Экономикалық қауіпсіздік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I ТАРАУ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮЛГІЛЕРІ
1.1. Экономикалық қауіпсіздік ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Экономикалық қауіпсіздіктің жүйелік моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3. Ұлттық экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үлгісі және ондағы мемлекет қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

II ТАРАУ. ЕЛДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК МЕХАНИЗМДЕРІ
2.1. Қазақстанның сыртқы экономикалық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2. Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіне әсер ететін негізгі факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.3. Қазақстанның экономикалық қауіпсіздік стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ...25

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Адамзат 21 ғасырға әлемдік тәртіптің бұрыңғы жүйесінің түбірлі өзгерістері жағдайында еніп отыр. Перспективалардың тұрақсыздығы мен аморфтылығы дамушы елдерді өздерінің дүниеде алатын орны жайлы ойлануға, экономикалық мүдделерінің қорғау әдістері мен шындыққа дұрыс адаптациялау жолдарын іздеуге итереді. Қазіргі геоэкономикалық анализ экономикалық қауіпсіздік проблемаларының экономиканың жаһандану үдерісіне тікелей байланыстылығын айқын түрде көрсетуде. Оңтүстік Шығыс Азия мен Ресейдегі 1997-1998 жылдары орын алған әлемдік қаржылық кризисі көрсеткендей, әлеуметтік-экономикалық кризистер саяси режим мен мемлекеттілікке әлеуетті үлкен қауіп-қатер болады.
Еліміздегі реформаларды жасау нәтижелілігі Қазақстанның әлемдік шаруашылық жүйеге интеграциялауына тікелей байланысты. Алайда экономикалық қызметті либерализациялау экономикалық қауіпсіздік мәселесін шешудегі жеке стратегиялық ұстанымдарды айқындамай, ертеңгі тұрақты экономикалық өсудің перспективалары жайлы айту орынсыз.
90 жылдары халықаралық қатынастардың жүйесін әбден өзгертті. Қазір әлемде жаңа «орталық-периферия» концепциясы басым. Орталық ретінде өнеркәсібі дамыған Батыс Еуропа, Солтүстік Америка, Жапония сияқты елдер танылса, оған қарсы дамушы және өтпелі экономикасы бар – периферия қойылады. Орталық қандай да болмасын (саяси және экономикалық институттар, ғылыми-техникалық инновациялар) құндылықтарды бекітіп, оларды периферияға таратады.
Сонымен қатар тауарлар мен қызмет көрсетулер айырбасының жедел өсімі орын алатын жаһандану прооцесстерінің мәні арта түсуде. Ықпалы зор әлем елдері арасында байлықтың материалдық «табиғи шикізаттар, капитал) және материалдық емес (білім, ақпарат) элементтерін иелену үшін күрес күшеюде. Бұл жағынан Каспий аймағының әлеуетті көмірсу запастарына қол жету үшін бәсеке көрініс беруде.
Әлемнің ірі елдерінің геосаяси мүдделерімен қоса жетекші мұнай өндіруші компаниялары арасындағы қатаң бәсеке «Жаңа Шығанақты» экономикалық және саяси жарыс территориясына айналдырды.
Дамушы елдердегі жағдайды өзгертеттін процестерді анықтайтын зор трансұлттық корпорациялар соңғы уақытта өздерінің ықпалын ТМД-нің біраз елдеріне таратуда. Әлемдік қаржылық кризистің өзі жаңа ұлттықтан жоғары құрылымдардың ауқымды әлеуетін көрсетіп, тек бір мемлекеттің күшімен бұл тенденцияға қарс тұрудың мүмкін еместігін айқындады. Соңғы 30- жылдарда дамыған елдердегі құрылымдық қайта құрулар ұлттық экономиканық тамрын құрайтын күші зор көпсалалы корпорациялар арқылы жүргізілетін. Ғылыми-техникалық прогресске сезімтал және құрылымдық тізбектерінде динамикалы мұндай корпорациялардың саны 35 мың, бірақ шын билік әлемдік активтердің 25 %-ын иеленіп, трансұлттық болып табылатын алғашқы 300-дің қолында шоғырланған.
1. Шайынғазы С. «Сыртқы экономикалық қауіпсіздік – ел дамуының басым бағыттарының бірі» //Егемен Қазақстан газеті// №27, 2006
2. Спанов М. «Экономикалық қауіпсіздік: жүйелік факторлар» //Саясат – policy журналы// №9, 2003
3. Келимбетов К.Н. «О стратегии экономической безопасности Казахстана»
4. Жатканбаев Е.Б. «Приоритеты национальной безопасности в условиях глобализации» А., 2006
5. Жатканбаев Е.Б. «Угрозы национальным интересам Казахстана» А., 2004
6. Жатканбаев Е.Б. «Национальные интересы Казахстана и вызовы глобализации» А., 2004
7. Н.Ә. Назарбаев. «Қазақстан – 2030» Қазақстан халқына Жолдауы.
8. Кенжеғазин М. «Қазақстан экономикасы: басымдықтар және проблемалар» // Егемен Қазақстан, 2006, 14 қаңтар
9. Стратегия / «Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары» - «Елорда», 2002 ж.
10. Под. Ред. Олейниковой Е.А. «Основы экономической безопасности: государство, регион, предприятие, личность» М., 1997
11. Кузьмин С.А. «Социальные системы: опыт структурного анализа» М., 1996
12. Коржов Г.В. «Экономическая безопасность России» М., 1996
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
I тарау. Экономикалық қауіпсіздік ұғымы және ... ... ету ... ... қауіпсіздік
ұғымы.................................................................5
1.2. Экономикалық қауіпсіздіктің жүйелік
моделі.....................................8
1.3. Ұлттық экономикалық қауіпсіздікті ... ету ... және ... ... елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі мемлекеттік
механизмдері
2.1. Қазақстанның сыртқы экономикалық
саясаты...........................................17
2.2. Қазақстанның экономикалық ... әсер ... ... Қазақстанның экономикалық қауіпсіздік
стратегиясы...............................25
Қорытынды...................................................................
....................................28
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
......29
Кіріспе
Адамзат 21 ғасырға әлемдік тәртіптің бұрыңғы жүйесінің ... ... еніп ... ... тұрақсыздығы мен
аморфтылығы дамушы елдерді өздерінің ... ... орны ... ... ... ... әдістері мен шындыққа дұрыс адаптациялау
жолдарын ... ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздік проблемаларының экономиканың жаһандану үдерісіне ... ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азия мен Ресейдегі
1997-1998 жылдары орын ... ... ... ... көрсеткендей,
әлеуметтік-экономикалық кризистер саяси режим мен мемлекеттілікке әлеуетті
үлкен қауіп-қатер болады.
Еліміздегі ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Алайда экономикалық
қызметті либерализациялау экономикалық қауіпсіздік мәселесін ... ... ... ... ертеңгі тұрақты экономикалық өсудің
перспективалары жайлы айту орынсыз.
90 жылдары халықаралық қатынастардың жүйесін әбден ... ... жаңа ... концепциясы басым. Орталық ретінде
өнеркәсібі дамыған Батыс Еуропа, Солтүстік Америка, Жапония ... ... оған ... дамушы және өтпелі экономикасы бар – ... ... ... да ... ... және ... ... инновациялар) құндылықтарды бекітіп, оларды периферияға
таратады.
Сонымен қатар тауарлар мен ... ... ... жедел
өсімі орын алатын жаһандану прооцесстерінің мәні арта ... ... ... елдері арасында байлықтың материалдық «табиғи ... ... ... емес ... ... элементтерін иелену үшін күрес
күшеюде. Бұл жағынан Каспий аймағының әлеуетті көмірсу запастарына қол жету
үшін бәсеке ... ... ірі ... ... ... қоса жетекші мұнай
өндіруші компаниялары арасындағы қатаң бәсеке ... ... ... ... ... ... ... елдердегі жағдайды өзгертеттін процестерді анықтайтын зор
трансұлттық корпорациялар соңғы уақытта өздерінің ықпалын ... ... ... ... ... ... өзі жаңа ұлттықтан жоғары
құрылымдардың ауқымды әлеуетін көрсетіп, тек бір ... ... ... қарс ... ... еместігін айқындады. Соңғы 30- жылдарда
дамыған ... ... ... ... ... ... тамрын
құрайтын күші зор көпсалалы корпорациялар арқылы жүргізілетін. Ғылыми-
техникалық прогресске сезімтал және ... ... ... ... саны 35 мың, ... шын ... ... активтердің 25
%-ын иеленіп, трансұлттық болып табылатын ... ... ... өріс алған жаһандану ... ... ... ... ... ... өте зор. Өмірдің барлық құрылымы
түбірлі өзгертетін постиндустриалды қоғам ... ... ... технологиялар тез жаңаруда, бүкіләлемдік ақпараттық кеңестік
орнауда.
Көбінесе ірі ... тән ... ... ... ... даму процесі экономиканың барлық
сфераларына әсер етіп, елдің әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерінде ... ... ... ... ... саудаға да
енгізілгендіктен, нарықтар Интернетке қосылған әрбір адамға қол ... Ал ... ... кіші және орта ... ... кіру шығындары
төмендеп, ірі корпорациялардың пайда әкелімдері жоғарылады. Тек ақпараттық
технологиялардың өсуі болған елдердің ғана ... ... ... ... ... Ноу-хау жасау процессін реттейтіндердің ғана
әрдайым артықшылықтары болады. ... ... ... ... ... ... азық-түлікпен қамтамасыз ету,
ауыл шаруашылық, медициналық қызмет ... ... ... ... де анық. Осындай, әлемнің жетекші елдерінің дамуына
көз салып ойлансақ, ... ... ... - ... ... ... ... шикізат, энергияның алатын бөлігі ... ... ... ... ... қаншалықты білімді және ... ... ... ... ... әлемдік экономика»
қалыптасуда. Экономиканың шикізаттық салаларының маңызы төмендеуде.
I тарау. Экономикалық қауіпсіздік ұғымы және ... ... еті ... ... ... ... қауіпсіздігі – бұл ең алдымен ұлттық мүдделерді анықтау.
Әдеттегідей классикалық ... ... мен ... етумен, белгілі бір әлеуметтік-экономикалық, саяси, ұлттық-
тарихи және мәдени ... ... ... ... ... ... қорғаумен байланысты мемлекет мүдделерін» жатқызады.
Осы ұстанымға негізделе отырып басты ұлттық экономикалық мүддені
- халық шаруашылығын бірегей тұтас, шешім ... ... бар ... ... жалпы азаматтардың мүдделілігі деп түсінеміз. Қазіргі
таңда экономикалық қауіпсіздікті түсінуде қолданылатын ... ... екі ... ... ... ресейлік және «батыстық».
Ресейлік анықтауда ... ... ... ішкі ... ... ... харық тұрмыс
жағдайының көтерілуіне қалай әсер ... ... мән ... Бұл ... ... ... негізгі қатерлері ретінде экономиканың
құрылымдық ауытқуы, стратегиялық ... мен ... ... берілуі, әлемдік жағдайға тікелей тәуелділік, экономиканың
қылмыстылығы, қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... халықтың көшіп кетуі, яғни миграция және табиғи
ресурстардың көлемінің азаюы ... ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздіктің біртұтас комплекстік түсінігі айқындалмайды. Бұл соңғы он
жылдықта қалыптасқан әлемдік тәртіппен және ... ... ... қауіптердің болмауымен түсіндіріледі. Мұнда жалпы ... ... ... экономикалық өсу, халықаралық сауда
нарығындағы сенімді позиция мен әскери қауіпсіздіктің ... ... ... білдіру үшін қолданылады. [3]
Экономикалық қауіпсіздік: жүйелік факторлар
Транзитті мемлекеттің айрықша ерекшелігі қоғамның жұмыс істеуінің
механизмдерін ... ... ... ... бағалауға басқаша амалдарды қалыптастыру, сондай-ақ ... жаңа ... ... болып табылады.
Әлеуметтік-саяси жаңғырулар кезеңінде қоғамның қауіпсіздігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... қорғалушылық сияқты
қадау-қадау мәселелерді теориялық карастыру қам-қарекеттері тұрғысындағы
ізденістерді де ... ... бұл ... ... әлеуметтік мәні
бар сипатқа ие болды.
Қазақстанның мемлекеттік егемендік алуы елдің өмір сүруі беріктігінің
басты ... ... ал ол ішкі және ... сапа мен жұмылушылық
ресурстарына байланысты, ұлттық қауіпсіздікті ... ету ... ... Бұл ... ... ... дамытудың
негізгі бағыттарының доминанты барлық әлеуметтік-саяси салалардың тұрақты
әрі тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... ... табылады.
Қоғамдық өмір салаларының тонның ішкі бауындай өзара байланыстылығы
мен өзара тәуелділігі ''экономикалық қауіпсіздік" ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздік дегеніміз тек аясы тар арнаулы
экономикалық зерттеулердің ғана ... ... ... ... ... ... ... және басқа) тақырыбы саналады.
Көптеген зерттеушшер піқірінше, "Ұлттық ... ... - ... мен ... ... ... ... қорғалуына кепіл
болуды, тұтас алғанда елдің үйлесімді, әлеуметтік бағыт-бағамды өркендеуін,
тіпті ішкі және сыртқы процестер дамуының ... ... ... ... экономикалық және қорғаушылық әлеуетті қамтамасыз
ететіндей жай-күйі".
Жалпы айтқанда, ... ... ... оның ... ... оны ... етуші механизмдерді анықтау әртүрлі
түсіндіріледі, ол өзі ... әр ... ... ... зерттеумен сабақтасып жатыр.Біздің қөзқарасымызша,
экономикалық қауіпсіздікті сараптау жүйелік және құрылымдық-фунқциональдық
әдістеме құралдарын пайдала-нуды күп көреді.
Жүйелік сараптама ... ... ... ... ... мен
кибернетикада, қоғамтану зерттеулерінде кеңінен ... ... ... ... ... ... ... бірінші рет пайымдаған биолог Л. Фон Бертал-анфи еді.
Жүйелік сараптама әлеуметтік ... ... ... ... ... Малиновский), саясаттануда (Истон Д.,
Алмонд Г., Дойч К.) және ... ... В.) ... кеңінен таралды.
Бұдан басқа, социолог В. Паретоның эқономикалық өзара тәуелділік ... да ... ... ... мәні ... ... кез келген құбылыс өзге
объектілер арасында спонтандық тіршілік ету қасиетіне ие және оның дамуының
өз жекелеген ... ... ... да, басқалай тәуелсіз
объектілерден де ерекшеленетін төл зандылығы бар" .
Орындайтын қызметінің ... ... және ... біртектілік дәрежесімен һәм деңгейімен жай және күрделі
жүйелер оған өзара байланысты сапалық, сандық әлементтер қосылуына ... ... "кез ... ... жүйе неғүрлым жоғары тәртіп
жүйесінің әлементін білдіреді... кез келген ... жүйе ... ... ... ... ... ... жүйесі ретіңде көрінеді" .
Т. Парсонс (1902-1979) жасаған құрылымдық-функциональдық ... ... ... ... және ... қолдау іспетті жүйені
сақтауды қамтамасыз ететін функциональдық талаптар бағамдалады.
Бұл ғалымның әлеуметтік әрекет теориясында қоғам өз төл ... ... ... ... алабөтен түрі, әлдебір тәуелсіз тіршілік
ретіңде қарастырылады. ... ... ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік құрылымды Парсонс белгілі бір ... ... ... ... ... эспектакциялар (күтулер) жүйесі ретіңде
талдайды. Легитимділенген күтулер ... ... үшін ... ... ... рөлдер жүйесін жасайды. Ол әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен ... жиынтығын
анықтайды. Институциональдық құрылымдар, оның ойынша, әлеуметтік жүйе
құрылымының іргетасын жасайды, өйткені ... ... ... ... тұрақты құрылым деп саналады. ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін қажет деп есептейді.
Әлеуметтік жүйе туралы Парсонс іліміне сәйкес, оның орнықтылығы
әлеуметтік ... ... мен ... ... ... өзін ... ... жеткіліктілігімен куатталып отырады. Қоғам, әлеуметтік
жүйе ретіңде, түрнысаны үрдіс-дәстүр қызмет етуімен көрінер әлеуметтік
процестер жиынтығы ... ... ... ... ... ... дамуымен айқындалатын әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... отырып, жүйені сақтау мен
реттеу тәсілдерін талдайды, саяси жүйені мәжбүр ету ... ... ... ... ... бірлесіп әрекет жасау саласы
ретіңде аныктайды.
Алмондтың құрылымдық функционализмінің ерекшелігі — саяси жүйелердің
салыстырмалы ... ... ... ... конверсиялар,
қолдаулар мен адаптациялар функциялары және қызмет атқарушылық деңгейлері
арасындағы өзара қарым-қатынастар салғастырылады.
Д. Истонның ... ... ... ол өзі жүйе ... ... сырттан түсіп жатқан импульстерге жауап қайтарушы ұдайы
өзара ... ... ... ... және ... ... өзін өзі ... отыратын күрделі ... ... ... жүйе ... қоғамдағы құндылықтарды дұрыс болу
арқылы қамтамасыз етіледі. [5]
Аса көрнекті экономист В. Леонтьев, Вальрастың тепе-теңдік принципіне
сүйене отырып, "күрделі ... ... ... ... ... мен ... ... жүйелік тәсілді пайдаланды.
Әлемдік экономика дамуын болжамдау мақсатында Леонтьев шығын — шығару
аймақаралық сараптамасының революциялық серпінді ... ... ... ... өсуді талдауға болады.
Жүйелік сараптама қисының пайдаланып өлшемдері әртүрлі ... ... ... өн ... жинақтаған, сондықтан да
дәстүрлі ... ... ... салыстыруға да,
салғастыруға да келмейтін жүйелерді құру және пайдалану негізінде ... ... ... ... ... әртүрлі жағдайдағы экономикалық жүйе ... ... ... ... ... зерделеуге және болжамдауға
жол ашады.
Біздің зерттеуімізде экономикалық қауіпсіздік проблемаларын жүйелік
әдістеме позициясы тұрғысынан карастыру үсынылып ... яғни ... ... ... ... бетін қайтаруға қабілетті
тұрақтылықты сақтауға және ұлттық ... ... ... ... және ... ... өзара байланысты жекелеген
элементтерден тұрушы күрделі динамикалық жүйені білдіретін экономиканың
күйі ретіңде аныкталады.
Құрылымдық байланыстар мен ... ... ... әрі ... ... ... бар жерде ұлттық экономика ресурстық ... ... ... да ... ... ... өз төл әлеуетін күшейтер қосымша
көздерді іздестіруі керек-ақ.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... экономика, ал төменгісін оның подсис-темалары ... ... ... технологиялық, энергетикалық, қаржы-
кредиттік, көлік-коммуникациалық, әлеуметтік-экономикалық, ... - ... ... түр ... ... ... конструкция
түрінде көрінеді.[11]
1.2. Экономикалық қауіпсіздіктің жүйелік моделі
Экономикалық қауіпсіздіктің жүйелік моделі ... < > ... ... ... ... ... оны ... себеп қызметін орындайды
және кешенді қорғалу жүйесін жасауға қозғау салады. Соның нәтижесінде, яғни
күшті экономикасы бар ел тоніп ... ... ... және ... беру ... өз ... үлғайтады.
Бұл орайда қауіп-қатерлер импульстер "рецепторлар" қызметін ... ... мен К. Дойч ... үқсас), яғни ішкі-сыртқы қатерлер одан
әрі даму көздері ретіңде қабылданып, экономикалық ... ... ... ... күшейтіледі.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз
етудің жүйелік моделі "ҚАТЕР" "ҚОРҒАЛУ деген екі ... ... ... ... ... қауіпсіздіктің теориялық үлгісін жасау ... ... ... ... пайдаланылатын болады:
Кіру - шығу.
Қатер - корғалу.
Сыртқы орта — ішкі орта.
Қатердің бетін қайтару жағдайында, ... ... ету төрт ... ... ... ішкі ортаға, экономикалық жүйеге түсуі.
2. Қатердің нактылы деңгейі мен оның ... ... ... ... ... тойтару механизмдерін тандау бойынша шешім қабылдау.
4. Кері байланыс тұзағы деп ... ... өтуі ... ... және ... ... үлгі ... ашық жүйе және ішкі-сыртқы импульстерді тиімді
түрде тойтарушы болып ... ... ... ... Басты
мақсат — ішкі және сыртқы жағдайларға ... ... ... ... ... сактау.
Экономикалық жүйе - бақылау жасау және ЭҚ деңгейін реттеу қызметін
орындайтын мемлекет немесе шешімдер кабылдау орталығы.
Ортаның ықпалына ... ... - кері ... ... ... ету ... ішкі де, ... да
әртүрлі көздерден, әртүрлі орталардан келіп түсуі мүмкіндігі себепті
туындаған қатерден қорғалу ... ... ... ... қауіп өрісі пайда болады.
Қауіп қоғамдық жүйеге жағымсыз әсер ететін потенциальды ... ... ... ал оның ... ... ... ... немесе зияннан көрініс береді. Қауіптің бой көрсетуі
әлеуметгік-экономикалық процестер дамуына жағымсыз серпін ... ... ... мен ... ... әкеледі.
Қауіп көздері бүлдіргіштік табиғаты және өз генезисі бойынша табиғи-
жаратылыстық, техногеңдік немесе әлеуметтік шығу тегі бар ... ... бола ... ... және ат ... ... бағыты бар жағымсыз жағдайлар
туындау процесінде мын-дай қатер тудырушы факторлар дараланады:
—қалыптасқан жағдайға ... ... ... ... импульс ретіңде
түскен шақыру;
—шешім қабылдау мәніндегі тәуекел, ... ... ... ... ... ... туындауы мүмкін;
1. жүйеге залал келтірер ... ... ... ... қауіп;
2. қауіптің нақты-тікелей нысаны ретіңдегі тура қатер, бұл жүйенің
қауіпсіздік күйіне әсерін тигізіп, ... ... де, оның ... ... мен ... ... ... өріс ашатын аландаушылық
факторларының жиынтығын жасайды.
Бүған дейін атап көрсетілгендей, сыртқы қатерлер әртүрлі белгілеріне
қарай жіктеле алады. Алайда біз мынаған ... ... ... жөн дер ... ... ... (әсіресе дамушы және экономикасы өтпелі кезеңдегі
елдер) сыртқы көмектің ... ... ... ... т.б.) ... ... оң бағыттылығына қарамастан, белсенді донорлық ... ... ... ... мен әлеуметтік-экономикалық қорларды
ынталандыруын төмендетеді.
Дамыған эқономиқа жағдайында қатерлер ұлттық эқономикалық әлеуетті
күшейту мен пәрмендендірудің ... ... ... түсіндірілуі мүмкін.
Экономикалық жүйе қабылданған шешімдер мен іс ... ... ... ... отырып, сонымен оның жұмыс істеуін және тіршілік ... ... ... үлгілерімен ұқсастығы бойынша қатерлер экономикалық
жүйеге кіру арқылы түседі. Бұл – ... ... ... ... ... ... базалық ұғым. Экономикалық жүйе, ... ... оң ... ... орталығында таратады. Кіруші импульстерді
қатерлерді бақылау тікелей ... ... ... ... ... ... етудің іс жүзіндегі нақтылы мәнімен бастапқы
мәнінің ... ... ... ... ... қатерлерді сүрыптайды, олардың экономикалық жүйе үшін мемлекеттік
(ұлттық), ... және ... ... ... ... ... ... ретінде жүйелік сандық және сапалық
көрсеткіштер алға шыға ... Егер ... ... ... ... туралы
қорытындыға келсе, онда ол экономикалық ... ... ... нығайту
арқылы қатерді тойтаруға шешім қабылдайды. ... ... не ... ... не ішкі қорларды қайта бөлу арқылы іске аса алады.
Экономиқалық жүйенің негізгі қызметі орнықты тепе-тендік пен ... ... ... жету үшін ... ... ... бөлу болып табылады. Жүйелік сараптамаға сәйкес, экономикалық жүйе —
кіретін және ... ... ... ... ... ... әрекеттестік жиынтығы. Біріншісіне экономикалық жүйеге
ұдайы түсіп отыруы тиіс, сонымен оның ... ... ... ... (эмбарго, сыртқы қарыз, стратегиялық ресурстар импорты, т.б.) ... ... ... ішкі ... азық-түлік тәуелділігі, т.б.)
қатерлер жатады.
Біз қолданып отырған ... ... ... ... жүйені серпінді, үнемі өзгеріп тұратын субстанция ретіңде
қарастыруында. Мүмкін қатерлерді ... және ... ... ... бөлу мен ... бөлу ... ... соның
арқасында экономикалық жүйенің орнықты тепе-теңдігі сақталып қалады.
Қатердің трансформациялануы және оның ... ... жүйе ... өтуі осы қатерді тойтару үшін қорғау механизмін
жасауға бағытталған әрекеттер мен ... ... ... алға
тартады.
Сөйтіп, қатердің түсуі, ақпараттарды іріктеу, қауіптің бетін қайтару
үшін ... ... мен ... ... ... ... ... мен өмірге төзімділігін қамтамасыз етуші кері
байланыс тұзағын жасайды.
Түпкі есебінде "қосымша жетілдірілген" / күшейтілген ... ... ... ... ... ... ... жинақталған әлеует
нәтижесінде, басқа жақты қорғану шараларын қолдануға немесе одан әрі ... ... ... ... енді оның өзі ... ... ... бола бастайды.
1.3.Ұлттық экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үлгісі және
ондағы ... ... ... ... ... ету үлгісі күрделі, үш
деңгейлі. Өйткені кыруар тақырыптық сипаты бар әрі ... ... ... ішкі ортаны (2-деңгей) және экономикалық жүйенің ішіңде болып
жатқан процестерді ... ... ... және ... ... ... қызметі үш бағытқа бөлінеді: ... ... ... ... ... процесі, оның түсуінің циклдығы ол өтетін
ішкі жүйе ... ... ... ... ортадан экономикалық жүйеге түсу.
1. Экономикалық жүйеден — шешім қабылдау орталығына.
2. Шешім қабылдау орталығынан – ... ... үшін ... Экономикалық жүйеден — сыртқы ортаға.
Мемлекеттің экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қатысуы:
— Экономикалық қауіпсіздік саласында мемлекеттік саясат
стратегиясын ... іске ... ... ... ... ... тудыратын үрдістердің алдын алу және оны жою, сондай-ақ
олардың күшті әсерін әлсірету;
— ұлттық экономикалық қауіпсіздікке ұдайы ыкпал ... ... ... сәйкес, экономикалық жүйе және оның қауіпсіздігі
кіретін һәм шығатын ... - ... ... экономикалық өзара әрекеттестіктер жиынтығы ретінде қарастырылуы
мүмкін. Келіп түскен ... ... ... ... ... ... ЭҚ-ны қам-тамасыз етудің екі схемасы жасалуы тиіс.
Импульс сыртқы қатер арқылы жасалатын жүйе үшін (біз ... ... ... ... ... оны тойтару әдістері мен принциптері ортақ
мақсатқа — қатерді тойтаруға жету үшін ішкі ... ... ... ... ... асырылады. Экономикалық қауіпсіздік сөйтіп
өзінің ... ... ... ... талаптарды қанағаттандыру базасында қамтамасыз
етіледі, сол арқылы ... ... үшін ... ... ... Бұл ... жүйе сыртқы қатерді қабылдауға және оны тойтаруға
қабілетті. [8]
Ресурстарды классификациялау жалпы ... екі ... ... материалдық және руханияттық. Бұларды рациональды түрде және
мақсаткерлікпен бөлу ... ... ... мен жүйені құраушы
әлементтер мүддесін қанағаттандыру арқылы жүйенің сапалық параметрлеріне
әсер етеді. Бұл орайда ... жүйе ... ... ... бөлігі
ретіңде қоғамдық саланың басқа ешқандайы да ... ... ... ... реттеу және ресурстар алмасу функциясын орындайды.
Ал экономикалық қауіпсіздік тұрғысынан келсек, экономикалық жүйе
ресурстары, ... ... үш ... ... Қаржылық-материалдық (алтын-валюта қоры, негізгі және айналым
қаражаттары, табиғи шикізаттар, ... ... ... ... және ... ... ресурстар (саяси режим типі, қоғамның әлеуметтік
стратифтілігі, қоғамдық ... ... ... механизмдері және
т.б.).
3. Адам капиталы (халық саны мен құрылымы, ... ... ... ... медициналық-демографиялық сипаттамасы және
т.б.).
Экономикалық жүйенің орнықтылық кепілі едәуір қаржылық-материалдық
ресурстар болуымен, әлеуметтік әлеует пен адам капиталын ... ... ... ... ... алмасу варианттарын кеңейтумен
қамтамасыз етіледі.
Ұлттық экономикалық қауіпсіздіктің ішкі ... ... ... ... ... ... бар. Бұлардың бәрі қоғамдық
келісім деңгейін ... ... ... және ... ұзақ мерзімді стратегиясын жүзеге асыру арқылы мемлекеттік
саясатты ... ... ... ... ... ... ... .
Экономикалық жүйе тармақтары функциональдық ресурстарға ие. Оларды
тиімді болу ... ... ... ... ... ... негізі,
қолдау корсетудің де кажетті базасы болып табылады.
Көрсетілген процестерге бақылау жасауды мемлекет жүзеге ... ... ... жағдайында келіп түскен импульстердің мүдделері мен
талаптарын сұрыптаушы экономикалық процестердің "бір ... өзін ... ... жатады. Алайда кез келген қоғам да белгілі бір шектелушілікке
ие, ... өзі ... ... жету үшін ... ... ... керексінеді.
Бұдан басқа, ресурспен қамтамасыз етудің қосымша факторы болып
табылатын сыртқы көмек ... ... ... оған ... ... ... ... негізінде (дағдылану факторы және үнемі мүқтаж болу ... ... ... ... ... ... жұқтыру
бойынша фактор), мақсаткерлікпен бағытталған экономикалық "зиян" ретіңде
ықтимал ... көзі бола ... ... ... экономикалары көп ретте ХВҚ (халықаралық
валюта қоры) бөлетін кредиттерге ... жаңа ... ... ... ... Америкасы және Африка елдері мысалымен дәйектеуге
болады.
Бұл жағдайда байқалатын тағы бір ... ... ... үшін күні ... ... ... ... жүзеге асырылуы:
ескірген технологиялар мен жабдықтарды әкелу, технологиялық ... ... ... үшін ... ... өтпейтін тауарларды сатып
алуды таңу, ... ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде экономикалық
саясаттың басым бағыттарына күш салатын ... ... ... рөл ... ... жүйесінің өзге типологияларының ... ... ... иерархиялылығы болып табылады, соған
сәйкес олардың жұмыс істеу тәсілі, өзара әрекеттестігі және ... ... ету ... ... ... ... сәйкес, ЭҚ-ны
қамтамасыз етудің мынадай деңгейлерін даралауға болады:
1. мемлекеттік (елдің ЭҚ-сы);
2. аймақтық (аймақтың ЭҚ-сы);
3. ... бұл өз ... ... ... ... мен ... ... тармақтарына тарамдалады.
Иерархиалық жүйеде қауіпсіздік мыналармен қамтамасыз етіледі:
1. Құрылымдық-институциональдық шаралармен байланысты ... ... ... Ұйымдық-экономикалық әдістер немесе каржы-материалдық құралдармен. ЭҚ-
ның екі типологиясы үшін қатерлер ... ... ... ... ... Әсер ету ... бойынша – жекелеген объектілерге немесе олардың
жүйелеріне.
2. Қатердің басымырақ сапасы ... ... ... ... ақпараттық, әскери, психологиялық, ... ... ...... салалармен әрекет тұрлеріне
(азық-түліктік, инвестициялық, энергетикалық, көліктік және ... ... ... болатын залалдар ауқымы бойынша (қатердің қиратқыштық
және қиратқыштық емес ... күші ... ... іске ... ... ... (нақтьглы және
потенциальды, жоғары ыктималды және аз ... ... ... пен ... ... ... ... қысқа мерзімділігі және бір сәттілігі).
7. "Көрініс беру" дәрежесі бойынша (жасырын және ашық түрде).
8. ... ... ... ... және ... ... Шығу көздері бойынша (объективті және субъективті).
10. Қатерлердің материалдық залалының ... ... ... ... ... ... ... немесе жаңама) .
Біздің пікірімізше, ЭҚ сараптамасына қосымша түсіндірме экономика
қауіпсіздігінің жүйе құраушы ... ... ... ... ... ... ... жүйенің қорғалушылық жай-күйіне әсер ететін барлық
факторлардың есебі ретіңде ЭҚ кешенділігі.
ЭҚ жеткіліктілігі, бұл дегеніміз ... ... ... көп ... ... ... бар екенін білдіреді.
ЭҚ өзгертілуі, жүйенің тұтастығын, бірлігі мен "идеологиялық" мазмұнын
бұзбай отырып, экономикалық ... ... ету ... ... ... экономикалық жүйе қабілеті ретіңде анықталады.
ЭҚ орнықтылығы, мұның негізінде экономикалық жүйе қабылдағыштық, түскен
қатердің бетін қайтару жэне оны ... ... ... ... ... тез қалпына келтіру қабілетіне ие, сондай-ақ ... кез ... ... ұзақ ... қабілеттілікпен орындайды.
ЭҚ превентивтілігі аркылы алдын орап әрекет жасау (бірінші болып соққы ... ... ... ... ... құру ... мүмкін болатын қатердің
беті қайтарылады және жайылуына жол берілмейді.
ЭҚ транспаренттілігі ... ... ... мен ... алмасу
жүйесін жолға қоя отырып, ішкі және сыртқы әсерлерге экономикалық жүйенің
түсінгіштігін қамтамасыз етеді.
7. Даму, ЭҚ ... ... ... ... ... ... жетілдіруге жағдай жасайды.[6]
Экономикалық жүйенің қауіпсіздігі ресурстарды оның жұмыс істеп ... ү р ы л ы м д ы қ ... ... ... өнеркәсіптік,
инвестициялық, энергетикалық, көлік-коммуникациялық, технологиялық, қаржы-
кредиттік және сыртқы экономикалық) ... ... ... ... интернационализациянуы шама-шарқына қарай ұлттық экономикалық
қауіпсіздік халықаралық экономиқалық ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйе белгіленген қатарда айрықша болып табылады,
бұл оның сипатымен және ... ... ... ... ... ... Бір ... ол экономикалық қауіпсіздікгі қамтамасыз ету өрісін
тікелей көрсете алады (сыртқы ... ... ... ... ... ... шеңберіңде автономды түрде даралануы оның арнайы бағытты
дербестігмен түсіндіріледі, бұл ... ... ... ету ... ... тек осы жүйеге ғана тән ... ... ... ... ... ... жүйе тармактарының өз міндеттері бар, ортақ
мақсатқа — ЭҚ-ны қамтамасыз ... ... ... ... және ... орындайды. Экономикалық жүйенің автономды әлементтері бола
отырып, олардың орнықты ... ... және ... бар ... ... бөлуі экономиканы одан әрі дамытуға шешуші негіз ретіңде қызмет
етеді.
Экономикалық қауіпсіздік критерийлері мынаған байланысты:
- ... жүйе ... ... ... істеуінің характеріне;
- қатерлердің (сыртқы, ішкі) бағыттылығына;
Бұдан басқа, ЭҚ типологиясына байланыссыз, ... ... ... факторлары болып табылатындар:
экономиканы басқару характері;
экономикалық стратегия;
- ... ... ... ... ... ІЖӨ-дегі инвестиция үлесі;
ғылыми-техникалық әлеует;
валюталық-қаржылық жүйе;
жұмысшы күшінің сандық және сапалық жеткіліктілігінің
көрсеткіштері;
экономиканың криминалдану ... ... ... ... ... ... ашықтығы.
Жүйе тармақтарының әрқайсысы, өзара әрекеттесе және кері ыкпал жасай
отырып, жүйелік тұтастықпен байланысып жатыр һәм ... және ... ... ... Осы ... ... экономикалық қауіпсіздік
жүйесінің әрбір түрі өзгенің әрекет аясыңда көрініп, оның ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздігі ұлттық ... ... ... оның жұмыс істеуі үшін калыптасқан жағдайға қарамастан, жүріп
жатқан әлеуметтік-экономикалық процестерге ұйымдастыру және бақылау жасау
іспетті ... ... ... атқаруға қабілетті деген сөз, ... ... ие, ... ... ... бар ... экономикалық
жүйенің өзінде де экономикалық қауіпсіздік шартты түрде төбе көрсетіп келе
жатқан бүлдіргіш факторлармен бұзылуы ықтимал.[8]
II ... ... ... ... қамтамасыз етудегі
мемлекеттік механизмдері
2.1.Қазақстанның сыртқы экономикалық саясаты
Қазақстанның белсенді сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... экономиканың ашықтығына, халықаралық енбек
бөлінісіне толық құқылы қатысуға және ... ... ... арқа ... "Ішкі рыноктары шағын бола тұрып аса биік
экономикалық нәтижелерге қол жеткізген елдерді өзін-өзі ... ... ... ... салыстыру, жабық рыноктары, шектен тыс мемлекеттік
реттеу, сондай-ак шаруашылық жағынан даралануға қол жеткізу ... ... ... ... алып ... ... сәтсіздікке
ұрындырары бізге мысал болып отыр" деп атап көрсетілген " ... орай ... ... ... ... қамтамасыз ету
мәселесі қай кезде де өткір бас көтереді. "Қазақстан Республикасының Ұлттық
қауіпсіздігі туралы" 1998 ... 26 ... ... ... ... ала ... сыртқы экономикалық қауіпсіздікті Қазақстанның
ұлттық экономикасының оның ... ... мен ... ... төндіретін сыртқы жағдайлардан, үдерістер мен факторлардан қорғалу
жағдайы ... ... ... "Қазақстан-2030" Даму стратегиясында
ұлттық қауіпсіздік мемлекеттің толыққанды қызмет етуі мен ... ... ... "№1 ... ... ... ... Қазақстанның
сыртқы экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің белгілі ... ... ... ... өзіміз соның негізінде ұлттық қауіп-
сіздіктің сенімді жүйесін құра ... ... ... ... үшін ... ... ... тыныштық пен тұрақты-лықтың
болжамды арақашықтығын пайдалану қажеттігі айтылған. ... ... ... ... ... ... ... Азия, АҚШ.
Еуроодақ елдерімен ұзақ мерзімді тиісті ... ... ... ... ... ... Бүкіләлемдік Банк. Азия, Еуропа және Ислам даму
банктері ... ... ... мен ... ... нақтылы тапсырылады.
Сонымен қатар, "Жақын және алыс болашақтағы ұлттық мүдделерді қорғау
мен күштердің теңдестігін ... ... ... бәсекеге неғұрлым
қабілетті 50 елінің қатарына қосылу туралы қазақстандық реформалардың
мақсаттары мен бағытын ... және ... ... ... ... ... Жолдауына сәйкес, бұл стратегияның мәні Қазақстанды әлемнің
неғұрлым ырғакты дамып келе жатқан мемлекеттеріне ... ... ... ынтымақтастық ұйымының негізін қалаушылардың бірі бола
отырып Қазақстанның осы ұйымға ... ... ... ... бірі ... қала ... ... ШЫҰ-ның мерейтойлық
саммиті барысында қол жеткізілген сауда-экономикалық, ... ... ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздігін нығайтуға жағдай жасайтын болады.
Өмірге келуінің басында біздің ... де ... ... ... (ЕурАзЭҚ) шынымен де посткеңестік кеңістіктегі
тиімді мемлекетаралық бірлестік болып есептеледі. ЕурАзЭҚ ... ... ... тез ... ... ... ... экономикалық кеңістік құру үдерістерін жеделдету біз үшін
басымдықка ие міндет болып ... ... ... ... ... ... сатысына шыкты. Әріптестермен біздің ұлттық мүдделерімізді
ескеретің шарттар туралы өзара келісу осы ... ... ... ... ... Біз ... халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... жаңа ... түсінеміз. сонымен бірге БСҮ-ға мүше болу әншейін мақсат қана
емес. Бұл келіссөздер үдерісі ЕурАзЭҚ-тің Кеден ... ... ... ... ... еліміз окиғаның кандай да болмасын бағыт алуына
дайын.
Сөз ретіңде Қазақстан Республикасының шетелдік инвестицияларды қолдау
және ... ... ... ... 40-тан астам елдерімен келісім-шарттар
бекіткенін де айта кету ... ... ... пен ... ... ... мәселелерін
бірлесе шешуге деген ұмтылысы ... ... ... Өңірдегі
мемлекеттердің сау-саламаттығына, тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... мен ... тұріндегі қатерлерлің
өршуі, сондай ақ, экономикалық сипаттағы мәселелер өршуде. Қазақстан
Республикасының сыртқы ... ... одан әрі ... ... ... ... жоспарлануда.
Атап айтканда,бүгінгі таңда ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуге қатысты біздің
елдің өтіңішін әрі қарай жылжыту басты міндеттердің біріне ... ... ... ... мүше елдердің көпшілігі Қазақстанның ниетің
қолдайды. тек АҚШ пен ... ғана оған ... ... ... бастамасын алға бастыру барысында Қазақстан сыртқы және ішкі ... мен ... ... ... ... ... ... Еліміз осы жылдың караша айында Мадридте ... ... ... ... ... бір ... ... артады.
Қызметтестікте болған жылдар ішінде Қазақстан ЕҚЫҰ-мен ... ... ... ... қол жеткізе білді. Бүгінде ЕҚЫҰ-ның белсенді
қатысушысы ретіңде біздің еліміз ұйым болашағына қатысты жауапкершілікті
терең ... ... ... ... негізгі сауда және инвестициялық әріптесі
ретіңде Еуропа ... ... ... ... позицияларға не болып келеді.
Қазірдің өзінде бұл ... ... ... ... ашық ... ... ... Орталық Азия ... ... ... ... ... Бүкіәлемдік Банк, Азия, Еуропа және Ислам
даму ... ... ... ... мен ... ... ... тапсырылады.
Сонымен қатар, "Жақын және алыс болашактағы ұлттық мүдделерді қорғау
мен күштердің теңдестігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ең ... ... Кырғызстан мен Өзбекстан
арасындағы Орталық Азия Одағын нығайтып дамыту, басқа мемлекеттердің ... ... ... гөрі ... ахуалын басым ұстау саясаты болуға
тиіс" дей отырып, Мемлекет басшысы өңірлік ықпалдастықка баса ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз
етудегі біздің экономикамыздағы энергетикалық құрамдастықтың рөлі айрықша
болып көрсетіледі. Энергия көздерін экспорттаудан түсетін ... ... ... ... барысында мүдделерді корғауға (экология,
жұмыспен қамту, біздің мамандарды даярлау, ... ... ... саясатты жүзеге асыру да бірінші кезекте осы санатқа жатады.
Стратегияда "...мұнай мен газ экспорты үшін ... ... ... ... экспорт арналары көп болғанда ғана біз көршіміздің біріне ... және ... ... баға ... кіріптар болудан құтыламыз" деп
нақты атап көрсетілген.
Оның сыртында, ... ... ... ... ... ... кауымдастықтың ірі елдерінің мүддесін Қазақстанға,
оның әлемдік отын өндіруші ретіңдегі рөліне ... Бұл ... ... ... ... тиіс компаниялар мен елдер АҚШ-ты,
Ресейді, Қытайды, Жапонияны және ... ... ... ... ... мен компаниялардың біздің ресурстарымызды тұрақты және тұрлаулы
негізде экспорттауға ... ... ... ... ... қарыштап дамуына жәрдемдесетің болады" делінген аталмыш құжатта.
Жоғарыда келтірілген позициялардың бәрі де елдің ұзақ мерзімді сыртқы
экономикалық қауіпсіздігін ... ... ... ... болып
табылады.
Экономикалық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі бола отырып, сыртқы
экономикалық қауіпсіздік ... ... ұзақ ... ... ... ретінде белгіленген ұлттық қауіпсіздік блогына
жатады.
Қазақстан өзі тәуелсіздік алғаннан бергі кезеңде үлкен жолды жүріп
өтті. ... және ... ... ... ... жұмыс
істейтін экономика құрылды, тұрақты Қазақстан мемлекеті орнады.
Жаһандану үдерістері Қазақстан экономикасына барған ... ... ... Егер ... ... ... коғамдастық пен әлемдік
экономикаға интеграциялануды республика барынша табысты жүзеге ... ... ... ... позицияға ие болу міндеті тұр.
Бұл орайда ... ... ... ... ... ... ұмтылысы нәтижесінде дүниеге келді. Өңірдегі
мемлекеттердің сау-саламаттығына, тұрақтылығы мен ... ... ... кезекте терроризм мен экстремизм түріндегі қатерлердің
өршуі, сондай-ак, экономикалық сипаттағы проблемалар мемлекеттердің ... ... рөл ... он жыл ... ... ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер Қытай Халық
Республикасы шекарасы ауданыңдағы қарулы күштерді өзара қысқарту ... ... қол ... ... ... ... ... ерекше
кұжат бұрынғы посткеңестік кеңістік елдері мен ҚХР шекарасының ... ... ... ... әскери инспекциялар механизмін іске
косуға жағдай ... ... ... ... жүз ... ... бөлу ... емес, достық пен өзара сенім шебі
болып, өңірдегі әскери-стратегиялық тепе-тендікті сактауда маңызды факторға
айналды.
Екі жағынан да өзара әскери инспекциялар өткізіліп ... 100 ... ... ... ... құра ... Қытаймен
шекарадағы шиеленісті бәсеңсіту "Шанхай үдерісінің" ең басты жетістігі
болып табылады. Инспекциялар тараптардың ... және ... ... ... бақылау топтары механизмі аркылы жүзеге
асырылады. Осылайша, өнір халкының бейбіт дамуында және өсіп-өркеңдеуінде
өмірлік маңызды рөл ... ... ... ... етілді.
Осы орайда біздің еліміздің ұсынысы бойынша өмірге ... ... ... және ... шаралары жөніндегі кеңес өзара ... ... ... мен ... айналды. Қазіргі уақытта осынау
мемлекетараралық форум мейілінше перспективалы ... ... ... ... ... ... Президенті осыдан 15 жыл бүрын
БҰҰ Бас Ассамблеясында көтерген болатын. Бүгінде ол ... ... ... ... ... ... ... табысты жүзеге
асуда. 15 жыл бойына Қазақстан осы жобаны жүзеге асыру үшін ... ... ... жүргізді. Бүгінде АӨСШК Азия аумағының 90 пайызын ... ал бұл ... ... жер шары ... ... ... ... бастарын біріктіреді. Тағы да 9 ел мен ... ... ... ... асырады. Азиякеңестің болып өткен екі саммиті
АӨСШК-ті Азия күрлығындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ... ... ... ... ... ... — бұл ... өзінде
біздің еліміздің әлем алдыңда бетке ұстар жетістігі.
АӨСШК-ті шақыру ... идея ... ... 1992 ... өзінде-ақ
Мемлекет басшысы Кеңестің одан әрі дамуының екінші сатысын белгіледі. Ол
АОСШК жұмысының белсенділігін ... оның ... ... ұлғайту,
ұйымның біртіңдеп Азиядағы қауіпсіздік пен қызметтестік шеңбері мен
режіміне ... және ЕҚЫҰ ... ... құру ... міндеттерден
тұрады, сауда және инвестициялық әріптесі ретіңде Еуропа Одағы барған сайын
берік позицияларға ие ... ... ... өзінде бұл әріптестіктің
стратегиялық сипаты ... ашық ... ... ... Қазақстанға Орталық Азия өңіріндегі саяси ... ... да ... көшбастаушы ретіңде карайтынын барған сайын
айқын сездіруде. Осы ... ... ... ... ... ... деген күн өткен сайын айқын көрініс ... ... ... арқа сүйер өзіндік тіренішке де айналып отыр.
Еуроодақ шығыс шептердегі шиеленіс ошақтарын болдырмау үшін ... ... ... Қазақстанның тұрақты да орнықты ... Бұл ... ... ... діни экстремизм көріністері.
жаппай қырып ... ... ... ... ... ... көші-қон
тәрізді "жаңа" қатерлерге карсы ... ... ... ... ... береді.
Осы және өзге де бірқатар мәселелер бойынша өңіраралық қызметтестікті
дамыту жөніндегі ... ... 2007 ... ... ... ... ... пен Орталық Азия ... ... ... ... түрде көрініс тапты.
Ұзақ жылдардан бері ... ... ... және ... ... ... берік ұстанып келеді.
Қазақстан үшін 46 ... ... ... Кеңесінің Парламенттік
Ассамблеясына бақылаушы мәртебесіне ие болу ... ... ... күн ... басты мәселелердің бірі болып табылады. Бұл
орайда біздің еліміз үсынған және ЕКПА-ның ... ... ... ... Еуропа құрлығына қатыстылығы да маңызды дәйектердің
бірі болып саналады.
Бақылаушы мәртебесіне ие болу ... ... ... елде де
беделді еуропалық ұйым қызметіңе жүйелі түрде ... ... ... демократиялық дамудың тәжірибелеріне және ЕО-ның конвенциялары
мен өзге де ... ... ... қол ... ... ... сыртқы саясатта алға койған міндеттерін жүзеге асыру
үшін елдің дүниежүзілік аренадағы позицияларын нығайту тұрғысында бірқатар
шаралар кешенін ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге бағытталған көпвекторлы саясат жүргізу, экономикалық
және элеуметтік-мәдени саладағы ыкпалдастық ... ... ... ... көшбастаушы ретіңдегі беделін одан әрі
нығайту жөнінен жұмыстар жүргізу, АҚШ және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру, мұсылман әлемімен
тілдестікті кеңейту және ... ... ... ... сияқты
көптеген міндеттер бар.
2.2 Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіне әсер ететін негізгі
факторлар
Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіне әсер ... ... ... ... ... ... ... мемлекет саясатының
құрама бөлігі және жалпыұлттық даму үшін ... ... ең ... ... қалыптастыра алатын тұрақты даму, ішкі және
сыртқы қауіптерден қорғауды қамтамасыз ете алатын экономикалық ... ... ... ... ... ... етуінің көрсетулері бойынша,
елде нарықтық экономиканың негізі мен ... ... ... ... ішкі ... ... ... факторы – елдің ... ... Оған ... ... саясаты, подрядтарды отандық
өндірушілер арасында орналастыру, тиімді айырбастау курсы, ... ... ... ... әсер ... ... бұл ... бағытталған өнімге әлемдік бағалардың жоғарылауы мен саудадағы
негізгі ... ... ... нығаюы тиімді рөл атқарды.
Қазақстан адам басына шаққандағы шетелдік инвестицияларды тарту бойынша ТМД
елдері ... ... ... Елге шетелдік инвестицияларды тарту үшін
заңды және экономикалық жағдайлар жасалынған. Соңғы жалдарда ... ... ... ... ... инвестицияларды тұрақты
өсуі байқалады. ... ... ... ... ... емес ... байқау қажет. Инвестициялардың 90 %-ы
энергетика, мұнай-газ, металлургия және ... ... ... Ауыл ... ... мата, машина жасау, мұнайлы химия,
жиһаз, ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы толық деңгейде іске қосылмаған.
Елдің қазіргі сыртқы экономикалық саясаты ... ... ... ... де ... Әлемдік тәжірибе көрсеткендей,
экономиканың ашықтылығы сыртқы факторларды ел дамуын тездету мақсатында
қолдану мүмкіндіктерін кеңейтеді. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа түрлерін,
прогрессивті менеджментті кең қолдану, қосымша ... және ... ... еңбек бөлінісінің әлемдік жүйесіне кіру ... ... ... ... ... 1998 ... ... жалпы алғандағы дүниежүзілік экономикалық даму темптерінің
баяулығы, экспорттық ... баға ... ... ... ... тәуелділігін айқын көрсетті. Мұның салдары
ретінде, тек ... ... ... ... ... саясатымыздың
басты бағыты бола алмайтынын анықтады. Сыртқы экономикалық реттеу ... көп ... ... ... пен ішкі ... ... тәуекелдердің
теріс әсерінен қорғауға аудару қажет. Қазақстан бұрыңғыдай ... ... ... ... мен қайта өңдеу өнімдерінің экспортері
ретіндегі рөлін атқара береді. Бірақ ... ... өсуі ... ... өнімдерді көбейту арқылы жасалуы мүмкін. Отандық тауар
өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін ... үшін ... ... толық
жаңарту қажет. Ал бұл өз кезегінде үлкен капитал салымдарымен байланысты.
Бүгінгі таңда ел экономикасының ... ... ... және ... ... реттеу қажеттілігі туындап отыр. ... ... ... ... ... ... мен әлемдік рыноктарда
қазақстандық тауарлар мен қызмет көрсетулерге қолдау ... ... ... Дамудағы маңызды мақсат – ішкі және ... ... ... ... ... ... тұрақты
өсуін қамтамасыз ету болып табылады. ... ... ... ... ... ... пен ... құрылымын жақсарту қажет.
Маңызды істердің ішінде минералды-энергетикалық ресурстарды рационалды және
комплексті түрде ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру мен дамыту, мұнайлы химиялық өнеркәсіпті игеру де бар.
Қойылған мақсаттарға жету үшін жоғары технологиялық өндірістің
техникалық кооперациясын дамыту, ... ... ... ... ... беру қажет. Отандық менеджмент жаңа сапалы ... ... ... ... өнеркәсіппен экспансиялау мүмкіндіктері қайта қаралуы қажет.
Ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығындағы мемлекет саясатының
мақсаттарының бірі – елімізді жоғары ... ... ... ... ... табылады. Аграрлы сектордағы әлеуетті «өсу нүктелеріне» бидай,
күріш, мақта өндірістері жатады. Отандық ... ... ... ... ... және ... дисциплинасының болмауы республиканың
аграрлы секторының жағдайын төмендетіп, ТМД ... ... ... жоғалтуына ғана әкеп қоймай, ... ... ... Ауыл ... ... ... ауыш
шаруашылық машина жасау, химия өнеркәсібі және басқа ауылмен байланысты
салалардың ... ... ... ... таур ... мемлекетке тәуелділігін көптеген
елдердің тәжірибесі көрсетті. Аграрлы комплекстің ЖІӨ-ге ... ... ... ауыл ... ... ... қатынастар
жағдайында толығымен өзін-өзі қаржылауға қабілеті жоқ.
Машина-трактор ... ... ... ... еті, ... ... қолдау сияқты басты бағыттар бойынша ауылды
дамыту ... ... ... ... ету ... ... және ... жолдарды
дамыту аймағында мемлекеттік саясат әлемдегі ең мықты темір және ... су ... ... аэропорт және аэронавигациялық комплекстер
деңгейінде жаңарту арқылы ... ... ... интеграцияланған
рационалды көлік системасын құруды қарастырады. Бүгінгі күні ... ... мен ... ... және ... ... ... тұр.
Мемлекеттік басқару жүйесі. Республикамыздағы мемлекеттік
басқарудың көп проблемалары министрліктер, ... мен ... ... ... ... ... болмауына
байланысты. Ал бұл өз кезегінде көптеген шығындарға итермелейді.
Реформалар принципі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясатты
іске асырудағы аймақтық органдарының рөлі күшейеді.
Бірақ өндіріс сферасы мемлекет компетенциясынан тыс деп ... ... Ұзақ ... ... ... ... ... әдістерімен реттеуге біртіндеп көшудің алғышарттарын жасау ... ... және ... уақыттық перспективада ... ... ... ... ... ... ұстануы тиіс.
Мемлекеттік басқару жүйесіндегі ерекше проблема – елдің
әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштеріне кері әсер ... ... ... Егер оны ... ... ... ... мен қызмет
көрсетулердің құны көтеріледі, себебі параларға кететін ... ... ... Бұдан басқа коррупция елдің беделін құртады, бюджеттегі
қаражаттың мақсатсық жұмсалуына әкеледі. ... ... ... және ... ... ... үшін ... ресурстар
бөлуге тиісті. [3]
2.3 Қазақстанның экономикалық қауіпсіздік стратегиясы
Экономикалық қауіпсіздікті жоғарылату ... ... және ... ... ... ... стратегиясы кезеңдер бойынша іске асырылып,
халықтың тұрмыс деңгейін көтеруге, ... ... ... ... ... конституциялық құрылым негіздерін сақтауға
бағытталуы керек.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Екінші кезең (2006-2010) - ұлттық мүдделердің
іске ... ... өту. Бұл ... біз ... ... ... ... қалушылығымызды жоюымыз керек.
Қазақстанның экономикалық қауіпсіздік жағдайын тексеру үшін оны
құрайтын компоненттерін анықтаймыз. Жалпы түрде Қазақстанның экономикалық
қауіпсіздігінің факторларын төрт ... ... ... ... ... секторы құрылымындағы диспропорциялар деңгейі.
• Өндіріс сферасындағы технологиялар ... ... ... ... ... даму ... Қаржы секторындағы жағдай.
Әлемдік тәжірибе мен Қазақстандық экономиканың ерекшеліктерін ескере
отырып ... ... ... келесі компоненттерді
белгілейміз: структуралық, технологиялық, институционалдық, қаржылық.
Осы көрсетілген компоненттер ... ... ... ... ... тиімді мониторинг үшін шекті
көрсеткіштердің асып кетілуін айқындайтын ... ... ... бұл ... ... ... ... дер кезінде басқару шешімдерін қабылдауға
мүмкіндік береді.
Экономикалық қауіпсіздіктің осы белгіленген компоненттері ... ... ... ... ... компонент.
• Экспорт құрылымындағы шикізат пен дайын өнім ... ... ... ... ... Ішкі нарықтағы отандық тауар өндірушілердің үлес салмағы;
• Жалпы экономикада және салалық құрылымдағы импорт ... ... ... ... ... ... Ұлттық экономиканың энергия сыйымдылығы мен шикізат сыйымдылығын
бағалау;
• Инвестициялардың жалпы көлеміндегі жоғары технолоиялық ... ... ... ... ... ... жіберілетін шығындардың үлес салмағы;
• Елдің ғылыми-техникалық әлеуетінің, ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... компонент:
• Экономиканың қылмыстылық мен коррупциялық деңгейі;
• Бартерлік операциялар көлемі;
• Экономиканың ... ... ... ... сату ... нарығы, мұнай өнімдері нарығы) ... ... ... компонент:
• Бюджет дефициті және ішкі қарыздардың көрсеткіштері;
• Инфляция деңгейі, теңгенің айырбастау ... ... ... ... Сыртқы қарыз және тәуелсіз экономикалық ... ... ... деңгейі;
• Капитал айналымының көлемі;
Осы тенденциялар мен ... ... ... кезінде
компоненттер жүйесін басқаша реттеу мүмкін. Әрбір ... ... мен ... ұзақ ... және ... тез сипат алуы
мүмкін. Бұдан басқа, көрсеткіштер құрылымын ... ... ... бөлуі мүмкін.[3]
Экономикалық қауіпсіздік жөніндегі мәселелерде белсенді мемлекеттік
саясат жүргізуге бірінші ... ... ... ... алу ... ... Оларға Қазақстанның негізгі шикізатты ... және ... ... сапасы бойынша тауарлардың ... ... ... және ... ... ... ... топтардың қызметін реттейтін нормативті-құқықтық ... құру ... ... ... өнімдерін әлемдік тауарлы
биржаларда сертификациялануын орындау керек.
Экспорттық валюталық пайданың ... ... ... ... ... капиталдың ағып кетуін тоқтату мақсатында трансферттік құн
жасау және оффшорлық зоналардың механизмдерін қолдана отырып, ... және ... ... ... ... Ішкі ... ішкі
нарықтағы отандық тауар ... ... ... ... үшін ... ... қажет.
Осы бірінші ретті шаралардың ішіне ҒТП-ті дамытатын, инвестициялық
белсенділікті, ақпараттық технологияларды дамытатын ... ... ... болады. Дамыған елдердің үлгілері бойынша іздеу, мониторинг,
жаңа технологияларды енгізетін мемлекеттік қызметтерді ... ... ... ... ... ... мен ... жүргізу қажет.
Мемлекеттік инвестицияларды жеке капитал үшін аса қызық емес, бірақ
халықтың өмір стандарттарын, адам дамуы ... ... ... салу ... ... ... ... және жай акционерлердің
мүдделеріне сай дамуы тиіс.
Бізде экономикалық қауіпсіздікті дұрыс деңгейде қалыптастыра ... ... ішкі ... бар. ... қазбаларға өте бай, ғылыми-
техникалық және өндіруші әлеуетін ... ... ... деңгейде
маманданған кадрлар бар.
Халықты жоғары сапалы тамақ өнімдерімен, ал өнеркәсіпті шикізатпен
қамтамасыз ете алатын агроөнеркәсіпті ... ... өте ... ресурстарды рационалды және комплексті түрде
пайдалану, мұнай-химиялық өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... және ... технологиялық өндірістің дамуына
белсенді күш жұмсау қажет.
Елдің экономикалық қауіпсіздігінен көтеру үшін аймақтардың ... ... ... ... ... ... саясаттың мәселелері
нарықтардық қатынастардың негізінде шешіле алмайтыны бүгінгі күні ... ... ... қайта құрулар, мемлекет тарапынан жасалынатын
жоспарлау, қаржылау әрекеттері керек.
Экономикалық ... ... ... ... ... кері ... ... шаралар комплексін шығарып, іске
асыруы тиіс, ал бұл әрине «Қазақстан 2030» ... ... ұзақ ... ... мақсаттарына сәйкес болуы тиіс.[7]
Қорытынды
Ел қауіпсіздігі – бұл ең ... ... ... ... ... ... «қауіпсіздік мен біртұтастылықты
қамтамасыз етумен, ... бір ... ... ... және мәдени жалпыға бірдейлігімен, мемлекеттің экономикалық және
саяси тәуелсіздігін қорғаумен байланысты мемлекет мүдделерін» жатқызады
Қазақстанның белсенді сыртқы ... ... ... ... ... асыруы экономиканың ашықтығына, халықаралық енбек
бөлінісіне толық құқылы қатысуға және әлемдік ... ... арқа ... ... рыноктары шағын бола тұрып аса биік
экономикалық ... қол ... ... ... оқшаулау жолын
таңдап алған елдермен салыстыру, жабық рыноктары, шектен тыс мемлекеттік
реттеу, сондай-ак шаруашылық жағынан ... қол ... ... ... ... табыстарға алып келгенмен, түбінде сәтсіздікке
ұрындырары бізге мысал болып отыр" деп атап көрсетілген " ... орай ... ... ... ... ... ... қай кезде де өткір бас көтереді. "Қазақстан Республикасының Ұлттық
қауіпсіздігі туралы" 1998 жылдың 26 маусымында қабылданған ... ... ала ... ... ... ... Қазақстанның
ұлттық экономикасының оның тұрақты дамуы мен экономикалық қауіпсіздігіне
қатер төндіретін сыртқы жағдайлардан, ... мен ... ... ретіңде айқын-дауға болады. "Қазақстан-2030" Даму стратегиясында
ұлттық қауіпсіздік мемлекеттің толыққанды қызмет етуі мен ... ... ... "№1 ... ... ... ... сыртқы экономикалық саясаты либералдылығы ... ... ... де ... Әлемдік тәжірибе көрсеткендей,
экономиканың ашықтылығы сыртқы факторларды ел дамуын тездету мақсатында
қолдану ... ... Бұл ... ... ... ... техниканы, машина мен құрал-жабдықтардың жаңа ... ... кең ... ... ... және ... ... еңбек бөлінісінің әлемдік жүйесіне кіру мүмкіндігін
білдіреді.
Бүгінгі таңда ел ... ... ... қолдап дамыту және
сауда режимін реттеу қажеттілігі туындап отыр. Республиканың сыртқы саясаты
отандық тауар өндірушілерді ... мен ... ... қазақстандық
тауарлар мен қызмет көрсетулерге қолдау ... ... ... ... ... С. ... ... қауіпсіздік – ел дамуының
басым бағыттарының бірі» ... ... ... №27, ... ... М. ... ... жүйелік факторлар» //Саясат
– policy журналы// №9, 2003
3. Келимбетов К.Н. «О ... ... ... ... Е.Б. ... национальной безопасности в условиях
глобализации» А., 2006
5. Жатканбаев Е.Б. «Угрозы национальным ... ... ... ... Е.Б. «Национальные интересы Казахстана и вызовы
глобализации» А., 2004
7. Н.Ә. ... ... – 2030» ... ... ... ... М. «Қазақстан экономикасы: басымдықтар және
проблемалар» // Егемен Қазақстан, 2006, 14 ... ... / ... ... 2010 ... ... даму ... - «Елорда», 2002 ж.
10. Под. Ред. Олейниковой Е.А. ... ... ... ... ... ... М., 1997
11. Кузьмин С.А. «Социальные системы: опыт структурного анализа» ... ... Г.В. ... ... ... М., 1996

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақпараттық қауіпсіздік."18 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
«Автомобиль жолдарын жобалау кезіндегі қауіпсіздік талаптары» техникалық регламенті24 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Аймақтық қауіпсіздік және орталық азия мемлекеттері халықаралық қатынастар жүйесінде72 бет
Аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі және Қазақстанның саясаты99 бет
Архиваторлар. Компьютерлiк қауіпсіздік4 бет
Архиваторлар.Компьютерлік қауіпсіздік19 бет
Ақпараттық дәуірдегі – ақпараттық қауіпсіздік27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь