М. Әуезовтың педагогикалық еңбектері

Кіріспе
1. Ұстаздық еткен жалықпас
2. Мұхтар Әуезовтың ғылымдағы ерлігі
Қорытынды
Мұхтар Әуезов ұлы жазушы, ғұлам ғалым әрі өз өмірінің саналы жылдарының бәрін де өнегелі ұстаздық жолына арнаған айтулы талант иесі. Оның, көреген ұстаздың ағарту майданында жүріп өткен ұзақ жолына көз жіберсек, дәріс оқып, тәлім-тәрбие берген өнеге үйреткен оқу ордалары Семей техникумынан басталып, ҚазПИ, ҚазГУ, МГУ-ге дейінгі аралықты қамтиды екен.
Ұстаздық жолға М. Әуезов кездейсоқ келген емес. Ол өзінің жастық шағын еске алғанда әу бастағы арманы қарапайым халық мұғалімі болғандығын айтады. Осындай арман қуған М. Әуезовтің ұстаздық жолы 1925 жылы Семей қаласындағы техникумда қазақ әдебиеті тарихынан дәріс беру әрі қалам қайраткерлерінің жазушылық, ұстаздық, журналистік әрі ғылыми-зерттеу жұмыстарын қатар алып жүргізген қызу творчестволық өсу үстіндегі кезеңіне тұтас келді. Өйткені ол 1924 жылдан бастап Абайдың ғылыми өмірбаянын жазуды қолға алып, ұлы ақын шығармаларын үздіксіз жинау, толықтыру, «Таң» журналында қызмет ету, қазақ әдебиетті тарихынан дәрсі беру әрі қалам қайраткерлерінің арасынан бірінші рет «Қазақ әдебиеті тарихы» деп аталатын көлемді монографиясын жазу үстінде болатын.
1923 жылдың ішінде-ақ Мұхтарды Абай мұрасының білгірі деген көзқарас баспасөзде қалыптасып қалғанды. Ал, Семей губревкомының Ленинград университетіне жолдаған ресми документінде қазақ әдебиеті тарихынан дәріс беруде талассыз кандидатура тек М. Әуезов қана» деп көрсетілген болатын (ЛММА п. № 448).
М. Әуезовтің ұзақ жылдарға созылған ұстаздық жолы 1932—1949 жылдар аралығында жоғары оқу орындарының қара шаңырағы — Абай атындағы Қазақ педагогика институтында өтті. Ол кезде бұл оқу орны екі жылдық оқытушылар институты және төрт жылдық педагогикалық институт деп аталатынды. Осы екеуінде де халық ауыз әдебиетінен дәріс беріп келді. Осында жүріп алғашқы оқулық ретінде «Қазақ әдебиеті» кітабы мен Абай мұрасы жайлы мақалаларын жазды.
Жазушының өз архивінде сақталған қойын дәптерлерінде сол кезеңде оқыған шәкірттерінің толық тізімі, оларға емтиханда қойған бағалары мен өзі үміт күткен үздік шәкірттеріне қоятын арнаулы белгілері сақталып қалған. Мысал ретінде атар болсақ, соғысқа дейін оқыған студенттердің арасынан филология ғылымының кандидаттары Төкен Әбдірахманов, Мәлика Ғұмарова, Сағынғали Сейітовті көрсек, соғыстан кейінгі жаңа буын студенттерге де Мұхаң сол машығын сақтаған.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  ... ... ... ... ИНСТИТУТЫ
ТАҚЫРЫБЫ: М. Әуезовтың педагогикалық еңбектері.
Орындаған: математика бөлімінің
3-курс
студенті Оразбекова Д.
Тексерген: ... ... 2006 | ... ... ... ... ... Әуезовтың ғылымдағы ерлігі
Қорытынды
ҰСТАЗДЫҚ ЕТКЕН ЖАЛЫҚПАС
Мұхтар ... ұлы ... ... ... әрі өз өмірінің саналы
жылдарының бәрін де өнегелі ... ... ... ... ... ... ... ұстаздың ағарту майданында жүріп өткен ұзақ жолына көз
жіберсек, дәріс ... ... ... ... ... оқу ... ... басталып, ҚазПИ, ҚазГУ, МГУ-ге дейінгі аралықты қамтиды екен.
Ұстаздық жолға М. Әуезов кездейсоқ келген емес. Ол ... ... еске ... әу ... ... ... халық мұғалімі болғандығын
айтады. Осындай арман қуған М. ... ... жолы 1925 жылы ... ... ... ... ... дәріс беру әрі қалам
қайраткерлерінің жазушылық, ұстаздық, журналистік әрі ... ... алып ... қызу ... өсу ... ... ... Өйткені ол 1924 жылдан бастап Абайдың ғылыми өмірбаянын
жазуды қолға алып, ұлы ақын ... ... ... ... ... қызмет ету, қазақ әдебиетті тарихынан дәрсі беру әрі ... ... ... рет ... ... тарихы» деп аталатын
көлемді монографиясын жазу үстінде болатын.
1923 жылдың ішінде-ақ Мұхтарды Абай мұрасының білгірі деген көзқарас
баспасөзде ... ... Ал, ... ... Ленинград
университетіне жолдаған ресми документінде қазақ әдебиеті тарихынан дәріс
беруде талассыз кандидатура тек М. ... ... деп ... ... п. № ... ... ұзақ ... созылған ұстаздық жолы 1932—1949 жылдар
аралығында ... оқу ... қара ... — Абай ... ... институтында өтті. Ол кезде бұл оқу орны екі жылдық оқытушылар
институты және төрт ... ... ... деп ... ... де ... ауыз әдебиетінен дәріс беріп келді. Осында жүріп алғашқы
оқулық ... ... ... кітабы мен Абай мұрасы жайлы мақалаларын
жазды.
Жазушының өз ... ... ... ... сол кезеңде
оқыған шәкірттерінің толық тізімі, ... ... ... ... мен ... күткен үздік шәкірттеріне қоятын арнаулы белгілері сақталып қалған.
Мысал ретінде атар болсақ, ... ... ... ... ... ... кандидаттары Төкен Әбдірахманов, Мәлика ... ... ... соғыстан кейінгі жаңа буын студенттерге де
Мұхаң сол машығын сақтаған. Оқытқан ... ... баға ... ... ... Талапты шәкірттерін дәл тани алғандығына қазіргі ... ... ... Сәтбаева, Нығмет Ғабдуллин, филология ғылымының
кандидаттары Айқын Нұрқатов пен Баламер Сахариевтердің қала-мынан туған
еңбектері ... ... ірі ... ... бірі С. М. Киров
атындағы Қазақ мемлекеттік университетін өмірінің соңғы күндеріне дейін қол
үзбей ... ... ... ... ... ... әдебиетінің
профессоры ретінде жүргізген жұмыстарының ауқымы зор, бірнеше салаларды
қамтиды. Ғұлама ұстаз қазақ ауыз ... СССР ... ... оқу, өзі ... ендірген Абайтану мен қырғыз әдебиетінен арнайы
курс жүргізу, әрі ... ... ... өткізу, диплом жүмыстарын
жаздыру, ізденушілер мен аспиранттарға жетекшілік ету, ғылыми кеңестерге
белсене ... — мол ... ... білім мен жан-жақты
даярлықты, шәкіртке ... ... пен ... ... ... мен
азабы көп жұмыстар болатын-ды. Дәріс оқу ... ... ... ... құюмен қатар оның қабылдану, дару жағына да ерекше мән ... ... ... осы жағы ... ... ... шәкірттің
рухани өсуіне көп көңіл бөліп, жіті қада-ғалап отырған.
М. Әуезовтің лекция оқуындағы ерекшелік — оқылар дәріске ... пен ... ... ... ... ... Бұл ... лекцияның құнын арттырып отырған. Мұхаң даяр деректі жүйелеп қана
беретін ұстаздар ... ... ... Ол ... ... өзі ... оны жас
ұрпаққа өзі үйретуші, интеллектуальдық жағынан үздіксіз өсу ... көш ... бола ... саңлақ ұстаз дәрежесіне көтерілді.
Университет қабырғасында 1942 жылдан бастап Абайтанудан арнаулы ... ... оның ... салып, көлемді монографиялық зор еңбек беруі —
осының айғағы еді. Мұхтар Әуезов оқыған лекцияларға жаңаны ... ... ... кіріп жатса, тіпті оған басқа ғылым саласының егде өкілдері
де үнемі қатысып ... ... ... ... ... қыза келе сөз ағыны мен
ой тасқыны, тың да соны деректердің нөсері ... ... ... ... ұстаз бейнесі шәкірт атаулының әлі ... ... ... ... ... дәріс үстінде көбінесе тыңдаушыларының ыстық ықыласы
мен рухани талабына қарай өрістейтіні жұртшылық аузында көп ... ... ... сөйлеумен қатар өнегелі тыңдаушы да бола білген.
Жазушы архивінде ... ... ... ... ... мен 1944 жылы ... келген Гвардия полковнигі, жазушы
Бауыржан Момышұлының Қазақ ССР Ғылым академиясында Ұлы Отан соғысы ... бойы ... ... зор ... тыңдай отырып, бір том ... ... ...... ... ... ... бөліп оқыған арнайы курс пен семинар сабағын
өткізген Абайтануға қатысқан шәкірттерінің ... ... ... ... мән бергендігі байқалады. Жазушы архивінде сақталған көптеген жазба
деректер, студенттердің емтихан тапсыру, ... ... ... ... ... ... ... көп нәрседен сыр шертеді.
Абайтанудан дәріс тыңдап, ... ... ... ... атаулының аты-
жөні, алған бағасы, ... ... ... түгелге жуық
сақталып қалған. Бір ғажабы, осы арнайы курсты тыңдаушылардың бәрі ... ... жазу ... ... ... ... ... көреген
ұстаздың талғампаз сыны мен әділ таразысына бір түспей өткені шамалы.
Әрқайсысының аяқ ... ... мен ... ... бұлжытпай танып
отырған. Ой жарысында оза шабар деген ... ... баға ... ... ... де ... Қөңілге ұялай білген шәкірт атаулының бәрі де
соңыра өз ... оза ... шаң ... ... ғалым, толғамды жазушы,
талғамды журналист болмағаны жоқ. «Әке — ... ... ... ... жолын қуып, ізін жалғастырар шәкірттерінің ойы ... ... ...... ... шәкіртіне сыншы болудан туатын зор қасиеті
десе болғандай.
Ұлы ұстаздың дәл осындай үміт артып, болашағынан жеміс ... ... ... ... ... ... ғылымының докторлары: Дүйсенов
Мырзабек, Қабдолов Зейнолла, Болғанбаев ... ... ... ... ... ... ... Кәкен, Томанов Мархабат; филология
ғылымының ... ... ... Рүстембекова Рәзия, Ордалиев
Сейділда, Ысқақов Бүркіт және басқалар республикамыздың рухани өміріне
елеулі үлес ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... семинар
да өткізген. Өмірлік идеалы болған сүйікті кейіпкері Абайдың «Ұстаздық
еткен жалықпас, үйретуден балаға» ... ой ... ... ... ... ... ... Алдында жазушылық зор міндеті тұра, ұзақ
жылдар бойы әр күні жас ... ... ойлы ... күнделікті
араласып, олардың санасына Абай ойының терең көздерінен нәр ... ... ... ... әрбір шәкірт ұғыну, меңгеру, өз бетімен ой толғай
түсіну жағын ерекше қадағалап отырған.
Шәкірт үшін ұланғайыр білімін, ... ... ... ... ... барын аяп тартынбай дәрісіне үлкен шабытпен құлшына
кірісетін көреген ұстаз бейнесін ... әлі ... ... жыр ... ... өтілетін арнайы семинарда ұлы ақын шығармаларынан сан
түрлі тақырыптарға баяндама жасатып, оны сағаттар бойы жалықпай ... мен ... ... ... ... ... ... өлең
оқу машығына, ой шалымына жіті барлау ... ... сыны мен ... да ... ... отырған. Пікірін ауызша түрде ғана айтпай, оны
үнемі қағазға да ... ... ... ... көре ... әсіресе, Абайтанудан оқыған лекцияларының тыңдаушыларына қалай
жетіп жатқанына, оны ұғыну, жазып алу дәрежесіне де ... ... ... ... әр жылы ... ... сайын оны жаңа ой, тың ... ... ... ... түсу ұстаз машығы болатын-ды.
Мұхтар көптеген шәкірттеріне диплом жұмысын жаздыру, студенттердің
ғылыми ... ... ... арқылы оларды біртіндеп ғылыми-
зерттеу ісіне баулуда да тәрбиелік-жетекшілік жұмысына да қызу ... ... ... ... ... ... тек қана ... шектелмей, халық ауыз әдебиеті, совет әдебиеті, СССР халықтарының
әдебиеті, теориялық-сын мәселелеріне де арналып, шәкірттерін әр ... ... ... ... тереңдетуге бағыттап отырған.
Мұхтар қазақ әдебиетін зерттеуге, ғылыми кадрлар даярлау ісіне ерекше
назар аударып, сол ... ... (1951 ... ... 22 ... ... ... жетекшілік, төрешілдік етті.
Ғылым кадрларын даярлауда кейбір өрісі тар ғалымдар сияқты жетелеп
әкелуге тырысатын дерттен ... ... ... ... ұлы болмай, Абай
аңсаған — халықтың ұлы бола ... де ... ... ... мен ... ғылыми жетекші болудан бұрын, оларға арнайы
семинар ... ... ... ... жүмысын жаздыру, ғылыми
баяндама жазуға қатыстыру кейде, тіпті, мақала жаздырып икемін тану ... ... ... ... таңдаулыларын ғана сын елегінен өткізіп
барып қабылдап отырған. Бұндай талаптың ... ... ... ... жатқан М. Дүйсенов, С. Тілешова, Р. ... ... ... де-ректерден анық байқалады. Яғни ұлы Абайдың «шәкіртсіз
ғалым — тұл» деген даналық сөзінің не ... ... ... де ... ... Мұхтардың жарты ғасырға жуық созылған аса жемісті
ұстаздық ұзақ жолы ... ... ... ... ететін тақырып дер едік.
Бұл саладағы ... ... бір ... ... ... ... өткен
мыңдаған шәкірт атаулының қызу атсалысуы — азаматтық парызы деп ... ... бәрі де ... ұстазды әр қырынан көре білді, күнделікті
сабақ үстіндегі жүріс-тұрысын, дәріс беру мәнерін, ұланғайыр тың ойлары ... ... ... ... мен сынын естіп өсті. Бірге түскен
суреттері, сыйға берген қолтаңбалары ... ... ... ... ... ... ... естеліктерімен М. Әуезовтің музей-үйіне
топтастыру — мәні зор іс ... ... ... ... ... ғана ... таптық сипат болғанымен, ішкі тінінде,
көркемдік қуатында руханияттық ізденістен ... ... жық ... тым ... ... М. ... бір кез көркем
аудармаға түрен салды. Шекспирді, Гогольді, Треневті, Погодинді, ... ... ... ... ... ... кеңейтті. Қайсыбір
қаламгерлер жау іздеп әлек болып жатқанда, Мұхтар кейін ... ... ... «Татьянаның қырдағы әнін» жазды. 1940 жылы М. Әуезов
қаламынан әйгілі «Абай» пьесасы туды. ... ... ... 30-жылдары
түгелімен алдағы ірі һәм іргелі шығармасына даяр-ланды. Ол — ... ... еді. Бұл ... ... кітабы 1942 жылы, екінші
кітабы 1947 жылы «Абай» деген атпен жарық көрді. Кейін ... ... ... ... 1952 және 1956 жылы ... ... ... атпен оқушысына
жетті. Төрт кітаптан құралатын осы ұлы туындыны жазушы он бес жыл ... ұзақ ... екі ... бар. ... ... ... ... таяз әдебиетшілер романның бірінші кітабы шығысымен ... ... ... ... ... ... Абай ... үлкен
шығарма жазудың қажетсіздігін дәлелдесе, енді біреуі «кітаптың әрбір ... ... деп ... Бұл ... ... ... Екіншіден,
шығармашылықта «бір деммен жазып шығу» деген ұғым бар. ... ... ... ... ... «Ақын аға» оқырманға ұсынылғанда,
идеологтар оның көп жерін ... ... ... мәжбүрледі. Туындының
бітіміне, ішкі логикасына обал жасамауды ойлаған автор жалпы оқырман түсіне
бермейтін тәсілдерді ... ... ... ... ... жазды.
Мұның үстіне «кеңестік жылымыққа» (оттепель) дейін Мұхтардың ... ... ... ... кезі де болды.
Осыңдай қиындықтарға қарамай «Абай ... ... ... ... ... болып енді. Шьғыс пен Батыстың орталығында туып,
қалыптасып, өрлеген қазақ халқының күллі ... ... ... ... ... ... өз ... һәм адамзаттың өткеніне,
бүгінгісіне келешегіне ұлы ... Абай ... ... ... ... ... пайым-парасатына бұғау салуға социалистік реализмнің құдыреті
жетпеген. ... ... ... ... ... ... идеологиялық
схематизмді шығарма идеясымен, қасаңдықты бұзған көркемдікпен, ойдан ой
тұғызатын ізденіспен жеңе ... ... ... Мұхтар Әуезов
ұлылығының мәні осында ... ... ... ... ерлігі
Мұхтардың ғылымдағы ерлігі де бірқыдыру. 1927 жылы ... ... ... ... ... пышағына ілінді. 1926 жылдан бастап
жинақтай ... Абай ... 1945 жылы ... ... ... болмаса, 50-жылдардың ортасына дейін ғалым ғылымға ... ... ... ... ... ... ... Абай туралы топтама зерттеу,
қырғыздың «Манас» эпосы туралы монография, «Қазақ әде-биет ... ... ... ... ... ... «Қамбар батырдан» өзге
жырлардың бәрінен безінген біз секілді қырғыздар да «Манастан» ... М. ... ... сол ... ... Академиясы мінберінен ақылға
шақырғаны мәлім. Абайдың 150 жылдың мерейтойына қатынасқан Шыңғыс Айт-матов
осы елеулі оқиғаны тебірене айтқаны ... — 1958 ... ... құрбаны болған көптеген Алаш зиялылары
ресми тұрғ,ыдан ақталғанда, Мұхтар Әуезов олардың мұрасын жинауға ... ... ... ... біз ұмыт қалдырғандаймыз...
Осының бәрі Мұхтардың ... ... ... ... ... ... оқытушы, профессор ретінде Орта Азия университетінде
(қазір ТашМУ), Абай атыңдағы ҚазПИ-де, Қазақ ... ... ... университетінде дәріс оқыды. ... ... ... ... аңыз етіп ... ... емес. Ол әркез жастардың
парасатқа ұмтылысын, өрелілікке талпынысын қолдады. Оқудағы ... бір ... ... М. ... ... қайда оқымасын, қай
саладағы мамандықтың иесі болмасын, әр кезде өз ... ... мол ... бой ұруға тиіс. Биік интеллектуалдық ... ... бір ... ... 40 — 50 жылда адам бойына өздігінен үйіріле
қоймайды. Ол — өмір ... ... ... ... — деп ... ... ... мәдениетті болудың бір тетігі өзге тілді білуде деп
есептеді. Сондықтан ол ... ... «Күн ... аз ... ... ... болса, шет тілін білмеген қазақ ... да ... ... баяу ... ... ... орыс және басқа ұлт студентіне:
«Егер сендер орыс тілі мен орыс ... ... ... ... ... жақсы емес. Сондықтан мәдениет үстіне мәдениет, білім
үстіне білім жалғай түскілерің келсе, ең ... — ұлы ... ... ... ... ... ... тілін білуге, Қазақстан тарихын
білуге тиістісіңдер. Қазір нақ осыған ұмтылатын шақтарың!» деп ақыл берді.
1957 жылы айтқан Мұхтардың осы сөзі ... тура ... жыл өтсе де ... естіледі.
Дүние салардан бір жылдай бұрын жазған «Заман шарты» атты аналитикалық
еңбегінде ұлы ... ... ... деп ... ... ... жеке ғылым
сапасына қарай тереңдейті мамандың тілейді. Аристотельдің, Әбу -Әли ... , ... да ... ... бұл ... ... де ... бізден өзгені тілейді. Азаматтың көп ғасырлы мәдениеті бізге
қалдырған мұра да өз ... ... ... ... ойлан дейді».
Байқайсыздар ма, дана ғалым, жазушы Мұхтар осы сөзін дәл біздің күнге
межелеп айтқандай, Әуезов сілтеген бағыттың түзіктігі осыдан ... ... әр бес, он ... ұлы ... ... ... мен ... озғаны мен тозғаны жөнінде есеп береді. Құдайға шүкір,
бұл дәстүр бізде де жүйеленіп келеді. Мұхтардың 90 жылдық мерейтойыңда ... ... ел ... ал 95 ... ... тәуелсіздігімізге бір жыл
толғанда қарсы алдық. Биылғы 100 ... ... ... ... ... ... Осы ... тәжірибесіздіктен ұтылғанымыз да
болған ... ... ...... көз ... ... ... жасау
бұйырып отырған Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия университетінің дүниеге
келуі жаңа Қазақстанның табысына ... бір ... 1997 жылы ... ... 6-
сында Ақмолада өткен Қазақстан Халықтары ... IV ... Н. Ә. ... ... ... ашылып отырған Еуразия
университеті — игі арманнан ... ... оқу ... ... да ... ... өрісін баянды етпек», — деген еді. Елімізде мақсаты
айрықша осындай жоғарғы оқу орнын ашылуына ... ... әрі ... мен ... ... ... ... те мүдделі еді. Сол
мүдде жүзеге асты. Ендігі ...... ... ... тік ... Бұған басшы да, қосшы да ғалым-оқытушы да ізденуші
студентте ... ... ... ... Осы игі істе ... ... ұлы ... ... ... қорғап- жебейтініне сенімдімін.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенесары Қасымұлының көтерілісі21 бет
М.әуезовтың халықтық әдеби мұраларды зерттеуі42 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Мұхтар Әуезов атындағы педагогикалық колледж-нің негізгі құралдар есебі27 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь