы құқықтарының бірі, оның маңызы
өмір сүру құқығы мен ... ... ... кем ... ... ... Н.С.
Колесов былай дейді: “Меншік бостандық пен құқыққа өркениетті тиянақ жасап
береді, жеке меншік құқығы болмаған ... ... ... бәрі ... айырылады” (21(.
Локктың басқару туралы екінші трактатына бақсақ: ... ... ... ... ... өз ... яғни ... өмірін, бостандығы
мен мүлкін қорғау еркі болады, ал билік басындағылар қандай да болсын ... өз ... тыс ... ... ... 1766 ... Вирджиния
Декларациясында адамды өмірінен, бостандығынан және меншігінен ... ... ... ... ... ... өзі ... кең
мағынасында алғанда – тіршілік, бостандық және дүние-мүлік (еңбек етуге
қабілеттілік), ал ... тар ... ол – жер және ... Адамның
және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының Француз Декларациясында (1789
жылы) адамның табиғи және мәңгілік құқықтарын сақтаудың ... ... ... ... ... ... және ... қарсылық
құқықтары қосылған. Ал 1948 жылғы 10 ... ... ... ... ... ... 17 ... әр адамның жекелей
де, басқалармен ортақтасып та меншікке иелік ету құқығы бар ... ... өз ... ... айыруға болмайтынын айтылған.
“Меншік” санатының азаматтық-құқықтық айқындамасынан арна тартсақ бұл
ұғымды белгілі бір объектілердің субъектіге ... деп ... ... ... ... ... қабілеттілігі тек соның өзіне тиесілі объект
бола ал ... ... ... ... ... ... деп қарау керек,
ал оны қалай жұмсайтыны адамның өз ... ... ... ... ... ету құқығын жүзеге асыруы өзге ... ... мен ... ... солардың ішінде ең маңыздысы – меншік
құқығын мансұқтауға тиіс. Қолданыстағы еңбек заңы, бір ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, нарықтық
экономикалық талаптарына, өндіргіш күштердің дамуына және ... ... ... ... мен ... ... мүдделерін
барынша еркін қанағаттандыруға сайма-сай келуі керек.
Кәсіпкерлердің жалдамалы жұмысшылар мен қызметшілер ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдығына иелігі жоқ және
еңбек ету бостандығын іске асыруға өздерінің еңбек ... ... ... ... ... ... рыногы пайда болғанын және екіншіден,
сол жұмыскерлермен қарым-қатынасын келісім-шарт жасасу арқылы болатын еркін
жалдау ... ... ... Жеке ... ашқан, өзінің еңбек ету
құқығын кәсіпкерлік нысанында пайдалануға бел байлаған ... ... ... ... ... ... ... етуге құқылы. Жалдамалы
еңбектен туатын қоғамдық қатынастарды мемлекеттік реттеудің белгілі бір
шегі болуы ... ол ... ... қандайы болса да кәсіпкерліктің
еркіндігіне нұқсан келтіреді, демек, елдің экономикалық дамуын тежейді.
Еңбек заңын жетілдіру еңбек келісім-шарттарын ... ... ... қағидаларын сақтау бағытында жүзеге асуы тиіс. Еңбек келісім-
шартын жасауда және оны ... ... ... көп ... ... қажет,
меншік құқығы адамның негізгі құқығы деп саналуы керек, ... ... ... ... ... ... меншік иелерінің құқықтары есебінен, олардың пікірімен
санаспастан ... ... Жеке ... ... ... ... ... құқықтарын шектеу болып шығады, оның әлеуметтік мүмкіндіктерін
кемітеді. Барлық меншік ... ... ... ... құқықтары әншейін бос сөз ... ... ... ... ... және соған сәйкес еңбек рыногындағы бәсекелестікті
шектеу оны реттеу арқылы ... ... ал ... ... ... ... пен ... Еңбек рыногын реттеп, жөнге келтіру ... ... беру ... ... ... рөл атқаруы тиіс. Бұл ретте
еңбек құқығының: қатынастарды келісім-шарт арқылы реттеудің әрекет ету және
қолдану аясын ... ... және оған ақы ... ... ... және ... ... реттеудің
арақатынасын соңғы екеуінің пайдасына қарай өзгерту сияқты даму үрдістері
сақталуы керек (5, 13 ... ... ... құқықтық құжаттарында еңбек қатынастарын
реттеудің үштараптық ... зор мән ... ... келіссөздер
туралы 1981 жылғы № 154 Конвенцияға және ұжымдық келіссөздерге ... 1981 ... № 163 ... ... еңбек қатынастарын реттеудің
негізгі жолы нормативтік-шарттық реттеу болып ... Кез ... ... ... ... ... еркіндігіне шек
қойылмауы керек. Әкімшылыкті екіқабат әйелдермен, 1,5 ... ... бар ... ... 14 жасқа толмаған жалғызілікті аналармен,
жас мамандармен т.б. ... ... ... немесе жұмыстан босатылған
адамды басқа бос ... ... ... ... ... ... мәжбүрлегенде,
мемлекет азаматтардың әлеуметтік жағынан қорғалмаған ... ... “өз ... алып, кәсіпорынның “мойнына” жүктейді. Экономикадағы
жеке ... ... ... жеке ... ... ... сарқыншағы” емес, толыққанды шаруашылық субъектілеріне айналған
қазіргі жағдайда әр ... ... ... ... ... ... ... нормаларын бекіту мәселесі күн тәртібінде
тұр. Еңбек ету бостандығын кең ауқымда ... ... ... (3, ... ету ... ... мазмұны туралы мәселені шешу еңбек ету
бостандығының мәнін анықтаумен тығыз ... Бұл ... ... ... практикалық та маңызы бар. Оның қалай ... ... ... ету ... тәрк ... ... қорғаудың әдістері мен
шектері айқындалады.
Еңбек ету бостандығын іске асырудың екі ... ... ... ... бостандыққа ие болу кезеңі;
– бостандықты іске асыру кезеңі.
Жұмыскерлердің ие болу кезеңіндегі еңбек ету бостандығы ...... ... ... ... азаматтардың еңбек ету мүмкіндігі. Іске
асыруға дейінгі ... ... ... еңбек ету бсоатныдығы туралы
айтқанда атап көрсететін нәрсе: қолданыстағы ... ... бұл – ... ... өз ... бір дербес кезеңі, оны жүзеге асырудың өзіндік
кепілдіктері болады. Біздің ойымызша, іске ... ... ... ... жұмысшы немесе қызметші (жалдамалы жұмыскер) ретіндегі еңбек ету
бостандығы есебінде ғана емес, сонымен бір мезгілде “кәсіпкерлік еңбекке”
деген ... ... де ... ... ... ... ету бостандығының
мазмұны құқық құзыреттіліктерінен құралады, яғни ол – ... ... ... ... ... ... ... етуге деген
конституциялық құқықтан шығатыны: еңбек ету бостандығының объектісі ретінде
еңбек қызметі осы ... ... ... ... ... ... қалайды: біріншіден, еңбек қызметінің ... ... ... ие ... ... ... саны мен ... және мемлекет белгілеген ең аз мөлшерден кем болмайтын ақысымен қоса
сол жұмыстың тұрақты болуы (7, 13 б.(.
2.1. ... ... ... ... ... ... болу негізінің бір себептері бұл ... ... ... мұнда жұмысшының бюджеттік мүмкіндіктері
мен қажеттілік арасындағы қолайлы ... жоқ, ... ... ... құру ... ... ... жету болып
табылмайды.
Жеке еңбек дауы пайда болу ... ... ... ... ... ... ... құқығын жүзеге асыру бойынша дауласып жатқан
жақтармен түрлі баға беру ... ... ... ... дау жеке ... себептері: жұмысшылар жұмыс беруші мен тең
құқылы қызметі жайлы таласқа түсу немесе жаңа еңбек ... ... дауы ... факторлар себептеріне байланысты пайда болу
мүмкін, оларға:
– жұмыс беруші жағынан ... ... ... үшін ... ... ... ... және заңдық қызығушылықтарына
менсінбеушілікпен қарау. Ал жұмысшылар жағынан еңбек міндеттеріне негативті
қарау, яғни, себепсіз кезігу, жұмыс орындау нәтижесінде жұмыс ... ... ... жауапкершілікке тартады.
– еңбек заңдылықтарын білмеу немесе жеткіліксіз білу, еңбек шартының
жақтарын төмен дәрежедегі ... ... алып ... жеке еңбек дауының пайда болу шартты түрде 2 негізгі топтарға
бөлуге болады:ъ
1-топ – субъективті сипаттың ... ... ... ... ... немесе біллмеу);
2-топ – объективті сипаттың себептері (еңбек ұйымының нашар болуы,
еңбек жайлы заңды ... ... ... ... ... ... алушы жұмысшылардың еңбек құқын
қорғау.
Қазақстан Республикасынің Конституциясы ... ... ... ... ету үшін ... кең ... ... мен
міндеттерін ескереді. Ол адам бостандығы мен ... ... ... мойындайды. Адамзатқа және адамға арналған құқық пен бостандықтың ... ... ... 2 ... және де басқа да
бөлімшелерде көрініс тапқан. Бұның бәрі тұлғаның құқы мен ... ... ... ... ... ... – бұл ... актілерде және
мемлекетпен әдіс ... ... сол ... ... ... ... ... іске асырылады. Қорғау қызметі орындалмаған заңдық
міндеттері мен еңбек құқын бұзудан туындайтын ескеру, ... алу және ... ... ... жиынтығы [48]. Жұмысшылардың еңбек құқын
қорғаудың ... ... ... ... ... дауын шешудегі тәртіп
Қазақстан Республикасы Конституциясының 2 бабы 13 бапқа ... ... ... ... сотпен қорғауға құқылы. Жеке еңбек дауын реттейтін
нормативтік құқықтық актілердің ішіне ... заңы ... Оның 11 ... ... ... ... ... сотқа өтініш түскен күннен бастап екі ай
мерзімінде қарастырылады және де ... Тек қана ... ... құру
жұмысы 1 ай мерзімінде қарастырылады және де шешіледі (174 бап ). ... ... дау ... ... және де ... ... себебі
әлеуметтік – еңбек қатынастар саласы өзінің ... ие және ... ... ... ... Конституциясында бекітілген
ерекше өздерінің ережелері бойынша қорғауды ... ... ... ... ... бұл сала ... ... институттарымен дәстүрлі
орындалады;
Жеке еңбек дауымен дәстүрлі түрде құқықтық нормативтік ... ... ... ... ... ... ... пайда болған
келіспеушілікті түсіндіреді. Өкінішке орай ... ... ... еңбек
заңы “Жеке еңбек дауы” мен “ұжымдық еңбек дауы” ұғымдарына ... ... ... ... ... даму дәрежесінде еңбек
дауы ретінде реттеу заңдылығына нақты қатынас қажет екендігі ... ... ... өту, ... экономикасының әлемдік
жүйе интеграциясы ... ... ... ... анықтамасыз және адамзат саласындағы еңбек сияқты ... ... ... ... іске ... ... еңбек құқын сақтайтын маңызды ... ... ... ... ... ... ... Оған қоса құқық қорғау қызметін
еңбек дауын шешу процесінде ... ... ... республикада жеке
еңбек дауын қарастыру ісі бойынша ... ... ... ... сот.
Он жыл көлемінде еңбек дауын қарастыру бойынша ... ... ... мен сот ... ... заңдарды есептемегенде
барлық даулар рәсімделген. Соттардың 3-съезінде ... елде ... ... ... альтернативті әдістерді дамытуға қажет ... ... ... Егер ... ... ... ... третилік және
әлемдік соттар жайлы көптеген сауалдар жүрсе, жеке ... ... ... ... ... ... ... жағынан ешбір
ойлар туғыздырмайды. Сонымен қатар бұл ұйымдар мысал ретінде елде третейлік
соттарды құру қажеттілігі айтылмайды.
Келісім комиссиясы өзінің ... ... істі ... ... ететін жағдайда мамандарды шақыруға бөлек тұлғаларға техникалық және
бугалтерлік тестерді жүргізуге тапсырыс ... ... ... ... ... ... оппоненттер елдегі сот жүйесінің қызмет сауалдарын
дұрыс түсінбейді, сонымен қатар тек қана халықаралық пен қоса ... ... ... ... ... ... білмейді. Сөйтіп
азаматтық және азаматтық-процессуалды заңнама азамат құқықтарын трейлік сот
арқылы қорғау мүмкіндігін ... ... ... әлем ... ... ... ... қоғам субъектілерінің конфликтілерін шешуде ... ... ... ... ... ... шешу және ... соттардың
альтернативті түрі мемлекеттік сот құрылымына парасатты қосымша болып
табылады. Олар легативті және ... ... пен шарт ... ... ... ... заңнамасы бойынша третейлік сот
мемлекеттер сотының ... ... ... ... олар ... және де ... пен ... сот мүдделері үшін
ынтымақтасады. Құқықтық ... ... шешу ... ... кең қолданысын алды. АҚШ-та даудың 9
Пайызын сот шешімінің басталуына дейін көнерлік процедуралары арқылы
шешіледі. Қытай мен Жапон елдерінде ... ... ... конфуциалдық
модельдерін табиғи компоненті болып табылады. Араб елдерінде, өздерінің сот
жүйесін құру алдында альтернативті мемлекеттік сот ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... соттардың құрылуы мен даму процесі
қадағалануда. ... ... ... сот құрылуда және
қызмет етуде.
Қазақстандық заң басылымдарының беттерінде азаматтық-құқықтық дауларды
третейлік араласуымен байланысты белсенді ... ... ... көндіру тәртібінде третейлік соттардың шешімімен атқаруда.
Қазақстан Республикасы ... ... ... МОТ №18
Конвенция “Еңбек инспекциясы туралы” және бұған көшірме (1995 ж.).
Республика ... ... ... ... үшін ... ... ... министрлігінің инспекторларымен жүзеге асырылады.
Еңбек шарттарының заңнамасындағы әдеттегі ... ... ... ... болмауы, арнайы мерзімге байланысты еңбек ... ... ... ... ... ... ... тұруы бойынша
бұйрықпен таныспау және де ... ... ... ... және
т.с.с.
Қазақстанда әр шетел компанияларында жеке еңбек шарттары шетел ... мен ... ... арасында еңбек заңнамаларының талаптары
сақталмаған. Оның алдын алу, шараларын жасау қажет ... ... ... кең мағынада – сот жүйесіне кіретін ... ... олар ... істерді қайта қарау жолымен әділетті ... ... ... ... ... бұл текқана құқықтық нормаларды қолдану
бойынша соттардың бір бөлік қызметі ғана, ал ... ... мәні ... ашу ... ... ... және ... саласы – бұл ... ... ... және ... ... ... мұнда түрлі әлеуметтік қабаттардың
қызығушылықтарымен ... ... ... ... үшін ... ... ... тән шарттар, прогрессивті концептуалды идеялар мен
өлшенген реалистік заңдар қажет.
Қазақстан ... ... ... бір қатар заңдылықтармен
реттеледі. Оның ең маңыздысы еңбек туралы заң.
Жолдауларды (өтініштерді) қарау ... ... ... ... ... ... ережелерімен анықталады. Нақты жағдайларда,
жолдауларды ұсынуға себеп болатын негіздерге, тұлғаның ... ... ... не ... ... ... не ... қорғалуға тиісті. Демек, жолдауларды қорғаудың екі құқықтық
негіздерінің бар екендігін ... ... ... ... – егер өтініш, арыз, шағым, ұсыныс келтіру себептері еңбектік
қатынастармен байланысты болмаса, екіншіден, ... ... ... ... ... ұсынуға себеп болатын жағдайлар әрқашанда
азаматтың, адамның еңбек ету ... ... ... ... ... формаларына теңдік бермейінше азаматтардың экономикалық
құқықтары әншейін бос сөз болып қалмақшы. Еңбек шартының бостандығын ... ... ... еңбек рыногындағы бәсекелестікті шектеу оны реттеу
жүзеге асады, ал ... ... ...... пен ... ... реттеп, жөнге келтіру, оған өркениетті сипат беру ісінде
мемлекет белсенді рөл ... ... Бұл ... ... ... ... ... реттеудің әрекет ету және ... ... ... және оған ақы ... жағдайларын орталықтандырылған,
жергілікті және келісім шарт түрінде реттеудің арақатынасын соңғы екеуінің
пайдасына қарай ... ... даму ... ... ... [5, 13 ... Еңбек Ұйымының құқықтық құжаттарында еңбек қатынастарын
реттеудің үштараптық қағидасына зор мән ... ... ... 1981 ... №154 ... және ... ... жәрдемдесу
туралы 1981 жылғы №163 Кепілдемеге сәйкес еңбек қатынастарын реттеудің
негізгі жолы ... ... ... табылады. Кез келген
формадағы ... ... ... таңдаудағы еркіндігіне шек
қойылмауы керек. Әкімшілікті екіқабат ... 1,5 ... ... бар ... ... 14 ... толмаған жалғызілікті аналармен,
жас мамандармен, т.б. ... ... ... ... ... ... басқа бос орынға қойып еңбек шартын қайта ... ... ... ... ... ... санатына қамқорлық
жасауды “өз мойнынан” алып, кәсіпорынның “мойнына” жүктейді. Экономикадағы
жеке меншік сектор кеңейіп, жеке ... ... ... жеке ... ... ... сарқыншағы” емес, толыққанды шаруашылық
субъектілеріне айналған қазіргі ... әр ... ... ... отырып азаматтарды әлеуметтік қорғаудың нормаларын бекіту мәселесі
күн тәртібінде тұр. Еңбек ету ... кең ... ... ... [3, 21].
Еңбек ету бостандығы ұғымының мазмұны туралы мәселені шешу еңбек ету
бостандығының ... ... ... ... Бұл ... ... е,мес, практикалық та маңызы бар. Оның қалай шешілуіне қарай,
мәселен, еңбек ету бостандығының ... ... ... ... ... тек ... ... практикалық та маңызы бар. Оның ... ... ... ... ету ... тәрк етіп, ... ... мен ... ... ету бостандығын іске асырудың екі кезеңі болатынын ұмытпау керек,
олар:
– бостандыққа ие болу ... ... іске ... ... ие болу ... еңбек ету бостандығы дегеніміз – осы
құқық субъектісі болып табылатын ... ... ету ... ... ... ... құқық ретіндегі еңбек ету бостандығы туралы
айтқанда атап көрсететін нәрсе: қолданыстағы заңға сәйкес бұл – ... ... өз ... бір ... кезеңі, оны жүзеге асырудың өзіндік
кепілдіктері ... ... ... іске ... ... еңбек ету
бостандығы жұмысшы немесе (жалдамалы жұмыскер) ... ... ... ... ғана емес, сонымен бір мезгілде “кәсіпкерлік ... ... ... де ... ... ... ... ету бостандығының
мазмұны құқық құзыреттіліктерінен құралады, яғни ол – субъекті ... ... ... ... жиынтығы. Еңбек етуге деген
конституциялық құқықтан шығатыны: еңбек ету бостандығының объектісі ретінде
еңбек ... осы ... ... ... ... ... болуын қалайды: біріншіден, еңбек ... ... ... жұмысқа ие болу; үшіншіден, еңбектің саны мен ... және ... ... ең аз мөлшерден кем болмайтын ақысымен қоса
сол жұмыстың тұрақты болуы [7, 13 б.].
Қоғамның ... ... ... ... ... ... бостандықтың да
ілгері басып дамуына әсер етті. Ал ... ... ... ... ... ... тең құқық субъектісі ... ... ... ... ... ... тек құқықққа тән. Сондықтан
кім-кімнің де бостандық қағидасынсыз және теңдік нормаларынсыз, жалпыға ... яғни ... ... тыс болуы мүмкін емес. Ал жеке тұлғаның
бостандығын жалпы қағида мен ... ... ... ... бір ... формада басқа индивидтермен қарым қатынасында ғана ... ... ... ... құқықтық философияда адаммен тығыз байланыста
қарастырылады [9, 51 б.].
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... яғни ... ... ... ... ұйымдастырумен, оның нәтижелерін
бөлумен байланысты. Демек, бұл тұрғыдан бостандыққа адамның рухани-мәдени
және ... ... ... ... ... ... көрінеді. Еңбек бостандығы мәселесін зерделей ... ... ол ең ... еңбектің қанаудан босаумен
ғана емес, сондай-ақ кепілденген еңбек ету ... адам ... ... ... қамтамасыз етілуіне ... болу ... ... ... Осы ... еңбек бостандығының дамуы үшін келесі
негізгі ... ... ... ... ... ... билік ету құқығын тану. Еңбек
адамның өз жұмыс күшіне меншік тануының маңызды салдары бар, ... ол ... ... ... жұмыс күшін пайдалануын ... өзі ... ... сөз. Бұл оның ... ... ... ... тану болып табылады;
ә) әлеуметтік-экономикалық еңбек ... ... ету ... алуан түрлілігін тану қажеттілігі.
Өндіріс объектілерінің, факторларының қаншалықты адамның денсаулығына
қатер тудыратыны және залалды факторлардың ... ... ... жекелік еңбек шартын жасау барысында таныстырылуы тиіс. ... және ... ... жағдайында қызмет атқаратын жұмыскерлермен
жекелеген еңбек шартын жасау ... ... ... ... 28 ... №528-11 “Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы”
Заңның 12-бабына сәйкес анықталады. ... ... ... сай ... ... ... қолданыстағы “Еңбек
туралы” Заңға Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 23 желтоқсандағы ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар
енгізу туралы Заңның қабылдануы елеулі үлес ... Осы ... ... ... өкілдік органдардың құқықтарын кеңейтті. Осы салада
елеулі өзгерістер, өкілдік ... жаңа ... ... ... ... ... Кодексінің жобасында
ескерілген. Еңбек Кодексінде Халықаралық сауда Ұйымы ... ... ... ... ... ... жылдарда Қазақстан осы
Халықаралық Ұйымның құрамына кіруді мақсат етеді.
Қазақстан экономикасын диверсификациялауға бағытталған Индустриялық-
инновациялық стратегияны іске ... ... ... ... ... 2005 жылғы 18-ақпандағы Қазақстан халқына
Жолдауында анықталды. Осы ... ... ...... ... ... бағытына, болашақтағы
мүмкіндіктерімізге нақты баға беруінде және осы бағыттардағы міндеттердің
анықталуында [1, 12 ... ... ... 31-бабына сәйкес адам өмірі мен
денсаулығына қолайлы айналадағы қоршаған ортаны қорғау мемлекеттің аса
маңызды міндеті болып ... ... және ... ... ... еңбегін қорғау құқықтарын қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... 2-тармағымен анықталады.
Аталған баптар әркімнің үндеулер жолдау, сол ... ... ... ... ... тиісті тәртіпте, белгіленген
мерзімдеқұжзаттар ... ... ... басқа да ақпарат
көздерімен танысу мүмкіндігін анықтайды. Конституцияға негіз ... ... ... ... пен ... ... сай еңбек ету
жағдайында … құқығы бар”. ... ... ... ... құқығы Конституцияның 29-бабына негіз қамтамасыз етілуі тиіс.
Қоғамдық бірлестіктер мен азаматтар ... ... ... 15 ... №160-1 “Қоршаған ортаны қорғау туралы” ... ...... ... қорғау туралы” Заң) 5,6-баптарына сәйкес, заңды және
жеке тұлғалардың қоршаған ортаға және адамның денсаулығына ... ... ... және өзге де ... қызметтерін тоқтатуға байланысты
талап қою құқығымен ... ... ... ... ... Соты ... ... 22 желтоқсандағы №16 “Соттардың қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... (бұдан әрі – №16
Жоғарғы Сот Пленумының қаулысы) “Қоршаған, ... ... ... ... 86-
бабына негіз қоршаған ортаға, адамның денсаулығына зиян келтірген заңды
және жеке ... ... ... ... ... ... міндетті.
Зиян келтіруден туындайтын қоғамдық, жекелік құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... әр алуан түрлері, олар: химиялық,
механикалық (қоқыстау), биологиялық ... ... ... немесе электромагниттік сәуле шығару, тербеліс) басқа ... ... ... ... ... ... ... құзіретті органдарға жүктеледі. №16 Жоғарғы Сот Пленумының
Қаулысына негіз (9-тармақтың екінші ... ... ... ... акустикалық немесе электромагниттік сәуле ... ... да ... ... ... зиянды факторларын
анықтау міндеті мемлекеттік құзіретті органдарға жүктеледі. №16 Жоғарғы Сот
Пленумының Қаулысына негіз (9-тармақтың екінші ... ... ... ... ... ... ... соттар кез келген ластанудың емес,
қоршаған орта сапасының белгіленген нормативтерінен асатын ластанудың ... мәні ... ... ... ... тәртіп бұзушылық объектісі” ұғымын анықтауға
байланысты қосымша түсінік беріледі (12 ... ... ... ... 2002 ... 11 ... №302-11
“Атмосфералық ауаны ... ... Заңы ... ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету
мақсатында қолайлы қоршаған ортаның және оның ... ... ... алу ... ... ... құқықтық, экономикалық және
әлеуметтік негіздерін анықтайды.
Қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ұйымдардың өндірістік объектілері міндетті ... ... ... ... ... ... құқықтық акт ретінде Қазақстан
Республикасының Еңбек және әлеуметтік қорғау Министрінің №251-п 2004 ... ... ... ... “Еңбек жағдайына байланысты өндірістік
объектілерді аттестациядан өткізу туралы” Ережесі қолданылады (бұдан әрі
№251-п Ережесі). №251-п ... ... ... 2004 ... 28-
ақпандағы “Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы” Заңына негіз ... ... ... ... Осы ... үстемдік
принциптер мен ережелер (міндеттер) халықаралық құқықтық актілермен
анықталады. Қазақстан ... 1992 ... ... ... ... 1993 жылдың 31-мамырында Халықаралық Еңбек Ұйымының (ХЕҰ)
мүшелегіне қабылданды. Халықаралық ... ... ... ХЕҰ-ның 1981
жылғы №155-ші “Қауіпсіздік еңбек гигиенасы және өндірістік орта туралы”
және 1977 ... ... ... ... ... ластануынан, шуылдың және
тербелістің салдарынан төнетін кәсіптік қатерліліктен еңбекшілерді қорғау
туралы” Конвенциялармен анықталады.
Осы мәселе шеңберінде айтылған болжауларды, ғылыми ... ... ... ... етудің түсінігін анықтаймыз.
Экономикалық қауіпсіздік – ұлттық және халықаралық деңгейлерде,
экономикалық ... ... ... ... ... [5, ... Осы аспектіде, қоғамдық сұраныстарды қанағаттандырудың нышандарыолар:
жер қойнауларын дұрыс ... және ... ... ... сай ... ... жағдайдың нашарлауына; жұқпалы аурулар
мен індеттердің белес алуына; стратегиялық ... ... ... ... жол бермеудің құқықтық шаралары Қазақстан
Республикасының 1998 жылғы 26 маусымдағы №233-1 “Қазақстан Республикасының
ұлттық қауіпсіздігі ... ... және ... ... құқықтық
актілермен анықталады.
Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету міндеттері мемлекеттік органдарға,
меншік нысандарына ... ... ... ... теңдей
жүктеледі.
Ұлттық мүдделер (осы Заңның 4-бабының 1-тармағы) адам мен ... мен ... ... ... құқықтық шараларымен
қамтамасыз етіледі.
Заңның 21-бабына негіз экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... қорғау; табиғи ресурстарды ұтымды
пайдалану және қорғау; экологиялық жағынан қауіпті технологиялардың, ... ... ... ... жол бермеу; ел аумағының
радиоактивті; химиялық ластануына, ... ... ... ... ... ... және жетілдірілмеген технологиялардың
қолданылу ауқымын қысқарту; шаруашылық және өзге де ... ... ... жою ... барлық ұйымдарға бірдей жүктеледі.
Қазақстан Республикасының “Ұлттық қауіпсіздік туралы” Заңының 19-бабына
негіз ... ... ... ету шаралары және міндеттері
анықталады. Олардың ... (осы ... ... ... азаматтардың жеке ... ... ... ... ... ... ... нығайтуға; халықтың табиғи
өсімін көтермелеуге … (4-тармақшасы); халықтың денсаулығына … ... да ... ... ...... ... ... (7-
тармақшасы) бағытталған іс-әрекеттермен қатамасыз етіледі.
Жоғарыда анықталған бағыттар, құқықтық ережелер ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде қосымша құқықтық
шаралардың ... ... және осы, ... да ... ... ... ... шаралары ретінде құқық ... ... ... ... жұмыскердің еңбек жағдайын анықтауда, еңбегін қорғау
мақсатында Қазақстан Республикасының 2002 жылғы ... ... ... ... ... Заңының 13-бабының 1-тармағына ... ... мен ... қорына, қоршаған ортаға келтірілуі мүмкін
зиянды алдын алу ... жаңа ... ... ... және ... ... зиянды әсер етуі мүмкін басқа да өнімге
арналған стандарттармен атмосфералық ауаны қорғау ... ... ... ... ... “егер жаңа техникаларды, технологияларды,
материалдарды, заттарды және ... да ... ... ... ... мен ... да техникалық құралдарды қолдану
атмосфералық ауаны ... ... ... ... ... сай ... ... тиым салынады”.
Осы Заңға негіз Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны Қорғау
Министрінің міндетін ... 2005 ... ... №217-ө “Атмосфералық
ауаға зиянды !ластаушы) заттар шығарылуының, атмосфералық ... ... әсер ету мен ... ... ... ... туралы” Ережесінің
6-тармағына негіз атмосфералық ауаға зиянды физикалық әсерін тигізетін
атмосфералық ауаның, температуралық, энергетикалық, ... ... ... да ... қасиеттерін өзгертетін шудың, тербелістің, иондаушы
сәуленің, температуралық және ... да ... ... ... ... ... зиянды әсер ету деңгейін анықтау, есебін
жүргізу (кезеңімен) бес жылда бір рет, ... ... ... ... ... ... жаңа ... көздері пайда болғанда,
кәсіпорын технологиясы қайта құрылған немесе ... ... ... Бұйрықтың негізгі мақсаттары: атмосфералық ауаға зиян келтіретін
ластаушы ... ... әсер ету ... ... және ... ... ... белгілеу; ластаушыт заттар шығындыларының сандық
сипаттарын айқындау; мемлекеттік ... ... және ... ... заттардың тізбесін айқындау; ... ... ... ... бағалау; шикізат ресурстарын пайдалану және
кәсіпорындардағы қалдықтарды кәдеге ... ... ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстарды, іс-шараларды
жоспарлау болып табылады.
Нақты жұмыс орнына байланысты себепті, байланысты өндірістік зиянды
факторлардың ... ... ... орны – ... ... қызметі
процесінде өзінің еңбектік міндеттерін атқару кезінде тұрақты немесе
уақытша ... ... осы ... және ... Ереженің қолданылуы
Қазақстан Республикасының халықаралық еңбекті қорғау стандарттарына сай ХЕҰ-
ның №155-ші 1981 ... және ... 1977 ... Конвенцияларына негіз
қабылданған міндеттемелерді ... ... ... ... ... Осы ... ... Республикасының Денсаулық қорғау
Министрлігі тарапынан жұмыс ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайын жақсарту бойынша,
қолданыстағы тнормативтік ... ... ... ... ... ... ... болады. Аумақтық деңгейлерде
(облыстарда, Астана және Алматы ... ... ... Санитарлық-эпидемиологиялық Департаменттермен жүзеге асырылады.
Лабораториялық зерттеулер аумақтық деңгейде құрылған ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 4
желтоқсандағы “Халықтың санитарлық-эпидемиологиялық ... ... ... да осы ... ... ... ... анықталады.
Еңбекті, денсаулықты қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктермен
иемденеді:
– санитарлық ережелерді, гигиеналық нормативтерді қолданбаған ... ... ... не ... ... объектілерінің
қызметін тоқтатуға өкім шығару;
– уақтылы медициналық тексеруден өтпеген, сонымен қатар жұқпалы ... ... ... ... ... ... ... Осы
салада, әкімшілік құқық бұзушылық әрекеттерге жол ... ... ... ... тұлғалары кінәлі лауазымды
тұлғаларды әкімшілік жауапкершілікке тартуға құқықты.
2004 ... ... ... ... ... ... ... 2565 айыппұл салынған және одан өндірілген
2216 айыппұл 12158735 (он екі миллион, жүз елу ... мың жеті жүз отыз ... ... 195 ... қызметі тоқтатылды, міндетті медициналық
тексеруден өтпеген 4209 жұмыскер жұмыстан шеттетілді, тергеу органдарына
берілген 372 істің 233-не ... ... ... [6, 39 ... Республикасының 2004 жылғы ... ... ... және еңбекті қорғау туралы” Заңының 13-бабына ... ... және ... ... ... да зиянды өндірістік факторларға
шалдығу қаупі бар, сонымен қатар жер асты жұмыстарына қабылданатын тұлғалар
алдын-ала міндетті ... ... ... ... ... жұмыстарға
тек қана денсаулық жағдайы жарамды тұлғалар ғана және ... ... ... сол ... ... факторлардың деңгейімен, кәсіптік
науқастарға шалдығу мүмкіндігімен (осы ... ... ... және
төртінші бөлімдеріне негіз) алдын-ала таныстыра отырып жұмысқа қабылдауға
байланысты жекелік ... ... ... Осы Заңның 13-бабының 2-тармағына
негіз, он ... ... ... ... ... ... жұмысқа
қабылданбастан бұрын міндетті медициналық тексерулерден өтулері ... он ... ... ... ... ... әр жылы ... тексеруден
өтіп тұру міндеттері жүктеледі. Осы баптың 3-тармағына сәйкес ... ... ... ... және ... ... ... қызмет
атқаратын жұмыскерлер кезеңмен медициналық тексеруден және зерттелуден
өткізіліп ... ... ... ... 4-тармағына негіз) еңбек жағдайында қызмет
атқаратын жұмыскерлер жұмыс алдында жұмыс берушілер ... ... ... ... ... ... және жеке кәсіпкерлер, азаматтар жұмыскердің
еңбегін қолдануда, қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге және ... ... ... жекелік еңбек шартына негіз еңбекті
ұйымдастыруда жұмыскерлердің еңбегін, ... ... ... ... Жарғыларында және сол Жарғыларға негіз қабылданатын
құқықтық ... бар ішкі ... ... ... ұйымдастыру,
жоспарлау, басқару міндеттері басшының орынбасарларына, бөлім, бөлімше,
цехтар басқа да бөлек орналасқан ұйымның ... ... ... ... ... ... ... олар лауазымды тұлғаларға
теңеледі және лауазымды тұлғалардың жауапкершіліктерге тартылады. Еңбек
құқығының ауқымдығы және басқа да ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік-экономикалық құқықтары
мен бостандықтарын жүзеге асырудың құқықтық шараларымен және олардың
байланыстылығымен анықталады. ... ... 2001 ... 30-
қаңтардағы “Әкімшілік құқық бұзушылық туралы” Кодексінің ... ... ... “ұйымдық-билік ету немесе әкімшілік-шаруашылық міндеттерді
орындауға байланысты әкімшілік құқық бұзушылық жасаған, заңды тұлға құрмай
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... орындайтын басқа да қызметкерлерді
лауазымды ... ... ... ... ... нәтижелі деңгейде қорғауды қамтамасыз етудің негізгі ... ... және ... ... ... ... ... (өнеркәсіптік) ерекшеліктерді ескере отырып, жұмыскерлердің
жарақаттануына, ... ... ... ... ... табиғаттық факторларды ескеру қажет.
Осыған дәлел, 2003 жылы Татарстанда республикалық бағдарламадан бөлек,
аумақтық (49 ... және ... ... ... және ... ... ... салалық министрліктер, ... 17 ... ... ... негізінде кәсіптік
науқастыққа шалдығу және өндірістік жарақаттану ... ... ... [7, 73-74 бб.]. Осы ... ... ... ... аспектіде 1997 жылға ... (бес ... ... мәліметімен) 5071 адам әр ... ... ... шалдыққан болса, 2002 жылға дейінгі аралықта бұл
көрсеткіш 2943 жағдаятқа төмендеді.
Жоғарыда талқылануға ... ... ... ... ... ... актілерден басқа, адамның және азаматтың
еңбегін, өмірін, еңбек ету құқығын ... ... ... БҰҰ-ның
Бас Ассамблеясымен мақұлданған 1966 ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Осы Халықаралық Пакт
БҰҰ-ның басым көпшілік мүшелерімен бекітілді, ... ... ... 2005 ... ... ... Республикасының 2003 жылғы 23 сәуірдегі “Міндетті әлеуметтік
сақтандыру туралы” Заңының қолданылуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... Осы мәселеге
байланысты кейбір ғалымдардың ғылыми пікірлеріне назар аударамыз.
В.Никитинский, В. Вайпан жеке ... әр ... ... ... ... ... реттейтін заңдар мен жергілікті
нормативті актілердің жай-күйін суреттей ... ... ... мен
дамытуға бағытталған өздерінің жеке ұсыныстарын баяндайды. Бұл ұсыныстардың
мәнісі төмендегідей: ... жеке ... кез ... ... ... ... жалдамалы жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... заңдары арқылы кәсіпорындардың
жеке түрлері, қызмет ерекшеліктерін ... ала ... ... ... ... ... бірге еңбек заңдар түбегейлі ... ... атап ... жергілікті және келісімді реттеу аясын күрт кеңейту
есебінен. ... жеке ... кез ... ... кәсіпорындарда
еңбек қатынастарын реттеу норма шығармашылығының орталықтандырылған және
жергілікті деңгейін айқын ... ... ... асуы ... яғни әңгіме
еңбек құқығы әдісі деп аталатын еңбек ... ... ... ... ... ету ... ... құқығы әдіс еңбек ... ... ... ... ретінде құқықтық категорияны білдіреді,
мұнда ұдайы динамикалық, қозғалыс және дамуы болатын ... ... ... ... материалды әлем өзгерістері сыналады [4, ... ... ... ... түсінігіне (жинақтық категория ретінде)
мынандай компоненттер ... олар ... ... ... құқық
көмегімен өтіп жатқан әлеуметтік үрдістерге әсер ететінін түсіндіреді:
а) реттелетін қатынастардың шекарасын ... бұл өз ... ... ... және ... ... ... (бұл қатынастардың
ерекшеліктері, экономикалық және басқа қажеттілік тұр, мемлекеттік мүдде;
ә) адамдардың құқықтары мен міндеттерін ... ... ... мен ... ... қарастыратын сәйкес нормативті
актілерді басып шығару;
б) әр түрлі құқықтық қатынастарына түсунге ... ... ... ... мен ... ... ... қабілеті мен
жұмыс қабілетін бөліп беру;
в) осы ... ... ... ... ... ету)
шараларын анықтау. Тұтас алғанда құқықтық әдіс дегеніміз заңды құралдардың
белгілі жиынтығы, сол арқылы мемлекеттік өкімет ... ... ... ... мақсатында қажетті ықпал етеді [8, 7 б.].
В.Н.Уваров ... ... ... ... ... ... ... сипаттама белгілерінің талдау жолымен ашылады:
а) еңбек құқығы қатынастарын тоқтату мен өзгерістерді шығару тәртібі;
ә) адамдардың еңбек құқығы, құқықтың ... ... ... ... мен екі жақтың еңбек құқық ... екі ... ... ... етудің заңдық құралдары.
Е.Н.Нұрғалиева қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеудің бірыңғай әдісі
жалпы жүйесінде қанша сала ... оның ... ... тіркесі болады
дей келе, кейбір ғалымдардың пікіріне қосыла ... оның ... ... Оның ... ... ... әдісі дегеніміз – жарлық,
тыйым салу, сондай-ақ олардың арасындағ бағыну мен ... ... ... ... ... жеткізу және мәжбүр етудің жүзеге
асырудан көрінеді [3, 19 ... ... ... қатынастарын реттеудің негізгі формасы – деп
жазады Е.Н.Нұрғалиева, – оның әр түрін қамтитын ... ... ... ...... келісім;
ә) аймақ, сала деңгейінде – аймақтық және салалық тарифті және ... ... ... ... мемлекеттік деңгейдегі келісімдер.
Өз кезегінде А.С.Пашков, еңбек заңы жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... ... құқығының
әдісі және институты ретінде қарастыру керек деп ... 1998 жылы ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының қатынастарын қайта құру ... ... ұйым ... және ... салалық, аймақтық деңгейдегі
билік, жұмыс берушілер мен жалдамалы ... ... ... ретінде белгіленеді. Әлеуметтік серіктестік қатынастардың аталған
субъектілерінің мүдделерін келістіру институты ретінде ... ... тек ... ... ... ғана емес, өйткені мүдделердің
келісуі тек заң мүддесін ғана ... ... жоқ, ... ... ... ... ... сипатта болып келеді. Сондықтан
да біз ... ... ... ... ретінде
қарастыратын Қазақстан ғалымдары пікірі дұрыс деп ... ... ... ... бір мақсатқа негізделген бірдей қоғамдық ... Ол ... ... ... шарасыз қарама-қайшылығы
ретіндегі өндірістік және ... ... ... ... ... ... бірге ғалымдар әлеуметтік серіктестікті еңбек
құқығы әдісі ... ... ... деп санайды. Осылайша, жоғарыда
айтқандарды жинақтай келе ғалымдардың ... ... ... ... әдісі ретінде деген пікірге тоқталамыз. Бұл ... ... ... деген: әлеуметтік серіктестік жалдамалы жұмысшылар мен
жұмыс берушілер ... ... ... бен ... ... ... қатынастарын реттеу мен әлеуметтік экономикалық мәселелерді
шешу әдісі ... өз ... ... ... ... – жұмыс
берушілер мен ... ... ... ... ... пен басқа да қоғамдардың, ұйымдардың қатынасын қамтиды, ... ... мен ... ... әлем ... мәмле мен
ымыра жолымен қамтамасыз етіледі. Осы анықтама С.С.Алексееваның пікіріе
сәйкес ... ... ... ... бас ...... заңдық тәртіп
(реттеу әдісі) болуы болып ... Ол ... ... ... ... міндеттеу
арқылы не, қалай, қандай жолмен заң тәртібі жүзеге асатындығын сипаттайды.
Рұқсат етуге азаматтық ... ... ... ... ... ... ... Декларациясының 9 тармағына сәйкес
жұмысшының денсаулығын қорғау бойынша, барлық практикалық шаралар ... ... ... ... ... ... ... тек
өндірістік құралдары ғана емес, сондай-ақ сол ұйымның орналасу ... ... да ... ... ... актілер нормасына жүргізілген
талодау, оның негізінде ... ... ... ... ... ... сыртқы фактор адамның жұмысқа қабілеттілік жағдайы әсер етеді
деп қорытынды ... ... ... ол: ... ... (оның ішінде
өндіріс процесінде пайдаланған өнімдер), ауа, өндірістің ... (шу, ... ... ... ... ... ... инфақызыл сәуле тарату).
Бұл бапта сыртқы факторлар мен ... ... ... ... әсер ету ... ... ... қабілеттілігін көтеру және сақтау үшін нақты өндіріс
учаскесчінде еңбек процестерінің ерекшеліктерін ... ... алу ... ... ... ... еңбек өнімділігіне ықпал ететін басқа да
факторлардың толық көп түрлілігі ... ... ... ... ... кәсіпорында (ұйымда)
қызметкерлердің еңбекке қабілеттілігін көтеру бағытында кешенді шараларды
жүзеге асыру ... ... мен ... ... ... әсер ... жататыны:
• Ұйымның технологиялық жабдықталуы;
• Еңбек талаптарының жағдайы;
... ... ... ... ... ... сапасы, өндірістік құралдар;
• Ұжымдағы психологиялық жағдай және еңбекті ... осы ... ... ... мен ... ... деген,
қабілеттілігіне, сонымен бірге қызметкерлердің пайданы бөлуде әділдікке
сенімділігіне әсер ... ... ... ... ... ... (№2, 1997 ... мақала (авторы А.Каткова) жариялаған. Онда
сыртқы өндірістік ортада адамның жұмыс қабілеттілік жағдайына, ... ... ... ... ... ... ... метриологиялық факторлар,
инфақызыл сәуле шашу, жарық беру, шуыл, дірілдер аздап зерделенсе ... ... ... ... онда ... ... орны
геопатогендік аймақта, жердің сәуле шашатын әсерінде бізде әлі жеткілікті
зерделенбеген. ... ... ... бүгінгі күнге дейін ондай түсінік
“геопатагендік аймақ” (ГПА) жалпы болған жоқ. Ғалымдар ... ... болу ... қабыл алмады.
Ал шын мәнінде қызметкер денсаулық хал-жайында тек өндірістік факторлар
ғана емес әрі ... ... ... ... ... ... де ықпал
етеді.
Бүгін бұл мойындалған дерек әрі айтыстар тек ... ... ... ... Геопатогендік аймақ (гео – жер, патогендік – аурулы) – бұл
жер бетіндегі ... ... ... онда ұзақ болу мүше ... оның ... ... әлсіретеді және одан кейін де ауруға
шалдығады.
Қазақстан ГПА зерттеушілерінің өңдеу ... ... ... ... орай жоқ. Егер бұл ... ... да бір зерттеу
жүргізілген ... онда олар ... ... болады. Жерлік сәуле
шашудың босағалық әсерінің болуы мүше функциясының аурушаң болып ... ... ... ... орында геопатогендікке ерте диагностика қажет.
Жұмыс орындары ГПА зонада ... ... ... ... ... түседі, жоғарғы қажулықтары пайда болады, қате
шешімдерді қабылдау тәуекелдіктері өсе ... Бұл ... ... ... Австрия, Ұлыбритания, Болгария, Германия, Канада мен АҚШ сияқты
мемлекеттердің ұсынылған зерттеулеріне қараса болады [7, 20 ... ... Ата ... 4 п. 24 және 29 ... сәйкес
қауіпсіздік пен гигиена, өмір мен денсаулық қорғау талаптарына жауап
беретін ... ... ... ... ... ... ... саласындағы жұмысшыларға қатсты, ұлттық саясаттың
негізгі қағидалары Қазақстан Республикасы “Еңбекті қорғау туралы” 22 ... ... ... 4 ... анықталған.
Анықтамалық қағидаларды іске асыру мақсатында өндірістік қызмет әрекеті
мен сол сияқты жағдайларды есепке алып, технологиялық процестер мен ... да ... көп ... ... ... душар болуда,
еңбек өнімділігіне, қызметкерлер денсаулығыныңфизиологиялық хал-жағдайына
әсер етуі заң шығарушылармен еңбекті ... және ... ... мәселелердің бірқатар нормативтік-құқықтық актілері қабылданды,
ұйымның өндірістік нысандарын аттестациялаудан өткізу ... мен ... ... ... іске ... Оның ішінде:
• “Радиациялық қауіпсіздік туралы” Заң шығару актілері (23 сәуір ... ... ... ... (18 ... 1997 ... ... ортаны қорғау туралы” (15 шілде 1997 жыл);
• “Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы” (25 сәуір 2003 жыл);
• “Стандарттау туралы” (16 шілде 1999 ... ... ... (16 ... 1999 жыл) және ... ... ... халықаралық деңгейде қамтамасыз ету
мәселелері, оның ... ... ... аттестациялау, өзара келісілген
нормалар мен нормативтерді ұстау еңбек шарты ... ... ... ... ... 9 желтоқсан 1994 жылғы ... Осы ... ... ... ... ... 12 сәуір
1996 жылы “Өңдеу тәртібі туралы және келісілген нормалар мен ... ... ... ... ... жөнелтетін өнімдерге” (бұдан
былай – ... ... ... ... ... І ... сәйкес талаптар өндірісті ұйымдастыруда
толықтай өз ... ... ... ... белгілейді және еңбекті
қорғау бойынша, келісілген ... мен ... ... өңдеу
кезінде, бір-біріне жөнелтетін өнімнің кәдеге жаратылуын қамтамасыз етеді.
Осы мақсатта нормативтік актілердің тізбесі анықталған болатын және бұл
келісімді қабылдайтын ... ... ... ...... стандарттар, Еңбек қауіпсіздігі
стандарттар жүйесінің стандартын қоса есептегенде (ЕҚСЖ);
• Қауіпсіздік ережелерінің нормативтері; гигиеналық нормалар ... ... ... ... мен ... шарттар, оларды өңдеу
кезінде және өндіріске қобда пайдалану, әрі өнімді ... ... ... нормативті әзірлеуге міндеттеме алды, технологиялық процестер
қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында және өндірістік факторлардың қаупі
әрі зиянды шекті ... ... ... ... 5 ... ... – еңбекті қорғау бойынша, нормалары мен
талаптарын мемлекетаралық сапада қолдануын ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау мен жаңаны ... ... ... ... ... ... ... құрылып жүзеге асырылады
[2].
Адам құқықтары механизмі жүзеге асыруды жетіолдіруде, еңбекті ... ... ... рөл ... ... ішінен мыналарды айтып
кетсе болады:
• №155 “Еңбек ... мен ... және ... орта
туралы” 1981 жылғы;
• №148 “Еңбекшілердің ауаны ластауынан болатын кәсіптік тәуекелден,
шудан және жұмыс орнындағы дірілдеуден қорғау туралы” 1977 жылғы.
№148 ... 1 п. ... ... – МОТ ... ... ... және тәжірибеге сәйкес, кәсіпкерлер мен еңбекшілердің келбетірек
ұйыммен ... ... ... ... ... мен ... ... ету саласында ұлттық саясатпен келістіріліп кезең бойынша,
жүзеге асырады және ... ... ... ... ...
жазатайым оқиғаның келуін ең аз ... ... бұл ... негізделген
және іс жүзінде қауіптілік себептері өзіндік өндірістік ... ... ... 2 тарау 4-бабы).
Осы Конвенцияның 12-бабына сәйкес – МОТ ... ... заң ... ... және ... ... бар қажетті ақпаратты
жеткізу реті мәселелерін ... әрі ... ... ... ... ... (химиялық заттардың, физикалық немесе биологиялық агенттер
әлде өнімдердің), әрі олардың денсаулық хал-жайына әсер ету ... ... ... ... ... ... процестерінде заттарды
дұрыс пайдалану және қолдану тәртібі туралы.
Ұлттық деңгейде азаматтарға (қызметкерлерге) қажетті ақпарат ... ... ... ... ... актілермен реттеледі.
Жалпы жағдайда Қазақстан Республикасы Конституциясының 2 п. 31 бабына
сәйкес – адам ... және ... ... ... ... ... ... тұлғалармен жасыру заңға ... ... ... 1997 ... ... ... азаматтар денсаулығын
қорғау жөніндегі” Қазақстан Республикасы Заңының 9 бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ырыс береке, еңбек шартының саулығын, азаматтар тұрмысы
мен демалысын қамтамасыз ету;
– мемлекеттік ... ... мен ... қоршаған орта мен
өндірістік ортаның жағдайы жайлы ақпарат беру;
– санитарлық ережелер меннормаларды, гигиеналық ... ... ... мен аумақтарды мазмұндау;
– халыққа өндірістік зиянды факторлар жайлы ... ... ... ... ... залал [3].
“Еңбек туралы” заңының 5п. 1п. 9-бабына сәйкес жеке еңбек келісімінің
мазмұнында еңбек шарты көрсетілген болуы керек, ауыр дене ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған кепілдік
пен құзыреті турады.
“Еңбекті қорғау туралы” Заңның 18-бабына ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі заң шығару және өзге нормативтік
актілер ... ... ... ... Азаматтардың жұмысқа қабылдау
қарама-қарсы денсаулық жағдайында рұқсат етілмейді [1].
Еңбек келісімінде жұмыс орнының ... ... ... ... ... және ... ... факторларын қоса есептегенде, жұмысы
үшін жеңілдіктер мен құзыреттер көрсетілген, мұндай жағдайлар заң шығарушы
және ұжымдық ... ... ... 3 ... ... ... ... кәсіпорын әкімшілігі
қызметкерді зиянды және қауіпті жағдаймен ең ... ... ... ... ... ... міндеттілігі анықталады.
Қызметкерлердің ақпаратқа құқығы талаптары мен еңбекті ... ... ... ... анықталады. Оларға әкімшілік жұмыс орнындағы талаптар
мен еңбекті қорғау, хал-жағдайлар туралы ақпаратты және осы ... ... ... ... пен ... домбырамен қаматамсыз етуге
міндетті.
Қорытынды
Жоғарыда анықталған бағыттар, құқықтық ережелер ... ... ... ... ... ... ... қосымша құқықтық
шаралардың құрамын анықтайды және осы, басқа да ... ... ... ... ... ретінде құқық қолдану
практикасында ескерілуі тиіс.
Сонымен қатар, жұмыскердің еңбек жағдайын анықтауда, еңбегін ... ... ... 2002 ... ... ... ауаны қорғау туралы” Заңының 13-бабының 1-тармағына негіз
“адамның денсаулығы мен тектік қорына, ... ... ... ... ... алу ... жаңа ... технологияға, материалдарға,
заттарға және атмосфералық ауаға зиянды әсер етуі мүмкін басқа да ... ... ... ... ... талаптары белгіленеді”.
Осы баптың 2-тармағына негіз “егер жаңа ... ... ... және ... да өнімді енгізу, ... ... мен ... да техникалық құралдарды ... ... ... ... Респбликасы заңдарында белгіленген
талаптарына сай келмесе, оларға тиым салынады”.
Осы Заңға ... ... ... ... ... Қорғау
Министрінің міндетін ... 2005 ... ... ... ... ... (ластаушы) заттар шығарылуының, атмосфералық
ауаға зиянды физикалық әсер ету мен олардың ... ... ... ... ... ... ... ауаға зиянды физикалық
әсерін тигізетін атмосфералық ... ... ... ... және ... да физикалық қасиеттерін өзгертетін
шудың, ... ... ... ... және басқа да
физикалық факторлардың адам денсаулығына, қоршаған ортаға ... әсер ... ... ... ... ... бес ... бір рет, сондай-ақ,
кезектен бұрын зиянды (ластаушы) заттар шығарындыларының жаңа ... ... ... ... ... ... ... немесе
өзгертілген жағдайда есебі жүргізіледі.
Осы Бұйрықтың ... ... ... ... зиян келтіретін
ластаушы заттар шығындыларының әсер ету дәрежесін бағалау және шекті рұқсат
етілген нормативтерін белгілеу; ... ... ... ... ... ... ... алынуына және нормаларына тиіс
ластаушы заттардың тізбесін айқындау; шаңгаз тазарту құрылғылары қызметінің
тиімділігін бағалау; шикізат ресурстарын ... және ... ... ... ... ... ... ауаны қорғау
бойынша жүргізілетін жұмыстарды, іс-шараларды жоспарлау болып табылады.
Нақты жұмыс орнына байланысты себепті, байланысты өндірістік ... ... ... (жұмыс орны – жұмыскердің еңбек қызметі
процесінде өзінің ... ... ... ... ... немесе
уақытша болатын орны) осы ... және ... ... ... Республикасының халықаралық еңбекті қорғау стандарттарына сай ХЕҰ-
ның №155-ші 1981 жылғы және №148-ші 1977 ... ... ... міндеттемелерді жүзеге асырудың негізгі қадамдары ретінде
айқындалады. Осы ... ... ... ... ... тарапынан жұмыс орындарында кәсіптік ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту бойынша,
қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге ... ... ... ... қадағалауда болады. Аумақтық
деңгейлерде (облыстарда, ... және ... ... ... ... ... ... асырылады. Лабораториялық зерттеулер аумақтық деңгейде құрылған
Санитарлық-эпидемиологиялық Орталықтармен ... ... ... мәртебесі ҚР 2002 ... 4 ... ... ... ... ... басқа да
осы заңға ... ... ... ... ... ... ... ету мақсатында санитарлық-
эпидемиологиялық қызметтің лауазымды тұлғалары келесі ... ... ... ... ... қолданбаған
жұмысберушілердің (ұйымдардың) ішінара не толық өндірістік объектілерінің
қызметін тоқтатуға өкім шығару;
... ... ... ... сонымен қатар жұқпалы індетке
шалдыққан жұмыскерлерді жұмыстан шеттету туралы ұйғарым шығаруға құқықты.
Осы салада, әкімшілік ... ... жол ... ... ... ... тұлғалары кінәлі лауазымды
тұлғаларды әкімшілік жауапкершілікке тартуға құқықты.
2004 жылғы статистикалық мағлұматтарға сүйенсек, мемлекеттік санитарлық-
эпидемиологиялық органдармен 2565 ... ... және одан ... ... 12158735 (он екі ... жүз елу сегіз мың жеті жүз отыз бес)
теңгені құрады, 195 объектілердің қызметі тоқтатылды, ... ... ... 4209 ... ... ... ... органдарына
берілген 372 істің 233-не байланысты шешімдер қабылданды [6, 39 б.]. ... ... ... ... ... ... және еңбекті қорғау
туралы” Заңының 13-бабына ... ... ... және ... ... ... зиянды өндірістік факторларға шалдығу қаупі бар, сонымен қатар жер асты
жұмыстарына ... ... ... ... ... тексеруден
өтулері тиіс. Мұндай жұмыстарға тек қана денсаулық жағдайы жарамды тұлғалар
ғана және олардың келісімін алу, ... сол ... ... ... ... ... ... мүмкіндігімен (осы Заңның 12-
бабының үшінші және төртінші ... ... ... таныстыра отырып
жұмысқа қабылдауға байланысты жекелік еңбек шарты жасалады. Осы Заңның 13-
бабының ... ... он ... ... ... тұлғалар (адамдар,
азаматтар) жұмысқа қабылданбастан бұрын міндетті медициналық тексеруден
өтулері тиіс, ... он ... ... ... ... оларға әр жылы
медициналық тексеруден өтіп тұру міндеттері ... Осы ... ... ... ... ... есебінен ауыр, зиянды және қауіпті еңбек
жағдайында қызмет ... ... ... ... ... зерттелуден өткізіліп тұрулары тиіс.
Көтеріңкі қауіпті (13-баптың 4-тармағына негіз) еңбек жағдайында қызмет
атқаратын жұмыскерлер жұмыс ... ... ... ... ... тиіс.
Қолданылған нормативтік құқықтық актілер және Әдебиеттер тізімі
І. Нормативтік құқықтық ... ... ... ...... 1995ж.
2. " Еңбек туралы ” ҚР-ның заңы ... 1999ж. № 1068. - ... РК, 1999ж, № ... “ҚР ... ... 10 ... 1999ж. № 494-1. - ... Парламента
РК, 1999ж. № 24. Ст. 1069.
4. “Ұжымдық шарт туралы” Қазақстан Республикасының заңы 4 шілде 1992ж. ... /. ... ... ... ... негізгі заңдарының
актілері.– Алматы: Юрист, 2001ж.
5. “Кәсіби одақтар туралы” Қазақстан Республикасының заңы 9сәуір 1993 ж.
№ 2107. ... ... ... ... ... ... – Алматы: Юрист, 2001ж.
6. "Ұжымдық еңбек даулары және шерулер" туралы ... ... 8 ... 1996ж. № 20-1. / ҚР ... ... ... туралы актілері. –
Алматы: Юрист, 2001ж.
7. "Білім туралы" ... ... заңы 7 ... 1999 ж. – ... 16 ... 1999ж.
8. "Мемлекеттік қызмет туралы" Қазақстан ... заңы 23 ... - ... ... 6 ... 1999 ж.; ... ... № 13-14 ст. 170.
9. "Халықты жұмыспен қамту ... ... ... заңы ... 2001ж. - ... ... РК, 2001ж, № 3, ст. 18.
10. «Әлеуметтік ... ... ... Республикасының заңы 18
желтоқсан 2000ж. - ... ... РК, 2000ж, № 22, ст. ... ... ... ... " ... ҚР-ның заңы 20 наурыз
2001жыл - //Ведомости Парламента РК, 2001ж, № 8, ст. ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңы 15 наурыз
1999ж. - //Ведомости Парламента РК, 1999ж, № 4, ст. ... ... ... құқықтық актілер туралы" заңы 24 наурыз 1998 ж. -
// ... ... РК, 1998ж, № 2-3, ст. 25. ... № 20, ст. ... заңына өзгертулер мен толықтырулар 17.10.2001ж, № 248-11,
06.03.2002ж. № 298-11.); //Казахстанская правда, 8 ... ... ... ... " ... ... заңы 13 желтоқсан
2001ж. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. ... ... ... ҚР-ның сот орындаушыларының өндірістік орындауларымен мәртебесі ... 1998 жыл N 253-1. ( 22.12.98 ж. N 327-1; ... ... ... ... 16.11.99 ж. N 479-1; 29.03.00ж. N 42-II; 5.05.2000ж.
N 48-II)
16. Қазақстан ... « ... ... ... туралы 2
шілде 1998 ж. - /ҚР-ның Парламентінің Ведомостісі, 1998ж, № 15, ст. 209.
17. ... және ... өзге де ... міндетті төлемдер туралы ҚР-ның
кодексі (Салық кодексі) 12 маусым 2001 жыл. -//, 2001ж, № 11-12, ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы" кодексі
30 қаңтар 2001ж. - // ҚР-ның ... ... , 2001ж, № ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі 16 шілде 1997ж N 167-1
(ҚР заңына ... мен ... ... 9 ... 1998 жыл N ... 10 шілде 1998 ж. N 283-1; 16.07.99 ж. N 430-1; 23.07.99ж. N 454-I;
5.05.2000 ж. N 47-II; ... N 163-II; ... ж. N ... ... ... ... және ... бөлім). – Алматы: ЮРИСТ, 2002.
21.ҚР-нің Президентінің бұйрығы 20 қыркүйек 2002ж , № ... ... ... . - ... ... 3 ... 2002ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Қазақстан Республикасында тұлғаның құқық мәртебесінің негіздері4 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
«Қазақтың дәстүрлі материалдық мәдениеті». Оқу құралы97 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Адамды кепілге алу үшін қылмыстық жауапкершілік29 бет
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Азаматтық қоғам институтының түсінігі8 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершiлiк88 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь