Қазақстанның дала зонасы

Кіріспе
І Тарау Қазақстанның дала зонасына жалпы сипаттама
1.1 Дала зонасының табиғат ресурстары
1.2 Дала зонасының табиғат байлықтарын тиімді пайдалану
ІІ Тарау Дала зонасының табиғат ресурстарын қорғау
2.1 Қорғалжын қорығының қазіргі жағдайы
2.2 Қорықтың табиғат ресурстарын қорғау
2.3 Дала зонасының топырағы және оны эрозиядан қорғау
Қорытынды
Дала зонасы Қазақстанның біраз территориясын яғни Республика жер көлемінің 26 % ініен астамын алып жатыр. Дала зонасы орманды далазонасыың оңтүстігінен басталып, батыстан шығысқа қарай 2200 км ге созылған кең алқапты қамтиды шамамен 54 – 50С с.е аралығында орналасқан.
Дала зонасына Батыс Сібір жазығының оңтүстік шеті, Торғай үстүртінің солтүсігі , Мұғалжар тауы бүтіндей дерлік, жалпы сырттың сілемдері , каспий маңы ойпатының солтүстік шеті, орал етегі (жем) үстірті, сарыарқаның солүстігі және орталық аудандары жатады.
Дала зонасының жер бедері әкімшілік аумақтық жағынан Батыс Қазақстан, Ақтөбе , Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Павлодар облыстарын қамтиды.
Даланың климаты континентті. Жазы ыстық және құрғақ келеді, ал қысы қатаң, қар аз болады. Қаңтардың орташа темпаратурасы 16-18 градус шілде айында солтүстігінде +18 тан оңтүстігінде +23 градусқа дейін жетеді. Жылына 300 мм ге дейін жауын шашын түседі бірақ мұның мөлшері солтүстіктен оңтүстіке қарай азайа береді. Климат жағдайлары егін шаруашылығымен шұғылдануға толық мүмкіндік береді.
Ашық дала кеңістігінде тіршілік етуге бейімделген көптеген жануарлар кездеседі. өмір сүретін жерінің түсіне ұқсас келетін, жылдам жүретін, әркез ұшатын, жылдың қолайсыз мезгілдерінде ұзақ ұйқыға кететін жануарлардың да түрлері де бар. Дала сүтқоректілеріне сарышұнақ, қосаяқ, дала тышқандары, дала алақоржыны жатады.
        
        Кіріспе
Дала зонасы Қазақстанның біраз территориясын яғни Республика
жер көлемінің 26 % ... ... алып ... Дала зонасы ... ... ... ... ... ... 2200 ... созылған кең алқапты қамтиды шамамен 54 – 50С с.е ... ... ... Сібір жазығының оңтүстік шеті, ... ... , ... тауы ... дерлік, жалпы сырттың
сілемдері , каспий маңы ойпатының солтүстік ... орал ... ... ... солүстігі және орталық аудандары ... ... жер ... ... ... жағынан Батыс
Қазақстан, Ақтөбе , Қостанай, Ақмола, ... ... ... ... ... ... Жазы ыстық және ... ал қысы ... қар аз ... ... ... ... ... шілде айында солтүстігінде +18 тан оңтүстігінде ... ... ... ... 300 мм ге ... жауын шашын түседі
бірақ мұның мөлшері солтүстіктен оңтүстіке қарай ... ... ... егін ... ... ... мүмкіндік береді.
Ашық дала кеңістігінде тіршілік етуге бейімделген көптеген жануарлар
кездеседі. өмір ... ... ... ... ... жылдам жүретін, әркез
ұшатын, жылдың қолайсыз мезгілдерінде ұзақ ... ... ... ... де бар. Дала ... ... ... дала тышқандары,
дала алақоржыны жатады. Олар егінге көп зиян келтіреді. ... ... ірі ... ... 10 кг – ... ... ... мен
сарышұнақтар тұқымдасынан ірі суырлар ін қазып, топырағын ... ... ... ... ... дала ... тіршілік ететін
жерлерде жыртқыштардан барыс, күзен, ақтышқан, түлкі кездеседі. Олар терісі
бағалы кәсіптік жануарлар ... ... ... ... аудандарында
түлкі тұқымдасынан қарсақ бар. Ол інінен тек ... ғана ... ... ... ... осы ... негізгі жануары қасқыр кездеседі. Далада
ақбөкендер кездеседі. Бөкеннің басы үлкен, қошқар тұмсық, ... ... ... ... ... ... көз ілеспейді. Бұдан едәуір
жылдар бұрын далада үйір – үйір болып жүретін бөкендер қазір ... ... ... және де ... нәтижесінде біртіндеп шөлейт және
шөл зоналарыны қарай ауытқыды. Далада құстардан ... бар, ... ... 16 – ға ... жетеді. Одан басқа безгелдек, тырна,
балықшы, бозторғай кездеседі. ... ... көп. ... дала ... дала ... ... ... Тарау Қазақстанның дала зонасына жалпы сипаттама
1.1 Дала зонасының табиғат ресурстары
Дала зонасы ... ... ... ... жер ... 26 % ... астамын алып жатыр. Дала зонасы
орманды далазонасыың ... ... ... ... ... км ге созылған кең ... ... ... 54 – 50С ... ... ... Батыс Сібір жазығының оңтүстік шеті, ... ... , ... тауы ... дерлік, жалпы сырттың
сілемдері , каспий маңы ... ... ... орал етегі (жем)
үстірті, сарыарқаның солүстігі және орталық аудандары жатады.
Дала зонасының жер ... ... ... ... ... ... , Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Павлодар
облыстарын ... ... ... Жазы ыстық және ... ал қысы ... қар аз ... ... ... ... ... шілде айында солтүстігінде +18 тан оңтүстігінде +23
градусқа дейін ... ... 300 мм ге ... ... ... түседі
бірақ мұның мөлшері солтүстіктен оңтүстіке қарай азайа береді. ... егін ... ... ... мүмкіндік береді.
Жауған қардың ... 25 см ге ... ... қар жер ... ... ... Жазы ... және құрғақ келеді. республиканың
басқа өңіріне қарағанда өзен ... көп. ... ... ... Нұра,
Ертіс, өзендерінің суы дала зонасын суландрады. Ірі көлдері – ... ... ... Қосмұрын. Олардың жылдық ... 80 ... су тасу ... ағып өтеді. Егін шаруашылығы ... ... бұл ... су әлі де ... ... бөгендерде су жинап, оны су ... мен ... ... ... пайдаланылады. Өзендерінің суы аз ... ... ... ... ... ... ... шағын өзендер кесіп
өтеді. Олардың жылдық ағынының 80%-ы көктемгі су тасу кезеңінде ағып өтеді.
Егін шаруашылығы мен ... ... бұл ... су әлі де ... ... Сондықтан да бөгендерде су жинап, оны су ... ... ... ... мысалы, Ертіс – Қарағанды каналы. Даланың
оңтүстік бөлігінде негізгі өсімдітер мен ... ... ... ... Кей ... бұлар тұтас учаскелерді алып жатады. Дала ... дәрі – ... ... де бар. ... жанаргүл, шайышөп,
итмұрын, дәрілік валериян кездеседі.
Жаз бойы ... түрі ... ... Дала тек ... ... мерзімде түрленіп, алуан түрге бөленіп құлпырады. Шілдеде шөп қурап,
сарғайып кетеді.
Ашық дала ... ... ... ... ... ... өмір сүретін жерінің түсіне ұқсас келетін, жылдам
жүретін, әркез ұшатын, жылдың қолайсыз ... ұзақ ... ... да ... де бар. Дала ... сарышұнақ, қосаяқ,
дала тышқандары, дала алақоржыны жатады. Олар егінге көп зиян ... ... ... ірі ... ... 10 кг – дейін жетеді.
Суырлар мен сарышұнақтар тұқымдасынан ірі суырлар ін ... ... ... үйіп ... ... ... дала ... ететін жерлерде жыртқыштардан барыс, күзен, ақтышқан, ... Олар ... ... ... ... ... ... Даланың
онтүстік аудандарында түлкі тұқымдасынан қарсақ бар. Ол ... тек ... ... ... ... барлық жерінде осы зонаның негізгі ... ... ... ... ... ... басы үлкен, қошқар
тұмсық, денесі ықшам, аяғы жіңішке келеді. бөкеннің жүгіргеніне ... ... ... ... ... ... үйір – үйір ... жүретін
бөкендер қазір халықтың жиі қоныстануына ... және де ... ... шөлейт және шөл зоналарыны қарай ... ... ... бар, ... кейбіреулерінің салмағы 16 – ға дейін
жетеді. Одан басқа ... ... ... ... ... қараторғайлар көп. Жырқыш құстардан, дала бүркіі, дала құладыны,
кеққұйрық бар.
Далада көлдер көп, әдетте олар терең ... ... ... ... көп ... жағалауларында қамыс құрақ пен ұсақ бұталар
өседі. Онда суда және батпақта тіршілік ... ... да ... ... ... дала мен шөл ... ... Жайық жағасынан Алтай тауларына ... 2900 км ге ... Ол ... барлық тероториясының 14 градусын алып
жатыр. Зонаның ... ... 48 ... с.е ... ... Дала ... табиғат байлықтарын тиімді пайдалану
Дала зонасының табиғат байлықтарын тиімді пайдалану өте маңызды,
себебі оның табиғат жағдайы
Жауын шашын аз жылдық ... ... ... 180 мм ден 300
мм аралығында. Көктемнің аяғы мен ... ... ... ... ... ... ... шашын өте аз. Жаз барлық жерде ыстық. ... ... 22-24 ... ... ... ... ... Қысы суық, ашық аязды күндер басым болады қаңтардың ... 15-17 ... ең ... ... ... шығысында (-
50градусқа) байқалады. Шөлейт ... ... ... ... ... ... ... Тұрақты ағатын ең ірі ...... ... ... ... 3 ... ... көл бар.
Олардың көпшілігінің суы кермек немесе ашы ... ... ... топырағы – қара және қызыл топырақты игру
кезінде Қазақстан даласының көп жері ... ... Бір ... биік
бетегелі боз дала қазір астықты алқапқа айналған. Зонаның солтүстігіндегі
қара топырақты қара шірікті ... ... , оның ... 6% - ға шірінді
бар. Оңтүстікке қарай шірінді азая береді де біртіндеп құлан ... ... - ... ... ... Кей ... ... топырақтар кездеседі.
Сор және сортаң жерлерде өсімдіктеріне қарап біртіндеп – ақ айыруға болады.
Мұндай алқапта жапырақ сабағы қара – ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің көп бөлігінің топырағы күңгірт – сарғылт
және ашық – сарғылт топырақ. Мұндай жерлерге жалпы егін егуге ... ...... аз ... ... ...... өнім аз түседі.
Қосымша суландырған жағайда мол өнім алуға болады. Дала зонасының ... ... 62 ... ...... ... қуаң дала ... пайызына дәнді – дақылдар егіледі. өсіп тұрған орманы жоқ, айнала ашық
көз жеткісі жазық ... бұл дала ... тән ... ... ... ... ... эрозиясынан сақтау үшін жел өтіне ағаш
егілген. Бүгінде дала зонасы орманды дала ... ... ... жыртылған.
Егістікке жыртылғанға дейін дала зонасында неше ... ... ... ... өсімдіктерден дала шалфейі, сары жоңышқа, бөрібұршақ,
беде, ... ... ... шөп, ... ... жусан, т. б. өседі. Дала
зонасының ылғалы молдау жерінде қызғылт – бозшалғын түрлі шөп ... ... ... топырағы сортаңдана бастайды. Мұндай жерлерде
татартөскей шөбі,
мыңжапырақ, түймедақ және қара жусан ... ... ... және Шығыс Қазақстан облыстарының кей
жерлерінде құмды және құмдақты топырақты ... ... ... ... тау бетеге, сібір еркекшөбі, шайшөп, Орал, ... ... ... ұсақ ... ... ... , тастақты дала
ұшырасады. Мұнда тау ... ... шөл ... суық ... ... ... жұмыршақ дәрілік түйежоңышқа, меңдуана, сасық меңдуана, су
бұршағы, жанаргүл, құндызшөп, шайқурай ... ... ... ... бай.
Дала зонасы жануарлары ашық ландшафт жағдайында тіршілік етуге
бейімделген. Сүтқоректілерден ... ... ... ... ... ... ... ішінен тышқанның көптеген түрі бар. Жыртқыш
аңдардан қасқыр, ... ... ... көп ... ... ... – ашық ... топрақ қызғылт күрең
топраққа қарағанда оның ... ... аз ... ... ... ... 2-3% ... Саз топрақты жазық пен ойпан
учасклерде сортаңдар едәуір орын ... дала ... ... , әрі ... ... өсімдік жамылғысы негізінен бедеге, жусан, түимедақ, боздан
құралады. Кейде жусан ... ... алып ... ... жерлердің
түсі біркелкі ақшыл болып көрінеді кей ... ... ... ... ... ... Еспе суы жербетіне таяау жатқан
жерлерде ши ... тау, ... тау және т.б ... ... ... әр
түрлі шалғын шөптер көп өседі бұл ... ... ... және ... шоқ ормандары ... ... ... мойыл,итмұрын, қарақат және таңқурай ... ... ... қызыл арай сілемі 115 ... әсем ... ... ... қарағай ормандары өседі.
Жазықтар мен ұсақ ... ... ... және ... ... Сор ... өсімдік өспейді тек оның шет
жағалауларында ғана сортаң ... ... Шөл ... ... ... бай. ... айрауық, ши қоспасы, құрғақ, қамыс
өседі. Жекеленген учасклерде тал, ... ... ... ... мен ... ... шөлейт жануарларынан
сарышұнақ,қосаяқ, құм тышқан, құм қояндары ... ... ... және ... бар. ... ... ... кездеседі.
Сүтқоректлерден ақ бөкен мен ... ... ... ... ... көп. Онда зиянсыз жыландардан - қарашұбар жылан, кіші
сары бас жылан, су ... улы ... – сұр ... ... ... ... дала ... егін шаруашылығы үшін шамалы пайдалынлады
мұнда негізінен ашық ... ... ... қана ... ... ... қой және ... шаруашылығы басым дамыған.
Ойдым – ойдым суар малы жерлерде ... ... ... ... ... - қара және ... топырақ
типіне жатады. Солтүстігінде топырақ ... ... ... ... 6 % -ке жуық ... бар. Оңтүстікке қарай
топырақтағы шіріді кеми түседі де, ... қуаң ... ... күрең топыраққа айналады. Бұл арада ... ... ... олар ... ... мен ... ... етеді. Қызғылт күрең топырақттың ... ... ... үшін жарамды. Дала зонасы шөптесін ... ... ... ... ... шөп, ... қаңбақ басым өседі.
Ойпаң және ... ... өзен ... ... ... ... өсімдіктерден ... ... ... ... басым, аса ылғалды ... қияқ ... ... ... ... мол пішен алынады.
Даланың оңтүсттік бөлігінде ... ... ... ... ... ... Кеи ... бұлар тұтас
учаскелерде алып жатады. Дала ... ... ... де бар. ... жанаргүл, шайшөп, итмұрын, ... ... бойы ... түрі ... ... отырады. Дала тек
көктемде ғана, қысқа ... ... ... ... ... шөп ... сарғайып кетеді.
Ашық дала кеңістігінде тіршілік ... ... ... ... ... өмір сүретін жерінің түсіне
ұқсас келетін, ... әрі тез, ... ... ... ұзақ ұйығы кететін жануарлардың да түрлері бар.
ІІ Тарау Дала зонасының табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... ... сүтқоректілеріне саршұнақ қосаяақ дала
тышқандары, дала алақоржыны ... ... ... көп зяан ... ... саршұнақ тұқымдасынан ірі суырлар ... ... ... . ... мен ... ін ... топырағын сыртқа
шығарып, үйіп ... ... ... дала ... ... ... ... барыс, күзен ақ, ... ... Олар ... бағалы кәсіпттік жануарлар қатарына
жатады. Даланың оңтүсттік ... ... ... ... Ол ... тек ... ғана шығып, жортады. Даланың барлық
жерінде осы зонаның ... ... ... ... ... кездеседі . бөкенің басы үлкен қошқар
тұмсық, денесі ... аяғы ... ... бөкенің жүгіргеніне көз
ілеспеиді. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... халықтың жиі қоныстануына баиланысты біртіндеп шөлеит
және щөл зоналарына қарай ... ... ... бар ... кеибіреулерінің салмағы
16кг-ға деиін жетеді. Одан басқа ... ... ... ... әсіресқараторғайлар көп. Жыртқыш құстардың дала
бүркіті, дала ... ... ... ... көп, ... олар терең ... ... ... ... көп ... ... қамыс-құрақ пен
ұсақ ... ... Онда суда және ... ... ... көп ... ... қаз, үйрек, тырна, ... ... ... ... ... ... бытыраңқы орналасқан терең ... суда ... ... құстар сүңгуір, гагара крохаль, турпан
болады.
Қазан төңкерісінде ... дала ... ... ... ... Тың және тыңайған ... ... ... Га жер ... мен жануарлар дүниесі. Өсіп тұрған орманы жоқ,
айнала ашық, көз ... ... ... бұл дала ... тән
көріс. Егістікке түгелдей жыртылған даланы топрақ ... ... жел ... ағаш ... ... дала ... ... дала
сияқты түгел дерлік жыртылған. Егістікке ... ... ... неше ... ... ... өсетін. Шөптесін
өсімдіктерден дала шальфайы, сары ... бөрі ... ... ... бөденешөп, ұйқышып, қазтабан, жусан, т.б. өседі. Дала
зонасының ылғалы молдау жерінде ... ... ... шөп ... ... ... топрағы сортаңдана бастайды. Мұндай ... ... ... түкті түскейшөп, мың ... ... ... ... ... шығады.
Қостанай, Павлодар және Шығыс Қазақстан ... ... ... және құмдақ топрақты жерлер кездеседі. ... ... қау ... ... еркекшөбі, ... ... ... ... ... ... Орал, Мұғалжар және
Орталық Қазақстанның ұсақ шоққыларында ... ... ... дала
ұшырасады. Мұнда тау бетегі, бетесе, шөл ... суық ... Дала ... ... дәрілік түие жоңышқа, меңдуана, сасық
меңдуана, су ... ... гүл, ... шайқурай, сияқты алуан
түрлі дәрілік өсімдіктерге бай.
2.2 Қорықтың табиғат ресурстарын қорғау
Дала зонасы жан ... ашық ... ... ... беиімделген. Сүтқоректлерден үлкен сарышұнақ, сарышұнақ суыр,
қосаяқ, байбақ кездеседі. Дала ... ... ... ... түрі бар. ... ... ... түлкі борсық,
қарсақ, көп таралған.
Құстардан дудақ, безгелдек, ақ бас тырна, бозторғай, мекендейді.
Дала бүркіті, ... дала ... жиі ... Дала ... мен ... ... ... кетуден сақтау ... ... ... ... ... жүиесін және далалы аимақтың
біраз ... ... ... мемлекеттік қорығы 1958 жылы
ұйымдастырылған еді. Алайда 3 ... ... ол ... ... ... ... да кейіннен қайтадан қорық болып
құрылды ... да 15 мың ... ... алып жатқан болса
қазіргі ... ... ... 235 661 ... тең ... ... көлдер алып жатыр. Мұнда көктем мен күз ... беті ... ... ... кетеді. Себебі алыс ... бара ... ... ... үшін бұл көлдерде біраз
қонақтаиды ... қай ... ... ... аймағы
қанатлардың құтты қонысы. Сол ... ті ... ... ... ... ... сулы ... резерватар
қатарына жатқызылған. Қорық ... ... 225 ... 30 ... , ... мен ... оншақты түрін кездестіруге болады. Олардың барлығы
да ... ... ... ... жүзі ... ... ... қорғап-қорын молаитуда ... ... орны ... ... ... ... қоқиқаздар қорық ... үй ... ... Ұяларын балшықтан соғып, оны жерден биіктеу ... ... ... көл суы ... төмендеуіне байланысты
қоқиқаздар колониясының саны ... ... ... ... алғаш
ұйымдастырылған жыдар қоқиқаз саны 50мың ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды облыстарына кіретін Қорғалжын, ... ... ... далаы аймағын қамтиды. Қорықта ағаш ... ... ... ... ... кішкене аралдар көп, олар
құстардың ұя салып, балапан басуына өте қолайлы. ... көлі ... ... ... Қиыр ... ұя ... ... – бір
жері.
Теңіз көлі таяз, суы ащы. Ал Қорғалжын көлінің суы ... ... ... қалың өседі. Қорықта өсімдіктің 235 – түрі, аңның 35,
құстың - 265, бауырмен жорғалаушылардың 5, қосмекенділердің 2, ... ... бар. ... ... ... Қоқиқаздың мойны мен сирақтары өте ұзын,
тұсығы төмен қарай иіле біткен. Қоқиқаз таяз суды кешіп жүріп, ... ... су ... ... түрткілеп, тұмсығына ілінген құрт – ... ... ... те, ... те ... ... ... бар. Жыл құсы
сәуір, мамыр айларында ұшып келеді. ... ... ... ... ... ... ... арасындағы шағын аралдарға пішіні
сопақша келген ұя салып, 2 -3 жұмыртқа туады. Оны ... мен ... 1 ... ... басып шығарады.
Қорықта суда тіршілік ететін құстар да көп. Олалдың кейбіреулері
тек осы жеде ғана ... ал ... ... ... ... қара ... сары ала қаз, қоңыр үйрек, бізқұйрық, қызыл үйрек т.б. құстар да бар.
Сирек тұқымы ... бара ... ... да аз ... ... мекендейдін
құстардың 12 –і Қазақстанның « Қызыл Кітабына » ... ... ... ... көптеген құстар ұя салып, көбейетіндіктен
ЮНЕСКО – ның тізіміне алынған, қорықта су – ... ... ... зерттеу
бағытында үлкен ғылыми жұмыстар жүргізілуде.
Дала ... ... мен өзен ... ғана ... ... ... болады. Дала зонасының топырағы оның ... Дала ... ... ... бірге Қазақстанның басты егіншілік
ауданы болғандықтан көп өнім аламыз. Қазақстан жер аумағының 1\5 ... ... ... Дала ... ... ... Қорғалжын қорығының
маңызы өте зор.
Қазақстан жеріне орманды дала зонасның тек Оңтүстік шеткі жақтары
сүйірленіп кіреді. Жазық далада шоқ – шоқ ... ... ... ... дала ... Батыс Сібір жазығы мен Жалпы Сырт қыратының аз ... алып ... ... дала ... жер беті ... Онда ... кездеседі, бұлардың кейбіреулерін көл алып жатыр. Зонада 6
мыңнан астам көл бар.
Орманды дала ... ... ... зоналарға қарағанда, біршама
қолайлы. Жауын – шашын көбірек түседі. ( 370 -400 мм ), оның көбі ... Жазы – ... ... ... ... ... +18 – 20 ... едәуір суық, кей күндері қатты аяз болып, ауаның ... -51 ... – қа ... ... ... ... орташа температурасы -17 – 19С.
Өзендері түгелдей дерлік еріген қар суымен толығады. Ертістің,
Еділдің, Тобылдың және басқа бірқатар ірі ... суы ... ... үшін ғана ... өнеркәсіп мақсаты үшін де пайдаланады.
2.3 Дала зонасының топырағы және оны эрозиядан қорғау
Ормандарда орманның сұр топырағы, ал түрлі шөп ... ... ... болады. Зонаның солтүстік бөлігінде қара топырақты қабатты
топырақтың қалыңдығы 75 см – ... оның ... 9 % - жуық ... ... ... ... таман қара топырақтың ... ... ... ... де 6 % - ға ... ... орманды даласының
Шығыс Еуропа жазығындағы орманды дала зонасының топырағынан айырмасы ойпаң
жерлерде ...... және ... ... ... Зонада көбінесе
дала және ... дала ... ... ... ... шоқ – шоқ ормандар бар.
Өсімдік жамылғысы жыртылмаған учаскелерді жауып тұратын қалың және
әр түрлі шөптер мен дәнді ... ... ... Мұнда ең көп
өсетіні; қызғылт сабақты боз, шоқ түпті ... ... жер ... ... ... шалғын мен қылқансыз арпабас алып жатыр. Астық тұқымбас
өсімдіктердің арасында сәбізшөптің кішкене ақ – жасыл шатырша гүлдері ... ... ... ... алтын түстес гүлдері өседі. Бұршақ тұқымдастардан
– сары гүлді беде, көк ... ... ... ... жазығының ормандары шоқ – шоқ қайындар ... ... ... Сырт ... ... ... ... – емен, жөке, қандыағаш басым болады.
Шоқ – шоқ ... ... ... ... ... ... да ... Бұлар; тал, долага, итмұрын, қарақат, сабағы жіңішке,
шырынды, қызыл – күреңді түсті жемісі бар тас ... жиі ... ... ... иісі бар ... ... түсті құлпынай көп. Ағаш
тұқымдас тарының құрамы жағынан батыстың ... ... ... ... ... , ... Қазақстанның орманды даласы Батыс Сібір
даласына ұқсайды.
Орман өсімдіктері өзен аңғарларын бойлай ... де ... дала ... ... ... аңғарында шоқ ормандар учаскелері,
Ертіс жағасын бойлай құм ... ... ... қарағай ормандар,
Сарыарқаның Көкшетау, Қарқаралы және т.б. тауларының гранитті массивтерінде
де таралған. Олар тау ... мен ... ... ... ... ... еөркем табиғат көріністерін бейнелейді. Бұл әдемі ... ... ... ... ба р. ... ... ... байлықтарын – шоқ қайыңдар мен шоқ қарағайлар және бұталар
10 млн га астам аудандвы алып ... ... ... қорықшаларындағы
ормандар мемлекет тарапынан қорғауға алынған орманды далаға тән ... ... ... да көршілес зоналардың жануарларындай:
сарышұнақтар, ... ... ... ... ( ақ қоян,
орқоян ), сусар, түлкі, қасқыр, шоқ қарағай ормандарында тиіндер бар. ... ... ... ... ... мен ... еліктері мекен
ауыстырған. Басқа жақтан адамдар алып келген, кәсіптік маңызы бар ондатра
кездеседі. Бауырмен ... ... екі түрі ( ... тірі ... ), ... және улы сұр ... кездеседі. Далада құстар
өте көп және әртүрлі. Қайыңды шоқь ормандарда ақ құр, ... ... ... ... ... ... ұялайды. Ашық жерлер мен орман
шектерінде бұлдырық, ... ... ... ... ... ... ... мен қамыс құрағы, қоғалар және басқа
да ... ... әр ... суда ... ... көп – ақ. ... көптеген
қаздар мен үйректер, сондай – ақ шағалалар кездеседі. Үлкен ... ... ( ... және ... ), ал төмпешікті және қияқты
батпақтарда – кезқұйрыққа ұқсас сұр ... мен ... ... ... дала ...... ең ... игерілген табиғат
зоналарының бірі. Онда дала учаскелерінің көп жерлері ... ... ......... ... және ... да дақылдар
егіледі. Зонаның егістікке жыртылмаған жерлері – шүйгін шабындық, көк
балаусалы жайылым, ... да ... ... – етті ірі қара ... ... Қостанай, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарының кей
жерлерінде құмды және құмдақты топырақты жерлер кездеседі. Мұндай ... тау ... ... ... ... ... ... және
Орталық Қазақстанның ұсақ шоқыларында шиыршық тасты , ... ... ... тау ... ... шөл ... суық ... тараған.
Дала аймағы жұмыршақ дәрілік түйежоңышқа, ... ... ... ... ... құндызшөп, шайқурай сияқты алуан түрлі өсімдіктерге
де бай.
Дала зонасы ... ашық ... ... ... ... ... ... саршұнақ, қосаяқ, байлақ кездеседі.
Дала аймағында кемірушілердің ішінен тышқанның көптеген түрі бар. ... ... ... ... ... көп ... негізгі топырағы – ашық қызғылт топрақ қызғылт ... ... оның ... ... аз ... Топрақтың беткі
қабатында шірінді 2-3% ... Саз ... ... пен ... ... ... орын ... дала зонасында даланың , әрі ... ... ... ... ... ... ... түимедақ, боздан
құралады. Кейде жусан көлемді жерлерді алып ... ... ... біркелкі ақшыл болып көрінеді кей жерлерде ... ... ... ... ... Еспе суы ... таяау жатқан
жерлерде ши өседі. Дала зонасында ... мен өзен ... ... топ ... ... ... Дала зонасының топырағы оның
негізгі байлығы. Дала зонасы ... ... ... ... басты
егіншілік ауданы болғандықтан көп өнім аламыз. Қазақстан жер аумағының 1\5
бөлігін дала ... ... Дала ... ... ... Қорғалжын
қорығының маңызы өте зор. ... ... көп, ... олар ... ... жазық жайпақ ... көп ... ... пен ұсақ ... ... Онда ... ... тіршілік ететін құстар көп ... ... ... ... ... ... қамыс торғайлары, ақтұтан.
Ұсақ шоқылар ... ... ... ... ... суда ... жүзетін құстар сүңгуір, гагара ... ... ... деиін дала зонасындағы жерлер ... ... Тың және ... ... ... жылдарында
28млн. Га жер жыртылды.
Дала сүтқоректілеріне ... ... дала ... ... ... Бұлар егінге көп зяан келтір еді. Мұнда
саршұнақ ... ірі ... ... ... ... болады .
суырлар мен саршұнақтар ін қазып топырағын ... ... ... ... ... дала ... ... ететін
жерлерде жыртқыштардан барыс, ... ақ, ... ... ... ... ... ... жануарлар қатарына жатады. Даланың
оңтүсттік ... ... ... ... бар. Ол інінен тек
түнде ғана ... ... ... барлық жерінде осы ... ... ... кездеседі. Далада ақбөкендер кездеседі .
бөкенің басы ... ... ... ... ықшам аяғы жіңішке
келеді. бөкенің жүгіргеніне көз ... ... ... ... ... болып жүретін бөкендер қазыр ... ... ... ... ... және щөл ... қарай
ауады. Ертіс, өзендерінің суы дала зонасын суландрады. Ірі көлдері –
Теңіз, ... ... ... ... Олардың жылдық ағысының
80 % көктемгі су тасу ... ағып ... Егін ... ... ... бұл аудандарда су әлі де ... ... ... су жинап, оны су құбырлары мен ... ... ... ... ... суы аз ... Ертіс, Есіл, Тобыл, Нұра; Жайықжәне бірнеше шағын өзендер кесіп
өтеді. Олардың жылдық ағынының 80%-ы ... су тасу ... ағып ... ... мен өнеркәсібі амыған бұл аудандарда су әлі де ... ... ... да ... су ... оны су ... ... арқылы пайдаланады, мысалы, Ертіс – Қарағанды каналы. ... ... ... ... мен ... жусанның кейбір түрлері
өседі. Кей жерде бұлар тұтас учаскелерді алып жатады. Дала ... дәрі – ... ... де бар. ... ... ... ... валериян кездеседі.
Жаз бойы даланың түрі өзгеріп отырады. Дала тек ... ... ... ... ... ... ... құлпырады. Шілдеде шөп қурап,
сарғайып кетеді. Ертіс, өзендерінің суы дала зонасын ... ...... ... ... Сілтеңіз, Қосмұрын. Олардың жылдық
ағысының 80 % көктемгі су тасу ... ағып ... ... мен ... ... бұл аудандарда су әлі де ... ... ... су ... оны су ... мен
каналдар (ертіс- қарағанды) арқылы пайдаланылады. Өзендерінің суы аз
болады. Зонаның Ертіс, ... ... ... Жайықжәне бірнеше шағын өзендер
кесіп өтеді. Олардың жылдық ағынының 80%-ы көктемгі су тасу ... ... Егін ... мен ... ... бұл ... су әлі де
болса да жеткіліксіз. Сондықтан да бөгендерде су ... оны су ... ... ... пайдаланады, мысалы, Ертіс – Қарағанды каналы. Даланың
оңтүстік бөлігінде негізгі өсімдітер мен қатар жусанның ... ... Кей ... ... ... ... алып жатады. Дала өсімдіктерінің
арасында дәрі – дәрмектік өсімдіктер де бар. ... ... ... ... валериян кездеседі.
Жаз бойы даланың түрі өзгеріп отырады. Дала тек көктемде ғана,
қысқа мерзімде түрленіп, алуан ... ... ... ... шөп ... ... зонасы жан жануарлары ашық ландшфат жағдайында ... ... ... ... ... ... суыр,
қосаяқ, байбақ кездеседі. Дала аймағында ... ... ... түрі бар. Жыртқыш аңдардан қасқыр, түлкі ... көп ... ... ... ақ бас ... бозторғай, мекендейді.
Дала бүркіті, тұрымтай, дала ... жиі ... Дала ... мен ... ... ... ... сақтау мақсатында
қорғалжын қорығы ұйымдастрылған
Теңіз қорғалжын ... ... және ... аимақтың
біраз бөлігін қамтитын Қорғалжын мемлекеттік қорығы 1958 ... еді. ... 3 ... ... ол ... ... шылығына аиналдрылды да ... ... ... ... бастапқы да 15 мың гектардаи ... алып ... ... ... ... қорығының 235 661 гектарға тең оның
көп ... ... алып ... ... ... мен күз ... беті қанатлардың көзіне көрінбеи кетеді. ... алыс ... бара ... ... тынығы үшін бұл көлдерде ... ... қай ... ... ... аймағы
қанатлардың құтты қонысы. Сол ... ті ... ... ... белгілеген халқаралық сулы ... ... ... Қорық аймағында ... 225 ... 30 ... , ... мен ... ... ... ... ... ... барлығы
да қамқорлықа алынған. әсіесі дүние жүзі ... ... ... ... ... қорықтың алатын орны ... ... ... ... ... ... жеріне үй салып
жұмыртқа ... ... ... ... оны ... ... ... Соңғы жылдары көл суы деңгеиінің төмендеуіне ... ... саны ... барады. Мәселен ... ... ... ... саны 50мың ... болса қазыр бұл
көрсеткіш ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының жалпы физикалық географиясы, жануарлар дүниесі51 бет
Автономны энергияны үнемдеуші экоүй жобасы16 бет
Биоценоз - тірі организмдердің тіршілік ету жағдайын3 бет
Дала өсімдіктері28 бет
Ертіс өзенінің табиғи жағдайы9 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Орталық Қазақстан5 бет
Солтүстік Америка12 бет
Тарбағатай14 бет
Тарбағатай ауданының тарихы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь