Қазіргі жастардың құндылықтары

КІРІСПЕ 3

1 ЖАСТАР СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ РУХАНИ.АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫНА ТАЛДАУ ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жастар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды әлеуметтік ресурсы ретінде 10
1.2 Жастардың рухани.адамгершілік құндылықтары классикалық және заманауи теориялық концепциялары контексінде

2 ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ЖАСТАР ҚАЗІРГІ ҚОҒАМНЫҢ СОЦИОМӘДЕНИЕТТІ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУДЫҢ БЕЛСЕНДІ СУБЬЕКТІСІ РЕТІНДЕ
2.1 Қазақстандық жастардың құндылықты нормативті жүйелерін асыра бағалау процестері
2.2 Қазақстандық жастардың құндылықтық қалауларының қалыптасу ерекшеліктері
2.3 Қазақстан Республикасы жастарының әлеуметтік маңызды құндылықтарын салыстырмалы талдау

ҚОРЫТЫНДЫ 37

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 39
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бұл ғылыми жұмыс қазіргі уақыттағы Қазақстан жастарының құндылықтық бағыт жүйесіндегі дүниетанымдық, саяси, адамгершілік сенімдерінің қалыптасу ерекшеліктеріне талдау жасауға арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қоғамның әлеуметтік, экономикалық және рухани салаларында болып жатқан өзгерістерге, ең алдымен қазіргі заман жастарының әлеуметтік бейнесіне айтарлықтай ықпал етіп отырған құндылықтық, әлеуметтік басымдықтарға кешенді талдау жасау қажеттілігіне негізделген. Қарастырылып отырған мәселеге келудегі авторлық көзқарас жастар едәуір сезімтал және динамикалы әлеуметтік топ болып табылады. Өзгерістер дәуірінде есейе отырып, олар болашақта бүкіл социумның құндылықтық моделіне айналатын аксиологиялық жүйені қалыптастырады. Қазақстан жастары демократиялық құндылықтар жүйесін саналы түрде қабылдап, заманауи қоғамның әлеуметтік-экономикалық және саяси түрленуіне белсенді түрде ат салысқанда ғана әлеуметтік ресурс бола алады.
Алайда, өтпелі кезең жағдайында жастардың жоғарыда аталған ресурсқа айналуы демократиялық құндылықтарды саналы түрде қабылдағанда, қазақстан қоғамының әлеуметтік-экономикалық және саяси түрленуінің жүзеге асуына белсенді түрде қатысқан жағдайында ғана мүмкін болады.
Нарықтық экономикаға, азаматтық қоғамға өту әлеуметтік институттардың реформалануын ғана емес, жаңа құқықтық және экономикалық нормалардың пайда болуын да қарастырады. Сондықтан да әлеуметтік өзгерістердің аталған процесіндегі маңыздысы жаңа құндылықтық нормалармен бағыт ұстаудың генерациясы болып табылады. Жастардың жаңа құндылықтарды, нормаларды және модельдерді интернализациялау процесі ерекше маңызға ие, өйткені бұл топ өмірлік өзін өзі анықтау процесінде тұр, олардың алдында болашақ мамандығын таңдау, болашақ мансабын, өмір сүру үлгісін, өз болашағын таңдау тұр. Мемлекет өзгерістерінің нәтижелігі көпшілігінде жастардың белсенділігіне, олардың кәсіби биіктікке мақсат қоюына, өз өмірін жақсартуға деген тілегіне байланысты болады.
Трансформациялық процестер жастар арасында, социомәдени өндірісте жастар рөлінің өзгеруінде біршама анық байқалып жүр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» стратегиялық бағдарламасында Қазақстан халқына жүгіне отырып, негізгі басымдықтар ретінде келесілерді белгіледі: еліміздің болашағы ретінде жас ұрпақты тәрбиелеу, жоғары білім деңгейі, ұлттың рухани-адамгершілік, интеллектуалдық және мәдени дамуы, денсаулығы. Қоғам өмірінің барлық саласына ықпалының күшеюінен көрініс тауып жүрген қазіргі заман мәдениетінің жасаруы, ювентизация, инфантилизация сияқты сипаттамаларының пайда болуы белгілі-бір қызығушылық тудырады. Осы орайда, қазіргі қоғамдағы жанжалдық құбылыстардың өсу үрдісін жастармен байланыстырады.
1 Бергер П., Луман Т. Социальное конструирование реальности. – М.: Медиум, 1995. – С.41-46.
2 Абельс Х. Интеракция, идентичность, презентация. Введение в интерпретативную социологию. – СПб, 2000. – С.10-11.
3 Гидденс Э. Устроение общества: очерк теории структурации. – М.: Академический проект, 2003. – С.32-33.
4 Мангейм В. Труд в системе жизненных ценностей // Человек и труд. –2000. – № 3. – С.15-17.
5 Социология в СССР. Учебное пособие / Под ред. Осипова Г.В. – М.: Мысль, 1966. – Т.1. – 470 с.
6 Абульханова-Славская К.А. Деятельность и психология личности. – М., 1980. – С.42-51.
7 Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. Общественные потребности, система образования, молодежь. – М., 1988. – 246 с.
8 Сурина И.А. Ценностные ориентации как предмет социологического исследования. – М., 1996. – С. 52-57.
9 Выжлецов Г.П. Духовные ценности и судьба России // Социально-политический. – 1994. – № 3-6. – С. 8-12.
10 Когда наступает время выбора: устремления молодежи и первые шаги после окончания учебных заведений / Под ред. Г.А. Чередниченко. – СПб., 2001. – С.30-32.
11 Кон И.С. Психология ранней юности. – М.: Просвещение, 1989. – 274 с.
12 Иконникова С.Н. Молодежь: социологический и социально-психологический анализ. – Л., 1974. – 122 с.
13 Лисовский В.Т. Духовный мир и ориентации молодежи России. – СПб., 2000. – 124 с.
14 Лисовский А.В., Лисовский В.Т. В поисках идеала: диалог поколений. – Мурманск, 1994. – 298 с.
15 Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. Общественные потребности, система образования, молодежь. – М., 1988. – 164 с.
16 Несмелова М.Ю. Политическое поведение студенческой молодежи в современной России: автореф. ... канд. полит. наук. – Казань: Казанский гос.
ун-т им. В.И. Ульянова-Ленина, 1995. – 30 с.
17 Земрах Т.В. Базовые ценности современной молодежной культуры: автореф. ... канд. философских наук. – Ростов-на-Дону, 2005. – 198 с.
18 Борисова Ю.В. Традиционалистские и модернистские ценности в структуре молодежного ценностного сознания: социологический анализ: дис. канд. социол. наук. – Д., 2001. – 183 с.
19 Аженов М.С., Бейсенбаев Д.Э. Социальная стратификация в РК. –Алматы, 1997. – 112 с.
20 Биекенов К.У., Джаманабалаева Ш.Е. Динамика и механизм детерминации подростковой преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – Алматы, 2002. – № 1 (8). – С. 58-65.
21 Габдуллина К. Общество: прогресс и регресс. – Алматы, 2002. – 167 с.
22 Нүсқабаев О. Оскелен урпактын адамгершiлiк тәрбиесiнiң теориялык-методологиялық негiздерi // К.А. Яссауи ат. ХКТУ Хабаршысы. – 2001. – № 4-5. – С. 55-63.
23 Пузиков М.Ф. «Проблемы занятости молодежи в условиях перехода к рынку: социологический анализ // Вестник КазНУ. Серия философская. – 1998. – № 6. – С. 72-76.
24 Касымова Л.Н. Проблемы социализации казахской студенческой молодежи – выходцев из аулов в условиях переходного периода: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1997. – 26 с.
25 Нысамбаева Н.М. Ценностная ориентация казахской молодежи на индустриальный труд: автореф. канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 27с.
26 Калашникова Н. Молодежной политике в Республике Казахстан – новое законодательное наполнение // Саясат. – 2002. – № 11. – С.33-35.
27 Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемі тәжірбие тұрғысында. М.: Дайк-Пресс, 2009. – 284 б.
28 Зайниева Л., Омаров Ш., Сыдыкова У. Политические процессы в молодежной среде. – Астана, Елорда, 1998. – 241 с.
29 Джаманбалаева Ш.Е. Социальные проблемы девиантного поведения на примере Респулики Казахстан: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1996. –
30 с.
30 Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подросток: социологический аспект девиантного поведения. – Алматы: Казак университетi, 2002. – 278 с.
31 Кошербаева А.Б. Социальные причины преступности: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1999. – 26 с.
32 Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как объект социологического исследования: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1999. – 27 с.
33 Ляднева Ж.М. Социологический анализ делинквентного поведения молодежи Казахстана: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 28 с.
34 Жаназарова З.Ж. Социальное значение изменений современной семьи в Казахстане // Саясат. – 2008. – №5. – С.129-132.
35 Абдирайымова Г.С. Ценностные орентации современной молодежи (социологический анализ): Монография. – Алматы: Баур, 2005. – 302 с.
36 Сарсенбаев А.С., Телебаев Г.Т. и др. Казахстанская молодежь на рубеже веков. – Астана: Елорда, 2000. – 220 с.
37 Зайниева.Л.Ю., Калетаев Д.А., Шойкин Г. Молодежь Казахстана в условиях демократизации общества и экономических отношений. – Астана: Елорда, 2004. – 272 с.
38 Золотухин С.А. Молодежь в социальной структуре общества: автореф. канд. соц. наук. – Алматы, 1993. – 25 с.
        
        Қазақстан Республикасы
Білім және Ғылым Министрлігі
әл-фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Философия және саясаттану факултеті
Жұмыстың тақырыбы:
«Қазіргі жастардың ... ... ... ... ... А. Н.
Алматы 2012 жыл
Мазмұны
КІРІСПЕ 3
1   ЖАСТАР   СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ    РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК
ҚҰНДЫЛЫҒЫНА   ТАЛДАУ   ЖАСАУДЫҢ    ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жастар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды әлеуметтік ресурсы
ретінде 10
1.2 Жастардың  рухани-адамгершілік  құндылықтары  классикалық  және
заманауи теориялық концепциялары ... ... ... процестері
2.2  Қазақстандық  жастардың  құндылықтық   қалауларының   қалыптасу
ерекшеліктері
2.3 Қазақстан   Республикасы   жастарының   әлеуметтік    маңызды
құндылықтарын салыстырмалы талдау
ҚОРЫТЫНДЫ 37
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... атындағы Қазақ Ұлттық
Университетінің 3-ші курс студенті. Ғылыми жұмыс тақырыбы: «Қазіргі
жастардың рухани-адамгершілік құндылықтары» (2011-2012жж.). Жұмыстың ... ... ... ғылыми жұмыста, жалпы қазіргі таңдағы Қазақстан жастарының
құндылықтықты қай ... ... яғни ... па, ... ... сенімдерінің қалыптасу ерекшеліктері ме, осының барлығына
талдау жасауға арналған. Бүл ... ... ... ең ... бірі болып қарастырылып келеді. Сондықтан мен автор ... ... ... және рухани салаларында болып жатқан
өзгерістерге ... ... ең ... ... ... жастарының әлеуметтік
бейнесіне айтарлықтай ықпал етіп ... ... ... ... ... ... ... негізделгенін айтқым келіп
отыр. Қазақстан жастарының ... ... ... ... ... қоғамның өмір сүру әрекеті болып
табылады. Ол ... ... ... ... қоғамдық пікірге
дүниетанымдық бағдарға әсер етеді. Қоғамның өмір сүру шарты көп ... ... ... ... ... ... процестермен
анықталады. Бұл процестер жастардың әлеуметтенуінің, рухани-адамгершілік
құндылығының қалыптасуы мен трансформациясының ... ... ... ... мәселеге келудегі менің көзқарасым жастар едәуір
сезімтал және динамикалы ... топ ... ... және әр ... ... дегенімен, Қазақстан жастары демократиялық құндылықтар жүйесін
саналы түрде қабылдап, заманауи қоғамның ... және ... ... ... ат ... ғана ... ресурсы бола
алатынын айқын айтқым келеді.
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бұл ғылыми жұмыс ... ... ... ... ... ... дүниетанымдық, саяси,
адамгершілік сенімдерінің қалыптасу ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... және
рухани салаларында болып жатқан өзгерістерге, ең алдымен қазіргі заман
жастарының әлеуметтік бейнесіне айтарлықтай ықпал етіп ... ... ... ... талдау жасау қажеттілігіне негізделген.
Қарастырылып отырған мәселеге келудегі авторлық көзқарас ... ... және ... ... топ ... табылады. Өзгерістер
дәуірінде есейе отырып, олар ... ... ... құндылықтық моделіне
айналатын аксиологиялық ... ... ... ... ... ... ... түрде қабылдап, заманауи қоғамның
әлеуметтік-экономикалық және саяси түрленуіне белсенді түрде ат салысқанда
ғана әлеуметтік ресурс бола ... ... ... ... ... ... аталған ресурсқа
айналуы демократиялық құндылықтарды саналы түрде қабылдағанда, ... ... және ... ... жүзеге асуына
белсенді түрде қатысқан жағдайында ғана мүмкін болады.
Нарықтық ... ... ... өту ... институттардың
реформалануын ғана емес, жаңа құқықтық және экономикалық нормалардың пайда
болуын да ... ... да ... ... ... ... жаңа ... нормалармен бағыт ұстаудың
генерациясы болып табылады. Жастардың жаңа құндылықтарды, нормаларды ... ... ... ... ... ие, өйткені бұл топ
өмірлік өзін өзі анықтау процесінде тұр, ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... өз болашағын таңдау тұр.
Мемлекет өзгерістерінің нәтижелігі көпшілігінде ... ... ... ... ... қоюына, өз өмірін жақсартуға деген тілегіне
байланысты болады.
Трансформациялық процестер ... ... ... ... ... ... біршама анық ... жүр. ... ... Н.Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» стратегиялық
бағдарламасында Қазақстан ... ... ... ... ... келесілерді белгіледі: еліміздің болашағы ретінде жас ұрпақты
тәрбиелеу, жоғары ... ... ... ... және ... дамуы, денсаулығы. Қоғам өмірінің барлық
саласына ... ... ... тауып жүрген қазіргі заман
мәдениетінің жасаруы, ювентизация, инфантилизация сияқты ... ... ... ... ... Осы ... ... қоғамдағы
жанжалдық құбылыстардың өсу үрдісін жастармен байланыстырады.
1. ЖАСТАР СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫНА ТАЛДАУ
ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жастар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... келудің
көптеген жолдары бар, өз кезегінде «жастар» ұғымының ... да сан ... В.Т. ... 1968 жылы ... бірі ... ұғымына анықтама берді: ... ... ... ал ... ... жаста білім беру, кәсіби, мәдени және басқа
да әлеуметтік функцияларды меңгеріп қойған адамдардың ұрпағы; ... ... ... ... ... ... 16 ... жасқа дейін өзгеруі мүмкін» [39]. Осы орайда автор ... ... ... ... осы ... белгісі жасы ғана емес, сондай-ақ,
сенімі мен мақсаттарының бір ... ... және ... ... ... ... болып табылады деп санайды. Жасы келе ұрпақ дәуірде
тәрбиеленген әлеуметтік сипатын ... ... ... бір ... ... ... ... тетігі арқылы, екінші жағынан дербес және өзінің құндылықтары
мен әрекет стандарттарын әкелетін жеке ... ... ... құрылымының «табалдырығында» тұрып, қоғамдық қатынастардың
қалыптасып ... ... ... әсер етуші
әлеуметтік топты зерттеуді білдіреді. Жастар өзінің ... ... ... ... ... мен ... ... біршама икемді, дәстүрлі қалыптасып қалған тәртіптердің әсеріне аз
дәрежеде ұшыраған және бір мезгілде девиацияның ... ... ... Жас ... ... маргиналдық топтың бірінен тұратындығы
маңызды ... ... Оның ... уақытша және оның аға ұрпақтың берік
әлеуметтік күйін бойына сіңірудің алдына дейін уақытша болып ... ... ... құндылықтық ұстанымы мен әлеуметтік әрекетінің
ерекшелігі мен сипатын анықтайды. Өз кезегінде бұлар ... ... ... ... Бұл ... өмір ... ... жатқан
провинциалды қаланың әлеуметтік өміріне. Осы әлемге қаншалықты дәрежеде
және қаншалықты шектеулі кіруіне оның ... ғана ... ... ... ... да байланысты. Бұл әлеуметтік тетіктерді өңдеуді қажет етеді
және соның ішінде оның сол ... ... ... және ... ... өмірінің жетістігін, жастар өмір сүріп жатқан қаланың болашағын
қамтамасыз ететін әлеуметтік саясат арқылы да. ... бір ... бола ... ол ... ... ... әлеуметтік біртекті массаны береді. Сондықтан жастарды әлеуметтік топ
ретінде ... ... ... ішкі ... ... ... керек.
Қазіргі кезде әлеуметтік, әлеуметтік-демографиялық, педагогикалық және
психологиялық әдебиеттерде жастардың ... ... және ... ... ... ... ... бар. БДҰ Халықаралық жастар
жылын өткізгенге дейін жеткіншектік кезең деп 10 нан 19 ... ... ... ... Өйткені дәл осы ... ... ... ... ... ... 1985 жылы БҰҰ Халықаралық жастар
жылын өткізілуіне байланысты ... шақ деп 15 ... 24 ... ... ... [40]. Жастық шақ кезеңінің басы жеткіншектік кезеңнің
орта ... ... ... осы екі ... ... ... 10
жастан
24 жасқа дейінгі үлкен жастық кезең ретінде қарастыру шешілді.
Біршама толық анықтаманы И.С. Кон берді: «Жастар – ... ... ... ... ... ... ... шығатын және
басқа да әлеуметтік-психологиялық қасиеттермен негізделген әлеуметтік-
демографиялық топ». Дәл осы ... ... ... ... ... отыр. «Жастық шақ белгілі-бір фаза, өмірлік кезеңнің
сатысы ретінде биологиялық тұрғысынан әмбебап, ... оның ... ... ... ... ... статус және әлеуметтік-
психологиялық ерекшеліктер әлеуметтік-тарихи табиғатқа ие және қоғамдық
құрылымға, ... және сол ... тән ... ... ... әлеуметтануында жастар белсенділігінің субмәдени, делинкветті
тұстарын зарттеудегі алғашқы қарлығаштары ретінде ... ... ... ... Олар ХХ ... 20 ... ... жастардың
ерекше топтарын зерттеуде қалалық этнография әдісін пайдалануды ... (В.Ф. ... А. ... Г. ... т.б.). ... ... қалыптасуындағы маңызды рөлді Т.Парсонс ... ... ... ... ... ... қоғамның рөлдерін игеру үшін Т.
Парсонс әзірлеген жастар мәдениеті кеңістігінің функционалдық маңыздылығы
туралы идеясы ... ... ... өтуді түсіндірудегі негізгі орынды әлі
де алып келе жатыр.
Батыс әлеуметтануында Т. Парсонс пен Ш. ... ... ... ... ... ... оның ... қызметі – жастар мен қоғам арасындағы ауыртпалықты жою ... ... ... ... қарағанда, құрылымдық-функционалдық
тәсіл жастар мәдениетін зерттеуге айтарлықтай ықпал етті, қоғамдағы ... ... ... аударды, және жастар мәселесін
жүйелік зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтті. ... ... ... өз
кемшіліктері бар. Құрылымдық функционализмнің сыналатын жері сол, жастарды
тұтыну агенті ретінде ... ... біз ... ... ... ... ескерместен тұтастай топ ... ... ... ... ... бұл тәсіл әлеуметтік
құбылысты оның ... ... ... ... ... тек
құбылыстардың әлеуметтік жүйе ішіндегі белгілі бір ... ... ... ... ... ... құрастыру процесіне талдау
жасауды зерттеуді шет қалдырады.
Бар ... ... ... келе келесі негізгі жолдарды бөліп
қарастыруға болады:
Стратификациялық жолда жастар ... ... ... ерекше
әлеуметтік рөлдерімен, статусымен және әлеуметтік көзқарастарымен шектелген
ерекше әлеуметтік-демографиялық топ ретінде анықталады.
Психофизиологиялық жол адам ... ... ... мен ... ... даму кезеңі ретіндегі «жастық шақ» ... ... ... ... биологиялық және
психологиялық қарым-қатынастағы белгілі-бір жастың (жастық интервал
14 жастан 29 жасқа ... ... ... ... ... жол ... жол «жастық шақты» адамның сәби рөлінде ойнамайтын, сонымен қоса
ересек ... ... ... алып ... ... ... ... іс-әрекеттік фаза ретінде талдайды.
Жанжалдық жол «жастық шақты» өміріндегі әрбір адам үшін ... ... ... және ... болатын жанжалдарға толы
кезеңі ретіндегі ұғымына сүйенеді.
Субмәдениеттік жол жастарды ерекше өмір сүру үлгісі, іс-әрекет стилі,
мәдени нормасы мен ... бар ... топ ... ... жол «жастарды» әрбір адамға тән көңіл күйдің бірі
ретінде қарастырады. Ол көңіл-күй ... ... ... ... емес ... ... береді [42].
Жоғарыда аталған жолдардың әрқайсысы жастарды зерттеудің ерекшеліктері
мен нақты ғылыми пәндердегі жастық шақ феноменін белгілейді.
Социологиялық талдау жастарға тән ... ... ... ... және ұрпақтар бірлігі қасиеттері бар «жастардың ұрпақтық талдауды»
жүргізуді қарастыратын интегративті жолмен ... ... ... ... отырып, атап айтар болсақ, К. Мангеймнің,
Г. Шельскийдің, қазіргі ... ... жас ... олардың өзара
байланысы мүшелерінің сезінуіне негізделген объективті бірлік, тарихи уақыт
(өмір мен ... ... ... оларда шешілетін міндеттің ортақтығы,
сол кезеңде өмір сүрудің әлеуметтік және ... ... ... ... ортақтығы) қатарында сол ұрпаққа жатуды
қарастырады. Г. ... ... ... ... ... ... үшін
қажетті, қоғаммен арандатылатын және ... ... ... [43].
2. Жастардың рухани-адамгершілік құндылықтары классикалық және заманауи
теориялық концепциялары контексінде
Субъектінің құндылықтық бағдарының ... ... ... ... ... ... Индивидтің құндылықтық санасы оған
қоғамдағы құндылықтар беріліп жатқан ... ... ... және ... ... өмір ... ... құндылықтарды
игеру процесінде индивидтің санасында сыртқы әлеуметтік шындық ретінде де
және де өзін ... ... де ... ... ... ... ... индивид бөлуі немесе бөлмеуі мүмкін, немесе
пайдалы немесе пайдасыз және қалаулы және қалаусыз деп ... ... үшін ... ... құндылықтар оның бағдарын негіздейтін
қажеттілік сипатына енеді және адамның ... ... ... кезінде
оның әрекетінің ниеттемесін анықтайтын ... ... ...... ... ... сенімдерінің, ойлауының,
қажеттіліктерінің, уайымдарының, құндылықтарының ықпалымен ... ақ, ең ... ... ... ... ... объективті өмір
сүретін құндылықтар жүйесінің ... ... ... ... топ) маңызды құндылықтық ұстанымдар.
Жастардың әлеуметтік белсенділігінің әртүрлі үлгісін ... ... ... ... жүйелей келе, студент бейімделудің
негізгі екі стратегиясын бөледі – әлеуметтік интеграция және әлеуметтік
дифференциация. Олар ... ... ... етенелестікті
қалыптастырып, әртүрлі жастар тобының әлеуметтік субъективтілігінің пайда
болуында негізгі орынды алады. ... ... ... ... ... ... орта ... ие:
1) жаттануды туындататын ынтымақтастыққа мәжбүрлік: индивидтің қоғамдық
құрылымдарға қосылуы көп жағдайда олармен өзінше ... ... ... бұл ... түсуге ынтасыздығынан және кәсіби қалыптасу
немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... түрде
жұмысқа кіру ұстанымының жоқтығынан байқалады,
2) ынтымақтасудың альтернативтік сипаты: немесе жастар субмәдениетінде
әлеуметтік мақұлданатын үлгілерде өзін-өзі ... ... ... ... негіздерінің әлсіреуі: жеке немесе топтық мүдделер
әлеуметтік маңызды компоненттерді ... ... ... сан алуан жолдарды бір-бірін өзара толықтырып
отыратын типологиялық топқа біріктіруге болады: ынтымақтысудың сипаты:
тұтастай қоғамға емес, ... ... ... ... ... ... субъективтілігі қоғамға бейімделудің екі моделінде
де байқалады, алайда интеграциялық модельде жастар қалыптасқан ... ... және ... ... қызметін атқарады, ал
дифференциялық ... ... ... ... ... ... өмір
сүретін ересек әлеммен құрастыруға немесе олармен жанжалдық қарым-қатынасқа
түсуге талпынады. ... ... ... қарастырылған моделін
талдай келе, қарастырып отырған топтың аз ғана бөлігі белсенді, көпшілігі
маңызды өмірлік ... ... ... ... ... ... аралық
орында деп болжауға болады.
Мәдениетті зерттеудің сан алуан тәсілдерін бір-бірін өзара толықтырып
тұратын типтік ... ... ... Заттық тәсіл. Осы тәсілдің ... ... ... ... деп ... ... белсенділігінің кез-келген өнімі
адамның өмір сүру ... ... ... яғни ... ... ... Бұл ... екі жақты жүзеге асады, заттарда, олардың
көмегімен адамның іс-әрекеті жүзеге асады ... ... ... ... ... ... ... коммуникациясының
өрісі (рухани мәдениет) жүзеге асады. Мәдениетте әлеуметтенген адам одан
алған дүниені өз ... ... ... ... ... бұл –
әлеуметтену барысында меңгерілетін үлгілердің белгілі-бір түрде ұйымдасқан
лигитимделген жүйесі, және олардың негізінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекеттік тәсіл. Мәдениет адамзат белсенділігінің кез келген түрі
мен нәтижелерінің сапалық сипаттамасы ретінде анықталады. ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың бөтен мазмұнын іріктейді, сақтайды ... Оқу, ... ...... ... ... бірі. Іс-әрекеттік тәсіл шеңберінде жастардың рухани ... ... ... ... оның ... ... ... болып
табылады. Рухани мәдениетті зерттеуде іс-әрекеттік тәсіл ... ... ... ... ... ... ... алады. Бірінші деңгей субъектінің маңызды ахуалға білдірген
тікелей әсерін реттеуді ... ... ... тұлғаның үйреншікті
жағдайларда жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... немесе әрекет деп атауға болатынды реттейді,
төртінші деңгей іс-әрекеттің тұтастығын ... ... өзін ... қою бұл ... ... ... «өмірлік жоспарды» білдіреді. Оның
маңызды элементі адам өмірінің маңызды ... ...... еңбек,
қоғамдық өмір салаларымен байланысты өмірлік мақсаттар болады.
Іс-әрекеттік тәсіл жастардың саяси идеологияны ұстанушылар болса, онда
көп ... ... ... емес. Жаңа ұрпақтың саяси ... ... ... жастар қозғалыстарының электоралды әрекеті
мен нақты саяси акцияларын талдай отырып анықтауға ... ... бір ... ... ... ... қойылған, іс-
әрекеттерінің стереотиптері топтық сана мен ... ... ... анық білдіреді.
3.  Құндылықтық (аксиологиялық) тәсіл. Мәдениет социум қабылдайтын
белгілі-бір құрылымданған құндылықтар жүйесімен ... ... бұл ... ... толығысуы ғана болады. Яғни
тұлға неге ... неге ... ... ... белсенділігін соған сәйкес
ұйымдастырады. Құндылықтардың ортақтылығы мен айырмашылығы ... ... ... үшін ... және ... ... жағдайда, жанжал кезінде ажыратудың негізі ... ... ... ... ... және ... әрекет пен
коммуникацияда іске ...... өмір ... ... Социум
құндылықтарының сипаты оның агенттерінің еркіндігінің және іс-әрекетінің
өлшемін береді.
Аксиологиялық тәсіл шеңберінде жастардың рухани мәдениетін ... сол, ... ... ... ... ... ... туралы өзінің түсінігін дұрыс деп санайтын әртүрлі жастық ... ... жете ... ... Соңғы жылдары орын алған жылдам
әлеуметтік өзгерістер нәтижесінде бір және сол ... өз ... ... ... ... ... типтерінде өмір сүріп
отыр.
Жоғары оқу орындарында оқитындар үшін ... ... ... ... тек ... аға ... ... болуы мүмкін еді. Қазіргі ... ... ... мен ... ... ... мен аға ... құндылық
жүйесіне қарағанда едәуір мақсатты болуы мүмкін, алайда зерттеушінің зейіні
өз ізін ... ... ... динамикалық өзгерістерін
бағалауға қалдырады. Кейде, жастардың белгілі-бір құндылықты жақын ... ... ... ... ... ... мәдениетіндегі зерттеушілер атап көрсеткен таңдаулылық және
ұрпақ ... ... ... ... әрбір келесі ұрпақ өзінің
алдыңғы ... ... өзі өмір ... ... ... ... таңдағандығынан көреміз. Рухани мәдениетті зерттеуде құндылықтық
бағытпен іс-әрекеттік ... ... ... дәл ... өйткені соңғы аталғанның көмегімен мәдени құндылықтардың пайда
болу шарты мен жүзеге асуын ... ... ... ... ... ... ... технологиялық
немесе іс-әрекеттің белгілі-бір ретін қарастырады. «Іс-әрекеттік» тәсілге
тән дами ... ... ... ... ... ... Мәдениет тұрғысынан алғанда, шартты түрде
айтқанда, жасалынып жатқан емес, оның қалай және қай ... ... ... ... әлеуметтануда функционализмнің әртүрлі нұсқаларында
қалыптасады, әрекеттік-коммуникациялық және ... ... ... ... ... ... Э. Дюркгейм
және Р. Мертонның ... ... ... шақ ... ... мен рөлдердің жүйесі дегенді басшылыққа алды.
Құрылымдық орындарды толтыру ... ... ... және әлеуметтік
рөлді орындауды білдіреді. Әрбір рөл адам ... ... ... ... ... ... ... бірлігі болып
табылады. Т. Парсонс, құрылымдық-функционалдық ... ... ... ... негізгі мақсаты жасты ... ... ... оның санасында үстемдік ететін «диффузиялық,
аффективті, дифференцияланбаған ынтымақтастықты» жою деп атап ... ... ... ... үшін ... осы ... аспекті маңызды. Өйткені, білім беру мекемелері ... ... ... нормаларды, іс-әрекетті, коммуникативті
байланыстарды анықтайды, оның үстіне ... оқу ... ... ие. ... ... ... зерттеуде, алайда,
технологиялық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың әртүрлі бағдарламаларының қарама-
қайшы келу мәселе жеткілікті дамытылмаған ... ... ... алу
әрекетінің жаңа механизмдерін құру тәсілдері мен оларды мәдениетке бекіту
тәсілдері қарастыру шеңберінен тыс қалып қоюда.
5. ... ... ... ... өзін өзі ... ... символдық формаларының ұйымдасушылығының мәні. ... ... ...... ... ... жұмыс жасай білу
жатыр. Бұл ... ... ... ... ... олардың санасы мен ойлауының ... ... ... ... етеді. Мәдениетті белгілік-мәтіндік рәсімдеу бізге
мәдениеттің құндылықтық негіздерін талдауға, оларды ... ... ... мен ... ... ... ... рухани мәдениетін зерттеуде осы тәсілді іске асыру ... ... ... алу керек. Жастардың өмірге ... ... тек ... ... ғана ... ... символдың қоршаған
ортасымен де байланысты. Әлемнің бейнесі тікелей ... ... ... ... ... ... символдық ортаны жасай отырып,
субмәдениет немесе ... ... ... ... ... Осы ... меңгергендер әлемге деген ортақ ... ол ... ... ... ... болады.
Әртүрлі жастардың субмәдениетіндегі дүниетанымдық негізіне символдар
мен олардың стандартты ... ... және ... ... ... ... ауыз әдебиеті ерекше орын алады. Яғни, әртүрлі
жастар субмәдениеті – бұл ... ... ... ... бар ... ... ... Мәдениет – бұл ұйымдасатын өз ... бар, ... ... мен іс-әрекеттің мүмкін болатын схемаларын тудыратын,
өзін өзі ... ... ... ... болу – ... ... ... ойынменен ойнау. Ережені өзгертуге болады, бірақ ол
қабылданған ... ... бұзу сол ... ... шеңберінен
«шығып кетуге» әкеліп соғады.
Жастар субмәдениетін зерттеудегі ойындық тәсілдің ... ойы ... ... ... жаңа түрлерін сынақтан өткізу ғана емес, ... ... ... кез келген ойынға қуыс пен екіжүздік тән екендігіне
негізделген
7. Мәтіндік тәсіл. Мәдениет мәтін ретінде ... ... ... ... ... қарастырады. Тәжірибеде, әлеуметтанудағы
құрылымдық талдау – бұл мәдениет пен ... ... ... ... ... ... Әлеуметтанудағы құрылымдық талдау әдісі
құрылымдық лингвистиканың семиотиканың әдістерімен ... ... ... ... ... талдау жасау, барлық әлеуметтік
құбылыстардың тереңдігін мәдениеттің белгілік-символдық механизмдерімен
түсіну сол ... ... ... ... ... ... талап
етуді қарастырады.
8. Коммуникативтік тәсіл. Жастар субмәдениетінің дамуы мен оның қоғамда
үстемдік ететін мәдениетпен өзара әрекетінің коммуникативті ... ... кең ... кеңістікте пайда болған құрылымдық ... ... ... ... Алайда, назар ұйымдық-
институционалдық аспектіге салынады. Ол әртүрлі ... ... ... және ... ... ... ... мәдениетін зерттеудегі коммуникативтік тәсіл
жастардың мамандық таңдауды жүзеге ... ... ... ... ... қандай коммуникативті арналар ықпал етеді, қоғамда
индивидке қандай мамандықтың ұтымды ... ... ... осы
коммуникация тиімді ме. Бұл бағыттар ұтымды және әлеуметтік топ ретінде
жастар ... ... ... ... ... ... ... «рухани азыққа» қажеттілігін
қанағаттандыруға арналған рухани өндірістің объектісі ... ... ... білдіреді. Бұл адамзаттың бойына жинаған, соның
ішінде дүниетанымның ғылыми критерийлері, ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық
ұстанымдар; саяси оқулар, яғни әлемді рухани ұғынумен байланыстының бәрі.
Рухани құндылықтар – бұл ... ... және ... белгіленген
білімдер; адамдардың құндылықтарын қанағаттандырушы және олардың мүддесін
анықтайтын құндылықтар. Онымен қоса, рухани құндылықтар ұғымы ... ... ... ұмтылатын өмірдің, іс-әрекеттің, нормалардың және идеалдардың
кейбір жоғары принциптерін білдіру үшін қолданылады.
Б.В. Орлов пен Н.К. ... ... ... ... ... деп аталатын еңбектерінде жоғары деген құндылықтарға өмірді,
шығармашылықты, бостандықты жатқызады [57]. Е.В.Золотухина-Аболина да осы
тезисті ... және ... Ол ... ... жоғары сатыларына
мынадай бағдарларды қояды: қоғамдық құрылымның құндылықтары: (әлеуметтік
әділдік, ... ... ... ... қатынастардың
құндылықтары (махаббат және достық) және ... ... ... ... ... ... 1кестеден көріп
отырғанымыздай, философиялық және психологиялық ... ... ... ұғымдар болса, әлеуметтану мен педагогикада олар ең
алдымен индивидтің әлеуметтік ... ...... ... компоративті құндылықтық бағдарлары
| ... ... ... ... |Психологияда |Педагогикада ... | | | ... ... ... ... |Адам үшін өмірлік |
|әлеуметтік |тәжірибесімен, ... ... ... |
|құндылықтардың|оның уайымының |сипаттайтын, ... ... ... және басқа|барлық жиынтығымен|тұлғалық |құндылықтар мен ... ... ... ға, |мақсаттар болып |
|бағыттылығы ... ішкі ... мән ... |
| ... |мен ... беретін |детерминделген |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| | ... ... ... |
Дәстүрлі түрде руханилыққа жататын рухани-адамгершілік, эстетикалық,
діни, құқықтық және ... ... ... беру) құндылықтар қоғамдық санада
рухани мәдениет деп аталатын ортақ тұтастықты құрайды. Рухани мәдениет ... және ... ... ... ... ... бастапқы
және базалық алғышарт адам мен қоғамның үздіксіз байланысы, бірлігі туралы
идея болып табылады. Тек адамда ғана оның ... ... мен ... ... оның ... ... қоғамның үздіксіз байланысының
тамыры қойылған. Құндылықтық бағдарлар тұлғаның ... ... ... ... және оның идеалдарында, мүдделерінде,
тұлғааралық қарым-қатынасының ерекшеліктерінде көрінетін ішкі ... ... ... ... ... қалыптасуында әлеуметтену
процесі маңызды рөлді білдіреді. Мен дерек еткен жағдайға сәйкес, қазіргі
қоғамда жастардың әлеуметтенуі ... ХХ ... ... ... ... ... бар. ... бірнеше онжылдықта әлеуметтік
өзгерістер бір жағынан, әлеуметтенудің күрделеленуі мен қарқындылығын ... ... ... әлеуметтендіруші әсердің күшеюін талап етіп,
әлеуметтендіруші кеңістікті айтарлықтай трансформациялады. Бірмезгілде ... ... ... ... әлеуметтендіруші тетіктерді
әлсіретті. Трансформациялық процестердің ... ... ... жастардың кейбір бөліктері үшін айтарлықтай
жемісті, өйткені нарықтық жағдайларға, жастардың ... ... емес ... бейімделу формаларының сан алуандығын қарастырады.
Осылайша, студент қазіргі қоғамдағы құрылымдық ... ... ... ... ... ... алып ... тұжырым жасайды. Қазіргі заманғы әлеуметтендіруші практикалардың
нәтижесі ретінде жастар ... ... ... ... сан ... ... Бахтин руханилықты қоғамның мәдени кеңістігінің тік ... ... ... ... бұл ... осы ... О.А. Митрошенков дамытуда. Оның пікірі бойынша, руханилық-жоғары
идеалдарды, құндылықтарды, мәндерді ұстану ... ... ... ... [58].
Н.А. Волкованың, В.Д. Ермоленконың, Н.М. Трофимованың концепцияларына
сәйкес, маңызды құндылықтардың қалыптасу процесі үш ... ... ... және ... ... ... тиісті деңгейлерімен: төменгі, орташа және жоғары.
Құндылықтық бағдарлардың қалыптасуының бағдарлық (төменгі) деңгейі
рухани мәселелерге ... ... ... және ... ... ... ... жеке қалаулардың
парыздан үстем тұратындығымен сипатталады. ... ... ... ... ... бұл ... шектеулі, жүйесіз. Олардың әлемді
қабылдауы ... ... ... ... өзінің қажеттіліктерін
қанағаттандыру деңгейіне тәуелді болады. Олардың ... ... ... ... ... ... ол ... ескерусіз құрылады, оларға бағдарланбаған.
Құндылықтық бағдарлардың қалыптасуының процессуалдық (орташа) деңгейі
әлеуметтік мақұлданған нормаларды меңгерудің ахуалдық сипатымен анықталады
(қажеттілік мақұлданатын ... ... ... қандай-да бір сый ақыны,
жеке ... алу ... ... табады). Құндылықтық бағдарлар практикада
тек жүйелік сыртқы бақылаудың және мектеп және ЖОО тарапынан ынталандырудың
бар кезінде ғана қолданылады.
Құндылықтық бағдарлардың ... ... ... ... мақұлданатын құндылықтарды игеруге деген тұрақты қажеттіліктің
пайда болуымен, адамгершілік ... ... ... жеке ... ... ... арасындағы қатаң қарама-қайшылықтың жоқтығымен
негізделген. Әлеуметтік-мәдени процестер ... ... ... ... нормалары және әрекеттері, қимыл әрекеттері, сезімдері
арасына байланыстар орнату үшін ... ... ... ... ... ... ... әрекетін реттеу қабілеттілігі байқалады.
Жастардың практикалық іс-әрекеттері сыртқы бақылауға тәуелсіз қалыптасқан
құндылықтық бағыттарды ... ... ... ... ... ... түсініктері
эмпирикалық сипатқа ие, яғни, индивид санасының тіршіліктік деңгейінде бар
болады. Осы түсініктерге арқа ... ... ол, ... ... ... құндылықтардың мазмұнын рационалды түрде түсіндіру қабілетінде
емес және оларды жүзеге асырудың оның материалдық қажеттіліктеріне сәйкес
келетіндері ... оңай ... ... да ... ... рухани әлемінің сипаттамаларының бірі өз ... ... атап ... ... ... тынығуын, сондай-ақ, өзінің және
достарының әрекеттерін бағалаудағы олардың белгілі-бір ретсіздігі ... Оның ... ... құндылықтық түсініктерге ие жас адам
күрделі жағдайға ... ... ... оны ... ... іс-әрекеттің
дұрыс формасын таңдай алмайды, ал ересектердің кейбір талаптары оған ресми
болып ... Мен ... ... ... ... ... ... үш кезеңін бөлдім:
Бірінші кезекте белгілі-бір құндылықтарды сезіну және осының негізінде
бастапқы ... ... ... жеке ... ... ... белгілі-бір құндылықтық түсініктердің түзілуі болады. Бұл кезеңде
отбасы, ... ... және ... социомәдени ортасының,
әлеуметтенуінің екінші деңгейлік факторлары ... ... ... ... тобы және ... жақын қоршаған орта) маңызды рөл
ойнайды. Құндылықтарды игерудің бірінші кезеңінің құндылықтық ... ... ие, ... ... санасының тіршіліктік деңгейінде бар
болады.
Жастықтың екінші деңгейі – бұл жас адамның әлеуметтік өмірдің ол ... ... ... ... ... ... ... ету, жоғары оқу
орнында оқу, өндірістік қызмет), бұл ... жеке ... ... ... ... рөл ... Субъективті тәжірибе адамның
сондай өмір сүру әрекетін сипаттайды, онда ... ... ... ... және рухани құндылықтарды қанағаттандырумен тығыз
байланысты. Жастың тұлғалық ... бұл ... оның ... ... ... өзімшілдіктің үлкен элементі
байқалады. Сонымен қоса, құндылықты меңгерудің екінші ... ... ... БАҚ, және ... ... арқылы құндылықтық
бағыттардың қалыптасуы реттегіштік процесінің сипаттары көрініс береді.
Үшінші кезеңде жастың санасындағы қарама-қайшылық жойылады, ... ... ... ... ... мен ... ретіндегі
моральдық құндылықтарға терең тұлғалық, бастамашылық-шығармашылық қатынас
негізінде құндылықтық бағдарлар дамиды және жетіледі. Кәсіби маңызды ... ... ... ... жеңілденеді және тұрақтылық
алады, бастапқы құндылықтық ... ... ... ... сипатын
білдіре отырып, белгілі бір нақтылық пен ... ... ... ... ... ... тұсы оның ... реттелудің басқарылатын әлеуметтік-экономикалық және әлеуметтік-
мәдени факторларының ... ... және оның ... бір ... ... ... ... жастардың құндылықтық бағдарының жалпы үрдісі арасынан
келесілерді бөліп қарастыруға болады:
Жастардың ... ... жеке ... жетуге бағдар ұстауы күн
санап анық байқалуда. Бұл өзгерістердің ... көзі – ... ... ... ... рөлінің күшеюінде.
Жастардың көпшілігі үшін жетістік- бұл мансаптың көмегімен ең ... ... қол ... ... ... ... ие болу.
Жастардың жетістікке жету тәсілдері туралы да пікірлері өзгерген.
1990-шы жылдардың ... ғана жолы ... ... ... ... ... білім деңгейі айтарлықтай рөл ойнамайтын еді, ал соңғы жылдары
білім деңгейі өмірде жетістікке жетудің ... ... ... ... ... мансаптың, атақтың, биліктің бөлінуі артып келе
жатыр. Бұл көзқарастар олардың құндылықтық ... ең ... ... алып отыр. Бірінші орында – отбасылық бақытты қалау.
Дәстүрлі мамандықтардың мәртебесі төмендеуде (инженерлер, педагогтар),
прагматикалық көңіл-күй артуда. Дей ... ... ... ... ... ... мамандықтарға деген қызығушылық
қайтадан оянуда.
Болашақты кәсіби және өмірлік өзіндік анықталудағы бағдарлар ... емес ... кіші және орта ... ... ... ... ЖОО-да даярлаудың сипаттарымен, бағыттылығымен айырмашылығы
арту ... ... ... саласындағы белсенділік төмендеуде;
тұтасымен алғанда, ... ... ... төмендеуде. Патриотизм
сезімін, өз мәдениетін сыйлауды қалпына келтіру, ұлттық және жеке өзін-өзі
сыйлаудың жеткіліксіздігін ... ... ... ... ... ... ... құндылықтық қабылдауы
қарама-қарсы өзгеруде – бір жағынан, жастардың дербестікке, тәуелсіздікке
ұмтылысы артуда; ал екінші жағынан – ... ... ... ... ... ... артуда. Жастар арасындағы ресми емес,
тұлғааралық қатынастардың рөлі ... ... ... ... деген (әсіресе – отбасына, некеге) қарама-қайшылықты жол
бекітілуде.
Өсіп келе жатқан терістікпен, әлеуметтік протестпен ... ... ... ... жастардың арасына оңшыл және солшыл
радикализмнің, экстремизмнің ... ...... рухани әлемінің феномендерін жіктеу
| ... ... ... ... ... ... ... |Құндылықты-нормативті|Іс-әрекеттік ... | |к ... |
| ... беру ... ... және ... жоғалту,|
| |процесін де ... ... ... |
| ... ... ... беру ... сегреция, |
| |оларды түсіну және|құндылықтары ... ... ... |
| ... дәрежесі | ... бөлу |
| | | ... |
| | | ... |
| ... нарығы |Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... жастар |субъективті-биография |
|жұмысб|еңбек ынтасының |дың еңбектік |лық ... ... ... | ... ... |соның ішінде, жаппай | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... мәнінің|Тынығуды тандарттау, |
| |тынығудың ... ... ... |ойын формаларының |
| ... ... ... ... ... |
| ... ну ... ... | |
| | ... ... өтуі | ... ... ... ... ... ... ... |ақпарат алудың ... ... ... |
| ... жолдары, |қалыптасуы ... |
| ... және | ... тері |
| ... | ... жаңа |
| | | ... келер |
| | | |жол ... сан ... ... зерттеулердің назарында қазіргі
қоғамдағы құндылықтық бағыттың жалпы өсудің өзгеруі ... ... ... ... ... тепе-теңдікте бола тұра, динамикалық,
жылжымалы сипатқа ие. Ал дәстүрлі ұстанымдардың революциялық өзгерісі
кезінде ... ... ... бола ... ал ... ... өзгеруі процесі аракідік бақылаусыз, стихиялық сипатқа ие болады.
Осы орайда, заманауи ... өзі ... және қөп ... ... дәстүрлі қоғаммен салыстырғанда тұрақсыз болуымен сипатталады.
Дәстүрлі қоғамда бұл жүйе көптеген ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... тұйық сипатта болып, циклдық
қайталану заңдарына бағынды.
Заманауи қоғамның өмір ... ... оның ... ... екі оппозиция тарапынан өзгеріске ұшырады. Біріншісі - әлеуметтену
ретінде ... және ... ... ... оппозициясына,
ұшырады, екіншісі – объективизм мен субъективизмнің оппозициясына ұшырады.
Әлеуметтік әлем жүйелік тепе-теңдіктің қағидаларына бағынатын ... ... ... бір ... ... жүйелік тепе-теңдік
сақталатындай етіп, басқаларының да араласуына ... ... ... ... ... қарқынды болса, ол әлеуметтік жүйе
өрісінің тепе-теңдігіне тұрғысына соншалықты ... ... ... ... ... ... ... алыс жылжиды, оған араласады.
Құндылықтық бағдар жүйесі үш үлкен топқа бөлінеді:
1) материалдық-экономикалық ... ... ... ретінде «әкелік»;
3) рационалды ретінде символдық-интерсубъективтік.
1) Материалдық-экономикалық құндылықтық бағдарлар. Құндылықтардың ... ... ... экономика» осі бойынша бөлінеді.
Белгілі-бір топты таңдау адамның экономикалық мәртебесімен, ... ... ... ... экономикалық белсенділігімен немесе
экономикалық енжарлығымен детерминделеді. Егер ... ... ... ... ... тобы ... мемлекеттің жан-жақты қолдауын
қажет ететін болса, онда ол топ экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... дамуына мүдделі болады. Бұл ... ... ... бола ... әлеуметтік бой түзеген
экономиканы жөн көреді.
Бір жағынан қарағанда, ... ... ... ... ... ... бөліге бола отырып,
нарықтық қатынастарды дамыту қажет екендігіне сенімді. Олардың қағидалары
экономикалық дербестік ... ... ... ... ... ... ... Рухани-гуманитарлық құндылықтық бағдарлар дәстүрлі түрде ... ... ... және ... бағытталған немесе саяси
құндылықтық бағдарлар болып бөлінеді.
3)  Рационалды-құндылықтық бағдарлар құндылықтық ... ... ... ... ... ... және шектеуге негізделген. Егер
материалды-экономикалық және гуманитарлық-рухани бағдарларды субъектіге
әлеуметтік-қоғамдық тәжірибе негізінде ... ... ... ... беріледі.
Құндылықтық бағдарлар жүйесі ұйымдасудың көпдеңгейлік иерархиясымен
сипатталады және ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасының ішкі негізін көрсетеді. А. Маслоудың
теориясына ... ... ... ... ... ... ... құрылу идеясынан тұрады, осы орайда А. Маслоудың
пікірінше, ... өзін ... ... ... ... рухани
құндылықтар ынталық жүйенің «метадеңгейінде» тұрады. Осы ... ... ... ... ұстау қажеттілігінің жүзеге асуы жаңа идеялар мен
тәжірибеге ашықтықты талап етеді» [59].
Жалпы ... ... ... ... ... бағдарының қалыптасуы және дамуы негізі ... ... ... жол В.Т. ... ... ... [61] ... ғылыми негізге ие болды.
Осылайша, құндылықтық категорияларды қарастырудағы әртүрлі теориялық
жолдарына біз жасаған салыстырмалық-қатар қоюшылық ... шыға ... ... ... ... аламыз:
1.  Құндылықтық феномен көптеген ғылымдардың назарының объектісі болып
табылады, және оның табиғаты әртекті ... ... ... ... ... ... сан алуандығына байланысты, басты
қорытынды сол, ғылымның бұл ... ... ... педагогикамен және басқа да ғылымдармен дамып жатқан ... ... ... ... ... ... философиялық-этикалық және әлеуметтік
феномен болып табылады. Бұл педагогика үшін біршама маңызды ұғымдар, өйкені
олар, құндылықтар тұлға санасының ... ... оның ... ... ... ... өзгермелі әлеуметтік және саяси ... ... ... ... ... ниетін реттейді.
3. Әр тұлға қоғамдық қатынастардың, мәдениеттің, білімнің, әлеуметтік
қоршаған ортаның ықпалымен болатын әлеуметтену ... ... ... құндылықтық бағдарлардың күрделі дербес иерархиялық құрылымына ие.
4. Құндылықтық бағдарлар тұлғаның ... ... ... жаңа ... бола ... ... процесіне ұшыраған,
ондағы олардың дамуының ... күші ... ... ... сана мен ... сана арасындағы байланыстырушы буын бола
отырып, құндылықтық бағдарлар болашақ іс-қимылдың эталоны ... ... ... ... олар өз ... ... білім беру процесінде назардың негізгі объектісіне ... М. ... ... ... ... «құндылық сенімнің кейбір түр
ретінде, адамның өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... немесе қол жеткізуге тұратын немесе тұрмайтын тіршіліктің
соңғы ахуалы туралы ... ... ... ... ... ... ҚАЗІРГІ ҚОҒАМНЫҢ СОЦИОМӘДЕНИЕТТІ
ТРАСНФОРМАЦИЯЛАУДЫҢ БЕЛСЕНДІ СУБЬЕКТІСІ ... ... ... ... нормативті жүйелерін асыра
бағалау процестері
Құндылықтарды асыра бағалау мәселесін алғаш рет концептуалды ... ... ... Ф. ... үшін ... ... ... бүкіл
теориялық құрылымдардың ішкі стержені болады. Асыра бағалаушылықтан ол, ең
алдымен алдыңғы мәдениеттердің жеке ... ... ... ... ішінде
өмірдің моральдық негіздерін де. Ф.Ницше көпшіліктің бақыты, қайырымдылық,
әділеттілік, ақиқат және басқа да ... ... ... негізделген, заманауи адамның бар құндылықтарға ... ... ... қалыптастырмайды.
М. Вебер идеялар мен құндылықтардың өзгерісіне әлеуметтік динамиканың
негізі ретінде ... мән ... ... ... ...... процестің үрдісі дей келе, «Протестанттық ... және ... ... ол ... ... ... ... ғана емес,
адамдардың ойлау үлгісі, олардың сезіну тәсілдері, құндылықтар жүйесі деп
көрсеткен, капитализмнің ... ... ... ... деп атаған.
Ол адамды мәдени жаратылыс деп түсіндіруге сүйене отырып, әлеуметтік талдау
және мәдени талдау қағидаларының сәйкестігін ... ... ... ... ... санасының нақты
ахуалы ретінде түсіндіру бір құндылықтар жүйесінің екінші құндылықтар
жүйесіне өтуі ... тұр. Осы ... ... жаңа ... ... ... ізгіліктілеу, жетілгендеу болуы
міндетті емес. Қоғамдық-тарихи тәжірибе көрсетіп отырғандай, құндылықтарды
асыра ... ... ... өмірінің прогрессі және ... ... ... процесс. Құндылықтық санадағы өзгерістер,
біріншіден, өмірдің экономикалық, саяси және әлеуметтік ... ... ... көрінісі болып табылады, екіншіден, осы өзгерістердің
өзі соңғы аталғанның нақты жағдайына айтарлықтай ықпал етеді, және ... ... ... ... зерттеу рухани саланың процестерінде
тұйықталып қалмай, тұтасымен алғанда қоғамның өміріне, ал жекелей алғанда
заманауи тұлғаның қалыптасуына ... ... ... ... бағалау
қоғамдық дамудағы өтпелі ахуалдардың барлық негізгі белгелеріне ие, ... ... ... ... тарихи кезеңдердің салыстырмалы түрде
тұрақтылық және қатысты түрдегі ұзақтық сипатын көрсететін ең маңызды
тұжырым ... ... ... құндылықтарды асыра бағалау
посткеңестік коммунистік идеологиядан арылу ұранымен басталды. Ең ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды, өйткені
қоғамның радикалды қабаттарының жүйе ... ... ... ... ... ... ... Әңгіме негізінен ресми
коммунистік идеологияның нақты әлеуметтік шындықтан, теорияның ... ... ... рухани күйзелісті жою туралы болды. Бар ... ... ... және оның ... әлеуметтік теңдік және
әділеттік, тең еңбекке тең жалақы және ... да ... ... адамзаттық
құндылықтар тарады.
Айта кету керек, әртүрлі факторлардың, жағдайлардың, ... ... мен ... жүйесі жастардың бойында
әлеуметтену процесінде бұқаралық ақпарат және ... ... ... қағидалардың және құндылықтық бағдарлардың
қалыптасуын қамтамасыз етеді.
Жастардың ... ... ... әсер ету ... тетіктердің
әсерінен орын алады. Оларға біз мыналарды жатқызамыз: ... ... ... ... ... ... ... даму қағидасы;
белгілі-бір құбылыстардағы өзгерісті тудыратын факторлар; ... ... ... ... ... мен ... белгілі-бір үрдістерін, сипаттамасын білдіретін тәуелділіктер.
Зерттеу контекстінде ақпараттық-коммуникативтік тетіктен ақпараттық-
коммуникативтік жүйелер ішіндегі қарым-қатынастардың ішкі ... ... ... мен ... жиынтығы түсіндіріледі. Жүйедегі кез-
келген элементтің қозғалуы қалған элементтің қызметіне әсер ... ... және ... ... әлеуметтік-
психологиялық, әлеуметтік-саяси өзара ... ... ... ... түрін өзгертеді.
Бейімділік механизмі адамның ақпараттық кеңістіктегі өзінің белсенді
және ұтымды қабілетіне тікелей әсер ... ... ... ... ... табылады. Осы процесс нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... мен құндылықтармен
сәйкеседі.
Бірегейлік (етенелестік) механизм – зерттеу контекстінде әлеуметтік
ақпаратты субъективті-тұлғалық меңгеру механизмдерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... жатады және БАҚ әсерінен
индивидтің әлеуметтік рөлді қабылдауынан, әлеуметтік ... ... ... зерттеу үшін маңыздысы тұлға үшін ... ... ... және меңгеру етенелесудің негізгі компоненті
болып табылатындығы.
Рефлексивтік механизм адамның өзінің психикалық әрекеті мен ... ... және оны ... ... ... ... Бұл
субъектінің жеке құндылықтарын, ұстанымдарын, қажеттіліктерін, ниеттерін
тануына бағытталған әрекеттің бір түрі. Ол ... ... ... ... ... ... тұлғаның өзін-өзі анықтауында қажетті шарт
болып ... ... мәні ... ... мен ... ... ... жағдайында ақпараттық қажеттіліктері мен
ұстанымдарын ... ала ... ... ... ниет ... іс-әрекетке
деген ниеттің қалыптастыру болып табылады.
«Ығыстыру» және ... деп ... ... ... санасыз, санадан бұрын деңгейлерде ақпаратты қабылдау, ... ... ... ... ... әсер ету ... ... ахуалының сапасы мен ақпараттың сапасының арасындағы
тәуелділікті анықтауға мүмкіндік береді. ... бір ... ... ... және тасымалдануын қамтамасыз етеді. «Ығыстыру» ... ... ... ... ... асуы бола
отырып, адамгершілік пен құқықтық етенелестігіне нығаяды, құмарлық ... ... ... ... ... ... ... болып жатқан рухани-адамгершіліктік
құндылықтарды асыра бағалау қоғамдық сананың барлық санасына және барлық
деңгейіне қатысты, соның ... ... ... және ... ... рухани-адамгершілік жүйесінде ... ... ... ... ... ... келіп отыр.
Адамның құндылықтық санасының қалыптасуы қоғам және тұлға деңгейінде
ұстанымдардың белгілі бір ... және ... ... ...... нормалар, салт-дәстүрлер. Адамның
құндылықтық санасының мазмұны көптеген факторлармен ... ... ... ... ерекше рөл ойнайды. Сондықтан да
қазіргі қоғамның басты ... ... кең ... ... ... саяси және адамгершілік сенімдер мен
әрекеттерді, отансүйгіштік пен ... ... ... ... ... Бұл ... ... ретінде құндылықтық бағыт
ұстау жүйесінің ... ... ... ... ұстау жүйесіндегі
маңызды рөл өзіндік санаға тиесілі. Ол өзінің ... ... ... ... ... ... емес, тұлғаның белгілі-бір әлеуметтік-
саяси құндылықтарды бағалауы ретінде анықталады. Бұл өзінше бір өзін ... ... ... ... ... ... көру» [76]. Осы
орайда өзін танудың объективтілігі ондағы жеке өзінің шын субъекті рөлін
бағалау ... ... ... ... ... ... көрсетілгендігіне байланысты болады.
Құндылықтық бағдардың сипаты көпшілігінде адамның өз қабілетін
қаншалықты жарата білуімен, ... ... ... ... мүддесіне
қаншалықты бағындыра білетіндігімен, өзінің әрекетін елдегі ... ... ... ... байланысты болады.
Құндылықтар және құндылықтық бағыт ұстау мәселесі адам және ... ... ... ... пәні болып табылады, атап айтар болсақ,
философияның, әлеуметтанудың, психологияның және ... ... ... ... ... ... ... ие. Оның
шыңы – тұлғаның ... және ... ... ... ... бағыт ұстаудың қозғалыссыз емес, жүйесі ... ... және ... динамикалы, тұлғаның әлеммен өзара тәуелділігінің басты, айтарлықтай,
стерженді өзгерістерін ... ... ... және ... ... ... ... ауысуын көрсетеді.
Жастар субмәдениеті кез келген субмәдениет сияқты ... ... ... Оның ... сол жүйенің бір жағынан сыртқы және ішкі
процестерге тиісінше әсер білдеру қабілетін, екінші ... өмір ... және ішкі ... бейімделу қабілетін көрсетеді. Сондықтан жастар
субмәдениетінің сыртқы және ішкі жағдайлардың объективті өзгерістеріне
бейімделу қажеттілігін қоғам ғана ... ... өзі де ... сезінбей
қалады.
Жастар субмәдениеті динамикасының макродеңгейі екі анализден тұрады:
1.  Ішкі процестердің ... ... ... мәдениеттің
шарттарына бейімдеу;
2. Жастар субмәдениетінің әлеуметтік қоршаған ортасымен сыртқы қарым-
қатынасының динамикасын қарастыру;
Жастардың рухани-адамгершілік ... ... ... ... тұтастай қоғамның өмір әрекеті болады. Ол ... ... ... ... етеді, қоғамдық пікірге, адамдардың дүниетанымдық
бағытына қоғамның өмір сүруінің ... ... ... және ... салаларда болып жатқан процестермен анықталады. Бұл
процестер жастардың әлеуметтенуінің, рухани-адамгершілік ... және ... ... ... айналады. Бұл
факторлар оң және ... әсер ... Кері ... тобына 1) кері процестер
ортасында таралуға ... ... ... ... ... ... ... қызметтің төмендеуі, миграция, физикалық
денсаулықтың нашарлауы, ертеңгі ... ... ... ... ... ... ... маскүнемдік, т.б.
2) жастардың әлеуметтік статусы төмен болғандықтан, олардың болашақ
жоспарына қарама-қайшы келетіндей ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік дамуына кедергі
келтіреді. Аумақтарда жастардың біліктілігі ... ... ... әсер ... ... ... ... процесіне жастар едәуір көп
ұшыраған. Өйткені өз жастарының, өмірге деген ... ... ... жаңа ... ... қабылдайды
және қайсыбір социомәдени ортаға бірегейлесуді бәрінен бұрын қажет етеді.
Өзін жаңа құндылық иесіне ... ... және ... ... ... ... ... жас категориядағылармен салыстырғанда
айырмашылықтың болуы құндылықтар жүйесінің тасымалдануына және тиісті ... ... ... алып келеді. Бұл процесс қоғамда болып жатқан
өзгерістермен қатая түседі. ... ... жаңа ... ... ... және дәстүрлі мәдениеттің құндылықтар мен жаңа пайда
болғандарының арасындағы қарама-қайшылықты ... ... ... ... механизмдерінің бірі социомәдени бірегейлесі процесі
болып табылады.
Объектімен бірегейлесу топтағы адамдардың өзара байланысын қамтамасыз
етеді, ... бір ... ... ... ... ... ... объектісінің негізгі сапасы оның топтағы ... ... ... ... ... ... объект өзін тонымен
біріктіруге, оны өзінің ішкі ... ... оның ... өзінікі сияқты
қабылдауға дайын. Объектінің бірегейлесуге қатынасы сенімге, махаббатқа,
сыйластыққа, еліктеуге құрылады. Бірегейлесу кезінде ... ... ... сыртқы үлгісін, ойын, сезімдерін, ... ... ... ... ... талдау көптеген әлеуметтік процестер
мен құбылыстарды түсінуге және түсіндіруге мүмкіндік ... атап ... ... ... сәйкестіктің арасындағы алшақтық, әкелер мен
балалар ... ... ... Бірқатар себептерге байланысты
ересектерде жастар ... ... ... құндылықтар мен дәстүрді
ұстанушы деп ... ... ... ... ... ... ұстанатын дәстүрлі мәдениеттің құндылықтарын ... ... ... ... қажеттілік сақталады, сондықтан да жастардың
құндылықтық бағытының ... ... ... ... ... ... механизмі тұлғаның мәдени бірегейлігімен
тұтастығын қалыптастыруда, шешуші рөл атқарады. Өйткені бірегейлесу процесі
кезінде осы ... мен ... ... ... саналатын басқа
тұлғаның құндылықтарымен нормалары, реалдары, рөлдері, ... ... екі ... ... ... ... ... құрушы
құрал ретінде және жұлғалық дамыту процесі ретінде де. ... ... ... құндылықтарын тұлғаның топтық бірегейлестігінің
объектісі ретінде, ал, ... ... ... ... ... және ... ... ретінде қарастыруға болады.
Зерттеуші студент жастардың құндылығының тасымалдануы процесін
социологиялық талдауда ... ... ...... ... ... ... дейді. Аумақтық бірегейлесу аумақтық мәдениеттен,
өмір сүру үлгісін, ... ... мен ... ... тұрады.
Аумақтық бірегейлесудің алдыңғы қатарлы ... ... ... және ... ... өзара әрекеттесуі және
бірлік, төзімділік, шектеулілік және көп өлшемділік. Аумақтық етенелестік
жастардың рухани ... ... ... ментальдығына
айтарлықтай әсер етеді.
Қазіргі әлеуметттанушылар мен психологтар ... ... М. ... ... ... жиі ... Ол әдістеме терминалды
және аспаптық ... ... ... Осы ... ... ... ... кешіріп жатқан құндылықтарды ғана анықтай алады.
М. Рокичтің әдістемесі тұлғаның эмоциясына, өзінің және ... ... әсер ... ... ... ... назар аудармайды. Шет елдерде Э. Шпрангер, А. Маслоу, Дж.
Холанд,
М. Рокичем, В. ... С. ... В. ... ... ... ... Ананьев, С.Л. Рубинштейн, В.Н. Мясищ жүргізген құндылықтар және
құндылықтық бағыт ... ... ... көрсеткендей, құндылықтық
бағдарлар тұлға құрылымының ... ... ... ... Олар ... ... ... қатар іс-әрекетті реттеуші
қызметін атқарады және адам ... ... ... ... береді.
А.Г. Здравомысловтың пікірі бойынша, құндылықтық бағдар бұл индивидтің
өмірлік тәжірибесімен бекітілген, ... ішкі ... ... Ол сол ... үшін ... ... ... қоғам
әлеуметтік орта және тұлға арасындағы және оның әлеуметтік әлемі арасындағы
басты ... буын ... ... ... ... [78] құндылықтық бағдарды тұлғаның қоғамға, әлеуметтік
топқа және өзіне деген қарым-қатынасты анықтайтын ... буын ... Оның ... ... ... бойы адам ... құндылықтық
бағдар құрылымының қалыптасуын қарастырады.
В.А. Мангеймнің пікірі бойынша, құндылықтық бағдар ... ... ... ... ... ... Сонымен қоса, құндылықтар ... ... ... келу дәрежесі өзгермелі болуы мүмкін, яғни
құндылықтар барлық уақытта іс-әрекеттерді тікелей басқара білмейді.
А.Г. ... ... ... ... әрекет ету ерекшелігі
сол, олар іс-әрекеттерді рационалдандыру тәсілі ретінде қызмет етіп ... ... ... ... ... ... ғана ... қана
қоймай, сананың астындағы құрылымдар деп саналатын құрылымдарға да таралады
[77, 202 б.].
Е.А. Подольскийдің ... ... ... ... мен оның ... ... ... қарама-қайшылық жағдайлары былай түсіндіріледі:
біріншіден, қоғамдағы құндылықтар мен ... ... ... ... ... бағыты мен ұстанымдарын жүзеге асырудың
шарттары мен ... ... ... ... іс-
әрекеттерінің олар меңгерген құндылықтар мазмұнынан тәуелсіз ... бұл ... ... ... ... ... емес,
іс-әрекеттік таңдауды рационалдандырушы негіз ретінде ғана қызмет етеді
[79].
М.Б. Кунявский, В.Б. Моин и И.М. Попова [80] атап ... ... ... ... ... мен ... ... әрекетін оятатын
құндылықтар арасында айтарлықтай айырмашылық бар және оның төрт ... ... ... ... сезініп және вербальды көрсетуде олардың
әрекетті практикалық реттеуге қосылуы орын алмауы мүмкін, ... ... ... ... бәсекелесуші немесе ... бар ... ... шектеулігінен, қорғаныштық тетіктердің
әсерінен субъект әрекет етуші құндылықты барлық ... ... ... ... ... ... ... – сөздік кедергілер және басқа да
кедергілерге байланысты нақты вербальды репрезентативтелмеуі мүмкін.
4. Келіспеушілік вербальды іс ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды тұлғаның мүдделеріне қатысты дербестікке ие
ерекше «қоғамның мәдени жетістіктері» деп қарастырады [81].
М. Рокич ... ... ... ... бір түрі ... ол ... ... белгілі бір тәсілі немесе өмір ... ... ... ... ... кері тәсілімен салыстырғанда
жеке және әлеуметтік тұрғыда қарағанда орындырақ, немесе өмір сүрудің соңғы
мақсаты. М. Рокичтің классикалық теориясында ... екі ... бар ... және ... ... ... сенімдер дербес өмір
сүрудің ақырғы мақсаттары болады. Инструменталды құндылықтар жеке ... ... алып ... ... бір ... үлгісінің кез-келген
жағдайда орындылығын білдіреді. Ресейлік психологияда ... ... ... ... арқылы (М.И. Бобнева, А.И. Донцов,
А.Г. Здравомыслов, О.И. Зотова, В.В. Новиков, В.В. ... Д.Н. ... ... Осы ... ... ... негіздерінің бірі бола отырып,
құндылықтық бағыттар тұлғаның бағыттылығы деген біршама кең синтетикалық
ұғымның ... ... Ол ... ... ... ... ... басым құндылықтық бағдарлар мен ұстанымдардан тұрады (Б.Г.
Ананьев, Л.Э. ... ... ... ядролық-орталықтық модель
түріндегі статустық –иерархиялық құрылымын әзірледі. В.А. ... ядро ... және ... ... аз ... ... орын алып тұрған құндылықтар ұдайы қозғалмалы күйінде болады.
Жастар субмәдениетінің ... ... ... ... ... және ... көрсетеді. Сондай-ақ, олар осы қажеттіліктерді қанағаттандыруға
арналған. Солардың негізінде символикадан, іс-әрекеттердің ... ... ... ... және ... ... ... өзі де қалыптасады. Мәдени форманың пайда болуының және оның ішкі
себептік негізділігінің төмендегідей тізбегін құруға болады:
Қажеттілік _______ ... ... ______ ... сүру ... Демидов Орталық және Шығыс Еуропадағы ... ... ... зерттеу шеңберінде негізгі бес өмірлік стильдер
бөлінді және ... ... ... ... ... Е.Л. ... ... жастардың жаңа
стильдерінің қалыптасуына ықпал ететіндігін ... Ал ол ... ... ... ... ... ... өткізу тәсілінде байқалады.
Мысалы, автор жас ... ... ... ... ... жасай
келе мынадай өмірлік стратегияларды бөлді: өмір сүруге ... ... ... ... дәстүршілдер, еліктегіштер, белсенді
жаңашылдар. Соңғы үш стильді қарастыра келе, Е.Л. ... ... ... ... ... ... алға шығарады: «карнегиліктер»,
«отбасы әкелері», «геймерлер», «үй ... ... ... ... ... бойынша, А.Н. Тесленко Қазақстан ... ... жеке ... ... ... жасады. Автор
жинақталған мәліметтерді саралай отырып, жастар арасында құндылықтық
бағдар, ... ... өмір ... ... өмірлік
ұстанымдарының белсенділігі енжарлығы дәрежесі бойынша өзара ... ... ... ... ... ... ... жетіп
алғандар», «жүріп бара жатқандар», «жүгіріп бар жатқандар» деп шартты түрде
белгіленген типтері мына ... ... ... ... үрдістер мен қарама-қайшылықтардың ... ... ... ... ... ... ... зерделеу
олардың «дербес эквиваленттерімен» – ... ... ... А.Г. ... пен В.А. ... анықтауы бойынша – «тұлғаның
қоғамның белгілі-бір материалдық және ... ... ... ... ... таңда аксиологиялық мәселеге қызығушылықты
жандандыру, құндылықтық санаға ... бой ... ... ... жаңа ... қажет етеді. Әлеуметтік-бой түзеген іс-әрекет
әлеуметтік ахуалды ... ... ... ... ... ... ... Тұлға белгілі-бір шешімдерді таңдайды, ... ... ... ... ... бағалау критерилері мен таңдау
ережесін анықтайды. Құндылықтарды меңгергендіктен, құндылықтық ... ... ... ... Сондай-ақ құндылықтық
бағдарда тұлғаның ... ... ... ... оның ... шақты, келешекті эмоциялық бағалауы да көрінеді. Жасөспірімдік кезең
тұлғаның тұрақты қасиеті ретінде құндылықтық бағытын түзуге ... ... ... адамның қызығы мен мүдделерінің аясына әлеуметтік шындықтың
бүкіл спектрі, әлеуметтік бағыттың сан алуандығы кіреді. Жастардың мүддесі
мен бағытының ... ... ... ... ... өзіндік
иерархиясын құруына оның ары ... ... ... ... Л.Я. Рубинаның пікірі бойынша, шекараны анықтаудың ... ... ... ... ... ... үлгісінің» ықпалы «ұрпақ» деген
түсінікпен біріккен жастар тобы шығатын құндылықтар жүйесіне ... ... ... ... ... нұсқасын таңдаған жастардың өзін-
өзі анықтауына талдау ... да ... ... ... ... соңғы онжылдықтарда жастардың құндылықтық бағдары
динамикасын зерттеуде аса ... ... ... де, ... туралы
заманауи түсініктердің тұрғысынан алғанда (Ж.Т. ... ... ... ішкі ... – бұл ... ... ... қажет етеді. Оған тән ұстанымдарды тұтастық, ішкі ... ... ... жою ... Сонымен қатар, социологиялық
зерттеулер К. Ясперттің ойлары эвристикалық екендігін күн ... ... ... ... барлық уақытта өзін білгенінен гөрі ауқымды, ол жол; ... ... қана ... ... бар ... ... ... сондықтан адам өз маңызының тұңғиығында енген. Осының барлығын
ол қарама- қайшылықтардан көреді».
Ал бұл ... ... ... ... ... жаңа ... ... Осы мәліметтерді белгілі-бір
топтастырушы параметрлер ... ... ғана ... ... нақты
құндылықтық бағдарлардың таралу дәрежесін, олардың иерархиясы ... ... ... Дәл осындай тәсіл жастар мәселелері ... ... осы ... ... ... (соның ішінде – авторлардың
зерттеулерінде де). Қазіргі таңда жастар арасында парадокстық құндылықтық
бағдарлардың таралуын есепке алудың да ... ... ... қарама-
қайшылықты, ұтымды құндылықтарға бой алдырған жастардың саны қанша).
Әлеуметтік құндылықтар жүйесі қазіргі ... ... ... қарым-қатынастан, заңдылықтан, материалдық игіліктен тұрады;
демократиялық құндылықтың тұрақты құрылымдық ... ... ... ... мансап).
К.А. Мұхамбетовтың айтуынша, «қазақстандық қоғам бірнеше субмәдени
пластан тұратын конгломератты ... ... ... ... ... ... ... «кеңестік қазақстандық мәдениет»
▪ Либералдық құндылықтардың батыстық мәдениеті
▪ Барлығына морфологиялық ... тән, ... ... ... ... ... Қазақстандық жастардың құндылықтық қалауларының қалыптасу
ерекшеліктері
Қазіргі ... өзі ... ... ... ... және құндылықтық бағдардардың тұрақсыздығымен сипатталады.
Өйткені ... ... ... ... көптеген ғасырлар бойы
өзгеріссіз келген болатын. Дәстүрлі қоғамның ... ... ... ... және циклдық қайталану заңына бағынды. Қазіргі заманауи
қоғам ... ... ... ... жүйе ... ... ... өмір сүруі жолында оның құндылықтық бағдарының торы екі
оппозция тарапынан өзгерістерге ұшырады: әлеуметтену ретіндегі ... ... ... етенелесу оппозициясы, және субъективизм мен
объективизмнің ... ... өмір ... ... ... жүйе ... тепе-теңдік қағидасына бағынады: бір элементтің араласуы
жүйелік тепе-теңдік сақталатындай етіп ... ... ... ... ... қызметтің құндылықтық бағдары қаншалықты қарқынды,
бай, ... ... ол ... жүйе ... ... ... ... және керісінше, қаншалықты ол саяз ... ... ... ... ... [85].
Қазіргі әлеуметтануда жастардың әлеуметтік дамуын зерттеу үшін қоғамның
объективті құрылымын (әлеуметтік институттар, кіші және ... ... ғана тән ... ... ... ... да зерттеу
керек, яғни, оның экзистенциалды және ментальды ахуалын. Соңғы жағдайда, Р.
Мертон ... ... ... ... біріктіретін әлеуметтік
тәртіпті бейнелеу мүмкін болады. Р. Мертонның теориясы ... ... ... әлеуметтік тәртіпті құраушы, қоғам мүшелерінің ұстанымдарына
сай келетін іс-әрекеттеріне, бәлкім, ұдайы ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарға
жалпы бағдарланатындығы салдарынан қоғам ретінде адамдардың массасы туралы
айта аламыз» [86]. Осы ... ... ... ...... шындықтың
әртүрлі деңгейлеріне қол жетімділіктер. Әлеуметтік шындықтар ... ... және ... ... мен ... ... ... беретін мақсат рационалдылықтың объективистік-
құрылымдық деңгейінен → құндылықтық-бағдарланған рационалдылықты анықтайтын
күтулердің, сенімнің, қалаудың ... ... → және ... шындықтың ментальды деңгейіне – әдеттерге, ... ... ... аффективті әсерлерге «өтулер қабаттарын» білдіреді.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... объективті
қалыптасқан жүйесін ғана ... осы ... ... ... және осы ... негізделген аффективті әсер білдірулерді
детерминдейді. Жаңа құндылықтық ... мен ... ... ... мен ... ... жаңа формасын іздестірумен, отбасы, өмір
стилі, еңбекті ұйымдастыру формасында тәжірибелеумен, құндылықтардың ... жаңа ... ... ... құрумен байланысты.
Осы процесс шеңберінде ... ... ... ... ... ... ғана ... еңбектің мәні мен мағынасын жүзеге
асырумен байланысы еңбек әрекетін ұйымдастырудың жаңа ... ... ... құндылық және өмірлік ... өмір ... ... ... ... ... ... Жаңа әлеуметтік формалар мен мәндерді іздестіру көбінесе
өркениеттің ... сыны ... ие ... және ... жастардың
субмәдени қозғалыстарын көрсетті. Субмәдениет пен стильдің бұл қозғалысы
бүкіл қоғамға салмақты ... ... ... ... ... орынды
әлеуметтік полюстердің ұқсастығын және мәдени стильдер мен мәндердің
белгілі демократиялануын ... ... ... ... ... екі ... ... ортақ пайда
болып, қатарласа өмір сүретін жағдайлар пайда болады: біріншісі ... ... ... ... ... жүйелермен көрінеді,
екіншісі – желілік, орталықтанбаған [87]. ... ... ... ... ... ... қабылдау формасы ретінде
қарастыруға ... ... ... және иерархиялылыққа
негізделген әлеуметтілік ... ... ... ретінде қарастырыла
алады. Сондай-ақ, ақпаратқа, желілік қағидаларға және ... ... ... ... ... ... ... Егер осы әлеуметтік құрылымдарды бір-біріне салып қарастыратын
болсақ, онда бүкіл ... ... ... ... кеңістіктік-уақыттық
континуум ретінде қарастыруға болады. Егер ... ... және ... ... ... ... ... факторын қосатын болсақ,
дербестенуші қоғамдағы тұлға өмірінің ... ... ... ... Бұны П. Бурдьенің зерттеулері растайды.
Оның ойынша, әлеуметтік ... ... ... ... нәтижесінде пайда
болады: объективті деңгейде ол әлеуметтік құрылымданған, субъективті
деңгейде әлеуметтік ... ... өзі ... мен ... әртүрлі
модельдеріне сынау арқылы құрылымданған [88].
Осы орайда жастардың жаңа табиғаты келесі ... ... ... ... психофизиологиялық
қасиеттерін алып жүруші); аксиологиялық (жастар жаңа құндылықтарды, тұрмыс
үлгілерін, қоғамдық идеалдарды, ... алып ... ... ... (жастар –басқа символдық, негізінен, жаңарған,
қарсылықты, авангардты ... ... алып ... футурологиялық (жастар
– осы шақта әлеуметтік болашаққа өзектіленген); мәдениеттанушылық (жастар –
өзінің жастар мәдениетін алып ... ... ...... ... ... ... жастардың негізгі ерекше жаңа
сапасы оң және ... ... ... іске ... ... Осы сапа мүмкін болатын ... ... ... депривациясымен беттескен. Депривация социомәдени
өндірістегі жастар рөлінің сипаттамасы ретінде анықталады – бұл жүйенің
сондай бір ... ... ... ... ішкі ... алып ... социомәдени өндірісте (физиологиялық, әлеуметтік,
мәдени) жастардың негізгі рөлін қамтамасыз етуде маңызды деген ... ... Жас ... «Менінің» жетілуі процесінде
құндылықтық түсініктерді қайта ... және үлгі ... ... ... ... құндылықтық түсініктердің, мәдени дәстүрлердің
ассимиляциясы болады. Қарсылықтан кейін ... ... ... ... тән жаңа құндылықтарды қабылдайды. Есею мен эгоцентризмнен бас
тарту дәрежесінде өзара және келісілген басқалардың бағалауы және өзін ... ... Осы ... ... ... құндылықтар жүйесі
нақты көрсетілген иерархиялық тәртіпке ие болады, ол иерархиялық ... ... ... уақытта бірінен үстем болып тұрады, ... ... ... бір ... ... ... ... [89].
Дж. Мидтің теориясы бойынша, ұрпақаралық қатынастар ғылыми-техникалық
және әлеуметтік дамудың ... ... ... Ұрпақтар арасындағы
мәдениет трансмиссиясы ата-аналардан балаға ақпараттық лекті ғана емес,
кездесуші ... де ... ... әлеуметтік жағдайдың жастық
интерпритациясы аға ұрпаққа да ықпал етеді, ... ... ... уақыты өтіп кеткен [90].
Қазіргі заманғы күрделі қоғам, А. ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастары мен өзара әрекеті
процесінде туындайды. ... ... ... ... процесінде яғни олар өздері бағдарланған инвестицияны, білімді,
моральды игеру» процесінде анықталатын ... ... ... ... ... ... ... динамикалы және тұрақсыз
етеді. Дәстүрлі үстемдік етуші ... ... ... жоғалтады және
жастар өмірінде қалыптасқан жағдайға қатты тәуелді болады. Ресей ... ... ... қарама-қайшы болғанға байланысты бұл
толығымен байқала бастады. Бір ... бұл, ... ең ... ... ... ... ... кәсіби деңгей мен қызметтік мансаптың
көтерілуі едәуір жылдам темппен ... ... ... ... ... ... жастардың жағдайына ерекше соққы берді: жастардың тек
аз ғана бөлігі нарықтық жүйеде өз орындарын таба ... ал ... ... ... жағдайға әлі де бейімделе алмай келеді. Және осы бөлігінде
әлеуметтік статустың төмендеуі байқалуда, білімге, мәдени ... ... ... есесіне қылмыскерлік, девианттық іс-
әрекеттер, жұмыссыздық кең етек ... ... ... ... ... бастан өткеріп
жатқандығына байланысты, ол өзгерістердің бірі ... ... ... оның ... ... ... қалыптасуына
тигізер ықпалын талдау қажеттілігі пайда болады [92].
Әрбір жас ... ... ... әлеуметтік жағдайда есейеді.
Жастардың қоғамдық істердегі рөлі мен орны оның ... мен ... ... ... ... бар, ... оған не бере алады, және
жастар өздерінің жеке мәселесін ... және ... ... қатысады ма
немесе қатысуға тырысады ма ... ... ... ... ... және ... жекелеген топтардағы құндылықтық-нормативтік
базаның өзгеруіне ықпал етеді [93].
Мұндай ... ... екі ... ... кешіреді. Бір жағынан,
жаңа жағдайларға оңай үйренісе отырып, жастар жылдам бейімделеді, ... ... ... ... ... ... ... формасын артта
қалдырудың қажеті жоқ. Жастардың ... ... ... белсенді
стратегиясын жүзеге асыруға, табысқа қол жеткізуге, әлеуметтік баспалдақ
бойынша алға ... ... мол. ... ... ... макро
әлеуметтік процестердің деструктивті ... ... ірі ... ... ... ... ... ие, шамамен
барлық уақытта қайсыбір деградациямен немесе қоғамдық санадағы ... ... ... ... ал бір ... ... ... ... ... отырып, жаңа моральдық
ұстанымдар қалыптастыруға қабілетті.
Қазіргі заманғы ғылыми теорияларда құндылықтардың негізгі үш ... ... – бұл ... ... ... адамгершілік, қарым-
қатынас);
инструменталды (аспаптық) – бұл практикалық сипатқа ие, ... ... (заң және ... ... ... олар жас және аға ... ... базалық
құндылықтар ретінде сақталады.
Инструменталды құндылықтар дифференциялаушылардың рөлін ... аға ... ... ... ... көп, ал ... әсіресе студенттер, өздеріне жақын маңызды құндылық ... пен ... ... Бек ... ... жүйесінде «өз-өзіне қатысты міндеттер»
қағидасында қалыптасатын жаңа ... ... атап ... ... ... ... тап ... өйткені міндеттер әлеуметтік
сипатқа ие, және ... ... ... ... ... ... мен ... өзімшілдіктің белгісі ретінде жалған
қабылданады, өйткені осы жерде ... ... ... ... ... ... еңбекте және саясатта жаңа ... ... ... ... ... ... ... ретінде өзін-өзі
босатуға бағытталған. [94].
К.А. Абульханова-Славскаяның пікірі бойынша, өзін өзі ... ... ... ... өз ... ... ... болады
[95]. Сондықтан да белсенділікті тұлғаның бойына тән ... ... ... ... болады. Анықтамалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... және ... ең кең
мағынасында қарастырылады [96]. Жастар ... ... ... ... «қарсыласу» немес «қарсы келу» дегенді емес, өзінің мәдени
етенелестігінде «өзін ... ... ... бағдарлар жастардың әлеуметтік әлемінің жүйе түзуші
элементін білдіреді. Қазақстандық және ТМД елдері ... ... ... бағдарындағы фундаменталды ХХ ғасырдың 90-шы
жылдары болды. Қоғам және мемлекет жастарды қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... қойды». Жаңа, алайда әзірше
транзиттік елде жоқ құндылықтар жүйесінің ... ... ... қағидасы болды. Өзін көрсетуші либералды құндылықтарға жастар мойын
бұра ... ... ... ... ... ... құндылықтарын
салыстырмалы талдау
Әлеуметтік-стратификациялық жүйенің бір бөлігі бола ... ... ... ... ... әлеуметтік бірыңғай массаны
білдірмейді. Оларды Әлеуметтік топ ... ... ... оның ... ... ... ... аудару керек. Жастар өз жасы мен
әлеуметтік жағдайының ерекшелігіне байланысты ең ... және ... ... ... ... ... топ ... Жастар сапалы жаңа өзгерістерге оңай бейімделеді, сондықтан да
социомәдени өзгерістер процесінің көшбасшысы болып ... ... ... ... ... ... маңызды генерациялық алға
жылжуды атап көрсетіп отыр - ... рөлі мен ... ... ... ... жоғарлауы, әртүрлі
жастар субъмәдениеті шеңберінде жаңа құндылықтық жүйелер мен іс-әрекет
модельдерінің ... ... ... ... ... ... субмәдениетінің
ерекшелігін зерттеу маңызды ғылыми міндетті алға қояды. Аумақтың әлеуметтік-
экономикалық және мәдени дамығандығы ондағы тұрғындарды кәсіби ... ... ... және ... ... және ... ... біршама ыңғайлы жағдайлар жасайды. Аумақтың тарихи ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының және қалыптасқан пікірлерінің ерекшеліктеріне әсер
етуі мүмкін.
Зерттеудің ... ... ... социомәдени өзгерістеріне
талдау жасауды жүзеге асыру, атап айтқанда, қазақстан жастарының өміріндегі
құндылықтық-нормативтік өзгеріс жүйелері мен ... ... ... ... ... құндылығын зерттеу, және қоғам мен
жастардың құндылықтық әлемінің ұқсастығы мен айырмашылық тұсын анықтау.
3. Оңтүстік ... ... ... ... бой түзеуінің рейтингін
зерттеу
4. Мемлекеттік деңгейде шешілуі тиіс өзекті деген жастар мәселесінің
рейтингін зерттеу.
5. Қазіргі Қазақстан ... ... ... ... нықтауда аумақтық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тобы ретінде
Қазақстан жастары.
Зерттеудің негізгі инструментарийі зерттеудің сандық және сапалық
түрлерінен ... ... ... ... ... ... ... Қызылорда,
Жамбыл ... ...... Оңтүстік Қазақстан
облыстық жастар БАҚ-ын
контент-талдау
Қазақстан
Республикасының
аймақтары ... ... ... ... Іріктеу
көлемі – ... ... ... – 2100 респондент. Іріктеу – репрезентативтік,
квоталық, мақсаттық.
Зерттеудің жұмыстық гипотезасы: посткеңестік кезеңде ... ... ... ... ... ... құндылықтық басымдықтарының
өзгеруі болды. Жастардың құндылықтық санасында құндылықтың жаңа иерархиясын
қалыптастыратын жаңа ... ... ... Осы ... жастар мәселесін
әлеуметтік құрылым және ұрпақаралық орын ... ... ... ... Ал ... ... үш құрамдас бөлігі назарда тұрады:
қоғамдық қажеттіліктер, білім беру және ... ... және ... ... ... қарама-қайшылықтар. Аймақтық жастар құндылықтары
әлеуметтік жүйенің жекелеген элементтерін тиімділендіре отырып, ... ... ... жас ... ... бағдарының ортақ
жүйесін қалыптастырады.
1. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша мониторинг
Сұраудың мониторингі негізінде ... ... ... принципі
берілген уақыт арқылы – 3 ай (І сұрау 2007 жылдың қазан айы, ІІ сұрау 2008
жылдың қаңтар айы).
Іріктеудің ... ... – 600 ... кезеңнің әрқайсысына 300
респонденттен. Іріктеудің сипаттамасы – квоталық іріктеу.
Респонденттердің демографиялық сипаттамасы
Сұрау алғандардың арасынан жалпы алғанда І-ші сұрауға ер ... ... (45,6%) 8,8%- ға көп ... (54,4 %), ... ... ... басым болуы аумақтың демографиялық сипаттамасына
сәйкес келеді (46,6 % қарсы 53,4 %)
Жастық ... ... ... ... берілген. Осы
ретте негізінен біршама индикаторлар екі сұрау бойынша 17 жастан 25 ... ... 32,4 % дан 21,6 % ... шеңберде.
4-кесте – Жынысы
| |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% ... |% |
| ... | ... | ... ... |163 |54,4 |140 ...... |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% |Жауаптар |% |
| ... | ... | ... |17-19 дейін|97 |32,4 |92 ... ... ... екі ... ... ... жоқ. Егер бірінші сұрауда көрсеткіштер мына категория бойынша
берілсе: жоғарғы оқу ... ... (27,4 %), ... (11,6 %) ... ... ... (15,6 %), ... зерттеуде категориялар
төмендегідей болды-жоғарғы оқу орындарының студенттері
(31, 0 %), ... (16,6 %) ... ... ... ... отыр, ал
«колледж студенттері» көрсеткіші 14,4 % ... ... ... ... 6,0 % жоғары болды. Толығымен алғанда екі сұраудың
нәтижесі бойынша жастар жасының статустық ... ... ... түрде берілген.
1-диаграмма – Респонденттердің статусы
Екі сұраудың іріктеуінің салыстырмалы анализі білім беру ... ... ... ... ... ... егер ... сұрауда
респонденттердің білім деңгейі негізінен «аяқталмаған жоғары», «жоғары»,
«толық орта» деген ... ... ... ... «аяқталмаған
жоғары», «жоғары» деген жоғарғы көрсеткіштермен қатар, «бастауыш кәсіби»,
«орта кәсіби» деген жоғарғы көрсеткіштер ... ... ... ... ... өзін-өзі бағалаудың төмендеу
динамикасын ... отыр – егер ... ... ... көп ... %) өз ... қанағаттанатын болса, екінші зерттеуде бұл бағалау
23, 0% төмен түскен (2 сұраудың көрсеткіші 53,0%) ал, «көңілім ... ... ... ... кері ... ... жоғарылай түскен.
Дегенмен тұтасымен алғанда өзінің жетістіктері мен өмір сүру жағдайын оң
бағалаушылар да ... ... ... ... ... ... ... сезімін білдіреді. ... ... ... ғана емес, әсіресе ауыл жастары ... ... ... ...... заманғы нарықтық жағдай романтизм мен елестен жұрдай болған
өмірлік жоспарларға ... ... ... ... Қазіргі
заманғы жастар болып жатқан жағдайды байсалды түрде ... ... ... жоспарды да соған сәйкес құрады. Егер бірінші ... 29,0% ... ... ... анық та ... ... ... бұндай респонденттер 10% -ға жоғарлаған, яғни 39,0%. Осы орайда
респонденттердің 24,6% рационализм барлық уақытта жетістікке ... ... ... ... ... ең ... – олардың бойында артығымен
жүретін позивті қалыпта ұстау. Екінші ... ... ... ... ... ... жоспары жоқ респонденттердің пайызы
4,8% төмендеген. Әлеуметтік болашақтың әлсіреуі ең бірінші кезекте ауылды
жерлердің жастарына әсер ... Ауыл ... ... ... ... ... ... бөлігі экономиканың өндірістік
секторына бағыт ... ... ... ... ... ... және ... едәуір жоғарғы деңгейін қамтамасыз
ететін көлеңкелі тұстарға оңай өтеді. Осы үрдістер жастардың социомәдени
өндірістегі ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарының
трансформациясын анықтаушы жағдай тұтастай қоғамның өмір сүру әрекеті. Ол
өмірлік тәртіптің барлық ... ... ... ... ... ... Қоғамның өмір сүру шарты көп жағдайда саяси, ... ... ... ... ... ... Бұл процестер
жастардың әлеуметтенуінің, рухани-адамгершілік құндылығының ... ... ... факторына айналады. Бұл факторлар оң және теріс
әсер етеді. ... ... ... жүйесі қалыптасуының кері
факторларына:
1) «қала – ауылдың» ... ... ... ... Ол ... кері факторлардың таралуына ықпал етеді (репродуктивтілік
функцияның ... ... ... ... әлеуметтік-
психологиялық көңіл күйдің нашарлауы ертеңгі күнге сенімсіздік, қорқыныш,
жұмыссыздық;
2) тұлғаның әлеуметтік құндылықтар ... ... ... процестерінің қарама-қайшылығы мен күрделілігі;
3) қазіргі қоғамның әлеуметтік қабатталуы, ... ... ... топ ... байланысты өмірлік жоспарын жүзеге асыруға кедергі
келтіруі. Бір ... ... ... ... және микро ортаның үлкен
ықпалына байланысты олардың бойында қала жастарымен салыстырғанда жалпы
адамзаттық, ... ... ... сақталады. Және
батыстық құндылықтардың ықпалы аз байқалады. ... ... ... ортаның әсері ауылдық жерде шектеулі болғандықтан ауыл жастары
арасында жаға ... ... ... ... ... ... ... келтіреді. Азаматтық қоғамның құндылықтарының
таралуы көпшілдік көңіл-күй уақыт өте келе сана мен ... ... ... ... ... ... етті.
Осы тарау бойынша зерттеудің қорытындысын шығара келе, ... атап кету жөн деп ... ... облысының социомәдени ортасы жастардың игілікке,
жоғары әлеуметтік статусқа, қол ... ... ... ... ... Жағдайдың мұндай үйлесімі жастардың құралып келе жатқан
өмірлік стратегияларының кәсіби-еңбектік іске асырудың отбасылық ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені меңгеруге ұмтылуды ғана емес, мәдени-білімдік капиталдың
әлеуметтік ... етуі мен ... ... ... кезеңін
ұзартуға ұмтылуды алдыңғы қатарға шығарады.
2) Қазіргі уақыттағы әртүрлі әлеуметтік қауымдастық жастарының ... ... ... жасау көрсетіп отырғандай, жастардың шамамен
2/3 бөлігі микротопты ... ... ... ... ... ... ... бағалайды. Бұған олардың ресми қоғамдық және ... ... ... куә бола ... ... салынғандардың 58%-ы
өздерін идеялық тұрғыдан ешқандай етенелестірмейді. Макротоптық ... ... ... тұрақты қалыптасқан пікір олардың өз ұрпағымен
етенелестігі болып табылады. Алайда, материалдық жағдайдың ... ... ... ... жас ұрпақ әлі де соңына дейін ұғына
білген жоқ. ... ... ... мүддесінің ынтымақтасу процесі
біздің елде әлеуметтік және саяси белсенділікте ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің нәтижелері негізінде оңтүстік ... ... ... ... ... үрдістерін бөлуге
болады: еңбектік әрекет пен тұлғалық қатынастың маңыздылығының артуы,
ұлттық және діни ... ... ... пен ... ... аксиологиялық басымдықтардың динамикасы өтпелі, тұрақсыз
сипатқа ие, сананың электілігін көрсетеді.
4) ... ... ... ... ... дәстүрлі
басымдықтардың мазмұнды сипатының трансформациясын, трансформацию ... ... ... ... ... ... Жастар
өздерінің көзқарасы бойынша ең тиімді деген құндылықтарды Батыстың және
өзінің тарихи өткенінің ... ... ... бұл ... жеке
өмірлік бағдарламаларды әзірлеуге ықпал етеді
5) Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық детерминацияны береді. Оның шыңы ... және ... ... ... ... құндылықтар.
Құндылықтық бағыт ұстану жүйесі қарама-қайшылы және ... ... ... ... ... да ... ... көрсетеді.
6)  Қазіргі жастардың құндылықтық бағытының негізгі мазмұны мыналардан
құралады:
❖ Жастардың өмірлік ... ... ... ... ... ... ықпалымен қалыптасады.
Макродеңгейдегі өмірлік ... ... ... ... құндылықтарына өту және ұлтүстілік және
тап үстілік сипатқа ие, ал қазақстан қоғамындағы –жүйелік сипатқа
ие ... ... ... рухани құндылығының қалыптасуы мезодеңгейде ... ... ... ... ... ... ... қаншылықты көп болса, жастардың білім
алуға, мәдениетке тартылуға, әлеуметтік мобильділікке соншалыққа
дархан жол бар. ... ... ... ... оның салалық
құрылымы, білім беру мекемелерінің болуы адамдардың өмірлік
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... мәдени игілікке тартылу және білім ... де ... ... ... ... П., Луман Т. Социальное конструирование реальности. – ... 1995. – ... Х. ... ... презентация. Введение в
интерпретативную социологию. – СПб, 2000. – ... ... Э. ... ... ... теории структурации. – М.:
Академический проект, 2003. – С.32-33.
4 Мангейм В. Труд в ... ... ... // ... и труд.
–2000. – № 3. – С.15-17.
5 Социология в СССР. Учебное пособие / Под ред. Осипова Г.В. – ... 1966. – Т.1. – 470 ... ... К.А. ... и ... ... – М.,
1980. – С.42-51.
7  Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. ... ... ... ... – М., 1988. – 246 с.
8 Сурина И.А. Ценностные ориентации как ... ... – М., 1996. – С. ... ... Г.П. ... ... и судьба России // Социально-
политический. – 1994. – № 3-6. – С. 8-12.
10 Когда наступает ... ... ... ... и ... шаги
после окончания учебных заведений / Под ред. Г.А. ......... Кон И.С. Психология ранней юности. – М.: Просвещение, 1989. – 274 с.
12 Иконникова С.Н. ... ... и ... анализ. – Л., 1974. – 122 с.
13 Лисовский В.Т. Духовный мир и ... ... ...... – 124 с.
14 Лисовский А.В., Лисовский В.Т. В поисках идеала: диалог поколений. –
Мурманск, 1994. – 298 с.
15  Руткевич М.Н., ... Л.Я. ... ... система
образования, молодежь. – М., 1988. – 164 с.
16  Несмелова М.Ю. Политическое поведение студенческой молодежи ... ... ... ... ... ... наук. – Казань: Казанский
гос.
ун-т им. В.И. ... 1995. – 30 ... Т.В. ... ценности современной молодежной культуры:
автореф. ... ... ... ...... 2005. – 198 ... Ю.В. Традиционалистские и модернистские ценности в
структуре ... ... ... ... ... дис.
канд. социол. наук. – Д., 2001. – 183 с.
19  Аженов М.С., ... Д.Э. ... ... в ... 1997. – 112 ... К.У., ... Ш.Е. ... и механизм детерминации
подростковой преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия психологии и
социологии. – Алматы, 2002. – № 1 (8). – С. ... ... К. ... ... и ...... 2002. – 167 с.
22 Нүсқабаев О. Оскелен урпактын адамгершiлiк тәрбиесiнiң теориялык-
методологиялық негiздерi // К.А. ... ат. ХКТУ ... – 2001. – № ... – С. ... ... М.Ф. «Проблемы занятости молодежи в условиях перехода ... ... ... // ... КазНУ. Серия философская. – 1998.
– № 6. – С. ... Л.Н. ... ... ... ... молодежи
– выходцев из аулов в условиях переходного периода: автореф. ... канд. ...... 1997. – 26 ... Н.М. ... ... казахской молодежи на
индустриальный труд: автореф. канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 27с.
26 ... Н. ... ... в ... ... – новое
законодательное наполнение // Саясат. – 2002. – № 11. – ... ... Л.Ю. ... ... ... ... ... тәжірбие
тұрғысында. М.: Дайк-Пресс, 2009. – 284 б.
28  Зайниева Л., Омаров Ш., ... У. ... ... в
молодежной среде. – Астана, Елорда, 1998. – 241 ... ... Ш.Е. ... проблемы девиантного поведения на
примере Респулики Казахстан: автореф. ... канд. соц. наук. – ... ... ... ... Ш.Е. ... и ... социологический аспект
девиантного поведения. – Алматы: Казак университетi, 2002. – 278 с.
31  Кошербаева А.Б. Социальные причины преступности: автореф. ... канд.
соц. ...... 1999. – 26 ... Д.К. ... ... ... как объект
социологического исследования: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы,
1999. – 27 ... Ж.М. ... ... ... поведения
молодежи Казахстана: автореф. ... канд. соц. ...... 2000. – 28 ... ... З.Ж. Социальное значение изменений современной семьи в
Казахстане // Саясат. – 2008. – №5. – ... Г.С. ... ... ... ... ... Монография. – Алматы: Баур, 2005. – 302 с.
36 Сарсенбаев А.С., Телебаев Г.Т. и др. Казахстанская ... ... ...... ... 2000. – 220 с.
37 Зайниева.Л.Ю., Калетаев Д.А., Шойкин Г. Молодежь Казахстана в
условиях демократизации ... и ... ...... 2004. – 272 ... Золотухин С.А. Молодежь в социальной структуре ... ... соц. ...... 1993. – 25 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Жанұядағы дағдарыс7 бет
Жастар мәдениетінің ұлттық құндылықтары және оны дамыту бағыттары103 бет
Жастар саясаты64 бет
Жастармен әлеуметтік жұмысты зерттеудің теориялық-әдістемелік негіздері84 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен мазмұнының теориялық негіздері25 бет
Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)45 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық5 бет
Қазақстандағы жастар саясаты15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь