Қазақстан Республикасындағы мұрагерлікті құқықтық реттеу: теория және тәжірибе мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 МҰРАГЕРЛІК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ

1.1 Мұрагерлік қатынастарын реттейтін заңнамалардың даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.2 Мұрагерлік қатынастарының элементтері ... ... ... ... ...38


2 МҰРАГЕРЛІКТІҢ ТҮРЛІК СИПАТТАМАСЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Заң бойынша мұрагерлік сұрақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
2.2 Өсиет бойынша мұрагерліктің құқықтық реттелуі ... ... ... ... ... ...59


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
Өзектілік негізі, тақырыпты зерттеудің теоретикалық және тәжірибелік маңыздылығы. Жиырмасыншы ғасырдан жиырма бірінші ғасырға аяқ басар алдында Қазақстанда орын алған демократиялық тың өзгерістер экономика, саясат, сонымен бірге құқық саласын да қоса қамтығаны белгілі. Бұл реформалардың басты бағыттарына жеке меншікке құқықты тану, жеке меншікті қорғау және әлеуметтік құрылымға әлемнің озық үлгідегі институттарын енгізу, оларды нығайту, дамытуды жатқызамыз. Мұрагерлік -қоғамның экономикалық дамуының жемісі. Мұрагерлік тәртібі өндірістің негізгі тәсілдерінің жетілдірілуімен бірге өзгеріп отырады. Мұрагерлік туралы істер бойынша дауларды шешкен кезде соттар мұра ашылған күнде қолданыста болған заңнаманы басшылыққа алады. Сондықтан заңнамаларды зерттеп отыру және оның тәжірибеде қолданылуына түйін жасау қажет.
Азаматтардың мүлкіне мұрагерлік жөніндегі қатынастарды реттеудің бұрынғы тәртібіне қандай да бір өзгерістер мен толықтырулар енгізетін жаңа заң, ол қолданысқа енгізілгеннен кейін туындаған құқықтар мен міндеттерге қолданылатындықтан мұрагерлік мәселесі үнемі теориялық және тәжірибелік мәселелерді ұштастыруды қажет ететіндіктен, аталған тақырып өзекті.
Зерттеу бағыты бойынша қойылатын сұрақтарды талдау жағдайы. Зерттеу негізінде мұрагерлікті құқықтық реттеудің тарихи даму жағдайы қандай және нормативтік актілердің түбегейлі өзгеруі орын алды ма деген сұрақтар бойынша тарихи дамуға адамзат пайда болған алғашқы қауым тұрғысынан қарастыру негізінде әдет-ғұрып бойынша, дамудың басқа да сатыларында және егеменді еліміздің құқығы бойынша тұжырымдалады. Зерттеу бағыты бойынша мұрагерліктің заң бойынша және өсиет негізінде жүзеге асырылуына қатысты негізгі ерекшеліктері зерттеледі.
Зерттеудің нақты мақсаттары мен міндеттері. Зерттеу барысында мұрагерлік түсінігі мен құқықтық табиғатын, оның ерекшеліктерін, мұрагерлікке қатысты құқықтық-теориялық және тәжірибелік мәселелерді зерттеу.
Зерттеу барысында алдымызға қойылған міндеттер:
- азаматтық құқықтың институты ретінде оның ерекшеліктерін қарастыру;
- қазіргі доктринаға сәйкес теориялық өлшемдерге сараптама жасау;
- мұрагерлікті реттейтін қолданыстағы заңдар мазмұныны жетілдіруге бағытталған ұсыныстар жасау.
Зерттеу объектісі мен пәні. Зерттеу жұмысының пәні мұрагерлік қатынастарынан туындайтын қоғамдық қатынастар. Объектсі
Зерттеу әдісі мен методологиясы. Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі және осы кодекске сәйкес қабылданған азаматтық заңдар мен азаматтық заң актілері.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы // 30 тамыз 1995 жылы республикалық референдумда қабылданған (7 қазан 1998 жылғы өзгерістер мен толықтыруларымен бірге) // Қазақстан Республикасының Парламентінің жаршысы.-1996.- № 4-217-қ.; 1998.-№20.-245-қ.; 2007.-№10.-68-қ.
2. Назарбаев Н. Казахстан- 2030: Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана. – Алматы: Білім, 1997.с.126
3. А.М. Немков. Очерки истории наследственного права. – Воронеж, Издательство Воронежского Университета, 1979.-500с.
4. Ермухаметова С.Р., Коваленко Е.Ю. Римское частное право: Учебное пособие.-Алматы:Казак университеті, 2005.-72с.
5. Дождев Д.В. Римское архаичное наследственное право.-М., 1993.
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (1999 ж. 1 шілдедегі № 409-1) (ерекше бөлім) //Параграф ақпарат жүйесі
7. «Қазақстан Республикасының халқын құжаттандыру және тіркеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 12 шілдедегі № 1063 қаулысы
8. Соттардың мұрагерлiк туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасының 2009 жылғы 29 маусымдағы № 5 Қаулысы
9. В.С. Антимонов, К.А. Граве. Советское наследственное право.- М.: Государственное издательство юридической литературы, 1955. -200с.
10. Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы 1995 жылғы 12 желтоқсандағы № 2676 Қазақстан Республикасының Заңы
11. Шаруа (фермер) қожалығы туралы Қазақстан Республикасының 1998 ж. 31 наурыздағы № 214-1 Заңы
12. ««Жекелеген қару түрлерiнiң айналымына мемлекеттiк бақылау жасау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын жүзеге асыру жөнiндегi шаралар туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 3 тамыздағы № 1176 қаулысы
13. Тұрғын үй қатынастары туралы 1997 жылғы 16 сәуiрдегi № 94-1 Қазақстан Республикасының Заңы
14. Комментарий Гражданского кодекса Республики Казахстан. Особенная часть. Ответственные редакторы: Сулейменов М.К., Басин Ю.М. Переизд.- Алматы, 2008
15. Гражданское право. Том 3. Учебник для вузов (академический курс).- Алматы., 2004.-500с.
16. Ж.Б.Кайсарова. Проблемы осуществления наследственных прав в Республике Казахстан/ мат. Ежегод. Респ. Научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей. Алматы., 2002
17. В.И. Серебровский. Очерки советского наследственного права. _ М., Издательство Академии наук СССР, 1953 .-300 с.
18. «Селекциялық жетістерді құқықтық қорғау туралы» Қазақстан Республикасының заңы 13.17.1999//Параграф ақпарат жүйесі
19. «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Қазақстан Республикасының заңы 16 қаңтар 2001 жыл № 142-II 2001//Параграф ақпарат жүйесі
20. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 4 шілдедегі № 661 «Жинақтаушы зейнетақы қорларынан мiндеттi зейнетақы жарналарының, ерiктi кәсiптiк зейнетақы жарналарының есебiнен қалыптасқан зейнетақы жинақтарынан төленетiн зейнетақы төлемдерiн жүзеге асыру» ережесі//Параграф ақпарат жүйесі
21. «Авторлық және сабақтас құқықтар туралы» ҚР Заңы 10 июнь 1996 жыл № 6-I//Параграф ақпарат жүйесі
22. Ауылшаруашылық серіктестіктері және олардың қауымдастықтары (одақтары) туралы» 2000 жылғы 25 желтоқсандағы № 133-II Қазақстан Республикасының Заңы
23. Бондарев Н.И. Эйдинов Э.Б. Право на наследство и его оформление. – М.: Юридическая литература, 1971-250с.
24. Гражданское право. Учебник. Часть3. Под. Ред. А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. – М.: Проспект, 1998-.494 с.
25. Никитюк С.. Наследственное право и наследственный процесс.- Кишинев: «Штиинца», 1973.- 250 с.
26. Бàÿíîâà À.Å.. Èçìåíåèÿ çàâåùàíèÿ ïî çàêîíîäàòåëüñòâó Ðåñïóáëèêè Êàçàõñòàí. Ìàò. Êîíô. Àëìàòû., 2002.
27. Дðîííèêîâ Â.Ê. Íàñëåäîâàíèå ïî çàâåùàíèþ â Ñîâåòñêîì ïðàâå.-М., 1996
28. М..Ã. Ïðîíèíà. Íàñëåäîâàíèå ïî çàêîíó è çàâåùàíèþ. Ìèíñê., 1978.-315с.
29. Ожегов. С.И. Словарь русского языка. – Под.ред. чл.- корр.АН СССР Н.Ю.Шведовой- М.: «Русский язык», 1998. - 342 с.
30. Гордон. М.В. Наследование по закону и по завещанию – М.: Юридическая литература, 1967. – 200с.
31. Дождев Д.В. Римское частное право.М., 2005.-780с.
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (1994 ж. 27 желтоқсандағы) (жалпы бөлім) //Параграф ақпарат жүйесі
33. ҚР- ң «Шаруашылық серіктестіктер туралы» заңы 02.05.1995// Параграф ақпарат жүйесі
34. Гонт Т.И. Завещание: субъективная сторона сделки / Нотариус , 1999 г.-160с.
35. Мозжухина З.И. Наследование по завещанию в СССР. М.: Государственное издательство юридической литературы, 1955.-300с.
36. 1998ж. 28-шілде №539- ҚР Әділет Министрлігінің бұйрығымен бекітілген «ҚР нотариустарымен нотариалдық әрекеттерді жүргізу тәртібі туралы» Нұсқау// Параграф ақпарат жүйесі
37. 08.01.1998ж. Қ.Р. Әділет министрі бұйрығымен бекітілген, «Медициналық бөлімшелердің басшыларымен, орынбасарларымен, госпитальдердің, санаторилердің, басқа әскери- емдеу меекемелерінің жәнеде әскери бөлімдердің, бірлестіктердің мекемелердің және әскери-оқу орындардың басшыларымен немесе кезекші дәрінерлермен нотариалдық қызмен көрсететін органдардың жоқтығына байланысты, өсиеттер мен сенімхаттарды куәландыру тәртібі туралы» №5 Қаулысы.
38. Барщевский М.Ю. Если открылось наследство... –М.: Юридическая литература, 1989.- 192с.
39. Барщевский М. Ю. Наследственное право: Учебное пособие. - М.: Белые альвы, 1996.-225с.
40. Комаров П.К. Законодательство о наследовании. М.: Государственное издательство юридической литературы, 1963.-325с.
41. ҚР «ҚР-ғы тілдер туралы» 1997ж. 11 шілдеде қабылданған заңы// Параграф ақпарат жүйесі
42. Нотариат туралы 1997 ж. 14 шiлдедегі № 155-1 Қазақстан Республикасының Заңы// Парагрф ақпарат жүйесі
43. Қазақстан Республикасында нотариаттық іс қағаздарын жүргізу жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 1998 ж. 16 шілдедегі N 83 бұйрығы// Парагрф ақпарат жүйесі
44. « Кылмыстық-атқару жүйесінің түзеу мекемелерінің басшыларымен өсиеттерді және сенімхаттарды куәландыру тәртібі туралы» Нұсқау// Парагрф ақпарат жүйесі
45. Рясенцев В.А Наследование по закону и по завещанию в СССР. - М.: Издательство Академии наук СССР, 1953.-340с.
46. Степаненко Г.М. Наследственное право РСФСР. – Издательство Саратовского университета, 1965.-260с.
47. Эйдинова Э.Б. Наследование по закону и завещанию. – М.: Юридическая литература. 1984.-225с.
48. Ауылшаруашылық серіктестіктері және олардың қауымдастықтары (одақтары) туралы» 2000 жылғы 25 желтоқсандағы № 133-II Қазақстан Республикасының Заңы
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Заң факультетінің магистратурасы
Азаматтық және кәсіпкерлік құқық кафедрасы
Магистрлік диссертация
Қазақстан Республикасындағы мұрагерлікті құқықтық реттеу: теория және
тәжірибе мәселелері
Орындаушы:
1-курс магистранты ... ... ... ... ... ... Ермұхаметова С.Р.
“____” _____________2011 ж.
Жұмыс қорғауға жіберілді
“-------”------------------------2011ж.
Азаматтық және кәсіпкерлік
құқық кафедрасының меңгерушісі,
з.ғ.д., профессор Жетпісбаев Б.А.
“________”_________2011 ж.
Алматы,
2011
Резюме
Объектом научного исследования являются общественно-правовые ... ... ... ... исследования является гражданско-правовое ... ... в ... ... ...... научно-теоретическое исследование
проблем гражданско-правового обеспечения наследственных ... ... ... соответствии с данной целью определены следующие задачи исследования:
- общая характеристика наследственных отношений;
- анализ и определение основных этапов развития ... ... ... ... ... становления, ... ... ... ... ... ... прав наследственников, как самостоятельной
отрасли ... ... ... ... по законоу и по завещанию»,
выявление и рассмотрение проблем;
- формулирование ... по ... норм ... ... ... основу диссертации составили научные ... ... ... и ... ... ... ученых-
экономистов.
В ходе исследования автор придерживался современной научной методики
исследования: использованы ... ... ... ... ... ... ... диссертанту выявить круг взаимосвязанных проблем института
наследований.
Нормативно-правовую основу диссертации составили Конституция Республики
Казахстан и иные ... ... акты и ... ... ... ... ... новизна исследования. Настоящая диссертация представляет ... ... ... ... проблем и новизна работы
заключается в следующих результатах:
- рассмотрены гражданско-правовые основы наследственных отношений;
- ... ... и ... ... и ... ... ... законодательства;
- определено понятие «наследство и наследники» и сформулировано
законодательное ... ... ... предложены рекомендации, направленные на ... и ... ... ... заключается в том, что
результаты исследования могут быть ... для ... и ... ... ... наследований.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................
.........................................5
1 МҰРАГЕРЛІК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ
1. Мұрагерлік қатынастарын реттейтін ... ... ... ... ... ... ТҮРЛІК СИПАТТАМАСЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Заң ... ... ... бойынша ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер Достастығы
ШС-шпруашылық серіктестіктер
АҚ-акционерлік қоғам
ШФҚ-шаруа (фермер) қожалықтары
КІРІСПЕ
Өзектілік негізі, тақырыпты зерттеудің теоретикалық және тәжірибелік
маңыздылығы. Жиырмасыншы ғасырдан жиырма бірінші ғасырға аяқ ... ... орын ... демократиялық тың өзгерістер экономика, саясат,
сонымен бірге құқық саласын да қоса ... ... Бұл ... бағыттарына жеке меншікке құқықты тану, жеке меншікті қорғау және
әлеуметтік ... ... озық ... ... ... оларды
нығайту, дамытуды жатқызамыз. Мұрагерлік -қоғамның экономикалық дамуының
жемісі. Мұрагерлік тәртібі ... ... ... ... ... ... ... туралы істер бойынша дауларды шешкен
кезде соттар мұра ашылған күнде ... ... ... ... ... ... зерттеп отыру және оның ... ... ... қажет.
Азаматтардың мүлкіне мұрагерлік жөніндегі қатынастарды реттеудің
бұрынғы тәртібіне қандай да бір ... мен ... ... ... ол қолданысқа енгізілгеннен кейін туындаған құқықтар мен ... ... ... ... ... және ... ... қажет ететіндіктен, аталған тақырып өзекті.
Зерттеу бағыты бойынша қойылатын сұрақтарды ... ... ... ... ... ... тарихи даму жағдайы қандай және
нормативтік актілердің түбегейлі өзгеруі орын алды ма ... ... ... ... адамзат пайда болған алғашқы қауым ... ... ... ... ... басқа да сатыларында және
егеменді еліміздің құқығы бойынша ... ... ... ... заң ... және ... ... жүзеге асырылуына қатысты
негізгі ерекшеліктері зерттеледі.
Зерттеудің нақты ... мен ... ... барысында
мұрагерлік түсінігі мен құқықтық табиғатын, оның ... ... ... және ... мәселелерді
зерттеу.
Зерттеу барысында алдымызға қойылған міндеттер:
- азаматтық құқықтың институты ретінде оның ерекшеліктерін қарастыру;
- ... ... ... ... ... сараптама жасау;
- мұрагерлікті реттейтін қолданыстағы заңдар мазмұныны жетілдіруге
бағытталған ұсыныстар жасау.
Зерттеу объектісі мен ... ... ... пәні ... ... ... ... Объектсі
Зерттеу әдісі мен методологиясы. Республикасының Конституциясы,
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі және осы ... ... ... ... мен азаматтық заң актілері.
Зерттеудің теориялық негізін азаматтық құқық ғылымдарының дамуына
үлес қосқан отандық және ... алыс ... ... ғылыми еңбектері
құрайды.
Қортындылар мен алынған нәтижелердің қалыптасуы. Мұрагерлік құқықтың
маңыздылығы жеке ... ... ... ... Мұра
ретінде өтетін мүлік – бұл олардың ... және ... ... ... жеке меншігі. Егерде
азамат ... ... ... ... ... ... өкім жасамаған
болса, онда заң ... ... ... ... жақын
туыстарын шақырады. Сонымен, мұрагерлік құқық ... ... оның ... ... ... сақтайды және пайдалану
мүмкіншілігін тудырады. Бұл ... жеке ... ... және ... оның қорғауына қызмет етеді. Сонымен ... ... ... отбасылық байланысты ықпалын ... ... ... диплом жұмысы азіргі қолданыстағы заңнама негізінде
кешенді зерттеледі.
Зерттеу үрдісінің кезеңдері. Зерттеу үрдісі аталған тақырып ... ... мен ... ... басталды. Екніші кезеңде
аталған тақырыпты зерттеу үшін ... ... және ... ... ... ... ... тақырып бойынша ғылыми мақала жазу және
жоспар негізінде тақырыпты ашу үшін ғылыми талдау жасау арқылы ... ... ... ... ... негізділігі. Азаматтардың мүлкіне
мұрагерлік азаматтық құқықтың өзекті ... ... ... тәжірибелік тұрғыдан кешенді сараланып отыр. Зерттеу ... ... ... реттейтін нормалар жете сараланып, автор
тарапынан зерделеніп заңнамаға ұсыныстар жасаумен қорытындыланады.
Тақырыпты ашуға байланысты ... ... ашу ... мынадай дербес көзқарастар пайда болды.
Біріншіден, мұрагерлік европадан келген институт және қазақ ... ... ... ... жаңғырту қажет. Атап айқанда енші шартын жасау қажет
кейіннен қалған мүлікке қатысты даулардың болмауы немесе соттардың ... ... ... істерді қарау кезінде құқықтық жеңілдіктер
болуы үшін.
КІРІСПЕ
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен ... енгізілді. Бұл нені білдіреді, әрине
қоғамдағы өзгерістермен қатар заңдардың да өзгеріп отыруының әсері. ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
20-ғасырдың басынан бастап мұрагерлік құқұық ең маңызды азаматтық
құқықтар ретінде танылып, осы ... ... ... ... ... ... ... конституциялық құқығы ретінде
қорғалып,оған кепілдік берілетін болды. Сондықтан сол ... ... ... ... ... ... ... және өмірдің қарыштап
дамып, адамдардың меншігіндегі мүліктің құны мен саны ... оның ... арта ... ... ... белгілі бір
мөлшердегі мүлкі болғанда оны мұраға кімге, қандай үлесте қалдыруға болады
деген сұрақтар ... Бұл ... ... ... құқық
институтынан табуға болады.
Мұрагерлік - қайтыс болған азамат (мұра қалдырушы) мүлкiнiң басқа
адамға ... - ... ... ... болған азаматтың мұрасы басқа адамдарға әмбебап ... ... егер осы ... ... ... ... тұтас нәрсе ретiнде және бiр-ақ мезгiлде ауысады.
Қазақстан Республикасы ... 26 – ... 2 – ... ... ... құқығына заңмен кепілдік беріледі» - ... Бұл ... ... ... ... ... конституциялық құқығы ретінде қорғалып, оған кепілдік берілді.
Сондықтан сол кезден бастап мұрагерлік ... ... ... ... және өмірдің қарыштап дамып, адамдардың меншігіндегі мүліктің құны
мен саны ... ... оның ... арта түсуде. Себебі
меншігінде белгілі бір мөлшердегі мүлкі болғанда оны мұраға ... ... ... ... ... ... ... Бұл сұрақтарға жауапты
мұрагерлік құқық институтына табуға ... ... ... ... ... 6 – ... аталған құқық өз жалғасын тапқан. Бұл ... ... деп ... ... ... институты толық
қарастырылған.Дегенмен, өмірде әртүрлі ... ... және ... көптеген мәселелер мен сұрақтар пайда болып ... ... ... байланысты болады және міндетіміз оларды тездетіп
шешу. Мұрагерлік – ... ... ... болатын дауларға
байланысты сот және нотариат тәжірибесінде ... көп ... ... себептен.
Мұрагерлік меншіктің тоқтатылуының және ол мүлікке ... ... ... ... ... ... ... институт. Қазақстан
Республикасының Конституциясында да меншікке қатысты бабында мұрагерлік
туралы ережелер қарастырылған. Менің таңдап ... ... ... және ... ... ... ... Зерттеу жұмысының мақсаты
мұрагерлік құқықтың құқықтық реттелуінің сұрақтарын ... ... ... құқықтың маңыздылығы жеке ... ... ... Мұра ... ... ... – бұл ... және рухани сұраныстарын қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... ... өзінің мүлкіне
қатысы өкім жасамаған болса, онда заң ... ... ... ... ... ... Сонымен, мұрагерлік
құқық өлгеннің мүлкін отбасында оның ... ... ... және ... ... ... Бұл ... меншік құқығын толықтырады және ... оның ... ... ... ... сұрақтың осылай ... ... ... тигізеді және бекітеді.
Біздің заң бойынша азаматқа ... ... өз ... ... яғни өсиет қалдыру жолымен өкім тастай алады. ... ... ... ... берілетін мүліктің ... ... ... және басқа да тұлғаларды ... ... ... ... өмірі кезінде өзінің мүлкін қалдыратын ... ... ... өз мүлкімен билік етуде кең құқықтар бере отырып, өсиет
қалдыруда ... ... ... және жұмысқа жарамсыз отбас
мүшелерін ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар жекелеген азаматтардың қолында жеке
меншік ... ... ... ... ... және оның нәтижесінде мүдделлігін арттырады. ... ... ... ... ... ... ... етеді.
«Қазақстан Президентінің «Қазақстан – 2030 елдің халқына Үндеуінде,
жеке меншік институттары ... жеке ... ... және ... ... ... заңи ... есебіненде бекітіледі [2].
Мұрагерлік –қоғамның экономикалық дамуының жемісі. Мұрагерлік тәртібі
өндірістің негізгі тәсілдерінің ... ... ... ... ... ... құқықтың объектілерінің шеңберінің кеңеюі
және нарықтық қатынастырдың даму талаптарындағы мұрагерлік қатынастарының
құқықтық реттелуінің маңыздылығымен ... ... ... ... жаңа ... ... ... Аталған тақырыпта ғылыми зерттеу жазуға негіз
болған аталған тақырыпқа байланысты кешенді ... ... ... ... ... мен ... ... теория және
тәжірибе барысында ... ... ... ... ... ... ... МҰРАГЕРЛІК ҚАТЫНАСТЫРЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ
1. Мұрагерлік қатынастарын реттейтін ... даму ... ... ... тұрақтылығының басты нәтижесi
қоғам мен мемлекет дамуының стратегиялық бағыттарын ... ... ... ... ... ... мен ... сондай-ақ мемлекеттiк
институттардың жаңа ... ... ... ... ... болды.
Мұраға ие болу құқығы – бұл ... ... ... Ал ... ... – ол ... ... жүйесі, белгілі
қарым қатынастар тобын реттейді. Бұдан ... ... ... және ... мағынада айтуға болады. Субъективті мағынада
мұралық құқық «мұрагерлік құқық» болып қалады. Мұрагерлік құқық ... ... ... ... белгіленген ережелер жинағын білдіріп,
мұра қалдырушының мұралық құқығымен міндетін мұрагерге ауысарда мұралық
құқық бойынша ... ... ... ... жэне өзге де ... ... ... тәуелділігін анық көру ушін, оның
қалыптасу мен ... ... ... қарастыру керек. Ол
үшін мұра ... ... әр- ... ... экономикалық
нысандарын қарастыру керек. Мұра қалдыру ... ... ... ... ... ... ... бірге дамып отырған. ... ... даму ... ... табылады. Материалдық
құндылықтар өндірісіндегі процессте адамның қарым ... ... ... ... ... ... ... дамуымен
бірге экономикалық ... ... ... құрылыстың
өзгеруімен қоғамның көз қарасы да өзгереді. ... ... ... өзгеруіне алып қеледі, жекелеп айтқанда мұра қалдыру
қатынастарына.
Құқық нормаларының ... және ... ... ... ... тәртібін реттейтін нормаларына тек экономикалық базис
әсер етіп қоймай, ... ... ... ... әр- түрлі
бөліктері әсер етеді: ... дін, ... ... және ... ... және ... қатынастардың өзгеруі, тек ... ... ... ғана емес, сонымен ... бір ... ... өзі ... ... ... белгілі
бір өзгерістерге ұшырайды [3, 15б].
Қазақстан қазіргі өзінің экономикалық, рухани, қүқықтық жағынан қайта
құруларды басынан ... ... ... ... ... қазақ халқының
құқық жүйесінің қайнар көзі болған әдет-ғүрып заңдарының қамтыған салаларын
жан-жақты зерттеуде. ... ... ... ... ... бірі ... ... мәселесі болып отыр. Мұрагерлік институт мыңдаған
жылдармен өлшенетін дәуірлерден ... әлі ... ... өз мәнін жойған жоқ.
Алғашқы қауымдық құрылыс- адамзат тарихындағы ... ... ... формация. Бұл құрылыс жүйелі түрде дамуда ... ... ... асып ... Жеке ... ... және
мемлекеттің пайда болуы алғашқы ... ... ... алып
келген [3, 7].
Алғашқы қауымдық және ... ... ... ... ... еді. ... оның мұраға қалдыратын мүліктердің жоқтығымен де
түсіндіруге болар. Себебі рулық ... ... ... ... аң ... ... ... жабдықтар түгелдей ру мүшелеріне ... ... ... ... ... кейін жеке меншіктің пайда болуына байланысты тіршілікке
қажетті еңбек ... ... ... ... ... өтіп отырды.
Осылайша әкеден балаға қалдыру - ... ... ... ... ол ғасырлар
бойы қалыптасқан дәстүрлермен реттеліп отырды. Бұл қатынастарды ... ... ... ... ... қоғамдық пікір, ру, тайпа
беделі сияқты шаралармен жүзеге ... келе ... ... ... ... ... топтарға
бөлініп, жеке меншік қалыптасты да олармен бірге мұрагерлік те пайда болды.
Таптық қоғамда әдет-ғүрып алғашқы ... ... оның ... ... Енді әдет ... ... ... тауып, заңды норма
есебінде оның орындалуын күш қолдау арқылы жүзеге асыруды қамтамасыз етті.
Бұған дәлел ретінде ежелгі заңдар Үнді ... ... ... ... «XII
Кесте заңы», Франк мемлекетінде «Салическая ... ... ... ... «Жеті жарғы» деген атпен біздің бәрімізге жетті.
Негізінен бұл ... ... ... біз сөз етіп ... ... жан-жақты заманына сәйкес қарастырылған. Дүние жүзін
қоныстанған басқа ... ... ... қоныстанған көшпенділер арасындағы
ғұн, үйсін, қаңлы және түркі ... ... ... әр кездегі, әр
деңгейдегі әдет заңдарын біртіндеп өмірге әкелгенді. Ол ... ... қуат ... ... ... ... ... көшпенділер
басқарудың құнды тәжірибесін меңгерді.
Мұның айқын көрінісі, саяси биліктің ең ... ... ... ... ... болды. Тақ мұрагерлігі әр елде әр түрлі аталғанмен ... бәрі ... ... ... ... халықтарының, соның ішінде қазақ халқының тарихында ерте заманнан
бері мұрагерліктің әскери, әкімшілік, ... ... және ... ... ... ... ел ... болған ерлер елдің, жердің билеушісі
болған, таққа отырған. Оның ... ... ... ... ... ... үрдіс, мұрагерлік заң-мұрагерлік институттың
дәстүр жалғаудағы үйлестіруші тетігі, ал мұрагерлік ... ... ... ... және нәтижесі. Біздің заманымызға дейін ... өмір ... ... ... рудың әскери демократиялық
формасын қалыптастырып, оны ... ... ... үйсін, қаңлы, ... мұра ... ... ... саяси өмірінде Билер кеңесі
болған. Билер мұрагерлік заңды ... жол ... ... атап ... ... ... қалдырушының мүлкінің
мұргерлерге ауысуы. Саяси мұрагерлік үрдіс заңдары ... де ... ... ... ... алдыңғы қағанның ауызша өсиеті,;
- тәңірінің қалауы;
- сайлап қою сияқты үш түрлі ... іске ... ... ... ... мұрагер, аға өлсе іні «мұрагер» деген өсиет сақталынды. Яғни,
түркі халықтарындағы саяси ... ... ... бір
әулеттің дара билігінде болуын ... ... ... ... жалғасатын үрдіс болғанын дәлелдейді.
Мұрагерлік мәселеге хандық дәуірде де ерекше ... ... ... ... ... ... ханның ескі жолы», «Жеті жарғы» заңдарында саяси,
әкімшілік әскери ... ... ... қарым-қатынастағы
мұрагерлікте қамтылған. Қазақтарда әке ... ... ... куәгердің
қатысуымен ауызша айтылып, орындауға міндетті болған.
Мұрагерліктен туындайтын қатынастар адам өміріне ... ... қай ... де өз ... ... ... ... қазақтың
көне халықтық тәжірибесінде мұраны бөлу жөнінде ертеден келе жатқан бір
аңыз бар.
Бір адам үш ... 17 ... ... ... ... ... ... ортаншысына үштен бірін,кенжесіне тоғыздан бірін
өсиет ... ... ... ... ... ... отырғанда бір арық
атты жолаушы кездеседі. ... өз атын әлгі ... ... ... ала ... - ... 18 ... тұнғыш баласы 9, ортаншысы
6, кенжесі 2 ... ... ... ... ... арық аты ... көретініміз, өте ертеде – ақ мұра ... оны ... ... ... ... да кездесіп, қал – қадірінше шешіліп
отырған.
Қазіргі заманда мұндай есептердің ... ... ... ... ... ... ... Мұхаммед Әл – Хорезмидің (780– ... өмір ... ... ... атты (830 – жылдар шамасында
жазылған) еңбегінде көзделген ... ... алғы ... өзі ... ... «Мен ... мұра ... артына
өсиет қалдырғанда... әр түрлі жұмыстарда зәру болып жүргенін ескеріп...
жазуға ... ... құқы ... ... ... ... адамның балалары,
әйелі, бауырлары, ең жақын туыстары, тіпті ешкімі болмаса аталас ағайындары
иелік ететін ... ... бөлу ... әр ... ... байланысты
орындалатын. Ол өлген адамның жасына да байланысты еді. Егер әке орта
жастан ... ... ... ... уақытта, көзінің тірісінде үйленген
балаларына енші ... ... ... қара ... мал мүлікке ешкімнің
дауы болмай, оған енші алмаған кенже баласы түгелдей ие болатын.
Қазақ әдет-ғұрыппын зерттеушілердің ... ... ... ... ... байланысты екен. Әдет заңдарында ... ... ... жолмен жүзеге асты. Егер әке жастай ... ... ... жас ... ... әмеңгерлік әдет бойынша өлген адамның бірге
туған ағасы не інісі, олар болмаса ... ... ... қала ... ... жеңгесіне үйленіп балаларды өз қамқорлығына алатын да, мал-
мүлкіне заңды түрде иелік ететін. Егер жесір ... әйел ... ... елде ... ... ... оған зорлық жасалмаған.
Бірақ өлгеннің отын өшірмеу, жетімін тентіретпеу үшін ең алдымен
жесірдің орнын ... ... ... ... бір руға түскен кешегі ... ... бағы ... ... өзі түскен шаңырақтың мүшесі, оның орны,
мүддесі, адами құқы сол ... өсуі мен ... ... мен ... ... ... әке ұрпағы сол әулеттің заңды тұқымы, ал ... ... сол ... ... өсуінің алғы шарттары. Жесірін
әмеңгерлікке ала алмау, ... ... ... сол ... ... ... ... кетсе, немесе басқа рудан ер таңдаса ... ... ... ... ... дауы» туындап, берісі шығын, арысы өлімге
апаратын. Әдет заңдарын әмеңгерлік мәселесінде ... ... ... күйеуінен қалған балаларымен бірге ... ... ... ... тек ... ... ғана
қолынан келетін.
Иә, үй қожасы қайтыс болғанда, оның мал – мүлкін ...... ... бала – ... ... ... әділ және ... бөліп
беру үшін мұндай есептеулер қажет – ақ болған. Мұндай ... сол ... ... ... ... отырған. Ондай ережелер Қазан
төңкерісіне дейін Қазақстанда да әрекет еткені белгілі. Төңкеріске дейінгі
қазақ ... ... ... ... жер және ... ... ... шешіліп келген. Оған мысал ретінде, 1885 жылғы Семей
облысының қазақтары үшін қабылданған Қарамоладағы ережені айтуға ... ... ... Абайдың да қолы бар. Ол осы ережені жасаушыларға ақыл
– кеңес ... ... ... ... осы ... ... ... мынадай қағидалар бар.
«Егер ері өлген әйел, баласы бар болса да, жоқ ... да ... ... отырса, ерінен қалған барлық мал мен мүлікке өзі ие
болады.
Қалыңдық ... ... ... ... қыз ... алған
қалың малын күйеуге қайтарады ».
Осылайша, мұрагерліктен туындайтын қатынастар дәстүр ерекшелктерін
сақтай ... ... ... дейін жалғасып келеді. Келесі кеңестік
жылдардағы мұрагерлік құқық, сол кеңестік үкіметтің ...... ... даму мүмкіндігін тежелген салалардың біріне айналды.
Мұрагерлік мәселеге мұсылман ... ... ... ... ... арасында әділдікпен бөлінуін қатты ... ... өзі де ... ... көңіл бөліп, мұраның әділ бөлінуіне мән
берген. Құранда бұл жайлы аяттар өте көп. ... ... ... ... ... үш ... ... бірінші дәрежеде - ... ... - ... әпке-қарындастары, үшінші дәрежеде - ата-
анасының тікелей туыстары жатады. Әсіресе, шариғатта мына жәйттер ... ... ... мұрагердің кәпір болуы, адам өлтірген қанды қол
болуы, азат емес құл ... ... ... (он жыл ... ... ... ... неке орын алды, онда
бір топ ер ... бір топ ... ... ... ... ... ( жер, аң және балық ... ... ... ... дайындалатын және пайдаланылатын ( тұрғын үй, қайық, азық-
түліқ және т.б.) ... ... жеке ... болып танылды.
Рулық қауымдастықтың экономикалық негізін бекіту мақсатында, әдет-
ғұрып ... ... ... ... ... ... ... Өлген
адамға тиісті болған ... ... ... ... ... мұра шешесі жағындағы жақын қандық туыстарына ... ... өзі ... ... ... ... иесімен бірге көмілді.
Матриархат кезеңінде жеке меншіктің әр – түрлілігі мен ... ... ... ... ... ... ... кезеңі бірнеше өндірістік қүштердің адамның қызметінің
барлық ... ... ... ... меншік ер адамның қолында болған соң, оның ... ... қалу ... туды. Сондықтан меншік иесі өлген
соң мүлікке тек ... ... ... ... ... ... ... мүлікті өз ... ... ... ... ... туған баласы болуы қажет [3, 18 б].
Өндірістік қатынастары ... соң мұра ... ... ... ... ... жүргізетін тұлғалар ... ... ... ... алып ... ... кезеңіндегі
мұра қалдыру тәртібі бойынша өлген ... ... ... ру
мүшелерінің арасында бөлінген болса, патриархаттың алғашқы кезеңінде
мұрагерлік - ... ... ... ... ... ... отбасының шегінен шықпай, агнаттар арасында бөлінді.
Қалған ... мұра ... тек ... ... ... ғана
алатын. Агнаттар- деп мұра ... ... ... ... Агнаттық туысқандарға: отбасы иесі, оның әйелін,
олардың ұлдары мен ... ... ... ... ... ... ... жәнеде асырап алған тұлғалар кірді [4].
Рулық қауымдастықтың соңгы ... ... ... мұра қалдыру
институты пайда болды.
Сонымен, ... ... ... мұра ... ... ... ... экономикалық дамуының өнімі мұрагерлік
өмірдегі өндіріс құралдарының тәсілдерінде ... ... ... ... ... ... ... үшін туыстық
негізіндегі бір топқа жиналган тұлғалардың ... ... ... ... де саны азайды. Демек, шаруашылық жүргізудің
экономикалық негізі өндіріс ... ... ... меншік болған
соң мұрагерлік ... ... ... ... шықпады.
Өндіріс құралдарына деген ортақ меншікті мұра ... ... ... ... ... ... қауымдастыққа өсиет бойынша
мұра қалдыру мәлім болмады. Жеке ... ... ... соң ... мұра ... ... пайда болды [3, 18 б].
Келесі даму сатысына сәйкес, құл иеленушілік ... екі ... ... құл иеленушілер және құлдар.
Құлдық құрылыстың экономикалық ... ... ... ... ... деген құл иеленушінің меншігі табылды. Жаңа ... ... өту сол ... ... ... ... болды.
Біз білетіндей, мемлекетпен бірге құқықта ... ... ... ... заңдары алғашқы қауымдық құрылыстың соңғы
кезінде жүзеге ... ... ... мұрагерлік тәртіптегі
қатынастарды реттеп, бекітті. Сонымен қатар заңдарда мүлік ... оған ... ету ... беру ... ... ... құқықтың сақталған мұраларынан құлдық ... мен ... ... ... қалдыру мәлім болғанын көруге болады.
Мұра ... ... ... ғана ... ... Мұра қалдырушы
жеткілікті негіздер болған жағдайда, ... ... ... айыруға мүмкіндік берді. Мұра қалдырушы өзінің мүлкін тек
заңды мұрагерлерге ғана ... ... ақ ... ... қалдыра
алды. Өсиет болмаған ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Мұрагерлердің бірінші ... ... ... ... Мұрагерлік мүлік балаларының арасында
тең үлесте бөлінеді. Балалары ... ... ... ... ... ... мен ... саналады.
Құл иеленушілік құрылыстағы мұрагерлік қатынастардың толық түрде
реттелуі Рим ... ... ... көне ... ... 12 ... заңы ... Онда патриархаттың соңғы кезеңіндегі мұра қалдырудың тәртібі
бекітілген болатын және мұра ... ... ... ... ... ... ... заң бойынша мұра қалдыруды
рұқсат ... Мұра ... екі түрі де бір ... әрекет ете
алмады. Өсиет бойынша мұра ... заң ... мұра ... ... ... да құл ... ... сияқты рим құқығы да мұра
қалдырудың ... ... ... Мұра қалдырудың бұндай нысаны
мұра ... ... ... ... ... Өйткені, халық жиналысы мұра ... ... ... ... ... мазмұнына да қажетті талаптар қойылды. ... ... ... ... көрсетілуі тиіс. Егер де ... ... ... ... айыратын тұлға болса, онда ол мұрасыз
қалған тұлғаларды ... ... ... ... ... ... ... деп танылады.
Империя кезеңіндегі рим құқығында легаттан басқа (өсиеттік ... бас ... ... ... - ... ... легаттан айырмашылығы тек қана өсиет ... ғана ... ... ... заң ... мұрагерге де
қойылады.
Рим құқығында шартты түрде мұрагер болу ... бар. ... ... ... ... ... кейін ғана мұрагер ... ... бұл шарт ... ... ... ... Яғни, өсиеттің тиістілігіне әсер етеді.
Өсиет келісім шарт болып танылғандықтан , өсиет ... ... және ... ... ... ... болды.
Рим құқығы мұра қалдыруды жан-жақты (әмбебап) мирасқор ... ... ... ... мұраны алған соң, бір актімен
өлген адамның ... мен ... ... ... алды.
Мұрагерге мұра көшу үшін, ол мұраны қабылдап, алуы ... ... алды деп, ... ... ... көшсе немесе қуәлердің
қатысуында ... ... ... ... ғана ... [4]. ... мұрагерлі даму сатысына байланысты түрлерге бөлінді.
Цивильдік құқық бойынша ... ... ... ... ... пайда болу мерзімі бойынша мұрагерліктің негізі заң бойынша
мұрагерлік болды ... ... Бұл ... ... ... ... V ... екі негізгі қағида бекітілген: мұрагерлер қайтыс болған
адамның барлық борыштарын әр мұрагер өз үлестеріне ... ... ... ... өзара бөлді.
Рим мұрагерлік институтының сипаты, оның әр ... де : nemo ... ... pro parte intestatus decedere potest – бір ... ... ... ... ... ... және заң бойынша мұрагерлікпен
берілуі мүмкін емес-деген ережемен анықталады.
Мұрагерлік құқығының бұл ... ... ... ... еркіндік
қағидасының айқын болуымен ерекшеленеді. Когнаттық туыстық бұл ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлік. Цивильдік мұрагерлікпен қатар
преторлық мұрагерлік ... Бұл ... ... ... Мұрагерлікке қатысты реформалар претормен республика кезеңінде
басталып принципат дәуірінде аяқталды.
Агнаттық туыстыққа байланысты өмірдің жаңа ... ... ... ... ... ... ... қандық бойынша туыстық
заң бойынша мұрагерліктің негізі бола ... ... рет ... құқықта
танылды және император заңдарында көрініс тапты.
Претор мұрагерлік ... ... ... ... ...
interdictum quorum bonorum-ді бекітті. Бастапқыда бұл интердиктіні ... ... ... ... құқық бойынша кімді мұрагер деп
таныса соған берді. Мұндай ... ... ... құқықты дамытуға
байланысты қолдану мақсатында әрекет етті. Бірақ, жақын туыс мұрагерлікті
қабылдамаса, ол ... ... ... иесіз болып қалатын немесе кез келген
тұлғаға ... ... ... ... ... үшін ... ... күрделілігіне байланысты претор мұрагерлік иеленуді
bonorum ... ... яғни ... ... ... ... ... претор цивилдік құқықты толықтыру үшін әрекет етті [4].
Кейін, bonorum possessio эмансипацияланған ... яғни ... ... балаларына және мұрагерліктен шеттетілген балаларына
берілді. Бұл ... да ... ... ... түзету үшін, когнаттық
туыстықты заң бойынша мұрагерлікпен байланыстырды.
Осылайша мұрагерліктің цивильдік жүйесімен преторлық жүйе ... ... ... нормаларының орнынан преторлық қағидаларға
негізделген норма келді.
Император заңдары бойынша мұрагерлік. ... ... ... ... ... көп ... бөлінді. Осы кезеңде мұрагерліктің
преторлық жүйесінің негізгі бастамалары бекітілді.
Император қаулылары және сенатусконсульттар қандық туыстық тенденциясын
дамытты және бұл ... ... ... құқықтарын заңдандыруды
кеңейтті. Осы кезеңде ана тарапынан туыстарға ... ... ... қалпына келтірілді.
Юстиниан құқық бойынша мұрагерлік. Мұрагерлік құқығының дамуы Юстиниан
новеллаларында аяқталды.
Рим құқығында өсиет ... ... заң ... ... ... ... болды. Ульпиан өсиетке мынадай анықтама ... est mentis nostrae iusta ... in id ... factum,
ut post mortem nostram valeat – Өсиет еркімізді ... ... ... ... ... ... ету үшін жасалған.
Өсиет заңды нәтиже беру үшін мынадай талаптар қойылды: а) бекітілген
нысанда; б) белсенді өсиеттік құқыққабілетті ... ... в) ... ... ... ... мұрагері деп бекіту.
Гайдың айтуы бойынша, ерте құқықта өсиеттің екі нысаны болған.
Біріншісі ... екі рет ... ... ... ... ... ауызша нысанда өзінің еркін халыққа жариялады. ... ... ... ... ... ... ете ... әйеліне және
балаларына қамқоршы бекіте алатын. Екінші нысан бойынша өсиет жария ... ... ... ... ... еркі ... ... екі нысанында кемшіліктер болды. Олар:
1) өсиеттің екі нысаны да жария ... ... бұл көп ... ... ... сәйкес келмейтін; 2) бірінші өсиет жылына тек ... ... ал ... ... ... ... ... үшін, соның
ішінде кәрі адамдар мен ауру ... үшін қолы ... ... өсиеттің нысандары қолайлы болған жоқ және өмірдің қажеттіліктерін
қанағаттандыра ... және ... ... қажеттіліктерді
қанағаттандырудың жаңа тәсілдерін манципацияны ... ... ... ... рим ... ... үшінші нысаны пайда болды және ол
«қорғасын мен таразының көмегі ... ... ... ... ... алғаш айтылған өсиеттің жалпы кемшілігі:
Familiae emptor өсиет қалдырушының барлық мүлкінің иесі ... ... ол heredis loco ... ... болды. Бірақ оның міндеттерді
(nuncupatio) орындауы тек ... ғана ... ... бас ... кез ... ... ... құқығы бар талаппен де
санкцияланды. Бірақ, familiae emptor ... пен ... ... ... арасындағы заңи құрал болды.
Уақыт өте келе өсиеттің жазбаша нысаны ... ... ... ... ... өсиеттің жаңа жария нысаны пайда ... ... ... ... және ... ... ... өсиет. Өсиет
заңды күшке ену үшін, өсиеттің нысанын ... ... ... ... ... болуы керек.
Сонымен жеке меншіктің дамуы мен отбасы мүшелерінің ... ... ... құл ... ... ... ... ретінде экономикалық ұя ... ... ... ... ... жинауына және алуына қатысуына ... ... ... ... ... шақырыла бастайды. Өсиет мұра
қалдырудың басым нысаны болады.
Феодалдық ... ... ... ... ... ... ... енбеқтің өнімділігінің өсуімен қоса болады.
Құл ... ... ... ... қүштердің
өсуінің сәйкессіздігі құл иеленушілік құрылыстың біртіндеп ... алып ... ... ... ... жер ... ... танылды. Көптеген феодалдық меншіктер саяси
бытыраңқылық пен ... ... ... ... заңдар
болған жоқ. Мұрагерлік құқықтың сұрақтары басқа ... ... ... ... Құл ... құрылыс сияқты, феодалдықта да
көптеген ... ... ... Соңғы кезектегі
мұрагерлер алғашқы ... ... ... ғана ... ... ... туыстық дәрежесіне ... ... ... ... алыс дәрежедегі туысқандарды шегеріп
тастаған.
«Саксондық айна» ... ... 13- ... ... мұра қалдырушының арыздарын жылжымалы мүліктің бағасымен
жауапкершіліктің мөлшерін ... [3, ... ... мұра қалдырудың тек заң ... ғана ... ... ... ... да мәлім ... ... ... ... ... ... Мысалы: Егерде ... ... ... онда ... ... ... ... қалдыруға
болмады. Бұл жағдайда мұра қалдырушының еркінен тыс барлық мұралық
мүлік ... ... ... ... ... ... болмаса,
мұра қалдырушы өз мүлкін кімге болса да қалдыра ... ... (15- ... ... ... ... ... Бұл заңдар жинағында, ... ... ... ... ... және ... жағдайларын көрсеткен [3, 17б].
Феодалдық қоғамда ... ... ... ... үлкен
әсерлерді көрсетті. Дін, идеология, әлеуметтану феодал ... ... ... ... ... араб ... дін ... үлкен әсер етті.
Бұл жерде діннің алғы шарттары ... ... ... ... ... ... Құранның оқуында көрініс ... ... ... ... құқығын мұсылмандық
мұрагерлік ... ... ... ... бар. ... ... ... мүлік анасы жағынан туыстарына
көшпейді. Екіншіден, ер ... ... ... әйел адамның үлесіне
қарағанда, екі есе көп болады. ... ... ... ... жол берілмейді. Төртіншіден, өсіп келе жатқан
мұрагерлерді ... ... ... ... ... ... тарта алмады. Сонымен қатар құлдыққа түскен тұлға мен ... заң ... ... бола алмады. Келесі ерекшелік мұра
қалдырушының қарыздары бойынша ... мұра ... ... және мұра ... ... тек ... үштен бір бөлігімен
ғана басқара алды. Өсиет ... ... ... заң ... ... ... ... танылады.
Сонымен, феодалдық құқықтың келесідей өзіне ... ... ... ... ... ... болып, феодалдардың жерге
деген меншігі мен ... ... ... ... ... ... осы меншік түрлерін ... жэне оның ... өте ... ... Егерде құл иеленуші қоғамда ... ... ... мұралық мүлікті мұраға қалдырудың бірңғай
тәртібін ... ... ... жер және ... ... ... ... массадан бөлініп, мұрагерліктің ... ... ... ... ... ... ... болады;
- Жылжымайтын мүлікті мұраға қалдыру құл иеленуші ... ... ... ... ... негізінде емес, екі белгінің
бірігуі негізінде ... ... ... ... және ... ... өтеу ... Феодалдық мұрагерлік құқық сословиелік құқық болып ... ... ... мұрагерлік тәртібі төменгі ... ... ... ... Патриархаттың қағидаларын қолдана ... және ... ... ... ер ... мен әйелдердің ... ... ... ... ... ... болды.
Буржуазиялық құрылыстың мұрагерлік ... ... ... ... жеңісімен қондырма ... ... ... ... ... ... Буржуазиялық
елдердің Конститутциясы дворяндардың артықшылықтарын алып тастап, ... ... ... ... Азаматтық кодекстер жеке
меншікті қорғау, шарттық қатынастардың ... ... ... арасындағы енбектік қатынастарға мемлекеттің араласпау
қағидаларына негізделеді. Буржуазиялық ... ... ... массалық тұтастық және ер ... мен ... ... құқықтардың теңдіқ қағидалары қойылады.
Буржуазиялық елдердің ... мәні бір ... ... ... әр елде ... ... әртүрлі реттейді. Елдердің бір тобына мұрагерлік құқық
1804 ... ... ... ... үлгісінде жасалған. Басқа
тобында Германдық азаматтық жинақ ... ... ... ... ... құқық үлгісі бойынша.
Францияның мұрагерлік құқығы мұра ... ... ... қарастырады. Ол мұраны заң бойынша және өсиет ... ... Заң ... ... ... ... ... алады: қайтыс болған адам өсиет тастамаса немесе ... шарт ... және ... ... деп ... жағдайда.
Заң бойынша мұра қалдыру өсиетпен ... ... ... ... ... ... заң ... кішігірім буржуазияның талаптарын
орындай отырып, ... ... ... және ... ... бағытталған бағыт жасайды. Сонымен ... ... ... өзінің мүлкімен қайтыс болғаннан кейін де
басқару ... ... ... ... Осыған байланысты
өсиет бойынша мұра қалдыруға үлкен ... ... да, ... ... ... ... тиісті мүліктің бір ... ... етіп ... ... ... шектеудің мақсаты болып, бір
адамның қолында байлықтың үлкен ... ... ... ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлерді таңдауда ... ... заң ... ... және де өзге адамдарға
қалдыруға мүмкін ... ... ... ... мұра ... өзінің
туыстарын заңды үлестерінен айыруға рұқсат берілмеді.
Мұрагерлерге ... алу ... одан бас ... ... ... ... алды деп, егер ол ... ... ... сәттен танылады. Тұлға мұрадан бас ... деп, ... ... ерекше реестрде бас тарту туралы тіркелген соң ... бас ... ... ... ... ... беріледі.
Герман заңдары француз ... ... ... санды кезекпен шектемейді. Демек, ... ... ... алыс туыстарына өтуіне мүмкіншілік тудырады.
1896 жылғы ... ... ... бойынша өсиеттік өкім жасау
кейінге қалдыру және жою ... ... ... ... ... ... қоюға рұқсат берілді.
Герман азаматтық жинағы бойынша мұрагерлерге мұраны алу ... бас ... ... ... Бас ... ... арыз ... асырылады. Мұрадан бас тарту мерзімі өткен соң ... ... ... ... ... ... ... құжат болып,
мұрагердің өтініші ... ... ... құжат болып табылды.
Ағылшын – американдық мұрагерлік құқығы ... ... ... ... ... құқықтарынан ерекшеленеді.
Мұра қалдырушының құқықтары ... Мұра ... ... ... ... ... немесе бір ... ... ... Ол ... заң ... мұрагерді мұрасыз қалдыра
алады.
Мұра қалдырушының құқықтары шектелмеген. Мұра ... әр- ... ... ... ... ... бір ... беруге бұйыра
алады. Ол әрбір заң бойынша мұрагерді мұрасыз қалдыра ... ... ... және ... ... ... ағылшын- американдық мұрагерлік құқықтың өзіне
тән ... ... ... ... ... құқық өсиеттің жеңілдетілген
нысанын қарастырады. Әдеттегі өсиет үшін ... ... ... ... ... ... ... екі куәнің ... қоюы ... Мұра ... ... ... ... ... бір жағдай туғанға ... ... ... ... ... бойынша мұраға ие болу өсиет болмағанда немесе ... ... ... ... пайдасына мүлікті ... ... ... қалдырушы өмірінде қайтыс ... ... ... ... ... өзіне тән ерекшелігі,
оның мұра қалдырушы ... ... ... ... ... сот
немесе өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... бермес бұрын басқарады, мұра ... ... ... ... ... ... буржуазиялық мұрагелік ... ... ... ... бар. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... мұрагерліктің біртұтас
тәртібі орнатылды.
Екіншіден, буржуазиялық елдердің ... ... ... ... қалдырудың ерекше тәртібі жойылып, мұрагерлік массаның
біртұтастық ... ... ... ... ... ер ... ... теңестірілді.
Төртіншіден, дворяндардың артықшылықтары жойылды.
Негізінен мұрагерліктің дүниеге ... және ... ... және әлеуметтік ... ... ... ... жеке ... ... соң, билікті қолына ... ... қол ... ... ... институттар
орын алды. Мемлекетті құрайтын институттардың ... жеке ... оның ... ... ... үшін ... иттің рөлін
ойнайды.
Жеке меншіктің өркендеуі, оны «сословиелік- корпоративтік бағыттан»
босатып, ... заты ... ... ... алып ... ... қажеттілігін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін
құралдардың, заттардың ... ... ... ... ... ... ... елеулі ығыстырылған континенттер
мен ... жеке ... ... ... Ал ... ... ... болады.
Мұрагерлік сұрақтарын қарастыра отырып бізде мұрагерліктің мәні неде
және неге ... - бір ... және ... ... адамзаттық
қоғамға мұрагерліксіз болмайды деген сұрақ туындайды.
Мұрагерлік құқық объективтік ... ... ... қайтыс
болған жағдайда, оған ... ... ... ... міндеттердің басқа тұлғаға ... ... ... құқықтық нормалардың жиынтығы.
Ал енді империялық басқару тұсындағы төтенше билер съезінде қабылданған
Ережелерге сүйенсек, ... әдет ... ... ... енгенін
көреміз.
Көненің бәрін тәркі еткен большевиктік солақай ... ... ... да, жеке ... ... ... ... дүрілдетіп түрды. Ал, мұраның
негізінің өзі жеке ... ... ... ... ... ... болсақ, жеке меншікті жою мақсатында
бірнеше заңдар қабылданды. Мысалы, 1917 ... 26 ... «Жер ... жылдың 14 желтоқсанында «Банктерді ұлттандыру туралы» декреттер
қабылданды. Жеке ... ... ... ... жою ... 1918
жылдың 27 сәуірінде «Мұрагерлікті жою туралы» деген декрет жарияланды. Осы
декреттің 1-бабына сәйкес, заң ... да, ... ... да ... алынып тасталды. Яғни, мүлік иесі қайтыс болғаннан кейін оған тиісті
(жылжитын, жылжымайтын) барлық мүліктері ... ... ... ... (меншігіне) өтетін болды [3].
Осылай қалыптасқан жағдай жаңа экономикалық саясаттың ... ... ... да, ... ... қайта дамытуға өз үлесін қосты.
Сәл кейінірек, 1922 жылдың 22 мамырында ... ... ... ... қорғалатын және РСФСР-дың соттарымен қорғалатын
негізгі жеке ... ... ... ... ... құны 10000 алтын
рубльден аспайтын ... ... ... және ... ... ... және өсиет бойынша мұрагерлік жолымен алу қүқығы бекітіліп, әрі осы
декрет негізінде Азаматтық ... ... ... ... іргесі
қаланған болатын.
Жоғарыда атап өткеніміздей, солақай саясат ... ... ... ... тек 1945 жылы ғана ... ... ... алды.
Осы жылдың 14 наурызында қабылданған КСРО Жоғарғы ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлер туралы» деген Жар-лығымен заң бойынша және
өсиет ... ... ... ... ... Мұндағы демократиялық
қағидалар кейінірек Азаматтық кодексте өз көрінісін тапты.
Осындай небір бұралаң жолдардан өткен ... ... ... ... ... ... орнын алды деп есептейміз. Еліміздің
құқық жүйесінде мұрагерлік құқығы азаматтық құқықтың ... бір ... ... Әрі, біздің республикадағы әрекет ететін заңдарға
сәйкес, мұраның ... ... ... --- ■■- ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің басқа тұлғаға
немесе тұлғаларға ... ... ... ... ... ... деп танылады.
Мұрагерлік немесе мұралық құқықмирасқорлық дегеніміз ... ... ... ... мен ... ... ( мұрагерлерге) өтуін айтамыз. Мұрагерлікте құқықтар ... өту ... мұра ... ... ... шектері мұрагерлік құқық деп ... ... ... ... ... ... нормалармен анықталады.
Түркі халықтарының, соның ішінде қазақ халқының тарихында ерте заманнан
бері ... ... ... рулық, мүліктік және рухани
мұрагерлігі қалыптасқан болатын.
Көшпелі қоғамда ел қорғаны ... ... ... жердің билеушісі
болған, таққа отырған. Оның билігі үрпақтан-ұрпаққа ... ... ... ... ... мұрагерлік заң-мұрагерлік институттың
дәстүр жалғаудағы үйлестіруші тетігі, ал ... ... ... ... ... және ... ... дейін Қазақстан территориясында өмір сүрген сақтар
мемлекеті рудың әскери демократиялық формасын қалыптастырып, оны ... ... ... ... ғүн ... мұра есебінде ... ... ... ... ... ... Билер мұрагерлік заңды
бүзуға жол бермеген.
Кеңестік дәуірмен салыстырғанда ... ... ... жеке ... ... бола ... ... мұрагерлік мәселеге
ерекше көңіл бөлініп мән берілген. Бүгінгі күні үйлер, ... ... ... жер ... ... үй құралдары, көліктер, өзге ... ... ... мүмкін.
Қазіргі заңнамамызға сәйкес, мұрагерлік өсиет немесе заң бойынша ... Мұра заң ... ... ... ... ... балалары, асырап алған балалары, жұбайы және әке қазасынан кейін
туған бала болып есептеледі.
Келесі кезектегі мұрагерлер алғашқы ... ... ... ... бас тартқанда шақырылады. Мұраны бөлуді заңмен қарағанда
азаматтың өсиеті ескеріледі, яғни азамат өз ... ... ... түгелдей
немесе оның бір бөлігін бір немесе бірнеше адамға, оның ... ... ... ... емес ... да өсиет бойынша қалдыру мүмкін. Сол
сияқты заңды түлға немесе мемлекетке беру үшін де ... ... ... ... ... ... ... тіпті барлығын заң
бойынша мұрадан шеттеуі мүмкін. Сол сияқты ... ... ... ... үшін де ... ... мүмкін. Дегенмен де қазақ қоғамында мұра
қалдырушы артында қалған ұрпағын ешуақытта мұрадан айырмаған.
Егеменді еліміздің заңы ... мұра ... ... ... ... оны ... болған деп жариялаған кезде азаматты ... ... ... ... сот ... күшiне енген күн не сот шешімінде қайтыс ... ... күн ... ... ... ... танылады. Егер бiрiнен кейiн
бiрi мұрагер болуы ... ... бiр ... немесе бір күнтізбелік
тәулікте, бірақ түрлі сағатта қайтыс ... онда олар ... ... бірі
мұрагер болмайды және мұрагерлiкке ... ... ... ... ... ... ... жерi мұраның ашылу орны болып табылады.
АК-нің 16-бабына сәйкес азамат тұрақты немесе көбiнесе тұратын елдi ... ... жерi деп ... ... ... тұрақты тұратын орны
бойынша жүзеге асырылады [7]. Әдетте, мұра ... ... ... ... ... жеріне сәйкес келеді. Егер Қазақстан Республикасының
аумағында мүлкі болған мұра қалдырушының соңғы ... жері ... ... оның ... тыс ... ... ... Республикасында мұраның
ашылу орны деп осындай мұрагерлік ... ... орны ... орналасқан жер, жылжымалы мүлік тіркелген жер, мұра қалдырушының шоты
ашылған банк орналасқан жер және т.б.) ... Егер ... ... жерлерде орналасқан болса, оның құрамына ... ... ... жері, ал жылжымайтын мүлік болмаған кезде – ... ... оның ... ... ... орналасқан жері мұраның ашылу
орны болып табылады. Мүліктің құндылығы оның ... ... ... ... ... жерінен тыс жерде (мысалы, міндетті әскери
қызметті өткеруіне, оқуына, жұмыс ... және ... ... емдеу
мекемесіне орналасуына, бас бостандығынан айыру ... ... ... ... ... ... ... осындай адамдардың соңғы тұрақты
тұрған жері деп олар ... ... ... ... ... ... ... түскенге дейін, іс-сапарға шыққанға дейін, сотталғанға дейін
және тағы басқа) тұрақты тұрған жері ... ... 2002 ... 7 ... қол ... ... Республикасының
2004 жылғы 10 наурыздағы Заңымен бекітілген ... ... ... ... ... ... көмек пен құқықтық қатынастар туралы
конвенцияға қатысушы ... үшін ... күші бар осы ... ... ... мұраға қалдыру туралы істер бойынша iстi ... болу ... мұра ... ... жері ... Уағдаласушы
Тараптың уәкілетті мекемелері жүргізуге құзыретті.
Жылжымайтын мүлiктi ... ... ... ... ... iстi ... ... Уағдаласушы Тараптың уәкілетті ... ... ... қайтыс болған кейінгі субъективтік азаматтық құқықтары
мен ... ... ... ... ... өтуі әрқашанда
мұрагерлік деп ... ... ... мен ... ... тәртіпте өтуі
келесі белгілермен сипатталады:
- өтудің негізі ... ... ... ... ауыр ... ... ... танылады.
- өтетін құқықтар мен міндеттер мұра немесе мұралық ... ... ... ... ... мен ... ... (мұрагер) тұлга қайтыс болған
азаматтың ... ... ... мирасқоры емес,
жалпы ... ... ... деп ... ... ... ... қабілеттіліктің бір көрінісі. Заң
белгілі бір тұлғада, ... және ... ... ... ... ... ... құқық қабілеттілік тудырады деп ... ... ... ... ... тану ... ... табылады.
Сондай-ақ тұлғаның құқық қабілетілігі алғы шарт ... ... ... субьективтік мұрагерлік құқығын алуы , мұра алу құқығы
деп танылады.
Мұрагерлік субьективтік ... ... ... ... мұраны қабылдаған және қайтыс болған азаматтың ... ... ... ... айтуға болады.
Жоғарыда көрсетілген құқықтардың иесі ... деп ... ... мұрагерлікке шақырылатын мұрагердің ... ... ... ... құқық қабілетігі. Бұл
құқыққабілеттіліктер ... ... ... ... ... ... ... тек мұраны алуға ... одан ... ғана ... бар. ... ... ... ... адамның
мирасқоры емес, ол тек мүмкін мирасқоры деп танылады. Бұл ... ... ... тыс жағдайда танылады.
Мұраны қабылдаған мұрагер- бұл мұра қалдырушыда болған ... ... ... және мұрагерлік құқық нормаларына ... ... ... бола алады. Мұрагерлікті қабылдау
– бұл ... ... ... ... бір жақтық мәміле, ал мұраны
қабылдаусыз ... ... ... ... ... ... Демек,
мұрагердің құқығы мұрагердің еркі бойынша ... ... ... ... ... тұлға, азамат өмірінде ие болған
құқықтар мен міндеттердің ... бола ... ... мұраны қабылдауға құқықтың - заңи ... ... Бұл ... ... ... ... танылған
тұлғаға заңи альтернативті құқықиеленушілік ... ... ... ... ... одан бас ... ... ... ( бас ... ... арыз беру) жолымен жүзеге ... ... ... ... ... негізінен мұраны қабылдау ... ... ... ... ... Осы ... ... құқық ретінде қарастыруға болады ма? Бұл ... ... ... ... деп нені ... соған байланысты.
Егерде азаматтық ... ... деп, ... ... ... сәйкес болатын құқық қатынастың элементін ... ... ... ... өмір сүруі, өзінің ... ... ... ... онда ... қабылдауға құқықты»
азаматтық субьективтік ... ... ... ... тек ... ... шарт жасасу, өсиет
қалдыру және әр тектес басқада ... ... ... ... ... ... [9, 42б].
Енді мұрагердің басқа құқықығын қарастырайық- « мұра алумен пайда
болған құқық». Бұл ... ... ... алған уақыттан бастап,
яғни оның мұраны алуға ... ... ... ... ... ... мұрагер қайтыс болған тұлғаның мүлкіне бір актімен ... бір ... ие ... ... сәйкес ол меншік құқығына ,
талап ету құқығына және мұра ... ... ... ... өзі ... ... ... иеленеді. Сонымен қатар
мұрагерге алғысы келмейтін заттарда өтеді.
«Мұраны ... ... ... ... ... және әр біреуге
қарсы қорғалатын мұрагердің азаматтық ... ... ... ... ... болып, тұтас ... мұра ... ... екі түрі де ... ... құқық ... ... ... және ... ... ... ... осы тұлғаның құқығы мұрагердің мұраны «қабылдау» актісіне
негізделген тиісті ... ... ... ... іске асыру
нәтижесінде пайда болады. Осы құқықты іске ... ... ... бас ... керісінше нәтижеге алып келеді. Тиісті ... ... ... ... болмайды. Бірақ «мұраны ... іске ... ... ... ... бере ... ... мұрагерге тиісті құқықтарды басқа тұлғалардың мұра ... жол ... ... ... немесе бөтен адамға).
Мұрагер мұрагерлікке танылған ... ... ... « ... ... ... жоқ. Мұрагерлік құқық мұраны ... ... ... ... ... Мұрагерлік құқық
мирасқорлығы туралы тек анықталған жағдай болғанда ғана сөз ... ... ... ... - ... ... болған
кейінгі құқық мирасқорлығы және құқық мирасқорлықты ... ... ... тар болып келеді.
Мұрагерлік құқық мирасқорлықтың құқықтық негізі болып, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Осы фактілік құрамға әр-түрлі элементердің қатары ... ... ... ... мұра ... тұлға қайтыс болмаса немесе
соттық тәртіпте және нотариалдық ... ... ... ... ... ... туралы сөз қозғай алмаймыз. Мұрагерлік
тәртіпте мирасқор- бұл анықталған ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық ... ... ... анықталған тұтас ретінде қабылдайтындығымен анықтауға
болады. Мұраның бір бөлігіне ие ... ... ... ие бола ... ... ... субъектісі ретінде жол берілген.
Мұрагер мұраны әрқашанда тікелей қабылдап ... ... ... мұрагерлік құқық нормалардың негізінде өтуі ... ... ... мен ... ... болады. Ешқандай үшінші
тұлғаның тиісті мұрагерлік ... мен ... ... толықтырушы актіні қажет етпейді.
Мұрагер мұра бойынша құқықтар мен ... тез және ... ие ... ... қабылдау бір акт ... ... ... ... ... ... ... болмаған құқықтар мен ... ... ... қабылдаудан мұрагердің бас тартуы заңи ... яғни ... ... ... ... әрекет етеді.
Мұрадан бас тарту мұраны қабылдаудан туындайтын барлық құқықтар ... тез және бір ... ... ... ... ... ... тек бір бөлігін алып,
қалған бөлігін қабылдамай қоймайды. Демек, ... ... ... ... тез және бір ... қабылдауы, басқа құқықтар мен
міндетерді қабылдаудың ... ... ... ... ... ... мысалы: мұра қалдырушының қарыздарын алу немесе
қарыздарды алуды ... да бір ... ... ... болады.
Қоғамдағы мұргерліктің негізгі объектісі- бұл азаматтардың ... ... мұра ... ... ... ... болады. Мұрагерлік материалдық және моральдік қажеттіліқ,
отбасын материалдық ... ету ушін ... жеке ... үшін ... ... ... ... азаматтың мүлкінің туыстарына,
қол астында болған немесе өсиетте көрсетілген тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... яғни меншікті бекітуіне және ... ... ... ... мұраның, мұрагерлік массаның объектісі
болып қайтыс болған тұлғаның ... мен ... ... ... ... ... ... өтетін мүлікті айтамыз.
Мұрагерлік құқық мирасқорының объектісі болып, ... ... ... ... құқықтары, алдымен оның билігіндегі меншік
құқығын айтамыз. Ерекше жағдайларда ... ... ... ... ... құқықтары да өтуі мүмкін.
Мұра- мұрагерлік құқықтың ... ... ... мұра қалдырушының мүліктік құқықтары мен
міндеттері ... ... ... ... ... ... ... өтетін мүлік.
Бірақ, мұра құрамы мен көлемі бойынша қайтыс болған ... ... ... және де мұра қалдырушының құқықтары ... ... ... ... емес ... ... өзіндік мүліктік емес құқықтары ... ... ... мұра ... ... құқықтары мен міндеттерінің
кейбір түрлері мұрагерлік ... ... ... ... және ... ... ... тыс құқық мирасқорына
өткенімен, кейбіреулері мұра қалдырушының қайтыс болуымен аяқталады.
Сонымен, мұра- ... ... ... қайтыс болған азаматқа
тиесілі, мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір азаматтық құқықтар ... бір ... ... емес құқықтар мұраның құрамына кірмейді.
Мұра қалдырушының отбасылық - неке ... ... ... ... ... емес ... ... өтпейді. Олардың барлығы азаматтың қайтыс болуымен ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Азаматтың өмірінде осы ... ... ... тұлғаға ауысуы мүмкін емес. Оларға: ... ... ... ... ... ... асырауға беру құқығы; өз
баласын асырап ... ... беру ... ... тұлғалардан
баласын сұрату құқығы және басқалар.
Сондай-ақ, азаматтық құқықпен реттелінетін ... ... ... ... ... емес ... көбі мұраның
құрамына кірмейді. Есіміне құқық, ... ... ... ... өзін тану ... ... өнертабысқа авторлық ... ... мұра ... ... ... ... тұлғаларға мұра
бойынша өтпейді.
Барлық ... ... мен ... ... ... кірмейді.
Кейбір қайтыс болған азаматтардың мүліктік ... ... ... құқықтық сферасына кірмейді және ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының жеке басымен мен ... ... ... мен ... ... ... заң актілерінде немесе ... ... ... ... болып табылатын ұйымдардағы
мүшелік құқығы.
- өмірге және денсаулыққа келтірілген зиянның ... ... ... ... ... ... мен ... енбек және әлеуметтік қамсыздандыру туралы заң ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... оның ... мен
наградталуы туралы құжаттары сақтау және экспонат ретiнде көрсету үшiн
мұражайларға берiлуi мүмкiн.
Егер ... ... ... ... жоқ ... оның ... ... туралы құжаттары Қазақстан Республикасының Президентiне
қайтарылады [10]. Адамдардың жеке ... ... ... ... ... жерлердi ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiрумен, сондай-
ақ осы өнiмдi ұқсатумен және ... ... ... отбасылық-еңбек
бiрлестiгi шаруа (фермер) қожалығы деп ... және ... ... мүлкi және жер учаскесiне құқығы Қазақстан Республикасының
азаматтық заңдарында көзделген тәртiппен мұраға алынады.
Қару жараққа ... ... ... ... азаматтық
қарудың иесi қайтыс болған жағдайда отбасы мүшелерi бiр айлық мерзiмде бұл
қаруды қайта ... ... ... ... ... мiндеттi немесе
олар оны азаматтық қаруды сатып алуға iшкi ... ... ... ... ... ... тиiс. ... қалдыру, сыйға тарту Қазақстан
Республикасының азаматтық ... ... ... ... ... саясаттың өзгеруі мұрагерлік құқықтың
нормаларына ... ... ... ... 1997ж. 20- ... ... ... қамтамасыз ету туралы» ... 4- ... ... ... ... міндетті және
ерікті түрлері ... ... ... ... 28 ... ... ... жинақтаушы зейнетақы корларынан зейнетакы төлемдерін
алатын тұлға, салымшының ... ... ие ... ... 25- баптың 3- тармағына және 28- ... 1- ... ... ... ... жинақты алушысы қайтыс болған жағдайда,
бекітілген тәртіпте мұра ... ... ... ... ҚР
Азаматтық кодексінің 1040- бабының ... ... ... ... ... тек ... ... қорынан зейнетақыны
төлеу бойынша мелекеттік орталықтан жүзеге ... ... өз ... ... төлемдер ғана мұраның құрамына
кіреді. Қалған ақшалай каржы мұра ... ... ... байланысты емес өзіндік мүліктік емес құқықтар Қ Р ... ... ... бойынша (ҚР АК-ң 854, 852 б; 1-т) ... мен ... ... ... мен ... ... Еңбек шартынан ... ... мен ... ... ... аяқталады және мүлік құрамына кірмейді;
кооперативтік ... ... ... азаматтың мүшелік құқығы
мұраға берілмейді; тұрғын-үй құрылыс ... ... ... ... ... [13].
АК 1039-бабына сәйкес мұрагерлік өсиет және заң ... ... Заң ... мұрагерлік өсиет болмаған немесе мұраның
тағдырын толық анықталмаған және де ... ... заңи ... орын ... ... ғана емес, сонымен қатар заң бойынша мұрагерлік
болу үшін, заңда ... заңи ... ... ... ... ... ... үшін кем дегенде фактілердің екеуі ... ... ... ... заң ... ... болуы қажет Екіншіден, мұраның ашылуы қажет. ... ... ... мұрагерлік кезінде мұрагерлікке шақырылған
тұлғаны мұра қалдырушы өз ... ... ... ... мұра ... ... ... заң бойынша ... алу ... ... ... сонымен қатар ешкімге ештеңе
мұраға қалдырмауға ... бар. ... ... мұра ... ... да, ... ... мемлекетке немесе бақа әлеуметтік
мақсатқа кететінін білуі қажет.
Мұра ... ... ... ... ... ... Бұл ... жағдайлар актісінің жазбасында орын алады. Мұраны ашылу
мерзімі мұра ... ... ... ... ал оны өлді ... - егерде сот шешімінде ... күн ... ... деп ... туралы сот шешімі күшіне енген күн ... ... ... ... ... өте ... тәжірбиелік
мағынаға ие, ... ... ... ... ... ... болуын, мұраны қабылдау және бас тарту ... ... [15, 305]. ... ... ... жоқ ... Бұл жерде нотариустар мен өсиетті орындаушылар оларды табу және
мұрагерлікке қатыстыруға байланысты шараларды жүзеге асыруы тиіс [16, ... ... ... ... ... мұра ... ... болған
күні танылады. Осыған байланысты ... ... ... бірақ
бір күнде қайтыс болған тұлғалар, бір ... өлді деп ... да ... бір- бірінің өлімінен кейін ... ... ... ... ... өте маңызды рөль
атқарады ... ... ... тек мұра ашылу ... ... ... ... ... ... 1042-бабына сәйкес
мұранын ашылған уақыты - мұра қалдырушы қайтыс болған күні болып ... ... егер ... ... бірі ... ... азаматтардың өлімі
бір күнде, бірақ тәуліктің әр уақытында болса, онда олар ... ... бола ... ... ... ... мұра ашылады.
Мысалы, ерлі-зайыпты адам бір күнде автомобиль апатынан кайтыс болды.
Біреуінің артында ата-аналары, ал екіншісінің ... ... мен ... Бұл ... ... ие болатын мұрагерлер біріншіден ата-анасы,
екіншіден, ағасы мен апасы болып табылады да, мұраға ие болу заң ... ... ... ... ... ... ... болды делік, баласы өлгеннен
кейін 9 сағаттан кейін ауруханада шешесі қайтыс болды. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... қүқық туралы куәлік
беру нотариаттың негізгі қызметі болғандықтан, де екі ... ... ... ... ... беріледі.
Бұл жағдайда нотариус екі адамды бір күнде қайтыс болған деп ... ... ... ие болу қүқығы ... ... ... аударады.
Мұраның ашылған уақыты жергілікті ... хал ... ... ... ... ... берген куәлігі мен Қазакстан
Республикасы «Неке және отбасы» ... ... сай, ... ... ... болу ... ... өлген адаммен бірге түрған адамдар,
ал, ондай адамдар болмаған жағдайда ... ... ... ... ... адам ... ... жердегі мекеменің
әкімшілігі немесе өлікті тапқан ішкі істер органы жазбаша немесе ауызша
түрде хабарлайды.
Қайтыс болу ... ... жеті ... ... ал, ... ... өзін-өзі өлтірсе, жазатайым жағдайдан өлсе, сондай-ақ,
өлік табылған жағдайда өлген немесе өлік ... ... бес ... ... ... мұра ... ... күні Қазақстан Республикасының Азаматтық
Істер жүргізу Кодексінің 244-бап 3 ... ... ... ... ... ... ... мұраның ашылған күні мұра қалдырушының
өлген күні болып есептеледі.
Қазақстан Республикасының Азаматтык Кодексінін 31-бабына сәйкес, ... ... ... ол ... үш жыл бойы ... ... ... ол өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза ... ... ... ... ... алты ай бойы хабар-ошарсыз
жоғалып кетсе, мүдделі адамдардың арызы бойынша сот оны өлді деп жариялауы
мүмкін.
Ал, егер соғыс ... ... ... ... кеткен
әскери қызметші немесе өзге адам соғыс қимылдары аяқталған күннен ... екі жыл ... ... өлді деп жариялауы мүмкің.
Өлді деп жариялау туралы сот ... ... ... ... күн өлді ... адамның өлген күні болып есептеледі.
Адамды өлді деп жариялау туралы заңды күшіне енген сот ... ... хал ... жазу ... оның ... ... ... азамат шалғайдағы ауылда түрады. Оның ешкімге жүғымы жоқ
және өзінің туысқандары мен көрші-қолаңдарымен араласпайтын, әрі ... ... ... ... ол туралы ешкім ештеңе естімеген, ештеңе
білмеген.
Ол өзі туған ұлына ең ... ... 2006 жылы ... 2010 жылы ... оның ұлы ... ауылына келіп, мұнда көп уақыттан бері адам
түрмағанын байқады. Бірақ әкесінің төлқұжаты, барлық құжаттары мен ... ... ... Мұнсыз оның алыс сапарға кетуі мүмкін емес. Сондықтан ол
әкесін іздей бастады, бірақ ешқандай дерек табылмады.
Көрші ауылдың түрғындары оны ... үш ... ... ... ... және ол туралы ештеңе естімегендері аныкталды. Ұлы ... ... ... өлді деп ... ... өтінді.
Бұл туралы шешім 2011 жылдың 11 қаңтарында қабылданып, әкесін сот өлді
деп жариялады және Бұл шешім 21 каңтар күні күшіне ... ... өлді деп ... шешімінің негізінде осы адамның
өлгені туралы азаматтық хал актілерін жазатын ... ... ... сот ... ... енген күннен, яғни 21 қаңтар 2011 жылдан ... де, оған ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексінің 31-бабының 3 тармағына
мысал келтірсек: 2008 жылдың ... ... ... қатты нөсер болып, соңы
су тасқынына айналды. Дәл осы күні кеңшардың ... отар ... ... хабар-ошарсыз кетті.
Алты ай өткесін ұлы сотқа әкесі хабар-ошарсыз кетуіне байланысты өлді
деп тану туралы арыз берді. Сот 15 қаңтар 2009 ... ... ... ... деп ... Республикасы Азаматтық Кодексінің 32-бабына сәйкес, өлді деп
жариялаған адам тірі оралған немесе оның түрған жері мәлім ... ... ... ... күшін жояды. Азамат өзінің қай ... ... ... ... ... өлді деп жариялағаннан
кейін сол адамға тегін көшіп, сақталып қалған мүлік қайтарып беруді талап
ете ... өлді деп ... ... ... оның ... ... үшінші бір
адамдарға беріп, олардың мүліктің сатып алу бағасын адам тірі оралған кезге
дейін толық төлемеген болса, ... ... ... ету ... ... ... ... қүқықта мұраның ашылған жерін ... ... ... жері - мұра ... соңғы түпкілікті түрған жері, ал
егер түпкілікті түрағы белгісіз болған жағдайда, мүліктің ... ... ... ... жері - ... ... жері деп танылады.
Азамат түрақты немесе көбінесе түратын елді мекені оның түрғылықты жері
деп табылып, ал 14 ... ... ... ... ... түрғылықты жері олардың ... ... ... ... ... жері болып саналады.
Мұра қалдырушының түрақты мекен-жайынан уақытша кетуіне байланысты:
мысалы, әскери қызметіне,оқуға, ... ... ... ... ... орналасуына, бас бостандығынан айыру орнына қамалуына
байланысты және тағы басқа да ... ... ... жері ... ... ... ... есептеледі.
Мұраның ашылған жері мұраны қалдырушының түпкілікті түрағымен сәйкес
келуі мүмкін,егер мұраны қалдырушы уақытша ... ... ... ... ... түрақ мұраның ашылған жері болып танылады.
Мысалы, азамат 2010 жылы Алматы ... ... ... мұрагерлік құқық туралы куәлік беруге арыз жасады. Оның ... үлы ... ... ... азаматтық борышын өтеп жүрген, ал
оның түрақты ... ... ... ... ... нотариуспен қайтыс
болған үлының мұралық мүлкіне мұрагерлік күқық туралы куәлік берілді.
Мұралық мүлік әр қалада болса, мысалы, мұраға кіретін ... ... ... ал ... үй ... ... ... онда мұраның
ашылған жері мүліктің негізгі ... ... ... сонда болып
табылады.
Егер түрғын үйдің бағасы теңге жиынтығынан мөлшері көп болса, онда
мұраның ... жері ... ... ... үй ... ... ... оның соңғы түпкілікті түрағы болып табылады.
Жоғарыдағы ... ... ... ... өтеу ... ... оқыған уақыттарында түрғын үйді пайдалану қүқығы сақталады.
Сондықтан, Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің ... ... ... ... үйі бар жер ұдайы түрағы болып табылады.
Егер ... ... ... ... онда ... ашылған жері Қазақстан
территориясында мүліктің түрған жері болып табылады.
Азамат әскери борышын өтеп ... ... ... ... ... азаматтың атына жазылған ВАЗ-2203 маркалы жеңіл автокөлігі болған.
Азаматтың жұбайының атына нотариалдық ... ... ... ... ... азамат бас бостандығынан айырылып, бас бостандығынан айыра-тын
орындарда отырған болса және сол ... ... ... ... онда ... жері болып, сол азаматтың соңғы түпкілікті түрағы болып есептеледі.
Ал, егер мұра қалдырушы ... ... ... ... онда ... жері - карттар үйі түрған елді мекен болып табылады.
Мұрагердің жазбаша ... ... мұра ... ... ... ... мұрагерлік қүқық туралы куәліктер береді. ... ... одан бас ... ... ... ... жөніндегі куәлікті беру туралы арыздар жазбаша түрде жасалуға тиіс.
Мұраның ашылған жері түрғын орнының анықтамасы бойынша дәлел-денеді. Ол
үшін мынадай қүжаттар ... ... ... ... бюросынан
анықтама, әскери комиссариаттың анықтамасы, мұра қалдырушының өлімі туралы
хал ... ... ... ... ... ... Бұл ... болған адамның соңғы түпкілікті түрағы төлқүжат ... ... ... АК-ң ... ... егерде бірінен кейін бірі ... ... бір ... ... болса, онда бір уақытта ... ... және ... ... ... ... ... шақырылады.
Мұраны қабылдау құқығын мұралыққа алу ... ... да ... ... ... рөль ... яғни ... тілде «мұрагерлік
трансмиссия» деп аталатын сұрақтар болып табылады.
Егер де мұрагер мұра ... ... ... ... ... бас тартуға үлгермей қайтыс болған болса , онда ... ... ... ... ... ... құқық
қолданушылықты жүзеге асыруға құқылы. Бұл ... мұра ... ... ... ... бас тарту сияқты ... ... ... ... мұра ... заң ... және өсиет
бойынша мұрагерлікте ... ... ... орны ... мұра ... соңғы мекен- жайы
танылады, егерде ол белгісіз ... онда ... ... ... оның көп ... ... жер ... [6].
Мұраның ашылу орнын анықтау маңызды тәжірбиелік ... ие ... Бұны білу ... істі қандай нотариалдық кеңсе
рәсімдей алады, және де ... ... ... ... ... мемлекеттің мүддесіне қатысты ... ... ... ... ... ... қолданады деген
сұрақтарды шешуде көмектеседі. Мұра қайтыс болған ... ... ... ... ашылады. Мұраның ашылу орны мен ... ... ... ... келмейді. Бұндай сәйкессіздік, ... ... ... ... нотариалдық тәртіпте қайтыс ... ... орын ... ... ... темір жолда, аурухана
ғимаратында қайтыс болса, егерде мұра ... ... ... іс
сапарда немесе демалыс уақытында демалыс үйінде және тағы ... ... ... да мұра ... ... ... мен мұра ... орынның сәйкессіздігі көрініс алған болуы
мүмкін. Азаматтық ... ... ... мұра ... ашылу мен мұра ... ... ... ... ... ... тұрған және жұмыс ... ... ... ... реттелуінің ыңғайлылығын көрсетеді.
Мұраның ашылу орны ... ... ... ... ... Негізінен мұра азаматтың тұрғылықты ... ... ... ... ... алу ... ... тобын анықтау үшін, мұраны қабылдау немесе мұрадан ... ... үшін ... өзгеде мұрагерлік құқықтарды
рәсімдеуге бағытталған әрекеттер жасау үшін өте ... ... бар ма, жоқ па, және де ... ... болса, оның
мазмұнына ... ... ... жағдайда тек заңды юридикалық
фактілер болғанда ғана жүзеге асырылады [17,42].
Өсиет ... ... біз осы ... ... бөлімінде
толығымен қарастырамыз.
Сонымен қатар, авторлық құқықтың және (немесе) сабақтас құқықтардың
объектілері нақтыланбай, ... ... ... ... мүліктік
(айрықша) құқықтарының заң бойынша немесе өсиетпен бірнеше мұрагерге ... ... ... және ... сабақтас құқықтардың
объектілеріне бірлесіп қолдану құқығы пайда болғанын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... бірде біреуі туындыны пайдалануға
тыйым салуға құқылы емес. Туындыны пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... ... [18].
Коммерциялық емес заңды тұлғалар туралы заңға сәйкес, бiр жеке ... жеке ... - бiр ... ... ... ... ... есебiнен құрған қоры жеке қор деп танылады. Жеке қор, сондай-ақ
жеке адамның нотариалды куәландырылған өсиетi ... да ... ... ... мүлкi жеке тұлғадан (құрылтайшыдан) немесе жеке тұлғалардан
- бiр отбасы мүшелерiнен (құрылтайшылардан) бiр жолғы және (немесе) тұрақты
түсетiн түсiмдер есебiнен, ... ... ... ... және жеке ... мақсаттарына сай келетiн басқа да көздерден құралады ... ... ... 2003 ... 4 ... № 661
«Жинақтаушы зейнетақы қорларынан мiндеттi зейнетақы жарналарының, ерiктi
кәсiптiк ... ... ... ... ... жинақтарынан
төленетiн зейнетақы төлемдерiн жүзеге асыру» ережесіне сәйкес, алушы қайтыс
болған жағдайда жинақтаушы зейнетақы қорына ... ... ... ... ... ... ... немесе жерлейтiн адам
жерлеуге арналған ... ... алу ... ... ... туралы өтiнiш;
-қайтыс болған алушының отбасы мүшесiнiң немесе жерлеген адамның жеке
басын куәландыратын ... ... және көз ... үшiн құжаттың
түпнұсқасы немесе оның нотариалды куәландырылған көшiрмесi;
-алушының ... ... ... ... ... куәландырылған
көшiрмесi;
Б) қайтыс болған алушының зейнетақы жинақтарын мұрагерлерi алуы үшін:
Қосымша зейнетақы төлемдерiн тағайындау туралы өтiнiш;
мұрагердiң жеке ... ... ... көшiрмесi және көз жеткiзу
үшiн құжаттың түпнұсқасы немесе оның нотариалды куәландырылған көшiрмесi;
алушының қайтыс болғаны ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқасы немесе нотариалды
куәландырылған көшірмесі не мұра ... бөлу ... ... ... ... куәландырылған көшірмесі, заңды күшіне енген сот шешімі
ұсынылады[20] .
Авторлық және сабақтас ... ... ... сәйкес, егер орындаушы
қуғын-сүргiнге ұшырап, қайтыс болғаннан кейiн ақталған жағдайда, осы бапта
көзделген құқықтарды қорғау ... ол ... ... ... ... ... бастап күшiне енедi.
Орындаушылықты, қойылымды, фонограмманы, эфирлiк немесе кәбiлдiк хабар
тарату ұйымдарының хабарларын пайдалануға ... ету және ... ... ... ... алу құқығы орындаушының, фонограмма
жасаушының, эфирлiк немесе кабельдiк хабар ... ... ... ... ... ... ... ауысады [21].
Ауылшаруашылық серіктестіктері және олардың қауымдастықтары (одақтары)
туралы» 2000 жылғы 25 желтоқсандағы № 133-II ... ... ... жеке тұлғаның мұрагерлерi, егер серiктестiктiң жарғысында өзгеше
көзделмесе, өтініш ... ... ... ... иемденуге хақылы.
Мұндай тұлғалар серiктестiктiң кәсiби бағыты бойынша ауыл шаруашылық тауар
өндiрушiлерi болып табылса, олар мүше ... ... ... [22].
Жер кодексіне сәйкес, жер пайдалану құқығының әмбебап ... ... ... заң ... ... ие болу ... немесе
заңды тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда құқық мирасқорында жер пайдалану
құқығының туындауын бiлдiредi. Жер учаскесiне ұзақ ... ... ... ... бap азамат қайтыс болған жағдайда, жер пайдалану ... ... ... ... ... ... ... уақытша жер пайдалану шартында өзгеше көзделмесе, ... ... жер ... ... да осындай тәртiппен мұраға қалдырылады.
Жалпы мұрагерлік объектілері болып табылатын мүлікке менші құқығының
ережелері қолданылады және мåíøiê äåãåíiìiçäiң өçi ... ... ... ... ìåí ...... әði èåëåíóäi áiëäiðåäi. Îë
òàðèõè қîғàìíûң iøêi àéқûíäàóû àðқûëû ïàéäà áîëàäû.
Ñîíûìåí, ìåíøiê ... ... ... ... îíûң өçi ... ... îðàé ... àñàäû, äåìåê, îíû ìåíøiêòåíãåí ñîң өíäiðiñ
áàðûñûíäà ïàéäàëàíûï, îғàí áèëiê åòiëåäi. ... ... ... íîðìàëàðûìåí ðåòòåëiï, ìåíøiê құқûғûíà àéíàëàäû.
Барлық тарихи деректемелер мåíøiêòiң ýêîíîìèêàëûқ ñàíàòûí ұғûíóäûң
íåãiçi XIX ғàñûðäàғû ғûëûìè ... ... ... îé ìåíøiê қîғàìäà,
òåê ìåìëåêåò ұéûìäàñòûðғàí қîғàìäà ғàíà áîëàäû äåãåíãå ... ... çàò òà ... ... òå ... Áұë- áåëãiëi áið ýêîíìèêàëûқ қàòûíàñ.
Ìåíøiê äåãåíiìiç òàðèõè қàëûïòàñқàí, áåëãiëi áið қîғàìäûқ қàòûíàñ. ... ... ... ... ... құқûқòàíó äîêòðèíàñû ìåí îòàíäûқ çàң ғûëûìû ìåíøiê құқûғûí
îáúåêòèâòi æàғäàéäàғû ìåíøiê құқûғû æәíå ... ... ... äåï ... èãiëiêòåðäi èåëåíó, ïàéäàëàíó æәíå áèëiê åòóãå áàéëàíûñòû
қîғàìäûқ қàòûíàñòàðäû ðåòòåéòií àçàìàòòûқ құқûқ ... ... ... ìåí ... äà ... íîðìàòèâòiê құæàòòàð) әңãiìå áîëғàíäà – øûí
ìәíiíäå îáúåêòèâòiê ìàғûíàäàғû ìåíøiê құқûғû, ÿғíè ... ... ... ... ... ... êөðåìiç (ìûñàëû, ÀÊ-òiң 188-
276-áàïòàðû). Ìåíøiê құқûғûíûң îáúåêòèâòiê ... ... ... èåñi өç ... áîéûíøà өçiíå òèåñiëi ìүëiêòi ïàéäàëàíóûíà æәíå îғàí
áèëiê åòóãå құқûëû åêåíäiãií, ÿғíè ñàòó-ñàòûï àëó, ... áåðó æәíå ... ... çàңäûқ ôàêòiëåðäi æүçåãå àñûðà àëàòûíäûғûí әңãiìå åòêåíiìiçäå
ìåíøiê құқûғûíûң ñóáúåêòèâòiê æàғûíà òàï áîëàìûç (ÀÊ-òiң 188-áàáû).
Қабылданған заңнамаға сәйкес, мåíøiê құқûғû ...... ... ... ... æәíå қîðғàëàòûí өçiíå òèåñiëi ìүëiêòi өç
қàëàóûíøà èåëåíó, ïàéäàëàíó æәíå îғàí ... åòó ... Áұë ... äәë әði ... ... ... ... Өéòêåíi, ñóáúåêòiãå
«òèåñiëi» äåãåí ñөçáåí øåêòåëiï қàëìàé, ìүëiêòåðiíå өç қàëàóûíøà èåëåíó,
ïàéäàëàíó æәíå ... åòó ... ... ... ... ... ìåíøiêòiң құқûқòûқ қàòûíàñòàðû àäàìíûң åðêi áîéûíøà
қàëûïòàñàäû, îғàí қàòûñóøûëàðäûң ñàíàñûíàí æәíå ûðқûíàí ïàéäà áîëàäû.
Ìåíøiê құқûғûíà áåðiëãåí ... ... ... ... ñóáúåêòiíiң
ìүëiêêå çàңғà ñәéêåñ áèëiê åòói, îíû өçiíiң қàëàóûíøà ïàéäàëàíóû äåï òүñiíó
êåðåê. ßғíè ... ... ... åòói ... æәíå îғàí òîëûқ
құқûëû. Îñûíäàé үñòåìäiêêå қîë ... ... ... èåñi ... òàáèғàò
áåðãåí қàñèåòòåðiíiңáәðií ïàéäàëàíûï, îíû өçãåðòóãå, өңäåóãå, áèëiê åòóãå,
òiïòi áөòåí áiðåóãå áåðóãå, ... ... ... құқû áàð. ... çàң
àðқûëû үñòåìäiêòi òàíó çàң құæàòòàðûíäà êөðñåòiëãåí øåêòå æүçåãå àñàäû,
өéòêåíi, çàòқà үñòåìäiêòi ... ... ... åðêiíäiãiíå áåëãiëi áið
äәðåæåäå ûқïàëûí òèãiçåäi. Äåìåê, çàòқà ... ... ... ... áîëóû
ìүìêií åìåñ. Ñîíäûқòàí äà Àçàìàòòûқ êîäåêñòiң 188-áàáûíäàғû ìåíøiê құқûғûí
øåêòåó ìұíäàé ... ... ... ... ñîë ñåáåïòi äå òұëғàíûң
өç èåëiãiíäåãi çàòòû èåëåíó, ... æәíå ... åòó ... çàң ... ... ... ... әðòүðëi құқûқòûқ òәñiëäåðìåí
æүçåãå àñûðóғà áîëàäû.
1.2 Мұрагерлік қатынастарының элементтері
Мұрагерлік қатынастарының элементтері аталған қатынас субъектілері және
объектілермен ... ... ... оның ... жеке ... ... ... мүлік құрамына жатады.
Заң бойынша азаматтардың меншік күқығының объектілері: интеллек-туалдық
және материалдық қызмет өнімдері, ... ... ... ... ... тұрғын үйлер, пәтер, саяжай, бау-бақша,
өндірген өнім, одан алынған кіріс және ... да ... ... ... ... ... ... саяжай, гараж, өзге де мүліктерге
өзінің үлесті жарнасын толық өткізген ... үй ... ... сол мүлікті меншіктену құқығына ие болады.
Сонымен қатар, пәтерді жалдап алушы адам ... оның ... ... ... ... қүқығына ие болады. Егер ол азамат осы пәтерді сатып
алатын болса, онда ... өз ... ... ... ... ... ... қалдыруға және басқа да ... ... ... ... ... ... жеке ... құқығының объектілері
азаматтың мұрагерлік мүлкінің құрамына кіреді, ал азамат қайтыс болғаннан
кейін заң ... ... ... ие болу ... мен ... қарамастан, тұрмыстық үй
жиһаздары мен бұйымдары мұра қалдырушы ол өлгенге ... ... бір ... бірге тұрған мұрагерге көшеді. Үй жиһаздары мен бұйымдарына күнделікті
тұрмыста пайдаланатын заттар, ... ... ... ... кіреді.
Мұра қалдырушы азаматтың теңге, алтын, күміс, хрусталь бағалы металдар
мен қымбат тастар және ... ... ... ... ... кіріп, заң бойынша мұрагерлерге тең үлеспен бөлініп беріледі.
Ал, автомашина, ... және ... да ... ... ... ... меншігінде болып, сол адамның атына тіркелсе ғана мұрагерлік мүлік
болады.
Мүлiктiк игiлiктер мен құқықтарға (мүлiкке): заттар, ақша, оның ... ... ... ... ... ... шағармашылық
интеллектуалдық қызметтiң объектіге айналған нәтижелерi, фирмалық атаулар,
тауарлық белгiлер және ... ... өзге де ... ... және басқа да мүлiк жатады. ... ... ... мұра
қалдырушыға тиесілі болған жеке мүлiктiк емес ... мен ... ... емес ... ... ... ... мен абыройы,
игi атақ, автор болу құқығы, шығармаға қол ... ... және ... ... ... алады.
Ерлі-зайыптылардың неке кезінде жинаған салымдары, олардың ортақ
бірлескен ... ... ... ... ортақ бірлескен меншігінде мұра
қалдырушының үлесін бөліп шығару кезінде көзі тірі жұбайының ... ... ... қажет.
Мұрагерлер арасында мұрагерлік мүлікті өсиет бойынша бөлісу барлық
мүлік немесе оның ... ... ... ... ... мұраға
үлестерде қалдырылған жағдайларда болуы мүмкін.Мұрагерлік мүліктің ең көп
тарағаны - тұрғын үй. Егер мұралық мүліктің ... ... үй ... ... мұра ... жеке ... екені туралы құқық
белгілейтін құжатты, ... ... ... ... ... Сондай-ақ, тұрғын үй орналасқан жердегі мемлекеттік нотариалдық
кеңсесінің ... ... ... ... ... ... ... бар жоқтығын тексереді [23].
Àçàìàò өñèåò қàëäûðìàғàí æàғäàéäà, ìұðàãåðëiê çàң áîéûíøà æүðãiçiëåäi.
Çàң áîéûíøà ìұðàãåðëiê, ... ... ... ... ... ... äà ... Çàң áîéûíøà ìұðàãåðëiê æүðãiçiëåäi, åãåðäå өñèåò
æàðàìñûç äåï òàíûëñà. Ñîíûìåí қàòàð, ìұðàíû ... ... áàñ ... ... ... кезiнде, бiр жағынан, асырап алынған және оның
ұрпақтары және екiншi ... ... ... мен оның туыстары қандас
туыстарға теңестiрiледi.
Асырап алынғандар мен олардың ұрпақтары асырап алынушының ... ... оның ... да ... ... ... болғаннан кейiн заң ... ... ... алынушылардың ата-анасы мен оның басқа да қандас туыстары асырап
алынушы және оның ұрпақтары қайтыс болғаннан кейiн заң ... ... ... ... áàëà ... ... áîëñà, áàëàíûң
ìұðàãåðëiê құқûғû êåëåñi åðåæåëåðìåí àíûқòàëóû êåðåê. Ìұðà àøûëғàíғà äåéií
òàáèғè ... ... ... ... ... ... ... қîëäàíûëàäû. Àòàëғà ïðåçóìïöèÿ ìүääåëi òұëғàëàðìåí ìұðàғà
қàëäûðóøûíûң òàáèғè ұðûқòàíäûðóғà êåëiñiìiíiң ... ... ... ... ... ... ... Ñîíäûқòàí, ìұðà
àøûëғàííàí êåéií, òàáèғè ұðûқòàíäûðó íәòèæåñiíäå äүíèåãå êåëåãí áàëàíû
ìұðàãåðëåð ... ... ... ... қàéòûñ áîëғàí òұëғàíûң òàáèғè
ұðûқòàíäûðóғà êåëiñiìiíiң áîëғàíäûғûí äәëåëäåéòií äәëåëäåìåëåð áîëñà.
Àçàìàòòûқ çàңäàðûìûçäà êөðñåòiëãåí çàң ... ... ... ... ìұðàíû èåëåíó êåçåãi áîéûíøà øàқûðûëàòûí ìұðàãåðëåð
қàòàðûíà êiðìåéòií åңáåêêå қàáiëåòñiç ... åãåð ìұðà ... ... äåéií êåìiíäå áið æûë îíûң ... ... ... ... áiðãå òұðғàí – òұðìàғàíûíà ... îñû ... ... ... èåëåíåäi. Çàңäû ìұðàãåðëåð áîëғàí æàғäàéäà áұë
àäàìäàð ìұðàíûң әði êåòêåíäå òөðòòåí áið ... ... ... бойынша мұрагерлердiң әрбiр келесi кезегi ... ... ... ... мұрадан шеттеткен, олар мұраны қабылдамаған ... бас ... ... мұрагерлiк құқығын алады.
Мұрагерлердi мұрагерлiкке шақырудың кезектiлiгi туралы және олардың
мұрадағы үлестерiнiң ... ... ... мүдделi мұрагерлердiң мұра
ашылғаннан кейiн ... ... ... келiсiмiмен өзгертiлуi
мүмкін. Мұндай келiсiм оған қатыспайтын ... ... ... ... бар ... ... ... тиiс.
Ìұðàãåðëåðäiң àÿñû êөáåéãåí ñàéûí ìұðàãåðëiêòiң êåçåêòiëiãií ... ... ... ... ... òұëғàíûң áàëàëàðû, íåìåðåëåði, àòà-
àíàëàðû, æұáàéû, àғà-iíiëåði, àïà-ñiңiëiëåði, ... өãåé әêå ... ... ... ... ... æàðàìñûç òұëғàëàð.
Áұë òұëғàëàð çàң áîéûíøà ìұðàãåðëiêêå øàқûðûëàäû æәíå ìұðàãåðëåðäiң
әðáið êåëåñi êåçåãi ... ... ... ... ... îëàð
ìұðàäàí øåòòåòiлãåí æàғäàéäà íåìåñå îëàð ìұðàíû қàáûëäàìàғàí íå îäàí ... ... ... құқûғûí àëàäû [15].
Қàçàқñòàí Ðåñïóáëèêàñûíûң àçàìàòòûқ êîäåêñi çàң áîéûíøà ìұðàãåðëiêòiң
àëòû êåçåãií қàðàñòûðғàí болатын және ... ... бұл ... ... ... ... кезекке тоқталатын болсақ, Қàçàқñòàí
Рåñïóáþëèêàñûíûң ... ... 1061- ... ... çàң ... áiðiíøi êåçåãiíå ìұðà қàëäûðóøûíûң áàëàëàðû, ñîíûң iøiíäå ... ... ... òiði òóғàí áàëàëàðû, ... ... îë ... ... òiði ... áàëàëàëðû,ñîíäàé-àқ ìұðà қàëäûðóøûíûң æұáàéû ìåí
àòà-àíàñû æàòқûçûëàäû.
Æîғàðûäà, áiðiíøi êåçåêòå àòàëûï êåòêåí òóûñòàðû қàéòûñ ... ... ... ... äåï ... ... áîëғàí òұëғàíûң ìұðàãåðëåði ðåòiíäå áàëàëàðû ғàíà
қàðûñòûðûëñà, îíäà îëàð ìүëiêòi òåң ... ... Áұë ... ... êәìåëåòòiê æàñқà òîëäû ìà æîқ ïà, íåìåñå îë қàéòûñ áîëғàí òұëғàìåí
áiðãå ... ìà æîқ ïà îғàí ... ... ... ... ... қàëäûðóøûíûң áàëàëàðûíà àñûðàï àëûíғàí áàëàëàðû äà æàòàäû æәíå îë
өçiíåí òóғàí áàëàëàðғà òåңåñòiðiëåäi.
Қàéòûñ áîëғàí òұëғàìåí àñûðàï ... ... áið ... òұðғàí
òұëғàëàðäà ìұðàãåðëiêòåí өç үëåñòåðií àëóäû òàëàï åòåäi.
Åãåð ... ... àëó ... îíäà îë ... ... ... àëó ... ìåí àñûðàï àëóäûң çàңäûëûғû îòáàñû çàңäàðûìåí
ðåòòåëåäi.
Ñîíûìåí ... çàң ... ... ... êåçåãiíå ìұðà
қàëäûðóøûíûң æұáàéû æàòқûçûëàäû. Æұáàéëàðäûң áið-áiðiíiң ìүëêiíå ìұðàãåð
áîëó құқûғû íåêå ... ... ... ... àñûðûëàäû. Åãåð äå,
åðëi-çàéûïòûëàð çàңäû íåêåäå ... îíäà ... ... ìұðàãåðëiê
құқûққàòûíàñòàð òóûíäàìàéäû.
Àæûðàñó òóðàëû ñîòòûң øåøiìi åðëi-çàéûïòûëàðäûң áiðåóiìåí òiðêåëãåí
æàғäàéäà êүøiíå åíåäi.
Ìұðà àëó êåçiíäåãi ... ... ... ... ... ... ... çàңғà ñәéêåñ òèåñiëi ìұðàãåðëiê құқûқòûң ìұðà
қàëäûðóøûìåí íåêåгå òұðó ... ... îíûң ... äà ... îíûң ... ìүëiêòiң íåêåäå òұðғàíäà áiðãå òàïқàí áөëiãiíå
ìåíøiê құқûғûíà қàòûñû æîқ.
Ñîíäàé-àқ, åãåð ìұðà қàëäûðóøûìåí íåêå ìұðà àøûëғàíғà ...... æәíå ... ìұðà ... ... ... áåñ ... æûë áөëåê òұðғàíû äәëåëäåíñå, ñîò øåøiìiìåí åðëi-çàéûïòûëàð çàң áîéûíøà
ìұðàãåðëiêòåí øåòòåòiëói ìүìêií.
Кåéáið æàғäàéëàðäà ... ... äå ... ... åêåóií äå ìұðàãåðëiêêå øàқûðó үøií îëàðäûң àðàñûíäàғû құқûқòûқ
áàéëàíûñòû áåêiòóiìiç êåðåê. Êөáiíåñå áàëàñûíàí ... ... ... èå ... Àë, ... ... ... åãåð äå àíàñûìåí áið
íåêåäå òұðñà íåìåñå çàңäà êөðñåòiëãåí òәðòiïêå ñàé ... ... ... ... ... ... áîëó құқûғûí åêiíøi êåçåêòå òåң үëåñïåí ... ... ... ... ìåí àïà-ñiңiëiëåði, ñîíäàé-àқ
îíûң ... ... äà, ... ... æà ... ìåí әæåñi àëàäû. Îëàð äà
òåңäåé үëåñïåí ìұðàãåðëiê ... èå ... ... åãåð áiðiíøi êåçåêòåãi
ìұðàãåðëåð æîқ áîëғàí áîëñà íåìåñå îëàð ìұðàäàí áàñ ... ... ... ... ìåí àïà- ... ... қàíäû òóûñқàí
áîëìàóûíà қàðàìàñòàí, ìұðàãåðëiêêå èå áîëàäû. Êåéáið æàғäàéëàðäà өêië àғà-
iíiëåði íåìåñå өêië ... ... äà ... ... áàëàëàðäûң
îðтàқ әêå-øåøåøñi áîëìàғàíäûқòàí, îëàð ìұðàãåðëiê ìүëiêêå èå áîëà àëìàéäû.
Çàң áîéûíøà ìұðàãåðëåðäiң åêiíøi êåçåãií îíûң әêåñi æàғûíàí äà, ... äà ... ... äà ... ìåí әæåñi àëàäû. Àíàñû æàғûíàí àòàñû ìåí
әæåñi áàðëûқ æàғäàéäà ìұðàãåðëiêêå èå ... Àë, îíûң ... ... ... ... ìұðàãåðëiê ìүëiêêå èå áîëó үøií ... ... ... àíûқòàï àëó қàæåò.
Åãåð åêiíøi êåçåêòåãi ìұðàãåðëåð áîëìàñà íåìåñå îëàð ìұðàíû қàáûëäàóäàí
áàñ òàðòñà, ìұðàãåðëiêêå үøiíøi êåçåêòåãi ìұðàãåðëåð ... ... ... ... ... çàң áîéûíøà ìұðàãåð áîëó
құқûғûí үøiíøi êåçåêòå òåң үëåñïåí ìұðà қàëäûðóøûíûң òóғàí ... ... ... íåìåðå àғàëàðû ìåí àïàëàðû àëàäû. Ìàðқұììåí áiðãå ... ... ìұðà ... ... ... ... ìåí ... ìұðàãåðëiê
ìүëiêêå òåңäåé үëåñêå èå áîëàäû.
Áұðûíғû 1963 ... ... ÀÊ-í ... ... ... ... ... åòiï æүðãåí êîäåêñ ìұðàãåðëåð қàòàðûíà
òóғàí íåìåðå àғàëàðû ìåí àïàëàðûí ... ... îñû ... çàң òîëûққàíäû æәíå òîëûққàíäû åìåñ àғàëàð ìåí ... ... ... мен ... ... негізгі үш кезектен кейін
кейінгі кезек ұғымы қолданылады. ... ... ... çàң ... áîëó ... ... ... ìұðà қàëäûðóøûíûң àëòûíøû àòàғà
äåéiíãiëåðií қîñà àëғàíäà, ... ... ... Áұë ... ... íåғұðëûì æақын òóûñòàð òóûñòûқòûң ... ... ... ... øåòòåòåäi. Òóûñòûқòûң äәðåæåñiíiң æàқûíäûғû îðòàқ
àòà-áàáàñûíàí òóó ñàíû íåãiçiíäå àíûқòàëàäû. ... ... êåëó áið ... äåï ... [25,11]. Îëàð ... ... òóûñòàð áîëìàғàí
æàғäàéäà íåìåñå îëàð áàñ òàðòқàí ... ... ... Òөðòiíøi
êåçåêòåãi ìұðàãåðëåð òåң үëåñïåí ìұðàãåð áîëà àëäû.
Òөðòiíøi êåçåêòåãi ìұðàãåðëiêòi ... ... ... åêi ... åêåíií åñêåðóiìiç êåðåê. Îëàð òiêå æәíãå æàíàìà äåï áөëiíåäi.
Åãåð òөðòiíøi êåçåêòåãi ìұðàãåðëåð áîëìàñà íå áîëìàñà îëàð áàñ ... ... ... ... ... ... ... ìұðàãåð
áîëó құқûғûí, åãåð ìұðà қàëäûðóøûìåí áið îòáàñûíäà êåìiíäå îí æûë áiðãå
òұðñà, òåң үëåñïåí îíûң ... ... ìåí ... өãåé ... àëàäû.
Æîғàðûäà îí æûë ìåðçiì äåï қàòàң åðåæåíiң ... ... ... ... æәíå өãåé ... ìåí ... қàëäûðóøû àðàñûíäà åøқàíäàé òóûñòûқ
қàòûíàñòàðûíûң áîëìàóûíàí òóûíäàғàí åðåæå.
Ñîңғû àëòûíøû ... ... áîëó ... ... ... ... ... àäàìäàð àëäû.
Қàçàқñòàí Ðåñïóáþëèêàñû Æîғàðғû Ñîòû Ïëåíóìûíûң «Ìұðàãåðëiê æөíiíäåãi
çàңäàðäû ñîòòàðäûң қîëäàíóûíäàғû êåéáið ìәñåëåëåð òóðàлû» қàóëûñûíà ñәéêåñ,
қàéòûñ áîëғàí ... îë ... ... ... æәíå ... ... òұðғàí
êåìiíäå áið æûë áîéûíøà қàðàóûíäà áîëғàí åңáåêêå қàáiëåòñiç àäàìäàð ... ... ... ... ... ... åëó ... æàñòàí àñқàí әéåëäåð ìåí àëïûñ үø æàñòàí
àñқàí åðêåêòåðäi, 1,2, òîïòàғû ìүãåäåêòåðäi, îëàðғà қàðòòûғûíà ... ... ... ... ... ... ... îí ñåãiç æàñқà òîëìàғàí ... àë îí ... æәíå æàñû îäàí ... ... ... îқó ... ... îқó
îðûíäàðûíäàғû îқóû àÿқòàëғàíøà, áiðàқ әði êåòêåíäå æèûðìà үø ... ... ... ... ... æàòқûçóûíà áîëàòûíûí ... ... ... ... ... êåì ... áið æûë îíûң
àñûðàóûíäà áîëғàí íåìåñå îíûìåí áiðãå òұðғàí åңáåêêå қàáiëåòñiç àäàìäàð çàң
áîéûíøà ìұðàãåðëåð ... ... æәíå ... ... ... ... ... áiðãå ìұðàíû èåëåíåäi[14].
Àçàìàòòûқ çàңäàðûìûçäà êөðñåòiëãåí çàң áîéûíøà ... ... ... ìұðàíû èåëåíó êåçåãi áîéûíøà øàқûðûëàòûí ìұðàãåðëåð
қàòàðûíà ... ... ... ... åãåð ìұðà қàëäûðóøû қàéòûñ
áîëғàíғà ... ... áið æûë îíûң ... ... ... ... ... òұðғàí – òұðìàғàíûíà қàðàìàñòàí, îñû êåçåêòåãi
ìұðàãåðëåðiìåí áiðãå ìұðàíû èåëåíåäi. ... ... ... ... áұë
àäàìäàð ìұðàíûң әði êåòêåíäå òөðòòåí áið áөëiãií èåëåíå àëàäû.
Ñîíûìåí қàòàð, ìұðà қàëäûðóøûғà өñèåò åòó ... ... ... æàñû òîëìàғàí åíåìåñå åңáåêêå қàáiëåòñiç áàëàëàðû, îíûң iøiíäå
áàëà ғûï àëғàí áàëàëàðû, åңáåêêå қàáiëåòñiç åði ìåí ... ... ... ... ... äà ... ... çàң áîéûíøà ìұðàãåð
áîëғàíäà өçiíå òèåñiëi ìұðàíûң êåìiíäå ... ... èå ... ... çàң ... ... үëåñêå құқûғûí îíûң ìұðà қàëäûðóøûìåí
áiðãå òұðғàíûìåí æәíå øàðóàøûëûқòû áiðãå æүðãiçãåíiìåí ... äå ... ... ... áàð ... ... ... áåëãiëåíãåí
òәðòiïïåí қàáûëäàï àëìàñà, îíäà ìүëiê өñèåò қàëäûðғàí ìұðàãåðãå ... ... ... ... æåêå өçiìåí ғàíà áàéëàíûñòû, ñîíäûқòàí
ìұíäàé ìұðàãåð òèiñòi ìұðàñûí ... ... ... ... îíûңìiíäåòòi
үëåñ àëó құқûғû òðàíñìèññèÿ ðåòiíäå îíûң ìұðàãåðëåðiíå àóûñïàéäû.
Ìiíäåòòi үëåñ àëàòûí ìұðàãåðëåðäiң құқûғû ... ... ... ... òåê ìiíäåòòi үëåñ áөëiãi ғàíà ... äåï ... ... ... ... áàð ... үøií áåëãiëåíãåí êåç-êåëãåí
øåêòåóëåð ìåí ... òåê ... ... ... àñàòûí îғàí
êөøåòií áөëiãiíå қàòûñòû æàðàìäû áîëàäû.
Ìiíäåòòi үëåñòiң ìөëøåðií àíûқòàғàí êåçäå ñîòòàð ìұðà áîëûï ... ... îғàí үé ... ìåí áұéìäàðûí қîñқàíäà, өñåèò áîëìàғàí
êåçäå çàң áîéûíøà ... ... ... ... ... ... ... çàң áîéûíøà ìұðàãåðëiêòiң қàòàðûíà ұñûíó құқûғû áîéûíøà
øàқûðûëàòûí ìұðàãåðëåðäi æàòқûçóûìûçғà ... ... ... ... ... àðíàéû òàëàïòàð áîëғàí æàғäàéäà ғàíà æүçåãå àñûðûëàäû.
Àçàìàòòûқ êîäåêñiìiçãå ñәéêåñ, åãåð çàң ìұðàãåð ìұðà àøûëғàíғà ... ... ... ... ... îíûң үëåñi ұñûíó құқûғû áîéûíøà
îíûң ұðïàқòàðûíà àóûñàäû ... ... ... үëåñi çàң áîéûíøà ìұðàãåð ұñûíғàí òóûñòûғû
áiðäåé äәðåæåäåãi ұðïàқòàð àðàñûíäà òåң áөëiíåäi. Ìûñàëû, ìұðà қàëäûðóøûäàí
áұðûí îíûң ... ... ... îíäà ìұðàãåð ðåòiíäå ìұðà ... ... Îë өç ... ... ... ... àëàäû. Îëàð
çàң áîéûíøà ìұðàãåðëåðìåí òåң үëåñòå ìұðàғà èå áîëà ... ... ... ... ... ... áîéûíøà ұñûíó құқûғû
òûñòûқ äәðåæå øåêòåëìåé ... Àë, ... ... áîéûíøà ұñûíó
құқûғûí îíûң тóғàíã iíiëåði ìåí àғàëàðû ұñûíà îòûðûï, ìұðà ... íå ... ... íåìåðå àғàñûí íåìåñå àïàñûí ұñûíà îòûðûï, íåìåðå
àғà-iíiëåði ìåí àïà-ñiңiëiëåði àëàäû.
Ìұðà àøûëғàíғà ... áið æûë áîéû ìұðà ... ... ... ... ... үé æè¿àçäàðû ìåí áұéûìäàðûí ìұðà ғûï
àëó æөíiíäå áàñûì құқûққà èå ... Ìұðà ... ... ... ... ... ... áàð ìұðàãåðëåðäiң îðòàқ ìåíøiêòåãi ìүëiêòi
ìұðàãåðëiêêå àëó êåçiíäå àðòûқøûëûқ құқûғû ... ... ... ... ... ... ... ìұðàíû áөëóãå қàòûñàòûí áàñқà ìұðàãåðëåðäiң
ìүëiêòiê ìүääåëåði ñàқòàëóû òèiñ.
Ìұðàíû қàáûëäàғàí ìұðàãåð ìұðàíû áөëó òóðàëû ... ... ... ... ... Îë òåê ... áàñ òàðòóғà құқûëû. Ìұíäàé æàғäàéäà îë
өçiíå òèåñiëi ìұðà áөëiãí áàñқà ìұðàãåðëåðäiң áiðåóiíå ... ... ... ... ... ... íåìåñå åñêåðòóìåí ìұðàäàí áàñ
òàðòóғà áîëìàéäû. Ìұðàëûқ ìүëiêòi áөëãåíäå ìұðàíû ... ... ... ... ... ... çàòòàé áөëiíåäi. Àë,
òөòåíøå æàғäàéëàðäà ғàíà îë àқøàëàé òөëåììåí ... ... ... òұðғûí үéäi áөëãåí êåçäå, åãåð áөëіíåòií үéãå
ìұðàãåðëåðäiң үëåñi àçғàíòàé áîëñà, îíûң үñòiíå үéäi ... ... áұë ... үéäå òұðìàñà æәíå áàñқà ... ... ... ... ñîò îíûң үëåñiíå àқøàëàé òөëåì òөëåóãå қàëғàí ìұðàãåðëåðäi
ìiíäåòòåé àëàäû. ... ... ... ... ... ... ñîë ... ìåíøiê құқûғû æîéûëàäû.
Ìұðà қàëäûðóøûíûң қàéòûñ áîëàð àëäûíäàғû ... ... ... ... ... ... ... øûғûíäàðäû, ìұðàíû
қîðғàóғà, áàñқàðóғà, өñåèòòi îðûíäàóғà, ñîíäàé-àқ өñèåòòi ... ... ... ... ñûéàқû òөëåуге áàéëàíûñòû
øûғûíäàðäû өòåó òóðàëû òàëàïòàðîë ìұðàãåðëåð àðàñûíäà áөëiíãåíãå äåéií ... ... ... àøó ... ... құқûқòûқ қàòûíàñòàð òóûíäàéäû.
Ìұðàãåðëiê құқûқòûқ қàòûíàñòûң ìàçìұíûí өñèåò áîéûíøà íåìåñå çàң ... èå ... ... ... ... íå îäàí áàñ òàðòóғà
қàòûñòû құқûқòàðû òóûíäàéäû.
Ал, қазіргі енгізілген өзгерістерге сәйкес, заң ... ... ... бірінші кезекте мұра қалдырушының балалары, оның ішінде ол қайтыс
болғаннан кейін тірі туған балалары, ... мұра ... ... мен ата-анасы тең үлеспен алады.
Мұра қалдырушының немерелері мен олардың ұрпақтары ұсыну құқығы бойынша
мұра ... ... ... ... ... болмаса, заң бойынша мұрагер болу
құқығын екінші кезекте мұра қалдырушының бір әке, бір ... ... ... ... шешесі бөлек аға-інілері мен апа-қарындастары (сіңлілері),
сондай-ақ оның әкесі жағынан да, анасы жағынан да атасы мен ... - ... ... ... бір әке, бір шешеден туған және әкесі немесе шешесі
бөлек аға-інілері мен ... ... ... ... ... ... жиендері) мұраны ұсыну құқығы бойынша
алады.
Егер бірінші және екінші ... ... ... заң ... болу құқығын үшінші кезекте мұра қалдырушының әкесімен ... ... мен ... ... ... мен ... апалары тең үлеспен алады.
Мұра қалдырушының немере аға-інілері, апа-қарындастары ... ... ... ... алады.
 Егер бірінші, екінші және үшінші кезектегі мұрагерлер болмаса, заң
бойынша мұрагерлік ... мұра ... ... ... ... ... ... және бесінші туыстық
дәрежесіндегі туыстары алады.
Туыстық дәрежесі туыстарды бір-бірінен сатылап алшақтататын туу ... Мұра ... ... ... келуі бұл қатарға жатпайды.
Мұрагерлікке төртінші кезектегі мұрагерлер ретінде ... ... ... - мұра ... арғы ... мен әжелері;
бесінші кезектегі мұрагерлер ретінде төртінші туыстық дәрежесіндегі
туыстар - мұра қалдырушының туған ... ... ... ... ... жиеншарлары) және оның аталары мен
әжелерінің туған аға-інілері мен апа-қарындастары ... ... ... ... ... ... ... - мұра қалдырушының шөбере іні-қарындастарының, жиеншарларының
балалары, оның немере ... мен ... ... және оның екі ... ... ... мен ... балалары
шақырылады.
Егер алдыңғы кезектердегі мұрагерлер болмаса, заң ... ... ... ... мұра ... ... он жыл бір отбасында
тұрған мұра қалдырушының өгей әкесіне не өгей шешесіне еріп ... ... мен ... (сіңлілері), өгей ұлдары, өгей қыздары, өгей
әкесі және өгей шешесі шақырылады [6].
Мұра ... ... ... мұра ... бір мезгілде қайтыс
болған заңды мұрагердің үлесі ұсыну құқығы бойынша оның тиісті ... және ... ... тең ... ... ... ... мұра қалдырушымен бір мезгілде қайтыс
болған және мұра алу құқығын иелене ... ... ... ... ... ... болмайды.
 Егер мұра қалдырушымен бірге тұрғандығына ... ... мұра ... ... ... дейін кемінде бір жыл оның
асырауында ... заң ... ... ... мұраның ашылу күніне
дейін еңбекке жарамсыз ... ... ... ... ... тобына кірмейтін азаматтар заң бойынша осы ... ... және тең мұра ... тобына кірмейтін, бірақ мұраның ашылу күніне дейін ... ... ... және мұра ... ... ... ... кемінде
бір жыл оның асырауында болған және онымен бірге тұрған мұрагерлер мұрагер
болуға шақырылатын кезектегі мұрагерлермен бірге және тең мұра ... ... ... толмаған немесе еңбекке жарамсыз балалары,
сондай-ақ оның еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-анасы, өсиеттiң ... заң ... ... кезiнде олардың әрқайсысына тиесiлi
болатын үлестiң (мiндеттi ... ... ... ... ... ... құқығы бар мұрагер өсиет ... және ... ... ... ... барлығы, оның iшiнде әдеттегi үй жабдықтары мен
үй-iшi тұрмысында ұсталатын заттардан тұратын ... құны және ... ... ... ... бас ... ... мiндеттi
үлеске есептеледi.
Мұрадағы мiндеттi үлеске құқығы бар мұрагер үшiн өсиетте белгіленген
кез келген шектеулер мен ... ... ... мұраның мiндеттi үлесiнен
асатын бөлігіне қатысты ғана ... ... ... ... ... орай ... мұрагерлiк құқықтың
мұра қалдырушымен некеде тұру жағдайына байланысты оның басқа да ... оның ... ... ... ... ... тапқан бөлігіне
меншiк құқығына қатысы жоқ.
Егер мұра ... неке мұра ... ...... және ерлі-зайыптылардың мұра ашылғанға дейін ... ... ... тұрғандығы дәлелденсе, сот шешiмiмен ерлi-зайыптылар заң бойынша
мұрагерлiктен шеттетiлуi мүмкiн
Мынадай жағдайларда:
- егер сақтандыру шартында сақтандырылған сақтандырушы болмаса, ... ... да, ... ... ретінде белгіленбесе, сақтандырылған
адамның өлімі осындай шартта көзделген жағдай болып табылса;
- егер ... адам шарт ... ... төлемдерін алуға тиіс
адамның (пайда алушының) қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттерінен қайтыс
болса;
- егер ... адам ... ... аяқталған жинақтаушы
сақтандыру шарты бойынша өзіне тиесілі төлемдерді алып үлгермей қайтыс
болса;
- егер заң ... ... ... мен ... ... ... ... (әуе, теміржол, теңіз, ... су ... ... ... опат ... сақтандыру төлемдері
сақтандырылған адамның мұрагерлік мүлкі құрамына қосылады.
Егер заң актілерінде немесе шартта өзге ... ... ... адам ... болған жағдайда, оған қатысты жасалған мүліктік
сақтандыру шарты, сақтандыру объектісі ... ... ... оның құқықтары
мен міндеттері сақтандырушының келісімі бойынша оның мұрагерлеріне ауысады.
2 МҰРАГЕРЛІКТІҢ ТҮРЛІК СИПАТТАМАСЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Заң бойынша мұрагерлік ... ... ... мүлкіне билік етуге кең құқық ... ... ... мұра ... ... ... тәртіппен келіспей,
мүлікті ... ... жаңа ... ... ... Бұл үшін
ол өкім жазуы тиіс, яғни ол өсиет деп ... ... АК-ң ... ... ... азамат өзінің мүлкінің
барлығын немесе бір бөлігін бір ... ... заң ... ... жатпайтын бірнеше адамдарға, сондай-ақ заңды
тұлғаларға және ... ... ... ... ... өзінің мүлкін өсиет негізінде билік ету ... ... ... ... ... ... Ол ... мүлкін қайтыс болғаннан кейінгі ... ... ... ... мұра ... тәртібін анықтауда біздің заңдар отбасы
мүшелерінің арасындағы қарым-қатынастарды ... ... және ... ... ... ... ... болса, бұл
жағдайлардан басқа ерекше жағдайларды ескеруге мүмкіндік береді.
Рим ... заң ... ... ... ... деп ... немесе өсиет болмаған кезде қолданылады.
Мұрагерлік жүйесі ерте цивильдік құқық бойынша XII Кесте ... ... ... «Si intestato moritur, cui suus heres ... agnatus proximus familiam habeto. Si agnatus nec essit, ... habento. – егер ... ... өлсе және “өзінің” мұрагерлері
болмаса, онда мұрагерлікті жақын агнат қабылдасын. Егер агнат та болмаса,
мұра туыс ... ... ... бойынша мұрагерлердің үш кезегі бекітілді. Претор эдиктісімен
мұрагерлердің төрт кезегі бекітілді. ... ... ... ... ... ... қорытындыланды. Юстиниан заң ... ... ... Новеллада 118 (543 ж.), кейіннен 127 (548
ж.) новелламен мұрагерлік кезегін когнаттық туыстықпен анықтады.
Юстинианның новелласына ... ... төрт ... ... ... ... қыздары ерте қайтыс болған балаларынан немерелері.
Немерелері мен келесі дәрежедегі ... ... ... ... ие ... Бұл кезекте жынысына, әкесінің билігіне және туыстық
дәрежесіне қарамастан мұрагерлікке ие болды.
Екінші ... ... ... ... егер ... ... ... Оған әкесі, шешесі, атасы және әжесі, толық ... ... ... ... Бұл ... ... туыстар дегеніміз әкесі
және ортақ туыстар. Үшінші кезек алдыңғы кезектегі ... ... ... ... ... емес ... және ерте қайтыс болған толық
емес туыстарының балалары. Толық емес туытар әкесі немесе шешесіне ортақ
туыстар. Ал, ... ... ... ... ... қайтыс болған
болса, солардың үлесі ретінде. ... ... ... ... ... ... қалған жұбайының ... ... ... ... ... ... ... өзгеріс бойынша артында
қалған жұбайы мұрагер болады, соңғы кезек бойынша. Бірақ, Юстиниан мынадай
ережені бекітті: табысы жоқ ... (uxor ... ... мұрагермен
қатар 100 фунт алтыннан аспайтын мөлшерде мұрагер бола ... ... ... бола ... ол ... алу ... да ие ... Егер
барлық кезек бойынша мұрагерлер болмаса ол мемлекеттік ... ... не ... ... ... ... ... мүлкіне билік етуге қатысты шексіз
еркіндікке ие болды, бірақ біртіндеп ... ... ... ... Бұл ... ... ... қалдырушы өзінің туыстарына қатысты
қамқорлық жүргізуі тиіс ... ... ... ... ... ... болды.
Классикалық кезеңде жақын туыстары мұрадағы міндетті үлеске ие болды.
Мұрадағы міндет үлесі заң ... ... ... ... үлес
бойынша анықталды. Бұл үлес (portio debita) легат жолымен де орнай ... 118 ... ... үлес ... ... ... отбасының ыдырауына байланысты агнаттық туыстық өз
маңызын жойды және мұрагерлер мұрагерлікке кезектілік бойынша шақырылды
[4].
Мұрагерлік ... ... ... ... ... - ... ... критериі - меншік. Еліміздің Ата заңы, ... ... ... ... Республикасының азаматтары заңды ... ... да ... ... жеке меншігінде ұстай алады» деп мүлікке жеке
меншік нысанын заңмен бекіткен. Осы аталған баптың 2-тармағында ... ... ... ... заңмен кепілдік беріледі» деп көрсетілген
[1].
Заң бойынша мұрагер болу құқығын ... ... мұра ... оның ... ол ... болғаннан кейін тірі туған балалары, сондай-
ақ мұра қалдырушының жұбайы (зайыбы) мен ата-анасы тең үлеспен алады.
«Балалар» деген ... мүра ... ... мен ... ... ... ... тіркелген және тіркелмеген некеде туғаны, себебі,
заң шығарушы балалардың ... ... ... тыс ... ... ... ... кейін, тек әкелігі расталған ... не ... ... ... ... және ... ... сәйкес, 46-
бап) заңмен белгіленген жағдайда беріледі. Балалардың ... ... әсер ... ... ... ... ... балалардың мүралық
қүқығы не болмаса екі жүз ... күн ... ... ... ... ... ... туған балалардың некесіне теңестіріледі.
«Қазақстан Республикасының неке және отбасы» заңына сәйкес,
«асырап алынған үл, ... ... Егер ... ... тек ... ... ғана ... ал екіншісі не ата-ана, не асыраушысы
болмаған жағдайда, ... ... ... ... ... мүралыққа ие
болады, бірақ екіншісінен кейін емес. Ата-анасымен биологиялық заңды
байланысынан айырылғандықтан ... ... ... ... не болмаса керісінше мүралыққа ие болмайды4. Бірақ ата-
анасының ... ... ... ... ... өзінің ата-анасының
қазасынан мүрагерлікке толық қүқығы бар.
Ұсыну құқығы мұра қалдырушының немерелері мен олардың ұрпақтары бойынша
мұра алады.
 Жаңа өзгертулер мен ... ... егер ... ... ... заң ... ... болу құқығын екінші кезекте мұра
қалдырушының бір әке, бір шешеден ... және ... ... ... ... ... мен ... (сіңлілері), сондай-ақ оның әкесі жағынан да,
анасы жағынан да атасы мен әжесі - тең үлеспен алады.
Жұбай - бүл мүра ... қаза ... ... тіркеліп түрған
түлға. Неке «Қазақстан Республиканың неке және отбасы» заңының 13-ші
бабына сәйкес тіркелу керек. Фактілік неке қатынастары мүралық қүқықтық
қатынастарды ... ... ... ... заң «ана» деп түсінеді, әрқашан-
да мүраға ие болатын және әкені тек кейбір жағдайда, оның анамен ... ... ... не ... заң ... ... ... болған адамның аға-қарындастары толық туыс болуы мүмкін егер
олардың әке-шешесі ортақ болғанда, ал ... ... ... туыс емес.
Алыстан туыс болатын ... заң ... ... Туыс ... ... бірі ... бола алмайды.
Шеше жағынан үлкен кісілер де мүрагер бола алады, ал әке ... ... мен бала ... ... ... ... болса ғана мұрагер
болады.Сонымен қатар мұра қалдырушының бір әке, бір шешеден туған ... ... ... ... аға-інілері мен ... ... ... ... ... ... мұраны ұсыну құқығы бойынша алады.
Жоғарыда атап өткеніміздей егер бірінші және екінші кезектегі мұрагерлер
болмаса, заң бойынша мұрагер болу құқығын ... ... мұра ... бірге туған ағалары мен апалары, нағашы ағалары мен ... ... ... алады. Ал, мұра қалдырушының немере аға-інілері, апа-
қарындастары (сіңлілері) мұраны ... ... ... ... бойынша мұрагерлік құқығын мұра қалдырушының алдыңғы кезектердегі
мұрагерлеріне жатпайтын үшінші, төртінші және бесінші туыстық дәрежесіндегі
туыстары, егер бірінші, ... және ... ... ... ... ала алады.
Бұл жерде туыстық дәрежесі туыстарды бір-бірінен сатылап алшақтататын
туу санымен айқындалады. Мұра қалдырушының өзінің дүниеге келуі бұл ... ... ... ... сәйкес, мұрагерлікке:
төртінші кезектегі мұрагерлер ретінде үшінші туыстық дәрежесіндегі
туыстар - мұра қалдырушының арғы аталары мен ... ... ... ... ... туыстық дәрежесіндегі
туыстар - мұра қалдырушының туған немере іні-қарындастарының, жиендерінің
балалары ... ... ... және оның ... ... туған аға-інілері мен апа-қарындастары (сіңлілері);
алтыншы кезектегі мұрагерлер ретінде бесінші ... ... - мұра ... ... ... ... оның немере аға-інілері мен апа-қарындастарының (сіңлілерінің)
балалары және оның екі атадан ... ... мен ... балалары
шақырылады .
Ал егерде алдыңғы кезектердегі мұрагерлер болмаса, заң бойынша жетінші
кезектегі мұрагерлер ретінде мұра ... ... он жыл бір ... мұра ... өгей әкесіне не өгей шешесіне еріп келген аға-
інілері мен ... ... өгей ... өгей қыздары, өгей
әкесі және өгей шешесі шақырылады.
Заң бойынша мұрагерлік негізінде мұра ... ... ... ... бір мезгілде қайтыс болған және мұра алу құқығын иелене
алмайтын мұрагердің ұрпақтары ұсыну ... ... ... ... қалдырушы қайтыс болғанға дейін егер мұра қалдырушымен бірге
тұрғандығына ... ... ... ... бір жыл ... ... заң ... мұрагерлерге жататын, мұраның ашылу ... ... ... ... ... мұрагерлікке шақырылатын кезектегі
мұрагерлердің тобына кірмейтін азаматтар заң бойынша осы ... ... және тең мұра ... ... заң ... ... ... кірмейтін, бірақ мұраның
ашылу күніне дейін еңбекке ... ... ... және мұра ... ... ... кемінде бір жыл оның асырауында болған және онымен
бірге тұрған мұрагерлер мұрагер ... ... ... ... және тең мұра ... және заң бойынша басқа мұрагер болмаған кезде
мұра қалдырушының ... ... ... адамдар сегізінші кезектегі
мұрагерлер ретінде өз бетінше мұра алады.
 
Отбасы ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған немесе еңбекке жарамсыз балалары, сондай-ақ
оның еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-анасы, өсиеттiң мазмұнына қарамастан,
заң бойынша ... ... ... ... ... болатын үлестiң
(мiндеттi үлес) кемінде жартысын мұраға алады.
Отбасы заңнамаларына сәйкес ерлі-зайыптылар неке тіркеген ... ... ... ... ... және ... ... заңға орай тиесiлi мұрагерлiк құқықтың мұра қалдырушымен некеде ... ... оның ... да ... ... оның ішінде
мүліктің некеде тұрғанда бірге тапқан бөлігіне меншiк құқығына қатысы жоқ.
Мұрагерлік пайда ... ... ... ... ... ... ... анықтау қажет. Сондықтан жалпы ережеге сәйкес,
некеге тұрушылар алдымен Азаматтық Хал ... ... ... ... Àðûç ... êåçäå áåëãiëåíãåí үëãiäåãi өòiíiøòå íåêåãå òұðóғà
äåãåí íèåòïåí қàòàð îғàí ... ... ... æîқ ... ... òèiñ. ... äà ... òiðêåéòií àçàìàòòûқ õàë àêòiëåðií
òiðêåóøi îðãàí òұëғàëàðäàí:
1) æåêå áàñûí ... ... ... ... ... ... áàëàëàðû òóðàëû ìәëiìåòòåðäi êөðñåòóäi ìiíäåò åòåäi.
Íåêåãå òұðó òóðàëû өòiíiøòi ... ... õàë ... ... ëàóàçûìäû òұëғàñû íåêåëåñóøiëåðäi òiðêåó øàðòòàðûìåí, òәðòiáiìåí
òàíûñòûðóғà, áîëàøàқ åðëi-çàéûïòûëàð, àòà-àíàëàð ðåòiíäåãi ... ìåí ... ... æәíå íåêåãå òұðóғà êåäåðãi áîëàòûí
æàéëàðäû æàñûðûï ... үøií ... ... ... ... êåéií íåêåëåñóøiëåðìåí êåëiñå îòûðûï íåêåíi ... ... ... өêië ... ... çàң òèûì ñàëàäû.
Íåêåãå òұðó íåêåëåñóøiëåð ... õàë ... ... ... áåðãåííåí êåéií áið àé өòêåí ñîң æүçåãå àñûðûëàäû.
Өòiíiø áåðãåí êүí ìåí íåêåíi ... ... áið àé ... ... ... òåêñåðó үøií áåëãiëåíãåí æәíå
æåңiëòåê íåêåëåñóäiң àëäûí àëó ìàқñàòûíäà ... ... ... ... îñû áið ìåðçiì êөïòåãåí ìәñåëåðãå æîë òàáàäû, íåêåëåñóøiëåðäiң
àñûғûñ øåøiì қàáûëäàìàóûíà îéëàíó óàқûò áåðåäi.
Қàçàқñòàí Ðåñïóáëèêàñûíûң «Íåêå æәíå îòáàñû òóðàëû» ... ... áið ... ... ... íåìåñå қûñқàðòó ... ... ... îë áið ... ... òèiñ. ... әäåáèåòòåðiíäå íåêåãå
òұðóäûң ìåðçiìäåðií үø òүðãå áөëiï қàðàñòûðàäû. Îë æàëïû ... ... ... ìåðçiì. Æàëïû ìåðçiì çàңäà áåëãiëåíãåí áið
àéëûқ ìåðçiì, àðûç áåðãåííåí êåéiíãi. µçàðòûëғàí ìåðçiì, òàðàïòàðғà ... ... ... ... òàғû äà áið àéғà ... ... ... áîëóûíà áàéëàíûñòû. Áiðàқ, ұçàðòûëғàí ìåðçiìíiң өçi åêi
àéäàí àñïàóû êåðåê. Åãåðäå àðûç áåðãåííåí êåéií åêi àé ìåðçiì өòiï ... ... ... àðûç ... ... åãåð ... òұðó òóðàëû
íèåòòåði áîëñà. Қûñқàðòûëғàí ìåðçiìäå, àðûç áåðãåííåí êåéiíãi óàқûò àðàëûғû
áið àéғà ... ... àðûç ... êүíi íåêåíi òiðêåóãå ìүìêiíäiê áåðåòií
ìåðçiì. қûñқàðòûëғàí ìåðçiìäå ... ... үøií ... ... áàëàëû áîëó, æàқòàäûң áiðåóiíiң өìiðiíå òiêåëåé òөíãåí қàòåð
ò.á. åðåêøå æàғäàéëàð) áîëғàíäà ðұқñàò åòå îòûðûï, íåêå ... ... ... ... ... Áiðàқ çàңûìûçäà åðåêøå æàғäàéëàð íàқòû êөðñåòiëìåéäi.
Егер мұра қалдырушымен неке мұра ... ...... және ... мұра ... дейін кемінде бес
жыл бөлек тұрғандығы дәлелденсе, сот ... ... заң ... ... ... ... òîëìàғàí òұëғàëàð àðàñûíäàғû íåêåãå îëàðäûң àòà-àíàëàðûíûң
íåìåñå қàìқîðøûëàðûíûң êåëiñiìiìåí ғàíà ... ... Íåêå ... үøií ... äåï ñàíàëàòûí ñåáåïòåðäiң ... ... ... ... òîëìàғàíäàðäûң iñ æүçiíäå îòáàñûí құðóû,
æүêòiëiê íåìåñå áàëàëû áîëóû ñåáåïòåðíå áàéëàíûñòû. Äåãåíìåí, áàñқà ... ... ... àòàï ... ... ... ... әñêåðãå øàқûðûëóû ò.á.
Егерде заң бойынша мұрагер болуға ешқандай кедергі болмаса мұраға ие
болуға куәлік беріледі. ... ие болу құқы ... ... - ... нормаларына сәйкес мұраны қабылдаған мұрагерлерге беріледі. Мұра
қабылдау мерзімін ... ... ... мұраны қабылдаған барлық ... ... ... ... ... ... енгізілуі
мүмкін. Бұл келісім мұраға ие болу құқы туралы куәлік берілгенге ... ... ... ... ... мұра ... ... нотариусқа немесе заңға сәйкес
мұра алу құқығы туралы куәлікті ... ... ... ... ... ... туралы өтінішін не мұрагердің мұраға құқық
туралы куәлік беру туралы өтінішін беру ... ... ... ... ... нотариусқа басқа адам берсе немесе ол почта
арқылы жіберілсе, өтініштегі ... ... ... нотариат
әрекеттерін жасауға уәкілетті лауазымды адам ... ... адам ... тиіс.
Егер сенімхатта мұраны алуға өкілеттік арнайы көзделсе, мұраны өкіл
арқылы қабылдау мүмкін болады. Заңды өкілдің ... ... үшін ... ... Егер ... ... іс ... қабылдағанын
куәландыратын іс-әрекеттер жасаған болса, атап айтқанда, мұрагер:
мұраға алынған мүлікті иеленуге немесе басқаруға кіріссе;
мұраға ... ... ... оны қол ... ... үшінші
тұлғалардың талаптарынан қорғау жөнінде шаралар қабылдаса;
мұраға алынған мүлікті ұстау шығыстарын өз есебінен жүргізсе;
өз есебінен мұра ... ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғалардан алған болса, ... ... ... ... ... деп ... ашылу күнінен бастап алты ай ішінде мұра қабылдануы мүмкін.
Мұра азаматтың болжамды қайтыс ... ... ол ... болды деп
жарияланған күні ашылған жағдайда - мұра ... ... ... ... алты айдың ішінде, ал ол қайтыс болды деп жарияланған ... ... ... өзге күн көрсетілмесе, азаматты қайтыс болды деп жариялау
туралы сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап мұра қабылдануы ... ... ... ... адамдар үшін мұрагердің мұрадан бас тартуы,
басқа мұрагердің мұраны ... ... ... мұрадан шеттету
салдарынан туындаса, мұндай ... ... ... ... ... ... алты айдың ішінде мұраны қабылдай алады.
 Егер мұрагер мұраны қабылдау үшін белгіленген ... ... ... ... ... болса және мұраны қабылдау үшін белгіленген
мерзімді өткізіп алған мұрагер бұл мерзімді өткізу себептері ... алты ... ... сотқа жүгінген жағдайда осы мерзімді өткізіп ... ... ... сот бұл ... қалпына келтіре алады және
мұрагер мұраны қабылдады деп тани ... ... ... деп ... ... сот ... мұрагерлердің
мұрагерлік мүліктегі үлестерін анықтайды және қажет болған жағдайда жаңа
мұрагердің ... ... ... ... алу ... ... ... шаралар
белгілейді. Бұған дейін берілген мұраға құқық туралы куәліктерді ... деп ... заң ... ... ... ... мұрагер мұраны белгіленген
мерзімде қабылдап ... мұра ... ... ... болса, онда
мұраның оған тиесілі үлесін қабылдау құқығы оның мұрагерлеріне ауысады.
Қайтыс болған мұрагердің осы құқығын оның мұрагерлері мұраны ... ... ... бөлігі ішінде жалпы негіздерде жүзеге асыра
алады.
Егер мерзімнің қалған бөлігі үш ... аз ... ол үш айға ... ... үшін ... мерзім аяқталғаннан кейін, егер сот
қайтыс болған мұрагердің мұрагерлерінің осы мерзімді өткізіп алу ... деп ... онда сот ... ... қабылдады деп тануы мүмкін.
Мұра ашылған жер бойынша ... ... ... ... ... ... ... беруге мiндеттi. Мұрагерлiкке құқық туралы
куәлiк мұра ашылған күннен бастап алты ай өткеннен кейiн берiледi.
Өсиет ... да, заң ... да ... ... егер ... ... ... адамдардан басқа тиiстi мүлiкке не бүкiл ... ... ... ... анық ... болмаса, куәлiк аталған
мерзiм өткенге дейiн де берiлуi мүмкiн. Қазақстан Республикасы «Нотариат
туралы» ... ... ... ие болу құқы ... ... ... арызы бойынша мұра ашылған жердегі нотариалдық кеңсе береді.
Нотариус қорғаншылықта немесе қамқорлықта ... ... ... ... ... мұрагердің атына мұрагерлік құқық туралы ... ... оның ... мүддесін қорғау үшін мұрагердің ... ... және ... ... ... ... егер ... Республикасының аумағында мүлкі болған
мұра қалдырушының соңғы тұрған жері белгісіз ... ... оның ... ... ... ... ... мұраның ашылу орны деп осындай
мұрагерлік мүліктің орналасқан орны ... ... ... ... мүлік тіркелген жер, мұра қалдырушының шоты ашылған ... жер және т.б.) ... Егер ... мұра ... ... болса, оның құрамына енетін жылжымайтын мүліктің орналасқан
жері, ал ... ... ... ... – жылжымалы мүліктің немесе оның
неғұрлым құнды бөлігінің ... жері ... ... орны ... ... ... оның ... құнының негізінде айқындалады.
Егер заң бойынша бір немесе бірнеше мұрагердің мұраны иеленуге тарту
үшін негіз болып ... ... ... ... ... ... олар ... қабылдаған және мұндай айғақтарды табыс еткен басқа
мұрагерлердің келісімімен мұрагерлік ... ... ... енгізілуі
мүмкін.
Мұрагерлік мүліктің белгілі-бір бөлігіне ие болу құқығы ... ... ... алғашқы берілген куәлікте аталмаған мұралық мүліктің
басқа бөліктеріне ... ... ... ... ... ... басқа
мұрагерлік құқық туралы қосымша куәлік ... және ... ... ... ... ... ... олар мұраны ... ... ... келісімімен қосымша мұрагерлік құқық туралы куәлікке
енгізілуі мүмкін.
Мұраға ие болу туралы куәлік берілгендігі үшін заң ... ... баж ... ... Баж ... мөлшері мұралық мүліктің
бағасына байланысты есептеледі. Бұл ... мына ... ... жеке ... ... бойынша сақтандыру төлемі, несиелік
ұйымдардағы ақшалар жинағы, мемлекеттік займ ... ... ... ... ... ... құқық туралы куәлік берілгенде мына азаматтар
баж салығын төлемейді:
егер адам Отан қорғаудан қаза ... ... және ... ... жүріп қайтыс болса, мемлекеттік меншікті
немесе заң ... ... ... қаза тапса;
мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін мұрагер сол үйде түрған
болса, онда түрғын үй және түрғын үй-қүрылыс кооперативінің пайы
арқылы;
Ұлы Отан ... ... ... нотариалдық келісімдерді
куәландырған мәлімелер бойынша босатылады.
Жергілікті нотариалдық кеңсеге мәлімдегендерден басқа мұрагерлер ... ... ... бар болса, мұраға заң бойынша да, өсиет ... ие ... ... ... ... туралы куәлік заңда белгіленген
мерзімнен бұрын берілуі мүмкін. Куәлікті алу үшін мұрагердің ... ... ... ... ... ... ... бойынша куәлік почта
арқылы жіберілуі мүмкін.
Мұрагерлік құқық туралы куәлікте мыналар көрсетіледі: мұра қалдырушының
тегі, аты, әкесінің аты, ... ... ... ... тегі, аты,
әкесінің аты, мұрагерлік мүлік қүрамы, мұрагердің үлесі, баж ... ... ... ... ие болу құқы ... ... мемлекеттік
нотариус қолын қойып, нотариалдық мөрмен куәландырылады.
Мұрагерлік туралы істер бойынша дауларды шешкен ... ... ... ... ... ... заңнаманы басшылыққа алады. Сондықтан заң
бойынша мұрагерлікті анықтау кезінде кезектілікке қатысты даулар ... ... ... ... реттеудің бұрынғы тәртібіне
қандай да бір өзгерістер мен толықтырулар енгізетін жаңа заң, ол қолданысқа
енгізілгеннен кейін туындаған құқықтар мен ... ... ... атап ... ... ... мұра ... болған күнi, ал оны қайтыс болған деп жариялаған кезде ... ... деп ... ... сот ... күшiне енген күн не ... ... ... деп белгіленген күн мұраның ашылу ... ... Егер ... ... бiрi мұрагер болуы мүмкін азаматтар бiр
мезгілде немесе бір ... ... ... ... ... қайтыс болса,
онда олар бірінен кейін бірі мұрагер болмайды және ... ... ... ... Бұл ... ... ... бойынша осы
жағдай ескерілуі тиіс.
Азаматтық заңнама мұра қалдырушының соңғы тұрған жерi мұраның ашылу орны
болып табылатындығын ... ... ... ... тұрақты немесе
көбiнесе тұратын елдi мекен оның тұрғылықты жерi деп ... Ал ... ... мұрагерлер осы тұрғылықты жер бойынша мұраны бөлу
мәселесін ... мұра ... ... жері ... ... болып, бірақ олар
оны қандай да бір себептер бойынша ... ... ... сот ... арызы бойынша Қазақстан Республикасы Азаматтық
іс жүргізу заңнамаларының тәртібімен мұраның ашылу орнының ... ... ... бойынша шақырылған мұрагерлер мұраны қабылдайды және ... ... ... деп ... мұра ... ... болғаннан кейін
соңғының мүлкін иеленуін және ... ... ... ... ... мен ... ... әрекеттерді жүзеге асыруы, мұрагерлік
мүлікке байланысты оның қарыздары мен салықтарын ... не ... ... жататын мүліктік сипаттағы мұра қалдырушыға тиесілі
төлемдерді, құндылықтарды алуы ... ... ... ... табылатын тұлғалардың мұрадан бас тартуы,
басқа мұрагердің мұраны қабылдамауы заңды негіздер бойынша мұрагерді мұраны
қабылдаудан ... ... ... туындайтын басқа тұлғалар,
олардың мұрагерлікке құқықтары туындаған күннен бастап алты ай ... ... ... ... 1 ... бастап 2007 жылғы 3 ақпан аралығындағы ... мұра ... ... шақырылғаны туралы білген немесе білуге
тиіс ... ... ... алты ай ... ... бас ... АК-те
көзделген негіздер бойынша мұрагер құқығынан айырылмаған мұрагер өзіне
тиесілі мұраға ... оның ... ... құқықты мұра ашылған уақыттан
бастап  иеленеді және заңда белгіленген ... оны ... ... ... ... ... ... деп тану салдарынан мұрагерлік
құқықты жоғалтпайды.
Заң бойынша мұрагер болып табылатын тұлғалар ... ... ... ол ... ... ... мұрагерге тиесілі деп танылады.
Сондықтан мұра алу құқығы туралы куәлікті алу мұрагердің ... ... ... ... ... куәліктің болмауы мұрагерлік құқықты
жоғалтуға негіз бола алмайды.
Сонымен қатар мұрагер мұраны іс ... ... ... мұра ... ... ... алу үшін ... қажетті даусыз дәлелдемелерді
келтіре алмаған және оларды өзге де ... ... ... болмаған
жағдайда мұрагер мұраны қабылдаудың заңдық фактісін белгілеу ... ... ... ... арыз ... іс ... тәртібімен қаралады. Егер,
бұл ретте құқық туралы дау туындаса, онда мұндай фактіні белгілеу талап қою
тәртібімен ... заң ... ... ... ... ... жасы он төртке
келмеген кәмелетке толмағандардың заңды өкілдері ... ... ... ... ... ... ... әрекетке
қабілетсіз деп танылған адамдардың қорғаншылары сенімхатсыз әрекет етеді.
Алайда, мұрадан бас тарту үшін олар қорғаншылық және ... ... алуы ... ... он ... ... дейінгі кәмелетке толмағандар, соттың
шешімімен әрекет қабілеті ... деп ... ... ... ... асырап алушыларының, қамқоршыларының келісімімен мұрадан бас
тартуға құқылы. Соңғылар қорғаншылық және қамқоршылық органының рұқсатымен
ғана келісім бере ... ... ... бойынша және заң бойынша мұрагерлiкке шақырылса, онда
ол осы негiздемелердiң бiреуi бойынша немесе екi ... ... ... ... бас ... құқылы.
Мұрагерлікке шақырылған мұрагер кез келген кезектегi заң ... ... ... ... ... оның ... ... бойынша мұрагерлікке шақырылған адамдардың пайдасына немесе нақты
адамдарды көрсетпестен мұрадан бас ... ... ... егер ... міндетті үлеске құқығы бар ... ... ... ... ... ... алу ... бас тартса, онда 
мүліктегі оның үлесі өсиет бойынша мұрагерлерге ... ... ... ... жеке ... ... ... сондықтан міндетті үлестегі
мұрадан басқа адамдардың пайдасына бас ... жол ... ... мұрагердің үлесі заң бойынша ұсынылған мұрагермен бірдей
туыстық дәрежеде тұрған ұрпақтар арасында тең бөлінеді.
Ашылған мұрадағы заң бойынша мұрагердің үлесіне ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ұсыну құқығы бойынша
мұрагерлер болмаған кезде ... ... ... ... ... үлеске құқығы бар мұрагерді мұрагерлікке шақыру үшін
негіздер мұра ашылған уақытта белгіленеді, ... ... ... ... ... ... деп тану үшін ... бола алмайды.
Егер міндетті үлеске құқығы бар мұрагерге ... үлес ... ... ... мұра алу ... туралы куәлік мұрагерге берілсе,
онда осындай мұра алу құқығы туралы куәлік мұрадағы міндетті ... ... ... ... қоюы ... ... міндетті үлесі бөлігінде
жарамсыз деп танылуы мүмкін.
Соттар мұрадағы міндетті үлесті бөліп шығару туралы ... ... ... ... белгілеу кезінде әдеттегі үй жабдықтары заттарын (мысалы,
жиһаз, тұрмыстық техника және т.б.) қоса ... ... ... ... ... және ... тәртібі өсиет бойынша
өзгертілмегенде, заң ... ... ... барлық мұрагерлерді
ескереді.
Мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар мұрагерге мұрагерлік мүліктен заттай
үлесін бөліп шығару кезінде осындай мұрагердің ... ... заң ... ... мүлік есебінен белгіленеді, ал оның ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мысалы, 2008 жылғы наурыз айында Кентау қаласы ... ... ... болған азамат С. Пазылбековтың мүліктік мұра-сына мұралық
құқық туралы куәлік берілді. Оның заң ... ... ... ... ... ... туған үлы Т. Пазылбеков және екінші некеден
туған қыздары Ж. ... мен Д. ... мұра ... ... мен ... банкісіндегі ақша
жиынтығынан түрды. Мұраны қабылдап ... ... ... ... ... ... мынадай үлестермен бөлінді: зайыбы А. Пазылбе-
коваға ВАЗ-2104 ... ұлы Т. ... 100 000 ... ... Ж. ... мен Д. ... 100 000 ... ақша
бөлінді
Мұрагерлік мүлік шаруашылыққа зиян келтірмейтін болса, сол ... Егер ... бөлу ... ... онда мұрагерлердің өзара келісімі
бойынша біреуінің меншігінде мүліктік мұра қалады да, ол ... ... ... бағасын төлеуге міндетті.
Мүліктік мұраны басқа да келісімдер арқылы бөлуге болады. Яғни, мұралық
мүлікті сатып, одан түскен ақшаны барлық мұрагерлер теңдей етіп ... ... ... ... ... соттың және нотариустың қатысуынсыз-
ақ тең бөліп алуға қүқылары бар.
Нотариалды келісімдер ... ... ... мұралық мүлікті
заң бойынша тең бөліп алуы туралы ... ... өз ... ... ... ... туралы өзара
келісіп, нотариусқа жазбаша арыз береді.
Сонымен қатар Бұл ... ... ... ... алған
мұрагердің қайсысы мұралық ... ... мұра ... ... болатынын шешті. Мұралық мүлікті бөлу туралы шартты
куәландырмай түрып, мемлекеттік нотариус қайтыс болған ... ... ... ету қүқығы тураль; куәлік береді.
Ерлі-зайыпты Смайлов пен Қалдарбекованың Түркістан қаласындағы жинақ
банкісінде олардың ... ... ... кезінде жинаған 90000 теңге ақшасы
болды. 2003 жылы азамат Смайлов қайтыс болды. Оның мұрагерлері зайыбы ... ... ... ... ... ... адамның зайыбына неке кезінде
жиналған ортақ меншік құқығындағы мұраның үлесін ... ... ... ... ... заң бойынша үш мұрагерге тең үлеспен бөлініп, заң
бойынша мұрагерлік құқық туралы куәлік берілді.
Егер ... ... ... іште ... ... әлі ... мұрагер
болған күнде, былайғы мұрагерлер мұралық мүліктің әлі тумаған мұрагерге
тиісті үлесін ... ... ... қүқылы.
2.2 Өсиет бойынша мұрагерліктің құқықтық реттелуі
Өсиет заң бойынша мұра ... ... ... ... ... ... шектелген құқықтық мүмкіндік беретін,
ол қайтыс болған жағдайда өзінің мүлкінің ... ... ... деп ... бойынша мұра қабылдау болып, қайтыс болған адамның ... өз ... ... шешу ... ... ... мен міндеттерін өтуін айтамыз. Ол өсиетнама деп аталады.
«Өсиет ... ... ... мұра ... мирасқорлары
болатын тұлғалар шеңбері, тәртібі мен ... ... ... ... тілегімен анықталады. Бірақ, соңғы нысаны бойынша
заңға сәйкес ... ... және ... бойынша заңға қайшы болмауы
тиіс. Егер де бұл ... ... заң мұра ... ... заң ... және өсиет бойынша ... ... ... ... мұрагерлік қатал мағынада айтқанда, ... ... ... ... Анық айтатын болсақ, бұл туралы
өсиет бар ... ... ... ... [26 ... қатынастардың сипаттамасы және заң ... ... аз ... ... ... ... өсиет қалдырушының отбасылық жағдайының ... ... ... ... және басқа да ... ... ... ... болған тұлғаның құқықтар мен міндеттерін ... ... ... тәсіл ретінде зор мәнге ие болады.
Өñèåò òåðìèíiíiң өçiíå áiçäiң ... ... ... ... Â.Ê. ... ïiêiðiíøå, өñèåò áåêiòiëãåí çàңè
íûñàíäà æàñàëғàí, өñèåò қàëäûðóøûíûң áið æàқòû áèëiãií áiëäiðåòií çàңè ... Ì.Ã. ... ... ... òåðìèíi åêi ìàғûíàäà
òүñiíäiðiëåäi. Áiðiíøiäåí, áұë ... ... ... áiëäiðåòií құæàò
ðåòiíäå қàðàñòûðûëàäû. Åêiíøiäåí, өñèåò қàëäûðóøûíûң ûқòèÿðûí áiëäiðåòií
àêòiíiң өçi [28].
À.À. Ðóáàíîâ өñèåò ... ... ... ... ... ... қàíäàé áîëìàñûí òұëғàíûң ìүëêi áîëûï òàáûëàòûí
құқûқòàð ìåí ìiíäåòòåðäi áåêiòóãå áàғûòòàëғàí ìәìiëå.
Ìұðàғà ... ... ... ... ... ... ... îëàðäûң құқûқòàðû ìåí ìiíäåòòåðií àíûқòàéäû. Àçàìàò өç ... ... îíûң ... áið ... ... ... àëàäû. Ñîíûìåí
қàòàð îë өç ìүëêií ìåìëåêåòêå, ìåìëåêåòòiê æәíå қîғàìäûқ ұéûìäàðғà өñèåò
åòiï ... ... Çàң áið ғàíà ... ... ... åòóãå øåê қîÿ
àëàäû. Áұë åãå өñèåò қàëäûðóøûíûң êәìåëåòêå òîëìàғàí íåìåñå ... ... ... îíäà îëàð ... ... қàðàìàñòàí
ìұðàãåðëiê ìүëiêêå èå áîëà àëàäû.
Өñèåò құқûқòûқ ñàëäàðû ... ... ... ... êåéií
òóûíäàéòûí ìәìiëå. Ìұíäàé æàғäàéäà ìұðàғà қàëäûðóøûíûң қàéòûñ áîëóû çàңäû
құðûëû çàңè құðàìíûң қàæåòòi ... áið ... ... ... áið ғàíà àäàìíûң ... ... áið ... ñèïàòû ìұðà қàëäûðóøûíûң êåç-êåëãåí óàқûòòà
өñèåòòi æîþғà æәíå ... ... ... ... Ìұðà ... ... æîþäûң íåìåñå өçãåðòóäiң ñåáåáií êөðñåòóãå ìiíäåòòi åìåñ.
Өсиет мұра қалдырушыда заң бойынша мұрагерлері болмаған ... ... ... өзі қамтамасыз еткісі келген басқа тұлғалар
үшін ... ... ... Мұра ... ... ... заң ... материалдық жағдайын есептей ... және ... одан ... мұра ... ... ... есептей
отырып, өз мүлкін бөлу ... бар. ... ... ... ... және де ... шеңберін және мұрагерлікке олардың
қатысу үлесін анықтау үшін ... зор ... ... ... ... ... етуші заң бойынша мұраға анықтама бергенде, екі ... мұра ... ... ... ... өсиет деп
аталады және тілегін білдіретін актінің өзі ... деп ... деп, ... ... ... оған ... мүліктің
тағдырын шешетін тілегі танылады.
С.И. Ожегов орыс тіл ... ... ... ... ... өлім ... өкімі бар ауызша және жазбаша
бұйрық» [29]. В.И. ... ... ... өлім ... нысанда анықталған өз ... ... ... ... ... бірақ, кеңірек анықтаманы Б.С. ... пен ... ... ... бұл азамат өлген жағдайда өтетін ... ... және ... ... емес ... және заңмен бекітілген ... ... ... ... М.В. бойынша өсиет деп- азамат ... ... ... ... ... ... құқықтарын жекелеген тұлғаларға немесе
ұйымдарға өту ... ... ... өкім [30, 85 ... жасау үшін екі элемент болуы ... ... ... элемент.
Субьективтік элемент ( яғни ... ... ... . ... тұлғаның ниеттенген тілегі болса, объективтік элемент
ерік ... деп ... ... ... ... ... тыс
болып, көрінетін объективтілігік ... ... ... ... де заңи ... бар. ... заңи мағынасының белгілері
болып, ерік, ерік ... және ... бір заңи ... ... ... танылады. Еріктің өзі сырттай объектіленбесе, заңи
мәнге ие ... Тек ... ... ... тапқан ерік актілері
құқықтық ... ... пен ерік ... өсиеттің мәнін құрайды. Бірақ, бұл заңның
түсінігінше өсиет болу үшін аз. ... заңи акт ... ... мұра ... құқықтар мен ... ... ... бір ... ... нәтижеге жетуге бағытталған ... ... ғана ... ... ... құқықтық салдардың басталуы
мұра қалдырушының қайтыс болуымен байланыстылығының маңызы жоқ. ... ... ... ... ... заңи мәнінен айырылады және заңи
мәнсіз болып танылады. Мысалы: Әкесі өлген жағдайда балаларын тәрбиелеу
сипаты туралы ... ... ... ... ... өкім тек
моральдік қана күші болады да, ... ... акт ... ... ... акті ... ... әрекеттен қалай ерекшеленеді, соңғысының
құқықтық салдары тұлғаның әрекеттегі неге бағытталғанына қарамастан ... ... жету ... орын ... ... – белсенді заңды әрекет
болып табылады. Белсенділікке кететін қосымша уақыт, энергия, материалдық
жағдаймен байланысты азаматтардың ... ... ... ... ... адамның тумалы қабілеті. Ол психикалық регуляцияның ... ... Бұл ... тек ... емес, сонымен қатар
өкімдік. «Өсиет институты- адамның өз мүлкіне деген индивидуалды ... ... ... бірі» –деп Дождев Д.В. жазады [31].
Қажеттілік пен заңи ... ... ... ... ... және де ... ... басшылыққа алатыны- ниет деп аталады.
Ниет- бұл тұлғаның нақты кезеңдегі ішкі жағдайы. Ниет ... ... ... ... ... – бұл болашақ нәтиженің моделі. Ниет
пен мақсат бірігіп, оны ... ... ... ... ... және ... қызмет қалыптасатын базаны құрайды.
Сондықтан, өсиеттің ... мұра ... ... ... ол ... ... ... яғни мұра қалдырушының
сырттай көрініс тапса.
Өсиетте көрініс ... ... ... ... болуы керек, олай
болмаса ол заңды мәнінен айырылады. ... ... пен ... сәйкес келсе, өсиет орындалды деп танылады. Өсиет ... ... ... ... ... ... ие біржақтық ақысыз
мәміле б.т. Өсиет тек бір ... ... ғана ... ... ... және ... көп тұлғалардың еркін білдіруіне жол
берілмейді. Өсиетті мұра қалдырушы өзі жеке ... ... ... ... ... жол ... Өсиеттің маңызды шартты жарамдылығы
болып, оның саналы және ... ... ... мәміленің ерекше түрі ... ... Бұл ... ... ... яғни құқықтық салдары жалпы ереже бойынша
мұра қалдырушының қайтыс болуынан пайда болады, яғни ... заңи ... ... жоқ кезде ие болады. Бұл заң тарапынан басқа ... , ... ... талаптары жоғары.
Барлық өсиеттер мүліктің меншік иесінің біреудің немесе ... ... ... ... ... еркін білдіреді. Бұл әр-
бір өсиет екі ... ... ... мұра ... ... және ... ... мұрагерлер деп аталатын мұрагерлер.
ҚР АК-нің 1042- бабына сәйкес, азамат мүлкінің барлығын немесе оның
бөлігін заң ... ... ... ... және ... ... бірнеше тұлғаға және де заңды тұлғалар мен мемлекетке өсиет
ете алады.
Өсиетке ... ... ... ... (18 жас) ... ... ... өкімдеріне саналы түрде қарайтын әр- бір ... ... ... ... да, ... ... жоқ ... қабілеттілігі шектелген тұлғалар өсиет қалдыра алмайды. Осыған
байланысты жасөспірімдер (14 ... ... үшін және оның ... мәмілелерді, олардың заңды өкілдері- ата-аналары, асырап
алушылары, ... ... ... ... қалдыруына жол
бермейді.
Өсиет тек әрекет қабілеттілермен ... ... ... есі ... емес ... ақыл есі кем деп ... ... ... бола ... ... ... мұра қалдырушы тұлға әрекет қабілеттілікке ие
болуы керек. Сондықтан, кейін әрекетқабілеттілікке ие ... да, ... ... ... жарамсыз деп танылады. Немесе керісінше
өсиет қалдырғаннан кейін азамат әрекетқабілеттілігінен ... ... ... ... ... ... ... ҚР азаматы, шетел азаматы және ... ... ... жеке ... ғана бола ... бірнеше тұлғалар қосылып қалдыруға жол берілмейді.Өсиет
тек қана бір ... ... ... ... ... ... ортақ мүліктерін балаларына өсиетпен қалдыра алмайды.
Егерде мұра қалдырушы жеке ... бола ... ... ... ... ... ... шетел мемлекеттері және ... да бола ... ... ... мұрагерлердің шеңбері мұра
қалдырушыға қарағанда кеңірек. Сонымен қатар ... ... ... ... ретінде мұра ашылу сәтінде ... ғана ... ... 1044-б ... ... ... мұрагерлер болып, мұра
ашылу сәтінде тірі азаматтар, ... ақ мұра ... ... ... және мұра ... кейін тірі туылғандар танылады.
Өсиет бойынша мұра ... ... ... және ... уақытында қызмет жасайтын заңды тұлғалар мен ... ... ... ... мұрагерлерді тағайындай алады:
1) Заң бойынша ... бола ... ... ... ... балалары, немелелері, шөберелері, асырап алынған
балалары, жұбайы, ата-аналары, мұра ... ... және мұра ... ... ... ... Мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдар. ... деп- ... ... ... ... ете алатын
әрбір мемлекеттік мекемелер, ... және ... ... ... және ... университеттер, ғылыми- зерттеу институттары,
зауыттар және т.б). Осы ... ... ... ... тұлғаның құқықтарына ие болуға міндетті
емес.
Азаматтық құқық қатынастардың субъектілері ... жеке ... ... ... да ... (ҚР АК-ң 1-б)
Заңды тұлға- бұл ... ... ... ... ... мен міндеттерге ие ... ... ... ... алу үшін ... ... ... болуы тиіс:
- ұйымдық бірлігі;
- оқшауланған мүлік;
- ... ... ... өз ... ... ... ... меншік, шаруашылық жүргізу ... ...... оқшау мүлкі бар және сол ... өз ... ... ... өз атынан мүліктік және мүліктік емес ... мен ... ие ... ... жүзеге асыра алатын, сотта
талапкер және жауапкер бола алатын ұйым ... ... деп ... ... ... ... тіркеуден өткен
сәттен пайда болады. Тіркеу заңды тұлғаның түріне қарамастан, ... ... ... «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу
туралы» заңмен бекітілді.
ҚР АК-нің 34-б, ... ... ... ... ету ... ... және ... емес ұйымдарға бөлінеді [32].
Коммерциялық ұйымдарға ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар.
Комерциялық емес ... ... ... ... ... ... ... діни ... ... ... (бірлестік) нысанында заңды тұлғалардың
бірлесуі.
ҚР-ң 1995ж. ... ... ... ... ... ... ... деп- негізгі мақсаты пайда ... ... ... ... ... бөлінген
комерциялық ұйым [33]. ... ... ... ... ... ... ... серіктестік,
қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер ... ... ... ... және ... ... бар серіктестіктер
туралы» Заңы ... бір ... ... адам ... ... құрылтай құжаттарымен белгіленген мөлшерде ... ... ... шектеулі серіктестік деп ... ... ... ... оның міндеттемелері
бойынша жауап бермейді және ... ... ... ... ... салымдарының шегінде тәуекел етеді.
Қатысушыларын серіктестік міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ал бұл соммалары
жеткіліксіз болған жағдайда өздеріне ... ... ... өздері
еселенген мөлшерде енгізген салымдар арқылы жауап беретін серіктестік
қосымша ... бар ... деп ... жоқ ... ... ... ... тұлғаларға
заң бойынша мұрагерлер қатарына кірмейтін ... бола ... Ол ... ... ... туысы емес тұлға болуы мүмкін. Өсиет
өзінің ... ... заң ... ... өсиет толтыру сәтінде
бар болғанымен басқа тұлғаның пайдасына ... ... ол ... ... деп ... [34]. Оның ... ... бір уақытта
мерзімін толғанда – мұра ... ... ... ... ... кейінге қалдырылған шарттың орындалуымен - ... ... заң ... ... ... ... құқығы азаматтың жалпы ... ... ... ... ... ... ... танылады
[35].
Өсиет қалдыру құқық қабілеттілігі әркімнің құқығында. ... ... ... ... ... айырмашылығы
өкіл арқылы жасайтын ... ... ... қатал жеке сипатпен
тарылған. ... ... ... ... ... ... ... ету
туралы шешім қабылдау құқығы немесе өсиет қалдыру ... ... ... ... ... ... құқыққабілеттілік пен ... ... бір ... ... ... ете ... біртұтас құқықтық категорияны ... ... ... ... оны әлі ... және әдебиетте қолданылмағандықтан
өсиеттің құыққабілеттілік және ... ... ... ... ... ету ... қайтыс болған жағдайда
мұрагерлік ... ... өтуі ... ... құқықтары ... ... ... ... ... ... және
қабілетін айтуға болады.
Толық көлемде әрекет қабілеті бар және ... ... ... ... құқықта шектелген әрекет
қабілеттігі бар тұлғалар категориясы бар. Бұл ... ... деп ... ... 14 ... 18 ... дейінгі тұлғалар
кіреді. Бұл тұлғалардың құқықтық ... ҚР АК-ң 22-б ... ... толмағандар мәмілелерді ата-анасының, асырап
алушыларының ... ... ... ... ... табысына, стипендиясына, өзге де кірістеріне және ... ... ... объектілеріне өз бетінше билік етуге және
өздері жасаған мәмілелер ... ... ... болады және
өздерінің ... ... үшін ... ... ережелері
бойынша жауап береді. ... ... ... ... ... ... жасай алады, бірақ мәмілелер тек ... ... ... ... ... ... ие болады.
Саңыраулық, мылқаулық, керең-мылқаулық және соқырлық тұлғаның
әрекет ... әсер ... ... ... табылады. Сондықтан,
сауатсыз тұлғаның соқырлығы, мылқаулығы немесе саңыраулығы ... ... бір ... ... ... ... өйткені бұндай
тұлғалардың қалдыру кезінде шын ... ... ... ... болады. Сондықтан саңырау, мылқау немесе
керең-мылқау және сауатсыз ... ... ... ... ... ... Бұл тартылатын тұлға тек сауатсыз болып қоймай,
саңыраулармен, ... ... ... ... ... ... ... қажет. 1998ж. ... №539- ҚР ... ... ... «ҚР ... ... ... тәртібі туралы» Нұсқаудың 24-25 пунктеріне сәйкес,
егерде әрекетқабілетті жеке ... ... ... ... кемшіліктеріне, сырқатына немесе басқа да себептеріне байланысты
өзінің ... және ... ... мұра ... ... ... ... тұлғамен нотариалдық куәлендіруге
назар аударған тұлға ... өз ... қол қоя ... ... отырып, қоя алады [36].
Егерде нотариалдық қызмет көрсетуге бас бұрған ... ... ... ... ... онда сол ... түсінісе
алатын кез-келген сауатты тұлға міндетті ... ... ... ... ... мұра қалдырушы тұлғаның еркіне ... ... және ... мұра ... ... ... өсиеттің мазмұны сай келеді
деп куәлендіреді. ... ... ... куәлендірген құжаттың
мазмұнымен сауатсыздықтан немесе дене ... ... ... (көру
қабілеті аз немесе толық жоқ ... ... ... мәтінін оған
оқып, бұл туралы белгі жасалады [37].
Сонымен ... ... ... ... болса, ол өзі өсиетке қол
қояды, ал егерде ол ... ... оның ... ... бақа ... қол ... ... қатысуымен).
Уақытша өзінің әрекеттерінің мәнін ... ... ... ... өсиет ету заң ... ... деп ... ... жағдай сияқты, еркіндік тілегі өсиет қалдырушыда
болмаған жағдайлар, оның ішінде ... ... ... және шатасу
болғанда, басқа мәмілелермен салыстырғанда,бірнеше өзгешіліктерге ие
[357.
Бұл ... өлім ... ... ... ал ... тірі адамдар арасында жасалатынынан көрініс табады ... де ... ... ... алдау, қорқыту, зорлық
немесе шатасу белгілерімен мәміле ... онда оны сот ... деп тану үшін ... ... болса, өсиетті жарамсыз ... үшін осы ... ... ... онда оның сот ... ... ... өйткені өсиет қалдырушы бұндай өсиетті біржақтық
әрекетпен күшін ... ... ... бар. Ол алдыңғының
күшін жоятын жаңа өсиет қалдыру және ... ... жою ... беру ... ... ... бар.
Екіншіден, өсиетте көрсетілген құқықтық ... ... соң, ... ... ... кейін өсиетті өсиет ... ... ... ... жағдайда немесе маңызы бар алдау,
қорқыту, ... ... ... ... ... (бұл ... тек сот тәртібінде) кез-келген мүдделі тұлғаның талабы бойынша
жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... ... басқа мәмілелерді дауласу, тек ... ... ... ... әсерімен осы мәмілені жасаған тұлғаның ... бере ... ... жоқ ... ... жарамсыз деп тануда,
оның мазмұнына байланысты ... ... ... ... ету үшін ... бекітілген өсиет нысанына байланысты
жарамдылығы мен ... ... ... ... шешіледі. Мазмұнына
байланысты өсиеттің жарамдылығы мен ... ... ... ... ... ... ... қалдырушының қайтыс болған сәтінде шешіледі.
Сондықтан, өсиет ету кезінде ... ... жоқ ... ... ... деп танылса да жарамсыз болады. Басқа ... ... ... тұлға өсиет еткен, бірақ заң ... ... ... тыс ... ... ... онда ... қайтыс болған сәтінде, яғни мұраның ашылу сәтінде де
жарамды ... ... ... ... кететін жайт, өсиет ... ... ... ... ... ... түрде
жарамсыз деп таниды [39]. Сонымен қатар, заңмен ... ... ... ... ... деп ... да ... Өсиеттің мазмұнына ... ... ... ... аспайды. Кейде, өсиет ... ... ... деп ... ... ... ... болып
қалады.
Бас тартушылар (легаттар) заң ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Өсиеттік бас тартуда өсиет ... ... ... ... бір ... ... ... талап ету құқығын
алатын бір ... ... ... ... орындауды жүктейді.
Бас тартуды қабылдаушылар ... заң ... ... ... және ... тұлғалар табылады. Сондықтан, легатқа сәйкес
мұрагер мен бас тартуды ... ... ... ... онда ... ... несие беруші ретінде танылса, мұрагер
борышкер ретінде танылады.
Орындау ... ... ... егер ... ... бар мұрагерге тиісті мұраның үлесі бір ... ... ... ... ... өсиет қалдырушының тілегі заңның талабына ... ... ... ... ... ... сақтамау өсиеттің
жарамсыздығына алып келеді. Бұл ... ... тек қана ... ... ғана ... ... қатар осы өсиетке
қатысты тұлғаларды да қозғайды. Өсиетті ... ... оның ... үшін мұраның тағдыры өсиет қалдырушының қайтыс болуынан
кейін өзі ... ... ... ... шешу үшін өсиет қалдырушы
мүдделі болады. Өз қатарынан ... де ... және ... ... ... бойынша ... ... ... ... ... ... қажет етеді. Ал, ол үшін өсиет
қалдырушының тілегі өсиетте ... анық және ... ... тиіс
және де өсиет толтырылғанан кейін ешкім өзгертпегеніне ... ... үшін және ... ... подчистка болмауы керек.
ҚР АК-ң 1050-бабында көрсетілген жалпы тәртіпке сәйкес, ... ... жері мен ... ... отырып, жазбаша нысанда жасалып,
нотариатта куәлендірілуге тиіс. Өсиет бір жақтық ... ... ... ... ... ... 151- баптың 1-тармағына
сәйкес, мәміле ауызша немесе ... ... ... ... ... ... міндеттілігі өсиетке қатысты мәміленің
ерекше түрі ретінде айрықша ... және ... ... ... Бұндай
өсиеттің мәмліе ретіндегі ... осы ... ... салдар, тек осы мәмілені жасаған тұлғаның қайтыс болуынан
кейін пайда ... ... осы ... ... ... ... ондағы өсиет қалдырушының тілегі шындыққа сәйкестігі ... ... ... ... ... туралы сұрақ туғанда ... ... ... да құжаттарды қолданбайды ( осының барлығы
өсиетті толтырған және ... ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік нотариустың қатысуын қажет етеді
[40,96 б].
Мемлекеттік нотариустың қатысуы ... ... заңи акті ... ... ... ... өсиетті куәлендірмес бұрын ... ... ... әрекет қабілеттігі бар ма, өсиет
қалдырушының тілегі өз ... ... ... ... ба, қарама-
қайшы өкімдер немесе ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын дұрыс, анық ... ... ... Өсиет қалдырушыға жекелеген тілектері мен мүмкін
болатын құқықтық салдар болуын түсіндіреді [39].
Біздің заң ... ... тек ... ... ... ҚР «ҚР-
ғы тілдер туралы» 1997ж. 11 ... ... ... 15- ... ... нысанда жасайтын жеке және заңды тұлғалардың
барлық мәмілелері мемлекеттік және ... ... ... қосымша орыс тілдерінде көрініс ... [41]. ... ... ... тұлғаларымен жасалатын жазбаша ... ... ... және мемлекеттік тілде жасалады. ... ... ... танылғандықтан, «Тілдер ... ... ... ... ... ... да ... тиіс. Екі тілде
толтырылған өсиеттің ... бір- ... ... ... мүмкін.
Көрсетілгенге байланысты орталарында мұра ... ... үшін ... ... ... туады. Сонымен, өсиет
өсиет қалдырушының тілінде толтырылған және осы ... ... ... ... өзгеше көзделмесе, дау туған ... ... ... ... Біздің ойымызша өсиетті ... дау ... ... тілегін білдірген тілде толтырылған өсиет бойынша
анықталады. ҚР ... ... ... ... ... ... онда мұра ... тілегі жалпы ереже бойынша
мемлекеттік тілде толтырылған ... ... ... ... ... ... ... өсиет қалдырушының тілегі білдірілген тілде
толтырылған өсиетке ... екі ... ... ... ... ... ... мәтіні ереже бойынша ... ... ... ... ... ... толтырылған өсиеттің аудармасы
ретінде танылып, осыған байланысты бұл ... ... ... ... мәліметтер көрсетуі тиіс және де оған ... ... ... жүктейді.
Нысанның қаталдығы қайтыс болғандардың ... ... ... ... Куәләндіруді жүргізудің мерзімінің нақтылығы ... ... ... ... ... ... ... және
егерде ол өмірінің соңғы ... ... ... ... ... ... деп ... саналы түрде әрекет етті ... ... ... ... екі ... ... ... қалдырушының өзімен немесе оның
сұрауы бойынша нотариуспен. Осы ... ... ... ... ... онда ... ... куәландырылған мәміленің мазмұнын
көрсетілген құжаттардың саны ... ... ... ... ... ... анықталады. Бірақ екі данадан ... ... ... ... ... ... ... Өсиеттің толтырылған үлгісін өзінің қарауы бойынша ... ... ... ... ... үшін ... тиіс
[42].
Өсиет қалдырушы науқастығына байланысты нотариалдық кеңсеге келе
алмайтын жағдайларда, ... ... ... ... ... жатқан аураханаға немесе үйіне бару ... ... ... ... ... емдеу мекемесінің
қызметкері нотариусқа науқас ... ... ... ... ... ... мүмкін. Әрине, шақырту тек өсиет қалдырушы өзі ... ... ... ғана орын ... Осы ... ... ... ... өсиетті куәландыру үшін ... ... үйге келу ... арыз ... тиіс. Нотариустың
келуімен байланысты шығындар өсиет қалдырушымен ... ... ... ... ... қолының шындығын (подлинник)
анықтау үшін нотариустың қатысуымен мұра ... қол ... қол ... жоқ ... ... Онда қол ... ... өзі қойғандығы туралы растау тиіс.
Нотариус өсиет қалдырушы ... ... ... бір сыртқы
ықпалдың әсерінен сақтау үшін шаралар қолдануы тиіс. Ол үшін ... жеке ... ... ... ... ... ... бар ма және өзінің қатысуымен науқасқа ... ... ба ... ... анықтауы тиіс. Нотариус сонымен ... ... ... ... ... ... ережені
түсіндіруі тиіс.
Алдымен, өсиеттің мәтінінін ... ... ... ... ... ... тексеруге, яғни заң бойынша көрсетілетін
өкімдердің ... ... ... Ол ... жасалынған өкімдердің
фактілік жақтарын тексермейді және тексеруге құқығы жоқ.
ҚР АК-ң 1051-бабына ... ... ... жаңа ... ... ... ... тілегі бойынша өсиет нотариуспен, оның
мазмұнымен таныспай куәландырады ... ... ... оның ... болып қалу ... ... өз ... ... және қолы ... екі ... ... қатысуымен куәнің және нотариустың қатысуымен ... ... ... ... ... ... Куәлар қол қойған
конверт куәлардың және ... ... ... ... ... ... конвертке салынып желімденеді.
Тиісті рәсімделген болып:
- нотариалды куәландырылған өсиет;
- нотариалды ... ... ... ... өсиеттерге теңестіріледі:
1) Ауруханаларда, санаторийлерде, өзге де емдеу- алдын- алу
мекемелерінде ... ... ... ... ... арналған үйлерде тұратын азаматтардың осы
ауруханалардың, санаторийлердің, өзге де ... ... бас ... және ... дәрігерлері,
сондай-ақ қарттар мен мүгедектерге арналған ... бас ... ... ... ... ... және басқа да әскери емдеу
мекемелерінде емделіп ... ... ... мен ... осы госпитальдардың, санаторийлердің және басқа
да әскери ... ... ... ... ... ... ... аға және кезекші
дәрігерлері куәландырған өсиеттері;
3) Жүзу кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... Барлау және басқа да экспедицияада жүрген азаматтардың ... ... ... ... ... және ... әрекеттерерін жасауға уәкілдік
берілген лауазымды адамдары жоқ әскери ... ... ... – оқу ... мекендеріндегі әскери қызметшілердің өсиеттері,
сондай-ақ осы бөлімдерде жұмыс істейтін жай ... ... ... және ... ... мүшелерінің де әскери ... ... мен оқу ... ... (бастықтары)
куәландырған өсиеттері;
6) Бас бостандығынан айыру орындарындағы ... ... ... ... бастықтары куәландырған
өсиеттері теңестіріледі.
Нотариатта куәландырылғандарға теңестірілетін өсиеттердің куәландыру
тәртібі ... ... ... ... жоқ тұлғалармен
органдар (болмаған жағдайда) жоқ мекен-жайлардағы ... ... ... және ... оқу ... командирлер
(басшылар) және госпитальдердің, санаторийлердің және бақа да әскери
емдеу орындарындағы ... ... ... ... ... және кезекші дәрәгерлермен ... және ... ... ... және №7. ... санаторийлердің
және өзгеде емдеу профилактикалық мекемелердің бас және ... ... ... ... ... және №18 ... жүйесінің түзеу мекемелерінің басшыларымен өсиеттерді
және ... ... ... туралы» Нұсқауымен реттеледі
[44].
ҚР АК-ң 1053-бабында ... ... жою және ... туралы
ережелер көрініс тапқан. Өсиет қалдырушы өзі ... ... ... ... үшін ... немесе оны өзгертуге құқылы. Өсиеттің күші
:
1) Нотариат кеңсесінде бұрын өзі ... ... ... жою ... ... беру;
2) Жаңа өсиет жасау ... ... ... АК-ң ... ... ... ( ... нысанында) күшін
жою туралы айтып, оның осы ... жету үшін екі ... ... олар жаңа ... ... жолымен немесе нотариалдық органға тиісті
өтінім беру жолымен күшін жоя ... ... ... тек ... ... күшін жойып қоймай, сонымен қатар ... ... ... емес тек ... бір ... үшін ... ... күшін жоя алады.
Жоғарыда көрсетілгендей, өсиеттің ... жою екі ... ... ... өсиет қалдырушының алдыңғы ... ... жою – бұл ... ... ... кеңсеге бұрын өзі
жасаған өсиеттің толық ... жою ... ... беруі. Бұндай
жағдайда осы ... ... ... ... заң ... ... ... өсиеттің күшін жою ... ... ... ... жойылатын өсиетті куәландырған нотариалдық кеңсеге беріледі.
Нотариалдық кеңсеге ... ... ... өтініш беруі тек
өсиеттің толық ... ... ... және де оны ... немесе
толықтыруға болмайды. Ол үшін алдыңғы ... ... ... толықтыру үшін тек бір жол бар, ол жаңа тиісті өсиет қалдыру.
Егерде ... ... ... ... болса, онда өсиетті
куәландырған нотариалдық кеңсеге ... ... жою ... ... керек және алдыңғы жасалған өсиеттердің ... ... ... ... ... ... ... күшін жою
туралы өтініш ... бір ... ... ... жоятын мәміле
болғандықтан, өтініште өтініш берушінің қолы ... ... ... ... жаңа өсиет жасау. Бұл жағдайда ... ... жою ... егер онда жаңа ... көрсетілген бірде өкім
қалмаса, бұл туралы айтуға болады. ... ... ... ... ... ... өсиеттік өкімдер болса, онда алдыңғы
өсиеттің күшін жоймай, ... ... ... екі ... жасалған өсиеттерді, құрамындағы әр-бір жекелеген ... ... ... ... өсиет қалдырушының нағыз тілегі
кейінгі өсиетте орын алады. Бұл ... екі ... ... үш ... көп ... өсиеттерді салыстырған кезде қиындай түседі. Әр
кезде ... ... ... ... бас ... ... яғни ... қадырушының соңғы және ақиқатты тілегін анықтау
қажеттілігінен туады.
Кейде, бір ... әр ... ... ... ... болуы,
олардың салыстыруын қажет етпейді. Бұл өзінің соңғы ... ... ... ... ... деп ... жағдайда
орын алады. Осындай өсиетің күшін жою амалы АК-ң ... ... ... түсінуге болады. Бұл өсиет ... жаңа ... ... ... тапқан, сол өсиет
қалдырушының ... ... ... ... ... ... мұрасыз қалдыру (қажетті мұрагерлердің болмаған кезде
мүмкін) сияқты ... ... ... және ... ... өсиет
бойынша мұрагерлері ретінде мемлекеттік органды, ... ... ... ... ... ... ... өсиеттік
өкімдерден тұрады.
Өсиетте ... ... ... ... ол қайтыс
болғаннан кейін дәлірек айтсақ, ... ... ... ... орындау күшіне ие болады [45].
ҚР АК-ң 1059- бабы бойынша, ... ... ... ... ... оған мұрагер емес тұлғаға тапсыра ... ... ... болуына келісімі ... өз ... ... ... ... ... өтініш ретінде болуы керек.
Егер өсиетте ... ... онда ... өз ... арқылы өсиетті орындаушы ... ... ... басқа тұлғаға тапсыру құқығына ие болады. Ал ... ... ... ... орындаушы бір немесе бірнеше мұрагерлердің
талап етуімен сотпен белгіленуі мүмкін. ... ... ... ... алдын-ала хабарлап, кез-келген уақытта, өсиет
қалдырушының оған ... ... ... бас тарту құқығына
ие. ... ... ... соттың шешімімен өсиетті орындаушы
өз міндетінен ... ... ... түсінігіне өсиетте қамтылған бұйрықтардың
жүзеге асуын көздейтін, мұрагерлердің ... ... ... ... ... ... міндетті:
1) Мұраны (сақтау) қорғау және оны басқаруды ... ... ... ... және бас ... ... өз
пайдасына ашу үшін, бар шараны қабылдап хабардар ету;
3) Мұра қалдырушыға тиесілі ақша ... ... Заң ... ... мен мұра ... қалауына сәйкес
мұрагерлерге тиесілі мүлікті ... ... ... ... бас тартудың ... ... ... ... ... өсиеттік жүктеменің орындалуын
талап ету немесе өсиеттік жүктемені ... ... ... ... жүргізу [14].
Өсиетті орындаушы мұрагерлікті ... және ... ... бар, сот және ... істерде өз атынан сөз сөйлеуге құқығы
бар. Өсиетті ... ... ... ... ... ... мұрагерлер өсиетті орындау барысында, өсиетте көрсетілген
өсиет қалдырушынығң ... ... ... ... ... ... қалауын анықтау үшін, олар тек сол ... ғана ... етуі ... ... ... ... барысында, мұрагерлер өсиеттік
бұйрықтардан нақты мағынасын және олардың ... ... ... ... түсіндіру барысында, өсиетті орындаушылармен
немесе сотпен өсиеттегі ... ... ... көңіл бөледі.
Өсиетте ... ... ... ... ол осылай ұқсас басқа
жағдаймен салыстырылып анықталады.
Мұрагерлердің міндетті өсиеттегі ... ... оны ... ... сәйкес болмауы мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... ... қалауын орындай отырып,
оған заңға сәйкес түзетулер ... нақ осы ... ... мұрагерлердің өсиетті орындау барысында белгілі ... ... ... жағдай болмаса, онда өсиеттің ... және ... ... ... ... оған ... енгізуге құқығы жоқ.
Егер өсиет орындаушы өсиет бойынша мұрагер ... ... ... онда ... орындаушының құқықтық жағдайы басқаша болады.
Оны өсиет ... ... деп ... ... ... өсиетте
көрсетілген тұлға, өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... ғана, өсиетті орындаушы болып ... ... ... деп те тануға болмайды [46]. Себебі, мұрагерлер оған
ешқандай билік берген емес. ... ... ... ... ... ... дейін, міндетті біқатар ... ... ... ... массаның өкілі ретінде ... ... ... ... құқықтың субъектісі ретінде
танылмайды.
Өсиетті орындаушының билігі мұрагерлікті ... ... акт ... ... шын ... танылғанда қалыптасады. (егер
олар мұрагерлікті қабылдаса) және мемлекет мүддесі үшін де ... ... ... онда ол ... меншігіне өтеді).
Өсиетті орындаушы ... ... ... ... мүліктік мүдделерін қозғауы мүмкін. Осындай орындаушының
іс-әрекетін дұрыс емес, ... ... ... деп ... оның осы іс ... сот ... ... және тіпті
оның шектеуін де талап ету құқығы бар [6].
Заң ... ... ... үшін ... ... ... сыйлық деп қарастырмайды. Егер орындаушы бір мезетте өсиеттік
мұрагер ... онда бұл ... ... бойынша өзінің ... ... ... оған ... ... мұрагерлікпен қалдырылуы
арқылы жүзеге асырылады [47].
Орындаушы, өсиеттік орындаушының міндетін ... ... ... ... ... ... ... мүлікті сақтау
немесе оларды басқару барысында. Бұл ... өз ... үшін ... ... ... ... үшін ... бұл шығындарды
өсиетті орындаушының ... ... ... ... ... мүшесiнiң пайы осындай борыштарды өтеу үшiн өзге ... ... ... азаматтық және азаматтық-iс жүргiзу заңдарында
белгiленген тәртiппен оның кредиторларының талап етуi бойынша өндiрiп алу
нысанасы болуы мүмкiн.
Жеке ... ... егер ... жарғысында өзгеше
көзделмесе, өтініш негiзiнде серіктестің мүшесі құқығын иемденуге хақылы.
Мұндай тұлғалар серiктестiктiң ... ... ... ауыл ... ... ... ... олар мүше құқықтарын иемдене алады.
Заңды тұлғаны қайта құру ... оны ... ... нысандарға
қайта ұйымдастырған кезде, қайта кәсiби бағыттауға байланысты мүшелiктi
тоқтатуға негiз болған ... ... мүше ... жаңадан
құрылған заңды тұлға иемденедi.
Заңды тұлға бiрiгу арқылы қайта ұйымдастырылған кезде бiрiккен ... ... ... Оның пайы өзi ... ... тұлғаға
ауысады. Егер соңғысы серiктестiк мүшесi ... ... оны ... етiп ... ... тәртiппен жүзеге асырылады.
Заңды тұлға бөлiну немесе қосылу арқылы ... ... ... ... ... тұлғалардың мүшелiктерi
тоқтатылады. Мұндай мүшелердiң пайын алу ... ... ... және ... ... ... қайтадан құрылған заңды тұлғаларға ауысады. Мұндай
адамдар серiктестiк ... ... ... ... ... ... толмаған және еңбекке жарамсыз ... ... ... заң ... өздеріне тиесілі үлесті алуға
міндетті ... бұл үлес ... ... үлес деп ... ... ... қалдырушының тірі кезіндегі ұрықтандырған, ... ... ... ... ... ... ... танылу құқығына
ие.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ìұðàãåðëiê- қàéòûñ ... ... ... ìұðàãåðëåðiíå àóûñóû.
Ìұðàãåðëiê құқûқòûқ қàòûíàñòàðäûң ñóáúåêòiñi ìұðàғà қàëäûðóøû ìåí ìұðàãåð
áîëûï òàáûëàäû. Ìұðàãåðëåð ìåí ... ... ... ... òàáûëàäû
äåñåê, åãåðäå ìұðàãåðëiê çàң àðқûëû áîëñà, îíäà òåê æåêå ... ғàíà ... Àë, ... ... ... áîëñà, ìұðàãåðëåð áîëûï àçàìàòòûқ
құқûққàòûíàñòàðäûң êåç-êåëãåí ñóáúåêòiñi áîëà ... Àòàï ... ... ... ... ìåìëåêåò. Æåêå òұëғàíûң àçàìàòòûқ ... ... ... ... æàғäàéû ìұðàãåðëiê құқûқòàðғàòåê çàңäà ... ғàíà әñåð ... ... ... ... ... ... æåêå үé øàðóàøûëûғûí æүðãiçó үøií, áàó-áàқøà æәíå
ñàÿæàé құðûëûñûí æүðãiçó үøií æåð ó÷àñêåëåðií ìåíøiêêå àëà àëìàéäû. Îñûғàí
áàéëàíûñòû, ... ... ... ... ... ... ... àòàëғàí ìàқñàòòàðғà àðíàëғàí æåð ó÷àñêåëåðiíå
ìұðàãåðëiê àøûëñà, ìұðàãåðëåð îëàðғà ìåíøiê құқûғûí àëà ... ... æåð ... áàñқà құқûқòàðäû ðәñiìäåó òàëàï åòiëåäi.
Қазақстан өз мемлекеттік тәуелсіздігіне ие ... ... ... пен оның ... ... тірек болатын барша құқықтық ... ... құру ... ... ... ... ... жағдайының қиын әрі күрделі екені баршаға
мәлім. Тіршілік харекеті күнкөріс қамы адамдарды түрлі ауыртпалықтарға
ұрындырғаны ... Осы ... ... ... туралы заңдар - қоғамдағы
әрбір адамның әлеуметтік және рухани ахуалын жақсарту мен өркендетудің ... ... ... орын ... құқық туралы тақырыптың кең көлемде, жан-жақты сипатталуы
көп ізденісті қажет ... ... ... ... ... ... ... заңдардың жете зерттелмей Парламентке үсына ... жиі ... ал ... ... ... ... ... жалпы
халықты түсінбеушілікке, шатасуға әкеліп соқтыруда.
Сондықтан да заңды түрде әкеден балаға немесе ет жақын ... ... ... қалу ... ... заңды жолдары бар? Мұрагерлік
қалай іске асады? - ... ... ... ... кең ... ... ... өсиет бойынша мұраға ие болуға қарағанда, заң бойынша мұраға ие
болу ... ... ... Меніңше, мүның бірнеше ... ... мұра ... ... ... кейін азаматтардың заң бойынша
мұраны бөлісу ... ... Бұл ... де, ... мұра ... жақын туысқандары заң бойынша мұрагер болып табылады.
Екіншіден, ажал күтпеген жағдайда келеді, азаматтардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... өсиет жазып,
алдын-ала өлім туралы ойлағысы келмейді. Сондықтан, заң бойынша мұраға ие
болудағы даулар да жиі ... ... ... ... белгілі бір рухани, экономикалық даму
кезеңіне жеткен дәуірде мұрагерлік ... не ... оның ... ... заңды сүрақ туындайды. Иә, мұрагерлік институтты өмірде ... мен ... ... бар ... үлкен маңызға ие болары белгілі.
Сөйтіп, мұрагерлік құқығы адамның болашағының кепілі ... ... ... мүшесі өз өмірінде жинаған ... ... ... ... ... өткеннен кейін ұрпақтарына қалуына қалаған
сезімде өмір сүретіндігі белгілі, әрі сол үшін ... ... ... ... мұрагерлік құқығында мұраны қалдырудың заң
бекіткен екі түрі бар. Олар: заң бойынша ... және ... ... ... ... ... өтілді.
Әрине, жылжитын, жылжымайтын мүліктер және т.б. мүліктік құқықтар
игілігі молайған мына нарық заманында ... ... ... ... ... ... ... заң базасының тұрақты әрі
мықты болуы Қазақстан азаматтарының өз ертеңіне деген ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз қайтыс болған азамат мүлкінің басқа
адамға мұрагерге ауысуы болып табылады. Мұрагерлік ... қай ... ... ... өте ... құқық түрі. Қандай жағдайда болмасын мұрагер
болу үшін ... ... мен ... білу ... ... құқық менің
ойымша адам қайтыс болғаннан кейін оның артында қалған қозғалатын немесе
қозғалмайтын мүлкі, құнды ... және тағы ... ... ... ... ... өсиет етілуі.
Бұл жерде мен келіспейтін жағдайлар бар. Ол ата заңымыз ... ... ... ... ... ... айтыл-майды. Тек қана
Азаматтық кодекспен және ... да ... ... ... ... ... осы мұрагерлік құқығын енгізсе кем ... ... бір айта ... ... осы ... құқығы азаматтық құқық
пәнінде өте ауқымды және мағыналы түрде көрсетілген. ... ... оның ... ... ... өте жақсы айқындалған.
Мұрагерлік ... ... ... дамып келе жатыр деп есептеймін. Сондықтан
осы азаматтық құқық саласында жұмыс атқарып жүрген ... сол ... келе ... ... ... жолдарын дұрыс
түсініп, зерттеп толықтырып өте жақсы айқындап келе ... ... ... ... ... негізі - мұра. Мұраның
бірден-бір критерийі - меншік. Еліміздің Ата ... ... ... ... ... ... аза-маттары заңды түрде
алған қандай да болсын мүлкін жеке меншігінде үстай алады» деп мүлікке жеке
меншік нысанын ... ... Осы ... ... ... «меншік,
оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік ... - ... ... жүмысымда азаматтық құқыққа байланысты, оның ... ... ... ... ... қолдана келе мұрагерлік
құқықты толығымен ашып көрсеттім деп ойлаймын.
Бала асырап алу, асырап алушының өз ... ... ... да ... ... мүліктік үлесінде, міндетті үлестік құқығына
ие. Жоғарыда көрсетілгендей, қайтыс ... ... ... жасқа
толмағандықтан, олар мұрагерлікке сай емес болады. ... ... ... ... ... жарамсыз балалары да міндетті
үлестік құқығына ие. Бұл ... ... ... ... ... болып саналады.
Еңбекке жарамсыз жұбайымен өсиет ... ... ... ... ... ие. ... мұрагердің міндетті үлестік
құқығын иелену, оның ... ... ... ... еңбекке
жарамсыздығына негізделеді.
Мұра қалдырушы барлық мүлiктi өзi тағайындаған ... ... ... ... қандай мұрагерлердің пайдасына бас тартқанын ... бас ... ... ... ... мұрагерге тиесiлi мұра бөлiгi өсиет
бойынша қалған мұрагерлерге ауысады және өсиетте өзгеше көзделмегендiктен,
олардың үлестерiне бара-бар бөлiнедi. Шығып қалған ... деп ... ... не ... 1072-2-бабында белгіленген мерзімде мұраны қабылдамаған,
сондай-ақ мұраны іс жүзінде қабылдамаған және мұра қалдырушыдан ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық туралы заңдарға сүйене отырып, сот,
нотариалдық кеңсе басқа да органдары әрбір ... ... ... ... оның ... маңызды үлес қосады. Зерттеу нәтижесінде
менің қортыныдым бойынша жоқ мұрагерлерді анықтау үшін берілетін мерзімді
қысқарту ... ... үш жыл ... бойы ... ... ... асыру
қажеттігі туындайды. Сонымен қатар мұрадан бас ... ... ... ... ... ... белгілеу қажет. Иесіз қалған мұраны
коммуналдық меншікке өткізу мерзімін 1 ... 6 айға ... ... ... Бұл да ... сақтау шараларына байланысты мерзімнің азаюы қажет
деген тұжырымдамамнан туындайды.
Заңнамаларды жетілдіру қозғалмайтын мүлікке мұрагерліктің ауысу ... ... атап ... ... ... мирас, енші мұрагерлік
түсініктерінің арақатынасын айқындау және енші ... ... ... яғни ... ... ... қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы // 30 ... 1995 ... ... ... (7 ... 1998 ... ... толықтыруларымен бірге) // Қазақстан Республикасының Парламентінің
жаршысы.-1996.- № 4-217-қ.; 1998.-№20.-245-қ.; 2007.-№10.-68-қ.
2. Назарбаев Н. ... 2030: ... ... и улучшение
благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны
народу ...... ... ... А.М. ... ... истории наследственного ...... ... ... ... Ермухаметова С.Р., Коваленко Е.Ю. Римское частное право: Учебное
пособие.-Алматы:Казак ... ... ... Д.В. Римское архаичное наследственное право.-М., 1993.
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (1999 ж. 1 шілдедегі № 409-
1) (ерекше бөлім) //Параграф ... ... ... ... ... ... және тіркеу ережесін
бекіту туралы» ... ... ... 2000 ... 12
шілдедегі № 1063 қаулысы
8. Соттардың мұрагерлiк туралы заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері
туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... 2009 ... ... № 5 ... В.С. Антимонов, К.А. Граве. Советское наследственное право.- М.:
Государственное издательство ... ... 1955. ... ... Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы 1995 жылғы 12
желтоқсандағы № 2676 Қазақстан Республикасының  Заңы
11. Шаруа (фермер) қожалығы туралы ... ... 1998 ж. ... № 214-1 Заңы
12. ««Жекелеген қару түрлерiнiң айналымына мемлекеттiк ... ... ... ... ... жүзеге асыру жөнiндегi шаралар
туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 3 тамыздағы № 1176
қаулысы
13. ... үй ... ... 1997 жылғы 16 сәуiрдегi № 94-1 Қазақстан
Республикасының Заңы
14. Комментарий Гражданского ... ... ... ... ... ... Сулейменов М.К., Басин Ю.М. Переизд.-
Алматы, 2008
15. Гражданское право. Том 3. ... для ... ... ... 2004.-500с.
16. Ж.Б.Кайсарова. Проблемы осуществления наследственных прав в Республике
Казахстан/ мат. ... ... ... ... и соискателей. Алматы., 2002
17. В.И. Серебровский. Очерки ... ... ... _ ... ... наук СССР, 1953 .-300 с.
18. ... ... ... ... ... ... заңы 13.17.1999//Параграф ақпарат жүйесі
19. «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Қазақстан ... заңы ... 2001 жыл № 142-II ... ... ... ... ... Үкіметінің 2003 жылғы 4 шілдедегі № 661
«Жинақтаушы зейнетақы қорларынан мiндеттi ... ... ... зейнетақы жарналарының есебiнен қалыптасқан зейнетақы
жинақтарынан ... ... ... ... ... ... ... «Авторлық және сабақтас құқықтар туралы» ҚР Заңы 10 июнь 1996 жыл №
6-I//Параграф ақпарат ... ... ... және ... ... ... 2000 ... 25 желтоқсандағы № 133-II Қазақстан Республикасының
Заңы
23. ... Н.И. ... Э.Б. ... на ... и ... – М.: ... ... 1971-250с.
24. Гражданское право. Учебник. ... Под. Ред. ... – М.: ... ... с.
25. Никитюк С.. Наследственное право и наследственный процесс.- Кишинев:
«Штиинца», 1973.- 250 с.
26. Бàÿíîâà À.Å.. ... ... ïî ... ... Ìàò. ... ... 2002.
27. Дðîííèêîâ Â.Ê. Íàñëåäîâàíèå ïî çàâåùàíèþ â Ñîâåòñêîì ïðàâå.-М., 1996
28. М..Ã. Ïðîíèíà. Íàñëåäîâàíèå ïî ... è ... ... 1978.-
315с.
29. Ожегов. С.И. Словарь русского языка. – Под.ред. чл.- корр.АН СССР
Н.Ю.Шведовой- М.: «Русский ... 1998. - 342 ... ... М.В. ... по закону и по завещанию – М.: Юридическая
литература, 1967. – ... ... Д.В. ... ... ... 2005.-780с.
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (1994 ж. 27 желтоқсандағы)
(жалпы бөлім) //Параграф ақпарат жүйесі
33. ҚР- ң «Шаруашылық серіктестіктер туралы» заңы ... ... ... Гонт Т.И. ... ... ... ... / Нотариус , 1999
г.-160с.
35. Мозжухина З.И. Наследование по ... в ... М.: ... ... ... ... 1998ж. 28-шілде №539- ҚР ... ... ... «ҚР нотариустарымен нотариалдық әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ... Қ.Р. Әділет ... ... ... ... ... орынбасарларымен,
госпитальдердің, ... ... ... ... ... ... бөлімдердің, ... және ... ... ... ... ... ... қызмен көрсететін органдардың
жоқтығына ... ... мен ... куәландыру
тәртібі туралы» №5 ... ... М.Ю. Если ... ... –М.: ... 1989.- ... ... М. Ю. Наследственное право: Учебное пособие. - М.:
Белые ... ... ... П.К. ... о ... М.: ... ... литературы, 1963.-325с.
41. ҚР «ҚР-ғы тілдер туралы» 1997ж. 11 шілдеде қабылданған ... ... ... ... ... 1997 ж. 14 ... № 155-1 ... Республикасының
Заңы// Парагрф ақпарат жүйесі
43. Қазақстан Республикасында нотариаттық іс қағаздарын жүргізу жөніндегі
Нұсқаулықты ... ... ... Республикасы Әділет министрінің
1998 ж. 16 шілдедегі N 83 бұйрығы// Парагрф ақпарат жүйесі
44. « ... ... ... ... ... және сенімхаттарды куәландыру тәртібі туралы» Нұсқау//
Парагрф ақпарат жүйесі
45. Рясенцев В.А Наследование по ... и по ... в ... - ... ... наук ... 1953.-340с.
46. Степаненко Г.М. Наследственное право РСФСР. – ... ... ... ... Э.Б. ... по закону и завещанию. – М.: Юридическая
литература. 1984.-225с.
48. Ауылшаруашылық серіктестіктері және олардың қауымдастықтары (одақтары)
туралы» 2000 жылғы 25 ... № 133-II ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 99 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудің єлеуметтік-экономикалық мазмұны жєне теориялық аспектілері74 бет
Валюталық реттеу қызметі47 бет
Геметалар мен эмбриондарды бағалау16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь