Қаныққан көмірсутектер туралы

Алкандар мен олардың туындыларының номенклатурасы
Метанның және оның гомологтарының химиялық қасиеттері
Метанның молекула құрылысы мен қасиеттері
Алкандардың алынуы
Алкандардың қолданылуы
Циклоалкандар
Көмірсутектер – екі элементтен: көміртегі мен сутегінен тұратын жай органикалық қосылыстар. Құрамы жалпы СnH2n+2, мұндағы n- көміртегі атомының саны, бұл формуламен өрнектелетін қосылыстарды қаныққан көмірсутектер немесе алкандар (халықаралық атауы) деп атайды.
Қаныққан көмірсутек молекулаларындағы көміртегі атомдары өзара қарапайым (жалғыз) байланыспен қосылған, ал қалған валенттіктері сутегі атомымен қаныққан. Сонымен қатар алкандарды қаныққан көмірсутектер немесе парафиндер деп атайды.
Алкандардың гомолг қатарының бірінші мүшесі болып метан СН4 саналады. Қаныққан көмірсутектердің атауына - ан жұрнағы тән болады. Одан кейінгілері этан С2Н6, пропан С3Н8, бутан С4Н10. Бесінші көмірсутектен бастап олардың аталуы, Молекуладағы көміртегінің атом санын көрсететін санның грекше аталуы - ан жұрнағынан түзіледі. Бұл пентан С5Н12, гексан С6Н14, гептан С7Н16, октан С8Н18, нонан С9Н20, декан С10Н22 және т.б.
Гомологтық қатарда көмірсутектің физикалық қасиеттерінің бірте-бірте өзгеруі байқалады: қайнау және балқу температурасы жоғарылап, тығыздығы артады. Қалыпты жағдайда (температурасы ~ 22ºС) қатардың алғашқы төрт мүесі (метан, этан, пропан, бутан) – газдар, С5Н12 ден С16Н34-ке дейінгілері – сұйық, ал С17Н36-дан бастап – қатты заттар.
Қатардың төртінші мүшесінен (бутаннан) бастап алкандардың изомерлері болады.
Алкандардың барлығы сутегімен толық қаныққан. Олардағы көміртегі атомы sp3 – гибридтену қалпында болады, демек олар да жай (дара) байланыстар болады.
        
        Қаныққан  көмірсутектер
Көмірсутектер – екі элементтен: көміртегі мен сутегінен тұратын
жай органикалық ... ... ... СnH2n+2, мұндағы n-
көміртегі атомының саны, бұл формуламен өрнектелетін қосылыстарды
қаныққан көмірсутектер ... ... ... ... ... ... молекулаларындағы көміртегі атомдары ... ... ... ... ал қалған валенттіктері
сутегі атомымен ... ... ... ... қаныққан
көмірсутектер немесе парафиндер деп ... ... ... ... мүшесі болып метан СН4
саналады. Қаныққан көмірсутектердің ... - ан ... ... Одан ... этан С2Н6, ... С3Н8, ... ... көмірсутектен бастап олардың аталуы, Молекуладағы
көміртегінің атом санын көрсететін ... ... ... - ... ... Бұл ... С5Н12, гексан С6Н14, гептан
С7Н16, октан С8Н18, ... С9Н20, ... С10Н22 және ... ... ... ... қасиеттерінің бірте-
бірте өзгеруі байқалады: қайнау және балқу температурасы
жоғарылап, тығыздығы ... ... ... ... ~
22ºС) қатардың алғашқы төрт мүесі (метан, этан, ... ... ... С5Н12 ден ... ... – сұйық, ал С17Н36-дан
бастап – қатты ... ... ... ... ... ... болады.
Алкандардың барлығы сутегімен толық қаныққан. Олардағы
көміртегі ... sp3 – ... ... ... ... олар ... (дара) байланыстар болады.
Алкандар мен ... ... ... ... алғашқы алғашқы он
мүшесіне атау берілген. Алкандардың тармақталған көміртегі
тізбегінен тұратындығын ... ... ... оның ... ... ... ... мысалы:
СН3—СН2—СН2—СН3
н-бутан
(нормаль бутан)
СН3—СН2—СН2—СН2—СН2—СН2—СН3
н-гептан
(нормаль гептан)
Алкан молекуласынан бір сутегі атомы үзілгенде, бір валентті
бөлшектер ... ... ... R ... түзіледі. Бір валентті радикалдардың атаулары, оларға
сәйкес көмірсутек атаулары соңындағы - ан ... ... ... ... ... ... мысалдар келтірейік:
Көмірсутектер Бір ... СН4 ... С2Н6 ... С3Н8 ... С4Н10 ... С5Н12 ... (амил)
С5Н11
гексан С6Н14 ... С7Н16 ... С8Н18 ... С9Н20 ... С10Н22 ... тек қана ... емес ... бірге
бейорганикалық қосылыстармен де түзіледі. Мәселен, егер азот
қышқылынан гидроксиль ... ОН ... онда ... деп ... ... ... - NO2 ... молекуласынан екі сутегі атомын алғанда екі
валентті ... ... ... ... да ... ... ... атауының соңындағы -ан жұрнағын -илиден
жұрнағымен (егер сутегі атомдары бір ... ... ... ... ... ... ... сутегі атомдары екі іргелес
көміртегі атомынан бөлініп ... ... ... ... СН2-
радикалының атауы – метилен.
Радикалдардың атауы көмірсутек туындыларының көпшілігінің
номенклатурасында қолданылады. Мәселен СН3І – ... ... ... ... ... СН2СІ2 – хлорлы метилен, С2Н4Br2 – бромды этилен
(егер бром ... ... ... ... байланысқан
болса).
Изомерлерді атау үшін кең ... екі ... ...... және жаңа – орынбасарлы, мұны тағы да
сисчтематикалы немесе халықаралық (Халықпрплық және ... ...... ... деп ... номенклатура бойынша көмірсутектерді бір немесе
бірнеше сутегі ... ... ... ... ... ... ... бірдей радикалдар бірнеше рет қайталанатын
болса, онда оларды санның грекше ... ... ... ди ... три – үш, ...... ... – бес, гекса – алты және т.б.
Мысалы:
СН4 ... ... ... ... ... номенклатураны өте күрделі емес қосылстар үшін
қолданған ыңңғайлы.
Орынбасарлы номенклатура бойынша атаудың ... ... ... алынады да, ал молекулалардың фрагменттері
орынбасар деп қарастырылады. Мұндай ... ... ... ұзын ... ... ... ... атомдардың көміртегі
радикалы жақын орнааласқан шеттен бастап нөмірлейді. Одан ... ... ... атомының нөмірін (жай радикалдан
бастап);
2.ұзын тізбек сәйкес болатын ... ... Егер ... ... ... ... онда оларды атаудан бұрын
олардың санын жазып көрсетеді (ди-, ... т.б.), ... ... ... ... Бұл ... бойынша
гексан изомерлерін былай атау керек:
1 2 3 4 5 ... 2 3 4 ... ... 2 3 4 ... 2 3 ... ‌‌ ... СН3
2,3-диметилбутан
Күрделі мысал:
СН3
‌׀
СН3—СН—СН—СН2—С—СН2—СН3
׀ ׀ ... СН ... 3СН ... -3 этил -5 ... ... және ... ... тек қана
көмірсутектер үшін ғана емес, сонымен қатар органикалық
қосылыстардың басқа да ... үшін де ... ... ... үшін ескі қалыптасқан (эмпирикалық) ... деп ... ... ... ... қышқылы,
мочевина, күкіртті эфир және басқа).
Изомерлердің ... ... ... ... атомдарының
барлығының бірдей жағдайда болмайтындығын оңай ... ... ... ... тек қана бір ... ... болса біріншілей, екеумен – екіншілей, үшеумен –
үшіншілей, төртеумен – төртіншілей деп ... ... ... 1 мен 7 ... ... – біріншілей, 4 нен 6 ... 2 мен 3 – ... 5 – ... ... ... басқа атомдар мен функционалдық топтардың қасиеттері,
олардың қай ... ... ... ... ... ... болады. Мұны әр уақытта ескеріп отыру
керек.
Метанның және оның ... ... ... ... мүшелер ортақ химиялық
қасиеттер көрсетеді. ...... ... ... Олардың
қатысуымен жүретін реакцияларды екі типке: С―Н байланысы (мәселен,
орынбасу реакциялар) мен С―С ... ... ... ... ... ... өте аз ... өмір сүреді және түзілу ... ... ... ... оңай ... ... жаңа ковалентті байланыс түзеді. Мысалы:
Н Н Н ... С + С Н→Н С С Н ... Н Н ... + ... ... органикалық заттардың молекулаларымен де қосылып немесе
олардан бір ... бар ... ... ... ... ... ... алатын жаңа радикалдар түзіледі.
Бұған қанықпаған қосылыстардың радикалды полимерленуі мысал
бола алады:
R ... ... ... реакцияның барысында макромолекулалар түзіледі,
олардың өсуі тізбек үзілгенше (мысалы екі ... ... ... Бос ... ... маңызды химиялық
процестердің көпшілігі – тотығу, қопарылыс, қанықпаған қосылыстардың
полимерленуі, мұнай ... және ... ... ... ... метан мысалында толық
қарастырылады.
Метанның молекула ... мен ... ... ... ... sp3 – ... болады. Көміртегі атомының төрт ... ... ... s – ... ... нәтижесінде мықты метан
молекуласы түзіледі.
Метан – суда аз ... ... ... ... және ... Қаныққан көмірсутектер көміртегі оксидымен су түзе жанады.
Метан ... ... ... ... ... ... қоспасы (немесе оттегімен, әсіресе 1:2
көлемдік қатынаста, ... ... ... тұр) шахталарға
және үй тіршілігіне қауіпті (крандардан газ ... ... ... ... ... күйе түзіледі. Өнеркәсәп жағдайында
оны осылайша ... ... ... тотықтырғанда метил спирті ... ... ... ... ... бойынша ыдырайды
СН4→С2Н2+3Н2
Арнайы конструкциялы пештерде метанның ... ... ... ... ... ... ... құны кальций карбидінен алынған
ацетиленнің өзіндік құнынан екі ... ... ... су ... ... ... ... алады.
Метанға орынбасу реакциясы тән. Жарық түскенде, қалыпты
температурада, ... – хлор және бром – ... ... ... ... ығыстырып шығарып, галогентуындыларын
түзеді. Метан молекуласындағы сутегі атомдарының ... хлор ... ... ... қоспасын түзеді: СН3СІ – хлорметан
(хлорлы метил), СН2СІ2 – дихлорметан ... ... ... ... ... ... ССІ4 – тетрахлорметан (төрт хлорлы
көміртек). Бұл қоспадан әрбір қосылыс бөлініпалынуы ... ... ... және ... да ... заттарды
ерітетін тетрахлорметан мен хлороформның ... өте ... ... ... ... ... бос ... бойынша жүреді. Жарықтың әсерінен хлор молнкуласы
бейорганикалық радикалдарға ыдырайды:
СІ2→2СІ
Бейорганикалық ... СІ ... ... ... ... электронымен бөліп алып, НСІ және бос радикал СН3 ... ... С Н+СІ →Н:С ... ... ... хлор ... СІ2 әрекеттесіп галоген
туындысы мен хлор ... ... ... ... өзгерісін әрі қарай жалғастырады және т.с.с.
Қалыпты температурада метан ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен
ол азот қышқылымен реакцияға түседі:
СН4+НNО3→СН3NO2+Н2О
нитрометан
Молекуласындағы валенттіктің барлығы қаныққандықтан метан ... ... ... орын басу ... С―Н ... үзе жүреді.
Бірақта тек қана С―Н байланысы ыдырап қоймай, ... ... ... ... ... тізбектері үзілетін
процестер де белгілі. Бұл реакциялар өте жоғарғы температурада
және катализатор ... ... ... ... (а) процесі дегидрогенизация, (б) процесі крекинг деп
аталады.
Қаныққан көмірсутектердің тотығуы ... ... ... және ... ... ... жоғары майлы
қышқылдарды алады.
Алкандардың алынуы
Метан табиғатта кең таралған. Ол ... ... ... сонымен бірге жасанды ...... ... құрғақ айдау арқылы бөлінетін және мұнай крекингілеуде
алынатын жанғыш ... ... ... ... ... Табиғи
газдардың, әсіресе мұнай кен орындарындағы қоспа газдардың
құрамында, метанна ... ... ... ... және ... болады.
Метан батпақ түбінен және кеніштердің тас көмір қабатынан
бөлінеді, онда ол ... ... ... өте жай ... түзіледі. Сондықтан да ... ... ... ... натр ... қыздырып алады:
2000c
СН3 СООNa H → Na2CO3+CH4↑
Немесе алюминий карбидімен су ... ... ... өте таза ... алынады.
Метан жай заттарды ... ... ... ... ... су ... ... арқылы:
Ni
СН+3Н2→СН4+Н2О
Бұл тәсілдің өнеркәсіптік маңызы бар. Алайда табиғи
газдардағы немесе тас ... ... және ... өңдегенде
түзілетін газдардағы метан қолданылады.
Метан гомологтарын метан сияқты ... ... ... органикалық қосылыстардың тұздарын сілтілермен қыздырып
алады. Басқа әдіс – бұл Вюрц ... яғни ... ... ... ... ... Br+2Na ... жасанды бензин алу үшін (6-10 ... ... ... ... кобальт катализаторы қатысында және
жоғары қысымда сутегі мен ... (ІІ) ... ... ... теңдеумен өрнектеуге болады:
2000c
nCO+(2n+1)H2→Cn2n+2+nH2O
Алкандардың қолданылуы
Метанның қасиеттерін біле ... ... ... ... болады. Ол әралуан. Көп мөлшерде жылу шығару қабілеті
болғандықтан метан көп ... отын ... ... ... ... Одан ... ... сутегі, ацетилен, күйе
кең қолданылады. Метан формальдегид, метил спирті және ... өнім ... ... шикізат болып есептеледі.
Өнеркәсіпте ... ... ... - ... саны 20-25 тең ... ... ... маңызы
бар. Бұл жолмен сабын, әр түрлі жуғыш ... ... ... және ... ... қолданылатын әртүрлі
тізбек ұзындығы бар жасанды майлы қышқылдарды ... ... ... зат ... керосин мен бензиннің
құрамына кіреді) ... ... ... органикалық синтезде
кең қолданылады.
Циклоалкандар
Ашық тізбегі бар қаныққан көмірсутектерден басқа, тұйық
(циклді) ... ... ... ... ... Олардың
бірнеше атаулары бар: циклоалкандар, циклопарафиндер, нафтендер,
полиметилендер, циклоалкандар. Мұндай қосылыстардың ... ... \ ׀ ... СН2 Н2С ... \ ... ... ... ... ... оларға сәйкес алкандарға
қарағанда, екі ... ... кем ... ... ... ... ... тұйықталады). Сондықтан
циклоалкандардың жалпы формуласы СnH2n ... Баку ... ... болатын, оларды орыс
ғалымы И. И. Марковников толық зерттеді. Химиялық қасиеттері
жағынан олар ... ... ... ... ... төмен,
сутегі атомдары галогендермен орын алмасады.
Бес – және алты ... ... ... үш – ... ... ... төмен. Циклоалкандардың химиялық
қасиеттерінен, ең маңызды реакция, циклогексанның бензол түзіп
дегидрогендену (сутегіні ... ... ... ... ... ... СН2 ... ׀ ... CH2 -3112 ... ... мен ... ... ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химия сабағында қаныққан көмірсутектерді оқыту50 бет
Қаныққан көмірсутектердің моногалогенді туындылары8 бет
Қаныққан және қанықпаған көмірсутектер15 бет
Қаныққан көмірсутектер53 бет
Қаныққан қанықпаған көмірсутектер16 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Мұнай құрамының қалыптасуының биогеохимиялық факторлары3 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Спирттер көмірсулардың туындылары15 бет
Мұнай өнімдері құрамындағы қанықпаған көмірсутектерді анықтау30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь