«Қазақстан мен ресейдегі көші қон мәселесінің бақ тағы көрінісі»

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... . .5.7 б

І ТАРАУ «Қазақстан мен Ресей арасындағы көші.қон мәселелері ... ... ... ... ... ... ... » 8. 28 б


І.1 «Қазақстандағы көші. қон мәселесінің туындау салдары» ... ... ..8. 17 б

І.2 «Қазақстан мен Ресей: тарихы терең тамырластыққа жаңа көзқарас» ... ... ..18.28 б


І І ТАРАУ «БАҚ. тағы көші. қон мәселесі» 29. 52 б

2.1 «Қазақстандық БАҚ.тағы көші. қон мәселесінің көрініс табуы»..29.44 б

2. 2 «Ресейлік БАҚ.тағы ақиқат пен аңыздың арасы» ... ... ... .. 45. 52 б


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 53. 54 б

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55 б

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... .56 б

Электрондық басылымдардағы материалдар ... ... ... ... ... 57 б
Адамзат баласының өмір сүру дағдыларының өзгеруіне байланысты көші- қон мәселесі өз кезегінде өте маңызды қырлы рөл атқарады.
Тұрғындар дың көші –қон мәселесі қай кезде, қай дәуірде болмасын өзектілі гі өте жоғары. Әлемдік деңгейде немесе бір мемлекеттің аймағында болсын көші- қон мәселесі, сол елдің гео- саяси, әлеуметтік, экономикалық жағдайы ның көрсеткіші тәрізді бет- бедерін жасап беретін маңызды құбылыс.
Бұл еңбектегі басты мақсаттар- бүкіл дүние жүзіндегі, Орта Азиядағы көші- қонның қазіргі таңдағы хал- ахуалын, даму және құлдырау себептеріне шолу жасай отырып, негізгі тақырыбымыз Ресей мен Қазақстандағы көші- қонның тарихи кезеңдерінен жалпы мағлұматтар беріп, БАҚ жүзіндегі көрініс іне мән береміз.
Ежелгі екі алып ел, көршілес Ресей мен Қазақстан мемлекеті арасындағы гео-саяси, әскери-стратегиялық, байланыстардың тарихы терең.
Тарихы өзектес ғасырлар бойы жалғасқан көршілес Ресей мен Қазақ стан ның әлемдік деңгейде мәні зор. Сондықтанда осы екі елдің мемлекетаралық қарым- қатынасы да көші- қон мәселесі де ең өзекті тақырыпқа айналуы заңды.
Бүкіл әлемдік деңгейде шет елдердегі қандастарын өз тарихи отанына шақырып жатқан екі мемлекет Израиль мен Қазақстан болса, соңғы жылдары Ресей де осы мәселеге жіті назар аударып келеді.
Қазіргі таңда Абай Құнанбаев атамыздың сөзіменен айтсақ «орыс теріс айтпайды»[1] дейтін орыс халқымен де дипломатиялық қатынастардың заманалардың саяси өзгерістеріне сәйкес бұрмаланып отырғаны белгілі бола ды.
Өз заманында Қазақстан тарихын зерттеген ұлт жанашырлары алғашқы Қазақстан тарихы туралы жазған ғалым Санжар Аспендияров және Кеңес дәуірін- дегі Ермұқан Бекмаханов осы заманғы т.б тарихшылардың жазбаларына сүйенсек, Ресей мен Қазақстан арасындағы көші- қон мәселесінің туындауы сонау «отарлау саясатынан» басталғанын аңғару қиын емес. «Отарлау саясатының» негізгі астары бүкіл бір халықтың «санасын отарлау» болып табылды.
XVІІІ- XXI ғасыр аралығында екі ел арасында ірілі- ұсақты тарихи маңызы зор талай уақиға өтті.
ТМД елдері арасында әлеуметтік әлеуеті, хал- ахуалы анағұрлым дамып келе жатқан зайырлы Қазақстан мемлекетінің гео-саяси саясатында көші- қон мәселесі өзекті тақырыпқа айналып отыр. Бұл орайда, Ресей мен Қазақстан арасындағы көші- қон мәселесіндегі бірнеше факторлар ғасырлар бойы жал ғасқан екі елдің шешілуі қиын түйінге айналғаны шындық.
Екі ел арасындағы саяси байланыстарды XVІІІ ғасырдан бастап осы замандағы уақытты бес кезеңге бөліп қарауға болады.
Бірінші кезең XVІІІ ғасырдан 1950 жылдар аралығы болса, екінші кезең 1950 жылдан 1980 жылдар аралығы, үшінші кезең 1980 жылдан 1991 жылдар аралығы, төртінші кезең 1991 жылдан 2001 жыл аралығы, бесінші кезең 2001 жылдан 2009 жыл аралығы.
1) С. Аспендияров «Қазақстан тарихының очерктері»\Алматы. Санат. 1994\
2) М. Мағауин «Қазақ тарихының әліппесі» Алматы. «Қазақстан» 1995
3) Е. Бекмаханов «Бекмаханов 20- 40 годы XІX» Алматы. «Қазақ Университеті» 1992
4) Ә. Әбдікаимов «История Казахстана» 1994 ж. Қаз ҰТУ
5) «Қазақ қалай аштыққа ұшырады?»\Алматы. Қазақ Университеті 1991 құрастырушылар:С. Әбдірайымов, И. Бухонова, Е. Грибанова;\
6) А. Сейдімбеков «Мир казахов» \Алматы. 1994ж\
7) Я. Бутаков «Великая антимиграционная стена» \Санкт-Петербург 2003 жыл\
8) Е. Ю. Садовская «Внешняя миграция в республике Казахстан в республике Казахстан в 1990- е годы: причины, последствия, прогноз»
9) М. Демурин «Россия и страны СНГ: цивилизационный вызов» \1998ж. Мәскеу.\
10) Н. Зубаревич «Социальное пространство России» 2000 ж. Санкт- Петербург «Светоч»
11) Ю. Красин «Социальное неравненство в политическом измерении» \2004ж. Мәскеу\
12) М.Тюркин «Стратегия развития миграционной политики в России»
13) А. Самарин «Социальная эмпатия: у истоков солидарного сознания»
14) А. Каменский «Утечка умов и национальная безопасность России»
15) А.Пикаев «Военное сотрудничество между постсоветскими государствами»1999 жыл. Мәскеу
16) «Астана» ғылыми- қоғамдық саяси журнал 2009 наурыз
17) «Степные зори» Ақбұлақ ауданы қоғамдық – саяси газеті 2007ж 3 мамыр
18) «Президент және халық» қоғамдық- саяси газеті
19) «Егемен Қазақстан» қоғамдық- саяси күнделігі 2008- 2009 жыл
        
        Диплом жұмысының жалпы сипаттамасы:
• Ғылыми еңбекте бүкіл әлемдегі ... ... шолу ... ... мен ... ... арасындағы ғасырларға
жалғасқан достықтың, саяси әріптестіктің астарына үңіліп, тарихи
кезеңдер жеке- жеке бөлініп ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
замандағы Серік Әбдіакимов секілді зерттеуші ғалымдардың ... ала ... ... ... көші - қон ... маңызды
бес кезеңге бөлініп талданды.
• Қазіргі таңда Еуропа мен Азияның ортасында орналасқан ... де ... ... белсене араласып,
мемлекетаралық, халықаралық көші-қонның ... ... ... жете ... ... саяси сараптама жасалынды. Сондай-
ақ екі достастық мемлекеттің көші- қон туралы Заң ... ... ... ... ақпарат құралдарының
қоғамдағы плюрализм тудыру дәрежесін анықтап, тұжырымдалды.
• Ғылыми еңбекте ... ... ... ... екі ... ... тыныс- тамырын дөп басу үшін әлемдік
деңгейдегі демограф- ғалымдар Дэвид Коулмэн, ресейлік ғалымдар ... М. ... Е. ... және ... ... Қазақстан Республикасы Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... облыстық, республикалық, статистика басқармалары ның
материалдары пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының өзектілігі:
• Қазіргі таңда халықтар ... ... күн ... ... ... ... саяси, әлеуметтік, экономикалық жағдайы
көші- қонға да өз әсерін тигізіп отыр. Керісінше көші – ... ... ... бірнеше мәселелердің пайда болуына жол
ашты. Қалыптасып отырған ... ... ... ... ... ... ... айтарлық тай әсерін
тигізіп отыр. Сондықтан да көші – қон жеке бір ... ыс ... ... ішкі және ... ... ғы ... ... айналып отыр.
• Өз кезегінде ғылыми еңбектің нысанына айналып отырған көші қон
мәселесінің ресейлік және қазақстандық БАҚ тағы ... ... ... талап етеді. А. Байтұрсыновша айт сақ
«елдің көзі, құлағы һәм тілі» болып ... БАҚ өз ... ... қон мәселесін талдауда, зерттеу деңгейін анықтауды қажет
етеді.
Зерттеу жұмысының нысаны:
• Ресейлік және қазақстандық көші- қонның қазіргі таңдағы жағдай ... екі ... ... ... құралдарындағы мақалаларға
шолу жасап, салыстыра отырып ғылыми тұжырым дама жасау еңбектің
нысанына айналып отыр.
Зерттеу жұмысының мақсаты:
• Ғылыми ... ... ... және ... ... ... ... жаңа көзқарас ... ой ... ... ... білу. Дербес екі
мемлекет арасындағы көші қон саясатының әскери стратегиялық,
саяси экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... ... жүгініп, отандық және ... ... ... талдау және зерттеудегі ерекшеліктері мен
кемшіліктерін анықтау.
• Әлемдік деңгейдегі демографтардың, ғалымдар, көші- қон ... ... ... ... ой ... ... ... отырып біздің қоғамда және көршілес орыс ... ... ... ... ... ... ... екі бөлім
• қорытынды
• сілтемелер тізімі
• пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... салыстыру
• жүйелеу
«Ақиқатты жақтаушылардың ... ... ... көзге көрінбейтін
жақтастарының бәрін жойып жіберу мүмкін емес»
Клод- Адриан
ГЕЛЬВЕЦКИЙ
КІРІСПЕ
Адамзат баласының өмір сүру ... ... ... ... ... өз кезегінде өте маңызды қырлы рөл атқарады.
Тұрғындар дың көші ... ... қай ... қай ... ... гі өте жоғары. Әлемдік деңгейде немесе бір мемлекеттің аймағында
болсын көші- қон мәселесі, сол ... гео- ... ... ... ның ... тәрізді бет- бедерін жасап беретін маңызды құбылыс.
Бұл еңбектегі басты ... ... ... ... Орта ... ... қазіргі таңдағы хал- ахуалын, даму және құлдырау ... ... ... ... ... ... мен Қазақстандағы көші-
қонның тарихи кезеңдерінен ... ... ... БАҚ ... көрініс
іне мән береміз.
Ежелгі екі алып ел, көршілес Ресей мен Қазақстан мемлекеті арасындағы
гео-саяси, әскери-стратегиялық, байланыстардың ... ... ... ... бойы ... ... Ресей мен Қазақ стан
ның әлемдік деңгейде мәні зор. Сондықтанда осы екі ... ... ... да ... қон ... де ең ... тақырыпқа айналуы
заңды.
Бүкіл әлемдік деңгейде шет елдердегі қандастарын өз ... ... ... екі ... ... мен ... болса, соңғы жылдары
Ресей де осы мәселеге жіті назар ... ... ... Абай ... атамыздың сөзіменен айтсақ «орыс теріс
айтпайды»[1] дейтін орыс халқымен де ... ... ... ... ... ... ... белгілі бола
ды.
Өз заманында Қазақстан тарихын зерттеген ұлт жанашырлары алғашқы
Қазақстан тарихы туралы ... ... ... ... және ... дегі ... ... осы заманғы т.б тарихшылардың жазбаларына
сүйенсек, Ресей мен Қазақстан арасындағы көші- қон мәселесінің туындауы
сонау «отарлау ... ... ... қиын ... ... негізгі астары бүкіл бір халықтың ... ... ... XXI ... ... екі ел ... ірілі- ұсақты тарихи маңызы
зор талай уақиға өтті.
ТМД елдері арасында әлеуметтік әлеуеті, хал- ахуалы анағұрлым ... ... ... ... ... гео-саяси саясатында көші- қон
мәселесі өзекті ... ... ... Бұл орайда, Ресей мен Қазақстан
арасындағы көші- қон мәселесіндегі бірнеше факторлар ғасырлар бойы жал
ғасқан екі ... ... қиын ... ... ... ел ... ... байланыстарды XVІІІ ғасырдан бастап ... ... бес ... бөліп қарауға болады.
Бірінші кезең XVІІІ ғасырдан 1950 жылдар аралығы болса, екінші кезең
1950 жылдан 1980 ... ... ... ... 1980 ... 1991 жылдар
аралығы, төртінші кезең 1991 жылдан 2001 жыл ... ... ... ... 2009 жыл ... қана ТМД ... ... емес Орта Азия «барысына» айнал ғалы
отырған әні- міне ... ... айға ... ... мемлекеттермен терезе
теңестіргелі отырған Қазақстанның ... ... үшін де ... ... ... келтіріліп, бақылауда болуы өте маңызды.
Жалпы Ресей Федерациясына қоныс аударып жатқан славян этносының ... көшу ... ... ... ... жоғары болды. Бұл
мәселе еліміздегі қалыптасқан әлеуметтік- экономикалық, саяси реформаларға
байланысты ... Бұл ... Е. ... ... ... ... ... в 1990 годы: причины, последствия, прогноз»[2] атты
еңбегінде былайша ой ... «ТМД ... ... іш інде ... болғандай көші- қон мәселесінің 1990 жылдары тез арада өзектілігі арта
түсті. Соныменен қатар, Кеңестер Одағының ... ... ... ... ... ... ... саны анағұрлым жоғары
болды.
1987 жылы Қазақстаннан 7,1 мың адам, 1988 ... 23,6 ... 1989 жылы 53 мың адам (235 мың ... ... ... жылдары көшіп –қонушылардың ағымы жедел өсе түсті 6 жыл ішінде
(1991- 1996ж) республикамыздан 2 млн адам ... ... ... 1991 жылы- 22,2 % ал 1992 жылы -89,3 % халық табиғи өсімін
жоғалтты. 1993- 1994 ... көші ... ... ... өсімді жаныштап
қана қоймай, оны 1,4 және 2,8 есеге асрып жіберді.
1994 жылы көші –қон «шыңына» жетті яғни республикамызға 480 мың ... ... 1995 жылы ... ... аударуы көшіп келгендерден 4,4
есе асып ... ... ... А. И. ... ... миграции» [3] атты еңбегінде
1991 -2001 жылдары аралығында ... ... мен ... ... ... көші ... алмасуында 327, 9 мың адам қатынасты оның ішінде 227 ... ... ... 187,7 мың ... ... Бұл ... тұрғындар
дың 8 %- ін құрайды.
1991- 2001 жылдары аралығында Батыс Қазақстан ... ... көші ... ... атап ... ... облысында 20
821 адам көшіп келсе, ... 86 963 адам ... ... Көші қон өсімі-
66 142 мың теріс сальдо болды деп түйіндейді зерттеуін.
1990 жылдары еліміздегі ауқымды ... ... бұл ... жібергені рас. Себебі, Кеңестік Одақтан ыдыраған ... ... ... ... оң және ... ... ... қалды.
Елді жайлаған жаппай жұмыссыздық, инфляция, саяси ... ... ... өмір сүріп жатқан этностардың ... мол ... ... ... ... әр түрлі ұлт өкілдерінің кейбір жылдары
үдере көшуін БАҚ сан- саққа жүгіртіп, қоғамда қарама – қайшы ... ... Бұл ... БАҚ- тың өзі екі ... бөлінді. Бірінші топ – мемлекеттік
БАҚ, олар елдегі тыныштықты көздеп, көші- қон мәселесінің тек оң жақтарын
жазып, шешілуі қиын ... ... ... ... ... ... са,
оппозияциялық бағыттағы БАҚ бұл жүйенің тиімсіздігін, ... ... ұлт ... тудырумен болды.
Бірақ, халық үшін бұл мәселенің ақ қарасының анық ... ... ... ... гео- ... стратегиялық мәні зор қадамға
жататын шет елдегі қазақтардың тарихи отанына оралуының өзі бірнеше кері
тартпа факторларға жол ... ... ... ... ... ... көші- қон мәселесі
туралы объективті түрде ақпарат беруге тиіс. Шындық пен ... ... ... ... ... қон мәселесінде туындап отырған мәселелерді
шешуге мүмкін болады. Керісінше бұрмаланған ақпарат елді адастырып, ... ... ... ... арттырып жібереді.
І . ТАРАУ
1. 1. Қазақстандағы көші- қон мәселесінің туындау салдары
Қазақстандағы көші-қон мәселесі туралы сөз ... ... ... яғни ... қон» ... ... бере ... көші- қоны яғни миграциясы (латын сөзі «migratio» ... ... ... ... ... ... түрде адамдардың «мигрант
тар» белгілі бір жер аумағының шекарасынан тұрақты ... ... ... үшін ... бір ... жер ... қоныс аударуы. «Тұрғындардың көші-
қоны» деген термин «тұрғындардың ... ... ... ... ... эмиграция негізінен экономикалық- қаржы (қаржы
дағдарыс т.б); ... ... ... ... ... және ... ... себептердің пайда болуымен туындайды. Жалпы, аумақтық миграция,
сыртқы көші- қон (эмиграция және иммиграция) ... ... тыс. ... ... қон ... бір ... ... көші- қон. Эмиграция мен
иммиграция жалпы қайтарымсыз болуы да мүмкін.
Эмиграция мен иммиграцияның айырмашылығы қандай?
Иммиграция (лат. сөзі ... ... ... ... дегеніміз- өзге мемлекеттердің азаматтарының немесе азаматтығы жоқ
тұлғалардың белгілі бір мемлекетке тұрақты қоныстануы үшін, жаңа азаматтық
алып қоныс аударуы. [4]
Эмиграция (лат. сөзі ... ... ... бір мемлекеттің
азаматтарының өзге ... ... ... ... қоныстану үшін
азаматтығын өзгертіп немесе өзгертпей қоныс аударып кетуі.
Иммгирация дегеніміз- шет ел азаматтарының ... ... ... ... бір ... ... әлде ... тұру үшін қоныс
аударуы. [5]
Көші- қон мәселесі қоғамның әлеуметтік, жекелеген ... ... ... ... да ... ... ... қонынының ең маңызды әлеуметтік- экономикалық
қызметі ол ... ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек күшін және өндірістің дамуына үлес ... ... қон ... ... бірнеше қарама- қайшылықтар да
тудырады.
Тұрғындардың ... қоны ... ... ... ... алып келіп,
халықтың әлеуметтік- экономикалық жағдайын өзгертуі де заңды. Әрине, бұл
орайда тұрғындарды оқу- ағарту, кәсіби дайындықты және көші- қонға қаты
сушы ... ... ... түседі. Бір жағынан мигранттардың
үдере көшіп келуі, жұмыссыздық деңгейін асырып жібереді. Соныменен қат ар,
әлеуметтік инфрақұрылымдарға айтарлықтай салмақ түсіреді ... ... ... ... қон жергілікті тұрғындардың өмір сүру деңгейіне әсер етеді.
Тұрғындардың көшіп- қонуы аймақтардың ... ... саны ... ... ... ... ықпал етеді. Жоғарыда айтылып өткен жайттардың
бәрі мемлекеттік көші- қон ... ... іс ... табылады.
Тұрғындардың көшіп- қонуы елдің демографиялық құрылымна зор әсер
етеді.
Халық құрамының жыныстық және жас ... ... ... ... ... қоныс аударған аймақтарындағы тұрғындардың өсу
қарқындылығының көлемінің әртүрлі болып, әсер етуші ... ... ... және ... уақытқа созылатын әсер» деп ажыратуға
болады.
Ұзақ уақытқа созылатын әсер етуші ... ... өсу ... ... ... ... ... бір бөлігі аумақтық көші- қонға жатады.
Көші- қонның бірыңғай негізгі талаптары- өзге ел шекарасынан өту
немесе аудан, облысқа қоныс аудару ... ... Бұл ... ішкі ... көші- қон деп екіге бөлінеді.
Сыртқы көші- қон (халықаралық) ... ... өту ... Ол ... және ... ... ... бөлінеді.
Ішкі көші- қонға белгілі бір ... ... ... ... географиялық аудандар, елді мекендер жатады.
Бір мекен, қаланың көлеміндегі тұрақты тұрғын жайды өзгерту, тұрғын
дар көші- қоны болып есептелмейді. Сонымен қатар, ... ... ауыл ... ... қалаға (қаларалық көші- қон), қала тұрғындарының ауыл ға
қоныс аударуы деп ... ... ... ... ... ... көші-
қоны, урбанизация деңгейі өсуіне байланысты «қала- қала» болып дамып ... ... ... байланысты облыс ішіндегі, облысара
лық, ауданішілік, ауданаралық болып саналады.
Көші қонның теориясы: ... ... үш ... деп ... ... кезең- тұрғындардың аумақтық қозғалысы, негізгісі- жеке
қозғалыс, соңғы кезең мигранттардың жаңа қонысқа жерсініп кетуі.
Осы ... ... ... қон ... әр ... ... дап ... мәселелерге шешім табуға болады.[6]
Әлемдегі көші- қон мәселесі бүгінгі таңда өзекті тақырыпқа айналып
отыр. Көші- қонға біреулер әлеуметтік ... деп ... ... ... ... ... ... көші- қон әлеуметтік, гео- саяси,
эконом икалық, стартегиялық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ұстанып, жалаң энтузиазммен саясат етіп
жасауға құмар жеке тұлғалар да, елдер де табылады.
Түптеп келгенде бұл мәселенің бүкіл бір ... күре ... ... ... ... ... тигізіп отырғаны
шындық.
Оксфорд Университетінің профессоры, ағылшын демографы ... ... ... ... кітабында [7] жалпы әлемдегі көші- қон ... ... ... ... XXI ... көші- қонның өсімі Еуропадағы халық саны ның
өсіміне ықпалын тигізіп отырған бірден- бір тетікке айналғанын атап ... және ... ... ... ... өлім саны артып
тұрған мемлекеттерде тұрғындардың азаюына байланысты көші-қон тосқауыл
болуда.
Иммиграция егер көші- қон ағымына ... ... ... ... ... байланыстағы және бала туу көрсеткіштері жоғары тұрғын дар
қатысса қабылдаушы жергілікті тұрғындардың ... ... ... ... кіргізеді.
Осы ғасырдың орта тұсына қарай белең алып ... ... ... ... ... мен ... 20- 30% ... екінші ұрпағы өзге
мемлекеттердің азаматтары болған тұрғындардан құралатын болады.
Біз қазіргі таңдағы тұрғындардың көші- ... ... ... ... ... ... таба алмаймыз. Себебі, оның бірнеше жаңа түрлері
пайда болды. Ал, ... ... ... ... ескі, дөрекі із
қал дырғандары, жоғалып отырды.
Егер де тұрғындар ұрпақтар ауысуын толық қамти алмаса, ... ... бір ... 2.1- 2.2 – ге ... және сол ... ... саны
нын бір деңгейде сақтап тұратын, керісінше сақтап тұра алмайтын) көші- қон
ағымы жүріп жатса, ... және ... ... ... ... ... кездегі тұрғындардың орнын басуы тиіс. Батыс Еуропа ... ... ... де бұл ... ... ... та ... жылмен 2004 жылдар аралығындағы салыстыруға келмейтін екі ... ... ... мен Еуро Одақтың (15 ... ... 1 млн ... ... ... көрсетеді. Соныменен қатар,
миграцияда туу және өлім үрдістерін қарапайым сараптауға болмайды.
Дейтұрғанмен де туу коофициенті жергілікті ... пен ... ... әр ... ... ... ... атап айтсақ, Франция, Голландия,
Ирландия, Швеция, Англия, Уэльсте жергілікті халықтың өсу көрсеткіші, ... 2. 2 - 3 ... ... Бірақ, бұл орайды Еуропа елдерінде
өмір сүретін шетелдіктердің туу көрсеткіштері өте жоғары деп есептеуге бол
майды. Еуропалық тектес тұрғындарда ғана ... ал ... ... туу ... өте ... қонның жаңа толқыны туу көрсеткіші жоғары елдердің мигрант тарын
әкелуде. Бірақ қалыптасқан жағдайға туу көрсеткіштеріндегі айырма шылықтар
емес миграция әсер ... ... ... ақ ... ... ел ... 87 ... еді. Қазіргі кезде оның үлесі 71- 72 %- ға азайып отыр. АҚШ тың
ценз Бюросының болжамынша ғасырдың ортасына қарай олар ... 50 ... ғана ... болады.
Қазіргі таңдағы жағдай өзгеше деп есептейтіндер бар. Бұған себеп бірін
шіден ... ... ... өте ... ... ... көптеген мигрант
тар Оңтүстік Америкадан, соның ішінде көршілес Мексикадан келіп жатыр.
Кейбір көршілес елдерге тән ... мен ... ... ... ... толы. Сол үшін де көптеген америкалықтар, мигранттар
ағымы АҚШ-тың ұлттық сипаты мен егемендігіне қауіпті екенін айтады.
Ұлыбритания мен АҚШ тың ... ... ... ... ... ... есе төмен болғандықтан ұрпақтар алмасу ына
дәрменсіз. Мигранттардың тұрғындар ... ... ... ... халық санының өсуіне миграцияның рөлі өте маңызды.
Швециядағы жағдай да мәз емес екені көрініп тұр, ... елу жыл ... ... ... ... саны 20% ға ... қонның арқасында өсе
түспек.
Дэвид Коулмэнның тұжырымдамасы жергілікті ... ... ... мен ... ... ... айырмашылық емес, атап
айтсақ тұрғындардың табиғи болмысына тек қана ... қон әсер ... ... Сондай ақ автор көші- қон мәселесіндегі шешуші фактордың рөлін
атқаратын ... ... ... ... әрекеті деп атап
өтеді. Олар қабылдаушы мемлекеттің тұрғындары ретінде кірігіп кете ме деп
әлде шетелдік, аралас некеден туылған тұлғалар ретінде ... ... ... де олар сан ... асып түсе ... жергілікті халықтан
өздерін айырықша санап сол мемлекеттің халықтық сипатына, ... әсер етуі ... Ел ... ... ... ... топ ... әр түрлі тілдік, әр түрлі заңдық жүйені талап етуі де ықтимал.
Бірінші және екінші демографиялық кезеңдер мен ... ... ... ... ... көші ... деңгейі үкімет тарапы
нан ресми түрде ... ... ... ... ой- ... ... ... мигрант тардың
тіл, оқу- ағарту ісіндегі ассимилияцияға ұшырауына мүмкіндік беру. ... ... ... ... ... мемлекеттің тілі мен мен оқу-
ағарту жүйесін қабылдап, кірігіп кетуі керек. «Есіктен кіріп, төр менікі»
дейтіндей күйге ... ... ... ... ... ... жақтарын әлі
талдай түсеміз. Әлемдік көші- қон мәселесінің күрделі механизмі тек қана
Қазақстанды ғана емес көптеген дамыған ... де ... ... ... ... ... әлемдік саясаттан, дағдарыстан тыс қала
ал майды. Алайда, бұл мәселеде ... ... ... жағдайын басты назарда ұстау маңызды.
Қазақстан халқының жалпы сауатты болуы яғни ... орта ... ... алу ... ... ... ... ғылыми- зертеу,
ғарыштық жүйесі саласының қалыптасуы, шикізат өндіру саласының дамып келе
жатқанын атап өтуге болады. Көптеген аймақтардың экологиялық ... ... ... қажеттілігі, жаңа технологиялар
импортына қажеттілігі, инфрақұрылымдардың қауқарсыздығы. Бұныменен қоса,
құрылық ішінде орналасып, ... өте ... ... ресурстары мол,
этникалық құрамы ала- құла мемлекет.[8]
Қазақстанның осы айтылған ерекшеліктерін қорыта келіп, ... ... ... ... жауынгері» рөлінен дамыған 50 мемлекеттің
қатарына кіреміз деген үмітімізді маздатып отырған ... ... ... ... таңдағы Қазақстандағы көші- қон бірнеше себептермен
байланысты. Бұл ... Ю. ... ... миграция в Республике
Казахстан 1990 годы: причины, ... ... [9] атты ... пікір білдіреді:
Сыртқы көші- қонда әлеуметтік- экономикалық, саяси үрдістер ішкі көші-
қонда әлеуметтік, экологиялық факторлар маңызды рөл ... ... ... ... яғни ... өмір сүру
деңгейінің төмендеуі, Кеңестер Одағының құлдыраған соң ... ... ... ... ... ... кетуі әлеуметтік хал- ахуалды
одан әрі өршітіп ... ... бәрі де ... ... көші ... ... түсті.
Қазақстан Республикасы – өндіруші және өңдеуші салалы индустриальды,
аграрлық мемлекет.
Ауыр өнеркәсіптің 75 ... ... ... ... ... ... ... деңгейі төмен, ауыр, физикалық, денсаулыққа
зиянды мекемелерде ... ... ... да ... қол ... көп ... да ... облыстар тұрғындарының көбі ауыр өнеркәсіп
саласын ... ... ... ... ... ... ... төмен мамандар ретінде қажеттілігі аз. Сондықтан ... ... ... кетуші эмигранттар қайтарымсыз біржолаға
көшіп кетеді.
Сондай ақ, егер экономикалық хал- ахуал түзелсе қайтарымды, мерзімді
көші- ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Ресейдің еңбек нарығының көлемділігіне байланысты қайтарымды, еңбек
көші- қоны өсе ... ... ... шоғырланған жері Алматы қаласының астана лық
статусынан айрылып қалуы да олардың өз тарихи отанына ... ... ... ... ... көп ... бермейтін түрі ол- географиялық-экологиялық дп
аталады. Қазақстанның оңтүстік және ... ... ... ... ... ... тұрғындар саны арта
бермек.
Алыс шетелдерге эмиграция қазіргі таңда да жалғасын таба береді. Атап
айтқанда: Германия, Израиль, Греция, АҚШ.
Германия мен ... ... ... ... ... ұстануда.
Германия жылына Шығыс Еуропа мен бұрынғы Кеңестер Одағынан ... 240 мың ... ... ... Федеративті Республикасының нарықтық ... және ... ... ... ... ел ... ... таңдағы тұрып жатқан жерінде тұруға ... ... ... этно-саяси бағыттағы себептерге
байланысты эмиграция үрдісі жалғаса береді.
Немістердің тарихи отанына кетуге үлес қосып отырған тағы бір ... ... ... жөніндегі герман- қазақстандық, ... яғни осы ... ... ... ... ... ... айтқанда, білім беру, мәдениет, қарым- қатынас, шағын және орта
бизнес дамытуда шағын немістер тұратын ... ... 0,3 ... ... отанына қоныс аударуына жол ашуда.
Біріккен Ұлттар Ұйымының болжамы бойынша 2015 жылы ортаазиялық аймақта
1,5 есе, 1994 жылдың 54 ... 75 ... ... ... ... ... ... зардабынан алдағы 15-20 жылда
экономикалық тұрғыдан (жұмыссыздық кең етек алып кетуі) жылда тек ... ... ... емес, жергілікті халық та мигрантқа айналуы ғажап
емес.[10]
Негізінен Қазақстандағы көші-қон оңтүстік еңбек күші мол ... ... ... ... ... көп ... және еңбек күші мол
ортаазиялық республикалардың жергілікті тұрғындары көші-қоны өтетін
болады. Еңбек көші-қонының ... тыс ... ... ... ... ... ықтимал.
Көші-қонның тұрақтануы үшін елдегі әлеуметтік- экономикалық, сая
си- құқықтық, қаржыны ұйымдастыру сияқты кешенді ... ... ... ... жоқ ... мәселесінде бірнеше жылдар бойы
жүйесіздікке жол берілді. Көші- қон және демография ... ... жүйе ... айтарлықтай жақсарта түсер жоба ұсына алмады.
Елбасы Н. Назарбаевтың қазақтарды ... ... ... саясатын әрі
қарай жетілдіріп келелі істер атқарылуы қажет болды.
Баяғы КСРО құрамында болған бауырлас діні, ділі бір ... ... да ... ... бар. Бір ... орналасқандықтан
Қазақстанның Орта Азия елдерінен тағдыры бөлек деп айту қиын.
Орта Азия мен Қазақстанда соғыстан ... ... ... ... ... ... мен өмір сүру ... жақсаруы демографиялық
жарылыс тудырды. Ресейде 1959-1989 жылдары тұрғындар саны 1,3 ... ... Орта Азия ... және Қазақстанда 2. 1 есе көбейді.
1951- 1982 жылдары осы уақыт арасында дүниеге ... ... ... аударды. КСРО-ның ыдырауымен қала тұрғындары азайып, ауылдың
тұрғындары көбейе түсті.
Баяғы 1990 жылдардың өзін алып ... ... ... ... ... көшу ... ... капитализмді дүниеге алып келді.
Сол жылдардағы экономиканың құлдырап, ауыл-аймақ, ... ... ... төмендеп кетуі сыбайлас жемқорлыққа жол ашты.
Оған фактілерден мысалдар келтірер болсақ, 1993 жылы Орта ... ... ... 13 отбасының аянышты халін тілге тиек етуге
болады. Шілде айында Түркменстаннан келген оралмандар, Ақтөбе облысының
алыс ... бірі ... ... ... ... Ауыл ... керекті мамандары бар адамдар келді деп құшақ жая қарсы алғанмен,
оралмандарды жер аударылғандар тәрізді «жаңа үйлердің құрылысы аяқталған
жоқ» ... ... ауыл ... ... үш ай бойы ... аптап ыстығы, ақ жауынның ... ... ... өмір ... ... жаңа ... ... де баспана берілмеді. Жаңа үйлерді жергілікті тұрғындар
«біздер баяғыдан тұрып келеміз, олар неге жаңа үйде ... ... ... көрсетіп, жаңа үйлерге өздері күшпен көшіп алады. Ауыл әкімі ақыр
аяғында ... уәде ... жаңа үй, мал, ... ... ... шешті. Баспана ретінде ескі құлағалы тұрған жер үйлерді, әр үйге ... ... бір қап ұн ... ... кетеді.
Сол кездегі ауыл әкімі Қ. Аяпов көп ұзамай аудан орталығына басқа қыз
метке ауысады да ... ... әкім ... ... соң бірі ... ауыл
әкім дері елді жұтатып тынды.
Сол кезеңдер тұсау ... ... ... ... құрыққа
ілінбей тұрған кезі болатын.
Еліміз тәуелсіздігін жария еткені күні кеше. Экономикалық хал ахуал
екі жүзді қанжардың жүзіндей қауіпті ... ... ... қон туралы» заңның да кемшін тұстары көп еді.
Отанына оралғандарға көптеген жеңілдіктер, шекарадан өту, дүние-мүлкін
жаңа мекенге көшіріп әкелу тегін жүргізіле ... ... ... ... білімін жетілдіру, мемлекеттік тіл үйрену ... ... ... ... ... ... жер орын ... тұрғын үй
алу үшін ұзақ мерзімге несие берілу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... және демография Агенттігінің
қызметкерлерінің бұрмалаушылықтарына байланысты жоғарыда ... ... ... ... ... ... бөлінген қаржыны оралмандарға үй
жиһаздарын, теледидар бердік деп қағаз жүзінде қағаз толтырып бармақ ... ... ... ат ... топ өз ұпайын түгендеп кетті.
Жемқорлықтың құрбаны болған оралмандар ғана емес бүкіл халық ... және әлі де ... ... ... сол ... капитализімнің
дәуірінен өтіп кетсек те қазіргі таңдағы жағдайымыз да көш ілгері ... ... айта ... бір жайт сол 1990 ... ... біраз
орыс ұлтының өкілдері тарихи отанына көшіп кетті. ... ... 1990 ... ... көші-қон басқармасының бөлімшесі толық бере алмауына
байланысты, деректер көзі жоқтың қасы. Алайда ... ... ... ... 10 шақты адамның Қазақстанға қайта оралу фактілері кездесіп тұрады
дейді. Ресейлік Орынбор қаласымен Ақтөбе облысының саяси эконом ... ... ... жатқандықтан, екі елдің де тұрғындары
қойы қоралас болмаса да етене аралсып тұратыны рас.
Мәртөк ... ... ... ... ның ... ... ... 1992- 2009 аралығында 3640 ... 96 адам ... 404 адам ... 60 адам ... қоныс аударса 200 адам өзге елдерден келіп орналасқан.
Ресеймен шекаралас ауданы Мәртөктік тұрғындар туралы тағы да ... ... ... ... Цыба атты славян ұлтының ... ... ... ... қоныс аударған болатын. Сол кездегі Ресейдің
әлеуметтік ... ... ... ... ... жайлаған
елден қайта Мәртөк ауданына ... ... ... ... жыл ... ақ
Қазақстанға келіп бұрынғы бақ- қуатты күйлі тұрмысына ... ... ... ... ... ... ... әкімінің орынбасары
қызметін атқарып жүр. Бұндай жекелеген фактілер өте көп, себебі көші- қон
ның қайтарымды ... ... ... ... елдегі
экономикалық- әлеуметтік жағдай өте үлкен рөл ... Егер де ... тың ... ... өсе түссе әрине Қазақстаннан эмигранттар саны
артады. Оған ... ... ... қоныс аударып жатқан эмигранттарды
айтуға болады.
Осы күнгі Ресеймен Қазақстан арасындағы көші-қон біраз дамыл тауып,
баяғы қарқынынан ... ... ... біріншіден экономикадағы алға
ілгерілеулер, саяси тұрақтылық, шетелдердегі Қазақстанның имиджінің ... ... да дәл ... ... елімізде Ресеймен арадағы көші-қонда
қайтарымды факторлар кездесе бастады.
Қазіргі таңда көші–қон мәселесі неге өзектілігі артып отырғандығын
жоғарыда ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Себебі елдің берік іргесі болып саналатын халықтың ең бірінші
бірлігі яғни рухы бір болуы, ... ... ... ... сан, сапа ... ... ... отырғаны дұрыс.
Соңғы жылдары көші-қон саласындағы туындап ... ... ... елімізде үстемдік алып отырған қос тілділік мәселесі
не байланысты шиеленістер Моңғолия, Қытай, Еуропа ... ... ... ... ... ... мол үлес ... Мұның өзі
көші- қондағы бейберкеттілікті тудырып қана қоймай, бүкіл елдің саяси
имиджіне сын болары ... Тіл ... ... іс ... ... қол ... деңгейінің төмен болуы, орыстілділік ... ... ... ... ... ... ... тауып
отырғаны жасырын емес.
Ежелгі ата-бабамыздан келе ... аңыз ... хан ел ... түсін
дірмек болған ниетпен киіздің қақ ортасынан алманы қойып уәзірлеріне киіз
дің үстінен баспай сол ... алып ... деп ... ... ... осы жарлығын тереңнен ұққан Жиренше ... ... бір ... ... ... ... алып берген екен. Сонда хан тұрып
халыққа «көрдіңдер ме мынау алма біздің еліміз, жау ... ... ... еді. Осы ... ... ... шетімізден бастап жаулап ала
бастай ды. Ақыр аяғында бас ... да ... ... ... ... ір ... ... ел астанасы мықты болуы керек дейді».
Осы көнеден келе ... ... ... сүйенген Елбасымыздың
астанамызды Алматыдан Астана қаласына көшіру ... да ел ... ... ... ... ... ... көрген қазақ халқының мызғымас бірлігі, жерінің,
елінің тұтастығы сақтап қалуды қадағалаған жанкештілігінен де болар. ... яғни ... ... ... ... жағдай. Енді келесі бір
мәселе ол халықтың әлеуметтік, демографиялық жағдайы. Өз тұрғысынан ... ... ... ... аса мән ... ... пен ... көші-қонның жергілікті халықтың табиғи өсімін
басып озып, мемлекеттің негізгі ұстанған бағытын өзгертуге үлес ... әлі жете ... жоқ. ... жері ... ... ... ... елдерге байланысты гео-саяси хал-ахуалды ... ... тұру ... ... ... ... көршілес Ресей еліндегі
көші- қон мәселесін алайық, ол ел экономикасына айтарлықтай тұсау салып
отырған ... Орта ... ... ... қон ... ... мен ... белгілі дәрежеде тәртіпсіздік тудырды.
Ресей мен Қазақстан арасындағы көші- қон алмасуының өзі ... ... ... БАҚ-та өз кезегінде әр түрлі пікірлер ... ... ... ... емес жан-жақты зертеуді талап ететін
жағдай.
Жалпылай алғанда әлемдік деңгейдегі көші қонда Еуропа мен ... ... ... ... ... ... ... арттыруға күш
салады. Сондықтан да барша үкіметтік, ... емес ... ... ... ... Ал, Қазақстандық жүйе
мүлде басқаша себебі мұнда халықтың ерекшеліктері де бар, ... ... ... ... да ... ... ... өткеніміздей американдық демограф Дэвид Коулмэннің
мигранттардың жергілікті халықтың ұлттық құрамында басымдық ... ... ... топтар мен әр түрлі тілдік, заңдық жүйені талап етуі
мүмкін деген болжамының, ... орыс ... ... ... ... ... Олар қазіргі таңда Қазақстанда қостүлділік жүйені
талап етіп, ... ... ... ... ... ... наразылықтарын білдіріп отырады.
Қайсыбір мемлекет немесе ел жергілікті ... ... ... ... қойған емес.
Ел біртұтастығын қорғау мақсатында мигранттардың барынша жергілікті
халықпен ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қазақстандық көші қонның қазіргі жағдайы жалпы қоғамда екі ... ... ... ел ... ... жергілікті халықтың этникалық құрамын көбейту
мақсатында оралмандарды тарихи отанына оралдырған дұрыс деп қызу ... ... бір топ ... өзге ... ... ... дар ... өзіне ерекше бір екпінмен аса бір ... ... ... экономикасына зор шығын әкеліп қылмыстық істердің көбейіп
кетуіне үлес ... деп ... ... ... Ресей еліндегі байбаламшыл, шовинистік
пиғылдағы шағын топтың қолшоқпарына айналғаны қашан. ... екі ел ... ... тарихи байланыстардың мызғымастығына кесірін тигіз
бейтіндей болуын мемлекетаралық қарым- қатынастарына жік ... ... ІІ ... мен ... ... ... жаңа ... жүз жылдық тарихы бар, ТМД елдері арасындағы географиялық,
топонимикалық, тарихи, саяси салмағы бар дербес екі ... ... ... арасындағы байланыстың тарихы өте терең.
Сонау байырғы байланыстың бастауы ХVІІІ ғасырдан басталатынын тарихтың
тарғыл ... ... ... ... бара ... ... қарай талай бұрмаланғаны шындық. Мұны өз кезегін де тарих шылардың
жүрек жұтқандары ғана айтпаса көбісі «аш ... ... құл ақ» ... ... көп ... мен ... «сананы отарлау» саясатын тереңнен сарала
сақ, он сегізінші ғасырдан бастау алған бұл ... ... ... ... дей ... ... алмағанмен өз кезегінде едәуір ықпал етіп
отырғанын ... ... ... Бұл жөнінде тарих беттеріндегі фактілерге
жүгінсек: Ресей мен ... ... ... бес ... бөліп
қарауға болады.
Қазақ елін, жерін, патшалық Ресей XVІІІ ғасырдан бастап «Отарлау
саясатына» енгізгенін жоғарыда атап өттік. Осы отарлау саясатының ... ... ... ... ... «крепостной шаруа», «казак
тарды» күшпен қазақ жеріне қоныстандыру үрдісі кең етек алды.
Тарихшы Санжар Аспендяровтың жазбаларында: ... ... ... ін, ... дүбара помещик «Дворян- помещик» табының мүддесі үшін
отарлады.» ... ... Е. ... ... ... ағылшындармен
шайқасының орыс елінің иелігінен тыс жатқан Хиуа- Бұхара- Қоқан- Иран-
Ауғанстан- Үндістан бағыты ... ... ... ... таяу
дағы тыл, мықты бекініс, плацдарм болды. Бұл мемлекеттерге жүретін сауда-
саттық жолы Қазақстан арқылы өтіп әрі ... ... ... ... ... Әсіресе, Қазақстандағы позициясын мызғымастай етіп алғаннан соң
ғана ортаазиялық ... ... ... ... ... ... ... Қытай, Хиуа хандықтары арасында жатқан Қазақ ... ... арта ... ... бекіту арқылы Орта Азиялық хандықтармен бүкіл
Орта ... ... ... жасап, әмірлігін жүргізе алатын. Сонымен
бірге, енді ... жая ... орыс ... үшін ... ... зор қызығушылық туғызды.
Себебі, Орта Азия тұтастай Патша өкіметінің ... ... ... арттырып, арзан шикізатты шексіз қолдануына мүмкіндік ашылды.
1 кезең:
ХVІІІ ғасырдан ХІХ -50 жылдар аралығындағы маңызды бағыттар \1сурет\
Патшалық Ресейден ... ... ... ... ... ... ... құрылыстың дәурен құрған елу жыл ... ... Өзге ... жер ... ... ... ... қоныстандыру үрдісі жүріп жатты. Ғасыр басынан бастал
ған столыпин реформасы батыс және орталық ... ... ... ... ... ... жылы ... дүнгендер қоныс аударды. 1941 жылы ... ... ... Солтүстік Кавказдан жарты миллион немістер
келді. 1937 жылы Қиыр ... 95 мың ... одан сәл ... 102 ... ... аударды. 1944 жылы Кавказадан жарты миллионнан астам
шешен, ингуш, қарашай, балкар, ... ... ... ... сол жылы- 4,5 мың
қырым татары, 1948 жылы оңтүстік шекаралардан 27,7 түрік – ... ... 1925 жылы ... ... комитетінің бірінші хатшысы
қызметіне кіріскеннен зұлматты жылдар басталып ... ... ... ... ... халқына келген зор нәубет, тарих
парақтарын қанды дақтарға толтырды. «Кіші Октябрь» орнатпақ ... ... ... ... экономикалық жүйені бұзып қана қой
май, байлар мен кедейлер арасындағы араздықты тудырып, көзі ашық, көкірегі
ояу ... А. ... М. ... Ә. ... ... опат ... жылдан 1931 жылдың ортасында Қазақстан аумағынан 281230 қожа лық
иелері көшіп ... ... ... ... ... ... ... жеріне бет
алды. Қазақстандағы ашаршылық жылдары 1 млн 130 мың адам қоныс ау дарса,
оның ішіндегі 676 мыңы ғана ... ... ... ... халықтар санының азаюын мына таблицадан көруге болады.
(№1 кесте)
|Қазақтар |2 млн 2 000 |49 % ... |300 000 |25 % ... |400 000 |12 % ... |100 000 |11 % ... |6 000 |11 % ... ... |10 % ... |1 000 |10 % ... |9 000 |10 % ... |20 000 |8 % ... |10 000 |8 % ... |85 000 |6 % ... |9 000 |10 % ... жж ГПУ-дың кезенген қаруы 883 мың адамның ... ... ... үш ... қаза ... ... ашаршылық пен әртүрлі жұқ палы
аурулардан 49% қазақтар көз жұмды.
Соғыстан бұрын Қазақстанда 6, 2 млн адам өмір сүрген болса, соғыс ... 1,2 млн адам ... ... ... ... 1938 ... ... қызыл қырғыннан басқа да Қазақстан үшін зор ... ... ... жж, ... ... жылдары 3 миллион адам нан
айрылып, ұлт ретінде жоғалып кету қаупі төнді. ... ... ... ... ... 400 000 адам еріксіз қоныс ... ... 30 мың ... атылды, жүз мыңдағаны ГУЛАГ- тер, концлагер лерге
жабылды.
Мұрағат құжаттарына сүйенсек Қазақстанның бірнеше облыстарында соғысқа
дайындалған ... ... ... халық
(қазақтар авт) 50,60 пайызды ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... демографтардың болжамы бойынша 350 мың адам.
Бүкіл халқымыздың тамырына балта шабуға арналған ... ... ... ... неше дүркін қазақ халқының ... ұлт ... ... кетуіне барын салғаны менен арам ойы іске
аспады.
1916 жылдар тарихына көз жіберсек сол ... ... ... халқының
зиялы тобы ат төбеліндей ғана еді. Байырғы пасық ... іске ... ... келе ... ... ... қазақ даласына орыстар мен
казактарын, еріксіз қоныстандыруын ... ... Сол ... да Орыс ... әр жан ... ... ... халықты аяусыз қанай
баста ғаны және ел билеген қазақтың ... ... шен- ... елі нің ... ... алмауы қасіретке айналды. Ақ патшаның
саясаты ел биле ген бай- ... өз ... ... ... ... ... ... қарсы шыққандар қатаң жазаланылып отырды.
Бұл орайда атақты «Июнь ... ... ... Амангелді
Иманов, Сырым Датұлының елі мен жері үшін шайқасқан ерліктерін атап өт сек
артық ... ... ... ... аман ... ... ... Х1Х ғасырдың зобалаңынан аман қалмады. Голощекиннің ... ... ... ... 1940-45 ... ... қазақ халқының
әлеуметтік, демографиялық хал- ахуалын ойсыратып кетті.
2 кезең:
1950 жылдан - 1980 жылдардағы бағыттар
2 сурет
Қазақстанның халықтық құрамының ... ... он ... ... басталды деп айтып өттік, ал 1916 жылдары белсенділігі артты.[10]
Сонау 1950 жылдардағы «Тың көтеру» үрдісіндегі бүкіл ... ... ... ... Қазақстанның Солтүстік, Орталық, Батыс өлкелеріне
келіп қоныстанды.
1950 жылы Тәжікстаннан мыңға жуық басмашылар жер аударылды. ... ... 2 млн адам ... ... бір ... аясында өмір сүрген халықтар достығы дәріптел
ген Кеңестік идеологияның ... ... ... бұл ... тек қана
қуыршақтың ролін емес, қоныстандыру саясатының субъектілері қызметін
атқарды.
1950 жылдардағы «Тың көтеру» атты ... ... ... ... іске ... ... ... жастар еріксіз, уақытша көші- қон
тобына жатады. Еріксіз мигранттар әлеуметтік-экономикалық жағдайға қалайда
өз үлесін қоспай тұра алмайды.
Ең бастысы олар ... ... ... ... құрманың ала-құла
болуына ықпал етті.
50-60 жылдар Хрущев, Брежнев сынды т.б ел басшыларының тұрақсыз ... ... ... ... 70-80 ... ... тағы
экономикалық жағдайдың төмендей бастауы. Көші- қон үрдісіне де әсер етті.
Ол ішкі ... ... ... ... ... яғни сол ... ... елдер арасындағы ал шет елдерге қоныс аудару саяси тұлғаларға
болмаса қарапайым халыққа тіптен мүмкін болмады.
РФ-ның сараптама басқармасының мүшесі А. М. ... ... [12] атты ... ... ... ... көші- қон міселесіне
байланысты халықаралық көші- қон ... 2005 жылы ... ... ... ... бас ... ... баяндамасында төмендегі
дей көзқарас айтылған:
« Соңғы он жылдықта көші-қон мәселесінің рөлінің маңыздылығы ... ... ... 25 ... үлесі екі еселеніп 200 миллион
адамға пара пар, яғни әлем халқының 3 ... ... ... ... ... іс ... елдер, партиялар, саясат
керлер бар. Бірақ, ... ... ... ... де орын алып отыр, ол «көші-
қон» бомбасы- азаматтыққа қарсы қауіпті.
Халықаралық көші –қон дегенде жеке адамдардың жалақысы жоғары ... бар, өмір сүру ... ... ... ... өсуіне ыңғайлы жерге
қоныс аударуы болса бір жөн. Бұл ... ... өсу ... үлес қосат
ын жекелеген елдер мен аймақтардың моторына айналары сөзсіз. Ал, жалпы
көші-қонның өзі ... ... ... және ... ... ... ... байланысты туындаған көші- қонның астарында,
адамдар бір ... «бір ... ... өмір ... мемлекеттерден қо
ныс аударуы (басымдылық алып отырған, ... ... ... тілге
байланысты факторларға қарай) Кеңестер Одағы мен Югославиядағы жағдай
сияқты ... жылы ... ... 3,8 % ... ... 2000 жылы бұрын ғы
Кеңестер Одағында 16, 8 % мигрант тіркелді.
1970 ... ... ... ... және ... ... ... халық жаппай өзге ұлттарды ( ... ... ... автор) «ығыстыра» бастады.
Орыстардың 340 мың адам 71 % ... ... 129 мың (29 %), ... 1980 жылдар баршаға мәлім болғанындай Қазақстандағы орыс немесе
басқа ұлттар мамыражай күй ... Ол ... ... ... ... ... емес. Тіл мәселесінде орыс тілі үстемдік алып ... ... ... өз ... ... ... дінінен өте алшақ болды. Бұны сол
кездегі кез- келген құжат арқылы дәлелдеуге болады.
3 ... 1980- 1991 ... ... айта ... ... 1970- 1980 ... ... әлемдік диско
музыканың жарқыраған дәурені ғана емес, халық санасында толғағы жеткен
азулы Қызыл империяның саясатына ... ... ... ... жүріп
жатты.
1986 жылғы қазақ жастарының «Желтоқсан көтерілісі» ғасырлар бойы
жалғасқан ... ... ... ... ... ... алғашқы қадамы
болды.
Ұлтараздық қарым- қатынастың ... ... ... да ... оны ... ... ... болып, «нашақор жастардың бұзақы
лардың үкіметке, яғни «нан беріп, бағып отырған ... ... ... ... халықымыздың бетіне шіркеу қылды. Сол кездегі фактілерге
сүйенсек алаңда болған жастардың көбісінің жатақханасы ... ... кім ашып ... бір ел, қай бір ... ... өзінің тілін, ділін, салт-
дәстүрін табиғи болмысын сақтауға тырысады. Онсыз этнос ... ... ... ... ... де ... ... да орыстілді
этностардың сол жылдары да Қазақстаннан қоныс аудару ... ... бұл ... ... зерттелмегендіктен ғылыми тұрғыдан пікір ... жылы ... ... ... ... ыдырауы
ұлтараздықтың туындауы, этникалық, қарулы қақтығыстар, әлеуметтік,
экономикалық дағдарыстың еңбек ресурстарының орналасу ... ... ... ... мен ... этникалық алауыздығы
еріксіз көші- қонның пайда болуын үдетті. Осы ағымға қарама-қарсы Ресейдің
саяси әлемдік еңбек ... ашық есік ... ... экономикасының
құралуы еңбек көші- қонының белсенділігін арттыра түсті.
Жаңа көші-қондағы бұл бағыт заңсыз иммиграциямен оның ... ... да ... әкелді.
90-шы жылдары ТМД мен Балтық жағалауы елдерінен Ресейге 8 млн адам
көшіп келді.
ТМД елдері мен Балтық ... ... ... ... ... соң, 1995 ... дейінгі аралықта 1980 жылдардағы 850- 1150 ... ... ... ... келушілер саны 2000 жылдар 350 мың адамға қысқарды. 2001
жылы- 186, 2 мың ... 2002 жылы 177, 3 мың адам ... ... ... 1991 - 2001 ... сурет
Ресей Федерациясының 1990 жылғы әлеуметтік- ... ... ... қондағы айтарлықтай өзгеріс әкелді.
• жалпыресейлік көші-қон белсенділігінің төмендеуі
• ТМД, Балтық жағалауы елдерінен иммиграция, Ресейдегі ... ... ... ... елдегі халық санының көбеюіне
үлес қосатын факторға айналды.
• тұрғындардың ... Қиыр ... ... және ... көшуі.
• этникалық қақтығыстар, қарулы қақтығыстар ... ... ... көші- қонның пайда болуы.
Көші- қонның статистикасына сүйенсек Ресейдегі 1989- 2002 жылғы табиғи
өсім 3,8 млн адам бұл ... 1978-88 ... 1,8 ... ... Бұл ... алғанда басқа елдермен 1,2 млн ... ... ... Мемлекеттер Достастығы және Балтық жағалауы елдеріндегі
көші-қон өсімі 5 млн адамды құрайды.
Ресейдегі көші- қонның қоздырушы факторы этно- саяси ... ... ... ... ... жүріп жатқан жерлердегі иммигра
цияның Ресейде өсе түскені байқалады. Мұнда қоныс аударушылардың ішін ... ... бар, ... ... құрамда кеңестік елдерден келген орыс
тар.
Ресей Федерациясының мемлекеттік статкомитетінің мәліметтеріне
қарағанда 1992 жылы КСРО ... 925, 7 мың адам ... ... ... 612 мыңы яғни 66 ... ... көші- қонның қысқаруы 1998 жылы Ресейге қоныс аударушылар мен
көшіп кеткендердің соңғы 30 ... 1,2- 0,6 ... ... ... бір ... 0,7- 0,2 ... ... Көші Қон Федерациясының берген
мәліметтеріне қарағанда 1999 жылы 1.1 млн ... мен ... ... ішінде Қазақстандық тұрғындар 27,9 пайыз \ 319 мың\ ... ... ... тұрғындардың Ресейге көші- қонының азайып кету
ін тұрғындардың жаңа әлеуметтік–экономикалық ... ... ... ... ... ... байланысты болып
отыр. Бұл орайда Ресей Федерациясының иммиграцияны уақытша тоқтату
саясаты да өз ... ... ақ, ... 250 мың адам ... ... оның ... ... жоғары білімді мамандар еді. Бұның кері әсері еңбек және кәсіби потен
циалдық деңгейге тигізді.
1990 жылдан бері РФ-да Орта Азия ... ... саны ... ... ... ... жатқан транзиттік эмигранттардан басқа гастарбайтер лер
ағымы жаңа мәселелердің туындауына үлесін қосты. Атап ... ... ... бастап өздерінің білікті, кәсіби мамандарынан айырылды. Әлеуметтік
–экономикалық ілгерілеу басталғанда ретсіз жұмысшы мигрант ... ... ... ... қажетсіз болып қалды. Парадокс. Жұмысшылар өте
көп қажетті мамандар жоқ.
1991 жылы Ресейде Қазақстаннан 3\4 эмигрант ... ... ... ... тұрғындардың Ресейге қоныс аударуы төмендеп отыр. Бұл
орайда (орыстар) Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... Азия халқының 60 пайызын құраған 1990 жылдың басында
басталған ... ... ... ... ... ... кесірін
тигізбей қоймады. Әсіресе, жеке леген аймақтарда еңбек тұрғын үй нарығында
қиындықтар туғызды. РФ- ның Мемстаткомитетінің ... ... ... қон ... 1992- 2000 ... 4,2 млн адамды құрады. Оның
басым бөлігін Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... айналған Қазақстандағы көші- қон мәселесіне
келсек, Қазақстанға қоныс аудару 1992 жылы ... ... ... ... ... ... бостандығы мен құқығы
шектелген немесе өз ... ... ... ... ниет білдірген
азаматтарға босқындар дәрежесі берілсін делінген.
Ал, жаппай ... ... ... көрген әскерилер немесе олардың
ұрпақтарына босқын- репатрианттар статусы берілсін делінген.
1997 жылы желтоқсан айында жаңа ... ... қоны ... ... ... репрессия, заңсыз реквизицияға, ұжымдастыруға, ... ... және ... да ... ... қайшы іс-
әрекеттің құрбандығына ұшыраған тұлғалар және ... өз ... ... ... үшін ... аударған ұрпақтары «оралман» саналады.
1991- 2000 жылдары Қазақстан Республикасы аумағына жалпы саны 183, ... ... ... 42,2 мың ... ... ... ... орал ды.
Олардың ішінде 57 пайыз көшіп келушілер Тәуелсіз ... ... ... , ал 43 ... алыс шетелдерден болатын.
Азия мен Моңғолиядан едәуір оралмандар тарихи отанына оралса,
Ресейден 8,5 мың адам ... ... 1996 ... ... ... әсері Ресейге қоныс ау
дарушы эмигранттар ағымын бәсеңдетті. 1995 жылы 1994 ... ... ... ... ... 2,2 есе ... Бұл жалпы эммиграцияны қысқар тып қана
қоймай аймаққа иммигранттар ағымын 12 пайызға арттырып жіберді.
1997- 1998 жылдары Қазақстандағы жаңа ... шығу ... ... жаңа эммиграциялық өсімді ғана емес тұрғындар дың
көші- қон белсенділігін арттырды.
Соңғы он жылдың ішінде орыс диаспорасы 2,5 млн ... Орыс ... екі ... 1994 және 2001 ... болды.
Соныменен қатар, Ресей Федерациясындағы ... қон ... ... ... Ю. ... «Социальное неравенство в политическом
измерений» [12] атты еңбегінде қазіргі таңдағы Ресей ... ... үш ... ... ішкі жеке ... ... бұрынғы кеңестік елдермен көші- қон байланысы;
• бұрынғы КСРО елдерінен тыс көші- қон;
Ресейге ... кіру және шығу ... заң ... ... ... ... пайда болды. Ресейдің әлеуметтік дамыту министрлігінің бағамдауынша
2, 5 - 3 млн адам деп есептелінген.[13]
Заңсыз иммигранттар, Ауғанстан, Африка ... ... ... ... ... ... ... Үкіметінің көші- қонға байланысты қабылдаған соңғы жылдар ... ... ... заң ... бір- ... ... кейіпке еніп,
шенеуніктердің өзін шарасыз күйге түсіріп отыр. Бұл жөнініде Ресей Федерац
иясының Көші Қон ... ... ... ... М. ... «Стратегия развития миграционной политики в ... ... жылы ... ... ... ... мәселе сі
туралы Тұжырымдаманың кемшіліктері дау туғыза бастады.- деп ... ... ... ... яғни Шешенстан, Бесландағы оқиға сияқты
ірілі- ұсақты қақтығыстар мемлекет ішіндегі және ... ... ... ... Одан ... әлеуметтік-экономикалық ахуалдың төмендеп
кетуі де эмигранттар санын арттыратыны ақиқат.
Әлемдік саясат аренасында тарихи, гео-саяси, ерекшеліктеріне сай ... ... ... бар ... ... қон ... бір ... келтірілмеуі
жағдайды ушықтыра түседі. Бұған бірнеше факторлар теріс әсерін тигізіп
отыр. Атап айтқанда; әлеуметтік яғни ең бірінші аймақтардағы ... ... тек ... мен әлеуметтік жағдайы жоғары елді
мекендерде ғана дамығандығы. ... ішкі ... ... ... ... ... денсаулық сақтау саласы тағы да басқа себептерге байланысты ... ... ... ... ... бұл ... сан- саққа жүгіртіп, әсіре қызыл ұлтшылда
ры Қазақстандағы орыстардың «мүшкіл» халін жазумен ... ... ... ... ... ... халықтың санасына іріткі
кіргізетін бір ден- бір құралға айналды. Кейбір саясаткерелердің болжамаы
бойынша Ресейде Орыс ... ауыр ... ... ... ... ушығып
тұрған кезінде ұлтаралық қарым-қатынасқа жік түсуі саяси хал- ахуалды одан
сайын күрделендіріп жіберуі мүмкін еді.
Қазақстан өз кезегінде ... ғана емес ... ... жағы
нан да демей алатын сенімді де тұрақты серіктес болатын.
5 кезең. 2001 жылдан - 2009 жылдар
5 сурет
Соңғы бұл ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени іс-шараларға көңіл бөліне бастауы.
Қазақстан әлемдік саяси аренада ... ... ... имджін қалыптастыру
да маңызды қадамдар жасады.
2000 жылдың басында ... ... ... ... белсенділігі
төмендей бастады. Жаппай Қазақстанда эммиграция азайып, иммиграция арта
түсті.
Бір жүйеге бағынбай сусып алақаннан шығып кеткен ... ... ... ... ... ... отанына оралдыру бағдарлама сының
жалпы қорытындысында керағарлық пайда болды. 2000 жылы ... 1,2% ... ... 1999 жылы санақ бойынша 2, 3 %
жергілікті этнос, 7,1 % 1990 жылы ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 1991 жылдары жал пы
эмиграция 228 473 мың адам ... ... 170 887 мың ... (сальдо-
57 686) . Ал, 1999 жылы эмиграция 165 457 мың, иммиграция 37 102 (сальдо -
128 355).
Эмиграция 2003 жылы 49 661 мың 2004 жылы 47 117 мың ... азая ... ... ел тәуелсіздігін алғаннан бері ... ... ... таңдап келеді. Себебі, екі алып көршінің халқының ... көп ... ... көп ... және ... ... тағдырлас елдер.
Ғасырлық достар екі ел де өз мүдделері үшін жанкештілік таныта ... ... ... ... ойындар либералдық бағытта жүргізіл уде.
Күллі меморандум, келіссөздердің де мазмұны екі елдің әлеуметтік, ... ... ... үшін бір ... ... ... аудандардың Қазақстан мен екі жақты келісімге
келуі көші- қон ... ... ... және әлеуметтік жағдайына
байланысты әртүрлі. Бұл орайда географиялық, ... ... ... ... да өз ... ... Ал, еңбек көші- қоны қабылдаушы
мемлекет терде қоғамдық дертке ... да ... ... ... келіп
шығатын кәсіби мамандардың, шет ... ... ... ... ... ... зор экономикалық шығын, себебі елдің
әлеуметтік жағдайының негізгі тетігінің бірі ... ... Н. ... ... ... зайырлы Қазақстанның жастары
нан талабы - да білікті, білімділік.
Орта Азиядан толастамай отырған еңбек көші- қоны ... ... ... де ... ... өз әсерін тигізуде. Көршілес респбуликалар
дың өзара әлеуметтік, саяси интеграциялық қатынасқа түсуі еңбек көші- ... ... жол ... ... қамы үшін Орта ... ... төмен аймақтарынан Қазақстан мен Ресейге мигранттар ағымы ағыла
бастады. Заңсыз ... ... ... ... қабылдаушы мемлекеттерге сал
мақ түсіреді.
Ресей мен Қазақстан ежелгі екі ... ел ... ... тамырлас,
тағдыры ортақ болумен қатар ішкі және сыртқы саясатындағы мәселелердің
өзектілігі де ұқсас. Сасяи- стратегиялық ... ... ... ... ... ... қарағанда Еуропа кеңістігіндегі мысы басым, айбынды
елдің имиджін қалыптастыру мақсатында тер төгіп ... ... ... туындап, Ресей мен Қазақстан әлеуметтік, ... дами ... ... ... рухы ... мен Қазақстанның
экономикалық дамуын ... бір ... ... бар ... ұтымды
пайдаланып қалуға жанталасып бағуда.
II тарау
«БАҚ- тағы көші- қон ... ... БАҚ- тағы ... қон ... ... ... мәселесі қазақстандық БАҚ немесе ресейлік ... ... ... ... ... Бір-бірімен тығыз байланысты
екі көршінің қазіргі таңдағы ақпарттық кеңстіктерінде ... ... ... бар? ... ... ... ақпарат құралдарының дені
орыс тілінде сөйлеп, орыс менталитетіне ... ... ... ... бұл ... ... ... рухты, қазақтың қамын жеген
тұлғаларды таба аламыз?!
Өткен өткелдерімізді саралап, тарихи ... нәр ... ... ұлттық рухта үгіт- насихат жүргізетін ат төбеліндей бірер ... ... ... бүкіл мемлекетке жетер ме?
Көші- қон мәселесі туралы сөз бола қалса біз « шет және ... дегі ... ... ... ... деп ой бауырымызды
кескенім ізбен, көші- қонның жоғарыда ... ... ... ... ... ... аралығы) басқаша жағдай орын алды.
Бүкіл әлемдік саяси бағыттардың салқыны, кейбір елдердің берекетін
қашырды. Нашақорлық пен ... үдеп ... ... өрті ... ... ... жалпы Қазақстанға тағы да бірнеше мәселелерді
алып келді.
Бүкіл әлемдік қылмыс пен ... ... ... ... ды
«транзиттік наша жолы» деп кінә артып, елімізде осының ... ... ... ... басады. Әрине, мұнда көші- қонның жалпы
ұлттық құрамына қарамастан теріс әсер ... ... ... және басқа да таяуда жатқан елдерден Қазақстанға көршілері
тарапынан туындайтын экономикалық қысымды қоя ... ... ... ... ... не ... ... бар ма деген сұраққа жауап іздеуге тура
келеді.
Жеті жұрт келіп, жеті жұрт ... Ұлы ... ... ... ... ... қаракөз қандастарымызды бөліп алып қарасақ, олардың өмір
тарихына үңілген жөн ... ... Олар ... ... ... ... Республикасының 1997 жылғы ... ... ... ... Заңындағы 1 бапта мынындай
түсінік берілген: «оралмандар -Қазақстан Республикасы егемендік алған
кезде оның ... тыс ... ... ... және Қазақстанға тұрақты
тұру мақсатында келген ұлты ... ... ... ... жоқ
адамдар » делінген.
Оралман мәртебесін алу Заң жүзінде төмендегідей ... ... ... ... 1 бап 11) ... бойынша, мына адамдар 
оралмандар болып саналады: шетелдіктер немесе ұлты ... ... ... ... Республикасының егемендігін алған уақытта шетелде
тұрақты және Қазақстанға тұрақты тіркелу ... ... ... тұлғалар.
Бұл ретте 1991 жылғы 16 желтоқсан ... ... ... күні деп ... ... 14-ші ... ... тұлғаның оралмандар танылу үшін
құжаттарын отбасы құрамынан кәмелетке толғандардың ... ... ... ... ... арқылы, шетелдегі Қазақстан
Республикасының консулдық мекемесіне немесе ... ... ... ... ... үдерісін реттеу саласындағы уәкілетті
орган Қазақстан Республикасы үкімет 2004 жылғы 29 қазандағы бастап № 1132
қаулысына сәйкес.
Қазақстан ... ... және ... ... ... яғни ... ... еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті болып табылады.
Оралман деген атақ алу үшін және ... ... ... жатқызу үшін құжаттарды қарастыру, сонымен қатар берілген
сұрақтар бойынша шешімдер жергілікті қызмет көрсететін ... ... ... бастап екі ай ішінде қабылданады.
Оралмандар иммиграцияның квотасы, яғни оралмандар отбасы саны  Қазақстан
Республикасының аумағына жыл сайын көшіп ... ... ... ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Президентіне Көші-қон
туралы заңына сәйкес оралмандарға жәрдемақы және өтемақы ... деп ... ... үлгімен бекітілген куәлік ... ... ... есептілік құжат және Көші-қон туралы заңына сәйкес
жәрдемақы және ... ... ... ... табылады.
Тұлғаның оралман танылуына немесе ... ... ... ... ... бір ай ... ... шешім қабылдаған хаттама ескертпе
көшірмесі беріледі.
 Оралман деп танылу үшін өтініш ... ... ... ... ... ... құқықтарымен міндеттері көрсетілген.
Қазақстан Республикасының аумағына көшіп келген, оралмандар деп танылу
үшін құжаттарын тапсырған тұлғалар, ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының заңымен бекітілген құқықтарды
пайдалануы және міндеттерді орындау тиіс.
Шетелдегі Қазақстан ... ... ... ... ... ... деп тану жағдайында және Қазақстан
Республикасының ... ... келу ... осы ... ... бағыттама бойынша үш күн уақыт ішінде уақытша орналастыру
орталығына көшу;
- Қазақстан Республикасының заңды құқықтарына сәйкес ішкі ... ... ... ... ... кызметіне тұратын мекені бойынша
хабардар ету;
- ... ... ... ... ... ережелерді
сақтау;
- дендаулық сақтау органының талабы бойынша медициналық тексерістен өтіп,
емделу, ... ... ... ... ... ... жазғандарын
орындау.
- құжаттарды қарастыруға қажетті мәліметтермен көші-қон қызметін хабардар
ету.
Қазақстан Республикасының азаматтығын алған, яғни ... ... ... ... үшін ... ... ... қатар оралмандар үшін Қазақстан Республикасының заңдарының
талаптары кең таралмаған, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бес жыл ... ... ... азаматымен үш жыл
шамасында некеде болуы ... ... ... ... азат ... ... ... бөлім, 16 бап).
Көші-қон туралы заңы бойынша 24 бап, бірінші бөлім, 4) ... ... және ... жоқ ... ... Республикасының тұрақты тұрғыны болу үшін ... ... ... ... төлем қабілеттілігі жайлы мәлімет
талап етілмейді.
Оралмандарды Қазақстан Республикасына көшіп келу ... ... ... ... квотадан тыс тұрақты тұруға ниет білдірген Қытай
Халық Республикасында тұратын қазақ диаспорасы ... ... ... ... ... консулдық
мекемелеріне тұрақты тұру визасын беру ... ... ... ... нотариуста расталған және ҚР мемлекеттік мекемелерінде
келісілген кепілдік хатын тапсырады.
Аталған ... ... ... ... ... ... істер министрлігінің Көші-қон полициясы депаратаменті, Еңбек және
халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті, ... ... ... қызмет департаменті, Ұлттық ... ... ... ... әкімшілікте және көші-қон полициясының облыстық
(қалалық) басқармасында ... ... ... ... хаты ... ... тәртіпте ҚР СІМ КҚД-не консулдық
мақсатында ұсынылады.
Оралман мәртебесін айқындау және оларды ... ... келу ... нұсқаулығын бекіту туралы Қазақстан Республикасының
Көші-қон және демография жөніндегі Агенттігі Төрағасының
2004 жылғы 17 тамыздағы N 70-ө бұйрығы
"Халықтың көші-қоны туралы" ... ... ... сәйкес,
бұйырамын:
1. Қоса беріліп отырған ... ... ... және ... ... келу ... ... нұсқаулығы бекітілсін.
2. Осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік
тіркеуден ... ... ... күшіне енеді.
3. Қазақстан Республикасының Көші-қон және демография жөніндегі агенттігі
төрағасы міндетін атқарушының "Оралман мәртебесін ... және ... ... келу ... енгізу нұсқаулығын бекіту туралы" 2003
жылғы 08 тамыздағы N 60-Б бұйрығының күші жойылды деп танылсын.
4. Осы ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары Құртаев Әлімжан
Сейітжанұлына жүктелсін.
Төраға
А. Жағанова
Қазақстан Республикасының
Көші-қон және демография
жөніндегі агенттігі төрағасының
"Оралман мәртебесін айқындау және
оларды оралмандардың ... ... ... нұсқаулығын
бекіту туралы" 2004 жылғы 17 тамыздағы
N 70-ө бұйрығымен
Бекітілген
Оралман мәртебесін айқындау және оларды
оралмандардың көшіп келу квотасына енгізу
нұсқаулығы
1. Жалпы ережелер
1. Осы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңына (бұдан әрі - Заң) ... ... және ... мәртебесін
айқындауды және оларды оралмандардың көшіп келу ... ... Осы ... ... ... мен терминдер пайдаланылады:
1) оралмандар - ұлты ... ... ... ... ... ... кезде оның шегінен тыс жерде ... ... ... ... тұру ... ... азаматтығы жоқ адамдар;
2) оралмандардың көшіп келу квотасы - ... ... ... ... жыл ... жол ... Заңға сәйкес жеңілдіктер мен өтем
берілетін оралмандар отбасыларының саны;
3) аумақтық орган - ... ... ... және ... агенттігінің оралмандар отбасыларын іріктеуді және оларды
оралмандардың көшіп келу квотасына енгізуді жүзеге асыратын аумақтық
органы (бұдан әрі - аумақтық орган);
4) ... ... ... жөніндегі уәкілетті орган - халықтың көші-
қоны саласындағы саясатты іске асырушы және жұмысты ... ... ... ... әрі - ... ... Осы ... күші ұлты қазақ шетелдіктер немесе Қазақстан
Республикасы егемендік алған кезде оның ... тыс ... ... тұрған
және мақсаты Қазақстан Республикасында ... тұру ... ... жоқ адамдарға қолданылады. Бұл кезең 1991 жылғы 16 ... ... ... ... күні деп ... Оралман мәртебесін айқындау және оларды оралмандардың ... ... ... үшін қажетті құжаттар
4. Оралман мәртебесін беру туралы өтініш беруші адамдар мына ... ... ... ... беру ... өтініш;
2) қысқаша өмірбаян;
3) өтініш берушінің және онымен бірге қоныс аударған отбасы мүшелерінің
жеке басын ... ... ... жеке ... туу
туралы куәліктерінің, аттестаттарының, дипломдарының, әскери билеттерінің
көшірмесі).
5. Көшіп келу квотасына енгізу туралы ... ... ... әрбір
күнтізбелік жылға мына құжаттарды табыс етеді:
1) көшіп келу ... ... ... ... ... ... ... берушінің және онымен бірге қоныс аударған отбасы мүшелерінің
жеке басын куәландыратын құжаттар ... жеке ... ... ... ... ... ... билеттерінің
көшірмесі);
4) Қазақстандағы тұрғылықты жерінен отбасы құрамы туралы анықтама;
5) Үйінің бар немесе жоқ екендігі ... ... ... мәртебесін айқындау және оларды
оралмандардың көшіп келу квотасына енгізу
шарттары
6. Оралман мәртебесін беру және өздерін оралмандардың көшіп келу ... ... ... ... ... ... ... мүшелерінің бірі
өз қолымен Қазақстан Республикасының шет ... ... ... ... ... ... ... органға
тапсырады.
7. Оралмандардың отбасыларын көшіп келу квотасына енгізу тәртібі:
1) өтініш берушілердің құжаттарын мәліметтерінің дұрыстығын тексеру
(бағалау) мақсатымен зерделеуді;
2) оралман мәртебесін ... ... ... келу ... ... көздейді.
8. Оралман мәртебесін беру және отбасын оралмандардың көшіп келу
квотасына енгізу туралы өтінішті ... ... осы ... ... ол ... ... бастап екі ай ішінде уәкілетті органның
аумақтық қызметтері қабылдайды.
9. ... ... беру және ... келу ... ... ... ... органның басшысы құрған комиссия шешеді.
10. Адамның оралман мәртебесін беру ... ... және ... ... келу квотасына енгізу уәкілетті органда тіркелген
күннен бастап кезектілік ... ... ... деп ... және жыл ... ... көшіп келу
квотасына енгізілген адамдарға белгіленген үлгідегі куәлік ... ... есеп ... ... ... ... деп ... немесе көшіп келу квотасына енгізуден бас
тартылған жағдайда шешім қабылданған күннен бастап бір ай ... ... ... ... ... түрінде жазбаша хабарлама беріледі.
13. Аумақтық қызметтердің шешіміне Қазақстан Республикасының заңдарында
белгіленген тәртіппен жоғары ... ... ... немесе сотқа
шағымдануға болады.
14. Оралман мәртебесін беру және ... ... ... келу
квотасына енгізу туралы аумақтық қызметтердің шешімдерін, сонымен қатар
оралмандардың арыз шағымдарымен ... ... үшін ... ... ... ... қарапайым тілмен айтсақ....олар - тарихи отанына оралғандар, өзге
елдің менталитеті, тілінде сөйле йтін заты бір болғанымен болмысы ... тобы ... ... ... ... ... болатын себебі, олар келген елінің тіліне ресми тіл
болып табылатын орыс тілін ... алыс шет ... ... ... ... тілін де түсінбей, Қазақстандағы бюрократияның жиі ... ... ... ... ... ... емес.
Қазақстандық БАҚ- тағы ала- құлалық байқалады...
Көші- қон мәселесінде де жалпылай ақпарат ... ... ... ... ... ... ... екі топқа бөлінуі бұқаралық ақпарат
құралдарының саяси ұстанымдары мен бағыттарына байланысты.
Мемлекеттік БАҚ ... ... ... ... ... жалпы
ақпар береді де қояды. Көбіне ушығып тұрған мәселелерді сол күйінде қалдыр
ып, немесе мемлекеттік саясатпен айналдырып әкеліп Қазақстанда өмір ... «ең ... ... көшіп келгендер одан әрмен
«бақытты теориясын» дәлелдеумен ... Ал, ... ... ... ... орыс шашыранын қитұрқы әдістерімен ... ... ... ... ... да ... бұқаралық ақпарат
құралдары 1990 жылы ... ... ... ... ... айтып,
қазақтардың «ұлтшылдығын» айтып ауыз жаппай келеді. Әрине бұл орайда қалам
ұстағандардың ұстанымы мемлекеттің мүддесі мен ... ... ... ... ... ... ... қаттала бергені әрі беріден соң
қоғамда ... ... ... ... ... ... мелекеттік маңдайалды газет іміз
«Егемен Қазақстан» (1 №121 2009 ж) С. ... ... ... атты ... шолу ... ... .
Барлық мемлекеттік БАҚ-тағы басылымдардағы көші-қон мәселесін мақала
жалпы ақпараттық бағытта берілген.
31 наурыз күні Ақордада Мемлекеттік хатшы ... ... ... ... ... ... жанындағы Азаматтық мәселе лер
жөніндегі комиссияның кезекті мәжілісі туралы айтылады. Мемлекет бас ... ... ... 12 мың ... ... ішінде қандас отандастарым ыз, ТМД
елдерінен келген, алыс шетелдерден келген ... ... ... ... ... ... деген әртүрлі пікір талас тудырып
жүрген сөз туралы өткен жылы оралман ... ... ... ... осы сөзді Елбасы Н. Назарбаев отандастар деп
өзгертуді ұсынған еді енді сол сөз өз орнын таба ... ... ... ... ... хатшы Қанат Саудабаев әрі қарай былай дейді:
«..... Сондай- ақ Қазақстанның азаматтығын иеленушілердің ата қонысы
на ағылып ... ... ... ... қарамастан, Отанымыз дың
болашағына деген сенімі мен ... ... ... ... ... болашағы тек өзінің Отанында ғана берік, алаңсыз, сенімді болат
ынына үміт артуда»- дей келе ... ... елім деп ... төрт ... ... жатқан сол отандастарымызды қабылдау және әлеуметтік жағынан
қамқорлық көрсетіп, орнығып кетуіне барлық мүмкіндікті ... ... ... ... ... ... тиіс»- жазады.
"Түркістан" 2008 жылғы 23 қазандағы №43/746/ газетінің тілшісі Есенгүл
Кәпқызының «Үкімет “Нұрлы көш” бағдарламасын ... атты ... ... ... ... ... сәл бiраз уақыт бұрын Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау
министрi ... ... ... ... ... ... бағдарламасы ның
жобасын ұсынған едi. Бағдарлама жобасы Алматы, Астана ... ... ... ... ... талқылаудан өткен болатын.
Бұл бағдарлама қоғамда бiрталай пiкiрталас туғызып, бұқаралық ақпарат
құралдары оны ... ... ... ... болатын. “Нұрлы көш”
бағдарламасының халықтың көшi-қонын реттеуге арналған бiрталай тұжырымды
бағдарлама ... айта ... оның ... мен ... ... ... ... басында бұл бағдарлама жобасын Үкiмет отырысында ұсын ған
Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрi ... ... ... ескергендiгiн танытты. Онда негiзiнен жоба құнының және
оның орындалу мерзiмiнiң анықталмағандығы және ... ... ... ... ... айтылған едi. Үкiмет алдына көпшiлiктiң
талқысынан өткен, олардың ұсыныс-пiкiрлерi ескерiлген жаңа ... ... ... ... ... жобалық сметасы мен оның орындалу
барысын және оралмандарға көрсетiлетiн нақты көмектердi де ... ... жоба ... ... ... Екiншiден, алғашқы кезең,
яғни 2009-2011 ... ... ... ... ... жалпы шығыны
170,6 млрд. теңгенi құрайды. Үшiншiден, ... ... ... Бұрынғыдай оралмандар өздерi қалаған мекендердi ... ... ... ... Бұл ... әрине, ешкiмдi
мәжбүрлемейдi. Тек мемлекеттiң көмегiне ие болуға ... лер ғана ... ... Бұл ... ... және ... ... қорғау
министрлiгi арнайы мекендерге қоныстанушыларға белгi лi бiр ... ... де ... отыр ... ... қоныстандыру
елiмiздiң негiзгi үш аймағында – солтүстiк, орталық және ... ... ... Мәселен, солтүстiк оське қоныстануға ниет еткендерге 2%
коэфициент төлеу ескерiлген. Яғни, солтүстiкке қоныстанған 5 ... бар ... 1 ... 100 мың теңге көлемiнде жәрдемақы төленбек. Орталық
осьте – 440,0 мың теңгенi; ... – 841,5 мың ... ... ... ... ... орай ... қамтамасыз
етудi де көздеп отыр. Аймақтардың еңбек ресурстарына қажеттiлiгiн, жұмыс
берушiлердiң нақты мамандық ... ... ... ... ... ... бөлу ... қолдануды мақсат етуде. “Бұл механизмге сәйкес үш
жылдың iшiнде 60 ... ... ... ... ... Олардың
жартысынан астамын Солтүстiк оське қатысты өңiрлерге жiберу көзделедi, бұл
елдiң ... ... ... ... аса маңызды серпiндi
жобаларды iске асыруға қажеттi еңбек ... ... ... сұраныспен
байланысты. Жобаға қатысушылардың ... ... бiрi ... ... ... және ... бөлiгi Орталық ... ... ... ... ... ... iске ... елiмiз бойынша жалпы 76,5 мың адамды, оның iшiнде 35,8 % –
өнеркәсiпте, 37,8 % – ауыл ... 20 % – ... ... ... бөлiгi – бюджеттiк салада жұмыспен қамтылады.
Бағдарламадағы ендiгi бiр басты мәселе – оралмандарды баспанамен ... ... Бұл ... ... тегiн баспана берудiң заманы өткендiгiн
ескеру керек. ... ... ... ... өсiм ... ... беру ... жүзеге асыруды көздеуде. Тұрғын үймен қамтамасыз
етудiң жалпы шығыны республика бойынша ... ... ... 130,6 млрд.
теңге құрайды. Әр аймақтағы қоныс аударушылардың бiрыңғай тұруына арналған
құрылыстарға ... мән ... ... 1 мың ... ... ... 28
бiрыңғай қоныс салу жоспарланған. Бұл жерде, оралмандардың ... ... ... салу ... қолдану ұсынылған (Шымкент қ.
“Асар”, ... ... ... ... ... ... үйiн ... қою арқылы он жылдық мерзiммен 4,5% өсiмақысымен ... ... ала ... бұл ... ... ... ... аймақтардан
дамыған аудандарға қоныс аударуға ниет етушiлер де ... ... ... ... келген iшкi көшi-қон мәселесiне де ... ... бөлу iсi де ... ... Бұл бағдарламаға орай өз ойын
бiлдiрген вице-премьер Өмiрзақ ... Бiз ... ... ... ... ... 15 мың отбасын қабылдап,
олардың әрқайсысына жәрдемақы ретiнде 800 мың теңге берiп, өз ... ... деп ... 800 мың теңгеге баспана сатып ала алмайтыны түсiнiктi.
Сондай-ақ, оларды аймақтарға бөлiп орналастыру да болмаған. ... ... ... жайлы келетiн Оңтүстiк пен Батыс өңiрлерге шоғырланып
алған. Сөйтiп, ... ...... ... көшi-қон үрдісiн реттеуде бiршама ықпал ететiндiгi
айқын.
Мемлекеттік «Нұрлы көш» ... аса ... ... ... ... ол да егер елге оралмақша оралмандар саны белгіленген межелі
саннан асып ... өзге ... өз ... ... ... ... ... қатар мәселенің екінші бір жағын ескеруіміз аса ... ... ... ... көз ... тура ... қатар, 2008 жылдың жиырма екінші қаңтарында «Каз Информ»
ақпарат агенттігінде Лилия Меньшинаның «Каково количество ... ... атты ... ... «USAID» Агенттігінің қаржылай жәрдем көрсетуімен өткен бұл
шара жұмысшы ... ... ... ... емес ... жұмысын осы саладағы мемлекет саясатын дамыту бағдарламасын ың
басты мақсаты болмақ.
Орталық Азиядағы ... ... ... етуіне және еңбек көші-
қоннының заңдастыру ... ... ... себебі жұмыс істеу үшін жұмыс
беруші, рұқсат беруі керек. Бірақ, бұған мемлекет ... ... ... ... ... ... берушілерге заңсыз жұмыс
шы жалдаған анағұрлым тиімді болмақ. Осыдан келіп ... ... ... ... жалпыұлттық саяси ... ... ... 2007 ... 13 шілдедегі санындағы Н.
Жәрімбетованың Рудный ... ... ... ... ... біраз мағлұмат «Әсте-әсте» деген мақаласы Өзбекстаннан келген
қандастарымыздың Қазақстанда көрген ... ... ... ... мәселесінен бастап, азматтық алу, тіркеуге ... ... ... тіл үйрену жөніндегі ... және ... ... ... сабылушылықты тілге тиек етеді.
Мигранттар бұл мәселеде негізгі рольде емес ... ... ... да ... ... ішкі және ... ... қоны тәртіпке келіп,
жүйеге келтірілмесе мемлекеттің біртұтастығына аса зор ... ... ... ... ... ... ... бөлінісі ретінде геосаяси жағынан өзге
көршілес елдерден бөлектене алмайды. Орта ... бұл ... өз ... сы
бар. Негізгі күн көріс қылып отырған заңсыз көші- қонға тұсау ... сыры ... ... kz» ... Д. ... «Утомленнные солнцем»[15] атты
мақаласында Орта Азия елдеріндегі еңбек көші- қоннының жағдайы мәз ... ... ... қабылдаушы елдер де криминалдық, қылмыстар
саны, артып ... ... ... Өз кезегін де бұл
мәселені Астана мен Мәскеудің шеше алмай, ... ... бір ... келе ... жағдайды одан әрі күрделендіре түсе
ді» -дейді автор. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... Еуро АЗЭҚ елдері деңгейінде сәтсіздікке
ұшырады.
Біріншіден-осы аталған үш ... ... ... ... өте
ыңғайлы, экономикалық дағдарыс кезінде елден кеткен жұмысшы- мигрант тар
өзге елде тапқан жалақысын ... ... ... Ал, ... ол қаржыны тұрғылықты жерінде қажетіне жаратады. Қарап отырсақ,
тұтынушылық қажеттілік, ұлттық экономиканың капиталын өсіреді.
Екіншіден- жұмысшы мигранттарды ... етіп ... ... ... ... ... ... тиімсіз. Мемлекетаралық, екі жақты немесе
көпжақты келісімге қол ... ... ... жолы кесіле ді.
Қазіргі таңда жұмысшы мигранттар кеден, шекара қызметкерлеріне пара беріп
өтеді. Шекарадан өткен заңсыз жұмысшы- мигранттарға заң ... лері ... ... ... ... ... қамы қылып отырған «май шелпектен»
айрылығысы келмейтіндіктері өз ... ... Сырт ... олар ... ... шешу ... туралы кездесулер өткізіп талқылау
жүргізеді.
Үшіншіден- жұмысшы ... ... етіп ... ... ... ... ... жетекшілері шынымен де көші-қон ағымын
реттеуге тырысады деп сенуге болмайды. Мысалы ... тек ... екі ... ... ... Өзбек билік орындар ... ... ... ашық ... Себебі, бұл елінің саяси имиджіне әсер
етіп, әлеуметтік-экономикалық жағдайының нашар екендігін ... ... да ... ... статистикалық мәліметтер алу мүмкіндігі
жоқ. Алайда бұл мәселеде Оңтүстік ... ... ... алуға болады.
Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, ... мен ... ... бақылауға алуға мүмкіндік бермеуде. Бұны ТМД елдерінің барлы
ғына ортақ жан-жақты келісімге қол қоя алмай отыруымен түсіндіруге болады.
Ресей ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі қабылдануда.
2007 жылы Ресейге 7 млн 300 мың адам тіркеуге алынды. Соның ішінде, 2,
3 млн адам ... ... Бұл ... алныған мигранттардың 3\ 1 ... Қон ... ... көп ... ... төлетіп
немесе де портация жасады ұсынып отырып, рұқсат беру жүйесін ... ... ... ... ... да ... мен бірге шетелдік жұмысшыларға квота санын
көбейтті.
Орта Азия елдеріндегі экономикалық дағдарыс ... мен ... ... ... ... ... ... отыр. Сонымен қатар,
ТМД елдері саммитінде 2007 жылы ... ... Н. ... ... ... ... сақтайтын банк құруды ұсын ды.
Бұл әдіс еңбек көші- қонының тәртіпке келуіне, мигранттар доноры елдері не
де тиімді ... ... ... ... көбейту Қазақстандағы жұмыс шы
күшіне тапшылық бар екенін көрсетеді. Ішкі ... ... өсе ... ... өте ... ... Астана осы мәселені шеше алмаса
кері әсерін тигізеді.
Қазақстанда қазіргі таңда Астана, Алматы қалалары мұнай ... ... ... келе ... ... ... құрылыс жұмысы қызу
жүріп жатыр. Ауылшаруашылық, өндірістік инфрақұрылымдар дамыту жолға
қойылуда.
Қазақстанның еңбек министрлігінің ... ... ... ... мың адамдық жұмыс күші қажет екен.
Өзбекстан мен Қазақстандағы аграрлық салалары, халық менталитетінің
ұқсастығы сонымен қатар соңғысындағы еңбек ... ... ... ... қажеттілікті өсіріп жібереді.
«Заграница» сайты 16.06.2008 жылы И. Гальимов «Правда о ... ... о ее ... ... атты ... ... Ресей экономикасының мәселелері, этникалық құрамның ала-
құла ... ... ... ... ... денсаулығының төмендеп
кетуі сөз болды. Сонымен қатар, 2008 жылдың 15 наурызында ресейдің «CMT»
сайтында «В ... ... ... о ... ... деп аталатын
мақала да еңбек көші қонын реттеу ... ... ... ... Орта Азия ... заңсыз еңбек көші- қонының
мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... мақсаты- Орта Азиялық аймақтың бірегей көші- қон заңнамасын
қабылдау туралы болды. Екі ... ... келе ... ... ... етіп ... елдерде гастарбайтерлердің сауаттылығын көтеріп,
әлеуметтік жағдайына ... бөлу ... Ал, ... ... туып ... қабылдаушы елдер жұмыс берушілердің заңсыз жұмысқа
алуына тыйым ... ... ... сұраныс беруді қолға алуы қажет.
Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... ... ... «жұмысшы мигранттардың жартысынан көбінің ешқандай
арнаулы білімі жоқ. Біздерге ... ... ТМД ... ... ... ... қажет»- деді.
«Литер» газетінде Қазақстан астанасындағы VІ Халықаралық ТМД елдері
іздестіру бөлімінің жеткшілері қатысқан ... ... ... жарық
көрді..
Республикамыздың Ішкі Істер Бөлімінің пікірінше, ішкі істер ... ... ... аса ... құрылымы боп саналады.
«ТМД елдерінің тәртіп сақтау қызметінің тамыры, қалмыстық ... ... Ал, ТМД ... саясаткерлері достастықтың болаша
ғы туралы бір ымыраға келмей отырғанда, Достастық елдерінің тәртіп сақтау
ведомостолары керісінше ... ... Олар өз ... ... ... оңай ... түсірудің амал-тәсілдерін іздестіру жөнінде
маңызды күрделі мәселелерді ... жиі ... ... ... ... ... Одағының бір шекпенінің ... ... ... жақын бола бастады.
Олар бір-бірімен жан қиыспайтындай дәрежеде, себебі олардың мақсаты-
қоғам тыныштығын сақтау.
«Комосмольская правда» газетінің 2007 ... 5 ... ... ... ... ... алу жөнінде белгілі жүйе пайда болды.
2007 жылы визасыз келуге Ресейге 6 млн адамға ТМД ... ... ... Жаңа көші- қон Заңы бойынша шетелдік азаматтар базарларда,
сауда жүйесінде қызмет етуіне ... ... ... соған қарамастан
жұмысшы қажет ететін өзге де салалар жеткілікті.»
Қазақстанда да ... ... қон ... ... осы ... ... келелі істердің азайып кетекені де шындық. Ел болудың ... ... пен ... ... ... отырса қарапайым
қолында билігі жоқ халық не әрекет ... ... ... ... ... құбылған ағымы үлкен саясатта әрбір
қадамыңды аңдап ... ... ... ... ... ... кеше
деегінмізбен, өзгеге қарап жалтақтық танытқан, жалпақ шешейлік Қазақстанға
абырой әпере ме?
Ұлт ... ... ... ... ... таңда сәннен қалған, популис
тердің қолшоқпарына айналған пафостық ... ... де өз ... ... ма?!
Ұлт қамын ойлаған билік басқарып, елді сара ... ... бен ұлт ... не дер екен деп ... да бір сәт
ойларына көз жібердік...
«Астана» ақпараттық танымдық журналының 2007 жылғы 13 маусымдағы №
(37) ... ... сана мен рух ... ... мемлекет қайраткері
Ә.Кекілбаевтың толғамды пікірі жарық көрген болатын.
Қазақстанның халық ... ... ... ... «Әлеуметтік бірлік пен ұлттық намыс керек» деген мақаласы
нда толғауы тоқсан ұлттық мәселелер туралы былай ... ... үшін тек ... ... ... Ол екі ... ... болуға міндеттейді.
Біріншісі- біздің аса қомақты аумақтық масштабымыздан туындайтын
демографиялық сәйкестілік. ... ... ... ... ... қазіргі бар демографиялық сәйкессіздікті тілге тиек етеді.
Біріншіден санамыздың аздығын ... ... ... ... меңзейді. Болашақты болжауда да ретроградттыққа ұрынады
Өткендегі мысалдарды көлденең тартып, бар әңгімені қайтадан «жер ... ... ... ... ... ... көрі» қылып көрсетіп,
империяшылдықты қайта ояту парадигмасын ... Ал, ... ... ... ықпалдастыққа, империялар құрудан жаңа әлемдік
тәртіп ... ... ... ... ... ... ... халықтардың азат, технологиялардың жаңара, өркениеттердің дами
түскендерін бірінші болып ескеру ... ... ... көздейді. Бұдан ал
дымызда тұрған екінші эволюциялық сәйкестіліктің-өркениеттік сәйкестілік
тің қаншалықты маңызды екендігін ұғына беруге болады.»- дейді.
«Президент және ... ... 2008 ... ... ... ... ... «Қазақтың «мені» ресейліктен
ажырамаған ба? атты материалы да тереңнен толғантуға жетелейді.
« Күнделікті тамашалайтын теледидарымыздан ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарынан гөрі
Ресейдегі оқиғаларға суғарылған. ... ... ... ... ізімен біздің ақпарттық- мәдени кеңістігіміз түгелдей Ресейдің
идеологиялық саясатына ... ... ... ... ... ... тұр деп батыл айтуға аузымыз барады. Мысалы, Алматы қаласы
ндағы кез келген жас Тоқтар ... гөрі ... ... ... молынан хабардар болуы мүмкін. Яки зайырлы ортада орыс тілінің
империялық престижінің түспегендігі себепті ... ... ... ... ... шеңберінде қалып отыр. Керек десеңіз қазақша ... өзі ... ... ... қайнарлардан алынатындықтан бұқаралық
ақпараттар құралдарындағы хабарлардың дені орыс ... ... ... ... ... ... түсінігіне, көзқарас- танымына
лайықталып құрылған. Бұл тұрғыда қазақцентризмнен ада ... ... ... ... ... етуде. Өткен ғасырдың басында-ақ (1931
жыл) осылай боларын көрегендікпен болжай білген Мұстафа ... ... ... ... аса ... ... біздің тіліміз өз
жерінде екінші орынға ығысады. Бұл ретте біздің ана ... ұлы ... ... ... ... құралдың ғана рөлін атқаратын
болады.»- деп кеткен екен. Бүгіні таңда осы нау көріпкелдік сөздерге ... ... ... ... кел гендігіне таң қаласың.
Ғалмадық деңгейде ой түйіндейтін тұлғалар ұлт болашағына алаңдаулы.
Ал, оңы мен ... ... ... иіс ... ... яғни «қолдан
жасалған маргиналдар», немесе космополитизмді уағыздаушыларға ұлт ... ... ... ... бет бейнесі қазіргі жастардың табиғи болмысы, тұрмыс
тірлігінен көрінеді. Алайда ел басындағы дүйім елдің ... ... ... ана ... білмейтін саясаткерлеріміздің, білуге құлық
танытпайтын безбүйректігі жанға батады.
Сол ... ... ... ... әлі де ... ойлауға жібермей
тізгіндеп келе жатқаны өкінішті ақ!
«31 телеарнада» 2007 жылы 25 наурызда «Қоғам» айдарында
«Оралмандар орыс ... ... ... емес» деген жаңалықтар
блогында эфирде хабар таратылды.
Мұнда сол ... тіл ... сөз ... ... жалпы оралмандарға
қатысты жағын қарастырдық.
«Билік басындағы қазақтардың басым бөлігі Президенттің тіл саясатына
іштей үлкен қарсылық білдіруде.» Бүгін ... ... ... осындай
үндеу жасаған депутат Амангелді Айталы: «Парламентте тағы да мемлекеттік
тілге қарсылық ... бой ... - деп ... ... Оның
айтуынша, Мәжілістің 27 депутаты «шет ... ... ... орыс ... де ... ... деп, ... тек қазақ
тілі оқытылуы тиіс» деген бапқа қарсы дауыс берген. ... ... ... ақпарат құралдары өкілдеріне арнаған үндеуін «Парламент
әсіре ұлтшылдық дендеп барады, ұлт ... ... ... ... ... ... бал бермейтін аралар сияқты» деп бастаған.
Амангелді Айталы былайша дабыл қағуына «Көші-қон туралы» заң ... ... ... ... мемлекеттік тілге қарсы ... ... ... айтады.
Амангелді Айталы, Мәжіліс депутаты:
"Шет елден келген оралмандар үшін орыс тілі бөтен мемлекеттің мемлекеттік
тілі. Осы психологиялық ... ... ... ... ... ... Вера Николаевна Сухорукованы айтпағанда, орыс әріптестеріміз,
ішінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қарсы болды. Жас отандықтар Бердіоңғаровтан бастап, ардагерлер
қазақтарды қосып, ұсынысты қолдамады."
Еліміздің ... ... ... сақ даласының мұрагерлеріміз деп
төске ұрудан бір жалықпаймыз....
Өзге ұлттық психологиямен ... жас ... ... ... даланың берекеті мен құтын асырып, халықтың санын өсіріп, рухы биік
іргелі ел бола алады деп сену ... емес пе?! ... ... орыс ... ... ... олардан орыс тілін
талап ету тіптен де ұятты мәселе! Тіпті Еуропада өмір сүретін ... ... да ... ... ... ... ... іштен іри бастаймыз, содан келіп әлдебір пасық саясатының
әсерінен ... ұлт ... ... ... Арғы жағы ... ... кірмесе де күлімсірей сыналай кіріп ала дорбасын
арқалап жүріп-ақ ұпайын түгендеп ... ... табу ... ... ... ... ... келген көк аттылар алдындағы рухымыз
пәсейіп, құтымызды ... ... ... ... ... ... ба?
Қазір марқұм болып кеткен орыс шовинистерінің бірі ... ... ... ... көз ... өз ... оған ел
басқарып тұрған кезде В. Путин абыройлы орденді өз қолымен табыстады.
Осыдан ақ орыс ... да ... ... ... ... ... ... Ресей елінің мәдени әдеби т.б экспанциясына
шекаралас елдердің ықтиярлы ... тағы ... ... ... ... ... аз-кем Ресей мен Қазақстан
арасындағы көші-қонның тарихына көз ... ой ... ... Енді Ресейдің Қазақстанмен шекаралас аймақтарын соның ішінде
Батыс Қазақстан облысының қаншалықты маңыздылығы туралы айтып өтсек.
Батыс ... ... ... ... ... ... және ... бөлігін жалғаушы көпір іспетті.
Бұл аймақ Ресей мен көші- қоны арасындағы маңызды роль атқарады.
Себебі, ол ... ... бес ... ... ... ... Астрахань, Самара.
Ресей мен Қазақстан арасындағы мемлекетаралық көші- ... ... ... ... ... орынды иеленіп отыр.
Тарихта Ресей мен Батыс Қазақстан арасындағы көші- қон байланыстары
өте маңызды роль атқарды. ... екі ел ... ... ... ... ... Қазақстанмен шектесіп жатқан ... ... мен ... көші-қон Батыс Қазақстанның көпұлтты қалыптасуы на
үлес қосты. Қазіргі таңдағы Батыс Қазақстанның этно-демографиялық ... ... ... қон ... ... болып сана лады.
Отарлау саясатының бастауы, Ресейдің славяндардың Қазақстанға
кірігуі, алғашқы ... осы ... яғни ... этникалық
мекенінен басталды.
Батыс Қазақстанның экономикасын қайта құру және дамыту үшін, өндір іс
орталықтарын құру үшін Ресейдің орталық ... ... ... ... қон ... ... ... қойылды. Ресей мен арадағы көші- қонның
маңызды кезеңдері 40-50 жылдар болып есептелінеді. Саяси ... ... ... болған жер аудару, жаппай эвакуация ұлттық құрылымда жаңа
этникалық топтардың пайда ... әкеп ... және ... да ... ... ... ... Қазақстан
облысы мемлекет аралық қатынастарда ерекше орны бар аймақ.
Екі ел ... ... ... да ... тыныш, жұрттың амандығын
ойлайды. Алайда, шынымен де солай ... ... ... ... Ресеймен арадағы «мәңгілік достықты» ту етіп жалаң ұраншылдыққа
ұрынатындары ... және ... ... көбі ... қон ... ... мақалалар жазудан әрі аса алмайды.
2007 жылғы Еңбек және ... ... ... ... ... берген сұқбаты да баяғы әніне» салған....
Үкімет пәленбай мың ... ... ... ... ... ар жақ бер ... ... неге бізде оралмандар босып жүр,
Қазақстанның ішкі көші- қонының өзі ... ... ... ... ... мәселесі.... Алысқа бармай- ақ Ақтөбелік «Диопазон» газеті
жуырда 2009 12 ... ... ... ... Көші- қон
басқармасының бастығының неге шетелдік су жаңа ... ... ... жүргенініне зерттеу жүргізді....
Одан қалса қоғамдағы «басқа қазақтар» яғни «оралмандар» мен жергілік
ті қазақтар мен орыстардан құралған ... ... ... ... ... болу үшін ... ... көші қон басқармасының
бергне мәліметтеріне ... ... 2007 ... ... ... ... арасында 3 тәртіп бұзушылық пен бір қасақана кісі өлтіру
фактісі орын алған. Бұл әлде де ... ... ... ... ал ... ... күйінде қалғандары қаншама. Бұл орайда оралмандарың жалқы
өздерін кінәлаған орынсыз болар еді. Себебі мигрантофобия ... ... ... келген отандастарымызға деген өшпенділіктің салқынын, кейбір
жергілікті халық арасынан шыққан адамдардан әсіресе жасөспірімдер арасынан
байқауға ... ... ... ... ... ... аудандық газеттер де
жұмған да аузын ашпай отырғаны ақиқат.
Өкінішке орай біздің БАҚ ... ... ... ... ... ... ... байыбына
бара бермейді.
Екіншіден ақпарат беруде көбіне жадағай баяндау ... ... ... ... ... тек ... ... әрі аса алмай
қалады.
Үшіншіден аймақтық, ресми басылымдардың көші-қон туралы айтары жоқ
деуге ... оның ... орын алып ... күллі проблемалар не
айтылмай сол күйі қалады, не ... да ... ... ... жібереді.
Төртіншіден аймақтық ресми басылымдағы тілші қауымның көші қон
мәселесіне деген енжарлығынан журналистік ... ... ... қасы
деуге болады.
Ресми бүкіл облыстық немесе аудандық дәрежеде болсын бұқаралық ақпарат
құралдары мемлекеттік маңызы бар мәселелерге ден қойып ... ... ... ... емес ... 2 ... БАҚ- тағы ... пен аңыздың арасы
Ресейлік БАҚ- қазақстандық БАҚ тан көші- қон мәселесінде ... ... ... Әлде екі елдің де ақпарат құралдары деңгейлес пе?
Осы еңбекте пайдаланылған жүзден аса мақаладан ұққанымыз ресейлік
басылымдардың көбі ... ... ... ал ... ... астарында әсіре ұлтшылдықтың ызғары жасырынған.
Қазіргідей бүкіл әлемдік қаржы дағдарысы тағы да басқа ... ... ... ... ... тұрғанда Ресей мен Қазақ
станның араздасуы кімге «қол болатынын» болжап жату артық ... бір ... ... алға ... ... ақты ақ, ... қара деп айырып беретін бұқаралық ақпарттар құралдарының ың рөлі зор.
Бірақ сол қоғамдағы рөлін асыра пайдаланып саясат ... ... ... ... деп ойланамыз...
Электрондық БАҚ-тан бастасақ 2008 ... ... ... жұлдызындағы «Почему Россия не защищает своих в Казахстане» атты
маөаласын таладп көрелік.
Дмитрий ... ... ... мемлекеттеріне президент
тағына отырғанынан кейін жасаған іс сапары туралы баяндалады.
ТМД елдері Иниституының көші- қон және ... ... А. ... «бұл ... ... орыс ... қазіргі таңдағы хал-ахуалына көңіл бөлінген»- жоқ дей келіп
В.Путиннің 2001 жылы Қазақстанға барып ... ... ... азаматтарымен кездесіп, олардың мұң- мұқтажына жіті назар
аударды. Сол кездесу барысында оларды ... ... ... ... ... 2006 жылы 22 ... өз еркімен Ресей Федерациясына
қоныс аудару бағдарламасы бойынша бұл іс жүзеге асқан еді. ... бес ... ... өз отандастарына «біздер сендерді ... ... ... ... деп ... деді.
Қазақстандағы отандастарымыздың білім алу деңгейі төмендеп кеткені,
орыс тіліндегі оқу орындары жабылуда, электрондық БАҚ- та орыстілді ... ... Сот ... дискриминация орын алған. Қазақстанның ел
билігін Президент Н. Назарбаев басқарып тұрған кезде Ресейге ... ... ... ... ... билік келсе украиндықтар тәрізді бізді
қазақтар да ... ... ... деп ... кім кепіл?! –
деп қара аспанды төндіріп қояды Александра ханым.
Алайда мұндай әсіреұлтшылдық ... ... мен ... ... ... ... де көші қон ... ақылға
қонатын, кісіби пікірлерін де кездестіруге болатыныныа көзіміз ... ... ... 16 желтоқсанда «UA. REGNUM» интернет газеты «РИА-
НОВОСТИ» ... ... деп ... и Казахстан: инвестиции ... ... как ... бір материал жария етті.
Мұнда «Россия и Казахстан: инвестиции в человеческий фактор ... атты ... ... ТМД ... ... директорының
орынбасары И. Жарихин, Ресей көші- қоны ... ... ... ... ТМД ... бойынша стартегиялық зерттеу институының
жетекші сарапшысы А. Куртов т.б қатынасқанын хабарлайды.
О. Резникова ... ... ... ... ... ... Институының аға жеткешісі өз кезегінде «Ресей мен
Қазақстан Канадалық көші-қон тәртібін үлгі ретінде қолдануға болатындығын
айтып өтті.
« Канадада ... ... ... ... қай ... ... екен
дігін реттеп, есепке алып сол бойынша мигрантарды қабылдап ... ... бар. ... ақ, онда өзге ... де ... істейді. Кәсіби мамандарды елге ... ... ... ... ... ... кетуі мақсатында оларға ағылшын
тілін үйрену ге ... ... Осы ... ... ... ... бақылауға алып отырады. Өкінішке орай бұндай қызмет Ресей
мен Қазақстан да жоқ» - деп ... ... ... Жанна Зайончковская.
Сондай ақ қазақстандағы көші қонға жіті назар аударып өзіндік пікір
білдіріп жүрген «ВЕСТИ» ... ... ... ... да ... ... ... куә боламыз.
«ВЕСТИ» басылымындағы 2002 жылдағы 23 қаңтарда «Университет для
казахов-репатриантов» атты ... ... ... ... құрылыс және архетиктура Академиясының жаны нан
оралман студенттерге арналған Университет ... Бұл ... ... ... Ассоцациясының бірініш орынбасары Қ. Найман баев
мәлімдеді.
«Время новостей» басылымының 2002 жыл 25 ... ... ... в ... превышает количество в чем Россиской
Федерации» деп жария еткен материалы Ресейдің этномәдени бет ... ... ... ... депопуляцияға ұшырауы сияқты келелі
тақырыптың БАҚ-жүзінде жиі көтерілетін ... ... ... байлан ысты кейбір либерал- сарпашылар С. ... ... ... ... ... квота бөлуді көбейтуді және РФ- ... ... ... ... ... етуді ұсынды.
РҒА- ның Халықшаруашылығы Институының көші- қонды болжау және сараптау
лабаротриясының ... ... ... ... 700 ... 1, ... мигрант әкелу керек деп есептейді.
Ресей сайттарындағы көші- қон туралы ... да бір сәт ... таяу ... ... орыс тілді мигранттар жаппай
репатрациясына жергілікті халық наразылық ... ... «UA. ... ... жылы ... ... өз еркімен оралатын отандастарына арналағн
Президенттік бағдарлама ... ... ... бұл ... ... ... шара ... қалып қойды. 50 мың адамға жоспарланған
жобада 400 адам ғана ... ... ... ... ... білімі аз мамандардың көрсеткіші жоғары
лап барады. Бұл ағым ТМД ... ... ... өсе түсуіне
байланысты болса, екіншісі Ресеймен арадағы экономикалық даму ... да өз ... ... ... ... ... нарығында нақты ақпарат
тың жоқтығы кездейсоқтық емес. Ол кәсіби білімі жоқ қара ... ... жол ашып ... ... ... мен ... ... топтардың ықпалымен бүркемеленіп отырғаны дауасыз құб
ылыс. Бұндай істермен саясаткерлер де, мемлекеттік ... де ... ... ... мүдде еңбек нарығында жан-жақты терең зерттеуді қажет
етсе, әр түрлі деңгейдегі ... бас ... ... жекелеген
мемлекеттік шенеуніктер мен кәсіпкер топтар қарсылық көрсетуде.
«Казахстан тоже испытывает ... ... атты ... ... заңсыз мигранттар, депортацияға ... ... сөз ... Орта ... ... А. ... және ... мен Қазақстанға үрей кіргізіп отырған қытайлық
заңсыз мигранттардың басымдылық көрсетіп келе жатқаны. Қытайлықтар Қазақ
станда ... ... ... ... ... ... жеткеніне дабыл
қағарлық құбылыс деп санайды автор.
Ресейдегі қытай диаспорасының тығыз қоныстана бастауы Қиыр Шығыс қа
уақыт өте келе бұл ... ... ... ... ... алып кету
қауіпі төніп тұр.
Қытайлық эмигранттардың Қазақстан мемлекетіндегі ... ... ел ... әсер етуі ... Бұл ... ... ... өз еліндегі көші-қонның бақылауға алуға ынта білдірмеуін,
өзінің ішкі демографиялық ... ... ... бір жолы ретінде,
сыртқы саясаттағы маңызды бағыты деп қана қарайды. Шанхай ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асырып отырған
бірден-бір механизм ретінде қабылдайды.
«За нелегалов должна отвечать страна миграционной донар» мақаласы ... ... алыс кете ... ... ТМД ... ... мемлекетаралық көші- қонды
реттеу туралы Декларациясын қабылданды. Оның ішінде (Грузия, Әзірбайжан,
Түркменстан) қатысуға қарсылық білдірді. Қазақстандық ... ... Көші Қон ... ... бір орган құру идеясын қолдап
отыр.
О. Красиннің «Деловой завтрак» с Назарбаевым атты RP. MONITOR. ... 2008 жылы 23 ... ... ... ... шешудегі толымды, салиқалы ой- пікірлері жария етілген.
Жалпы бұл мақалада Қазақстан мен Ресей ... ... ... ... әңгіме қозғалған. Елбасы Н.Назарбаев пен
ресейлік журналистің ... ... ... сұқбатынан үзінді келтіре
кетуді жөн санадық.
Қазақстан Президенті Н. Назарбаевқа екі елдің кеден, шекара мәселесіне
қатысты көші- қон карточкалары туралы ... ақ, бұл ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы өз кезегінде Ресей мен
Қазақстанның өзінің ... ... ... ел тыныштығын қам тамасыз
етуі орынды.
Бұл барша мемлекетке тән қасиет. Еуро ... да ... ... ... ... сөз ... ... Егер осы ой жүзеге асса, сыртқы шекарамыз
бір болуға тиіс. Егер кім де кім ... ... ... оның ... ... қиын ... Көбіне біздің ұйымдарымыз, бүгіні күннің
қажеттілігін ... үшін күш ... ... ... газ алу ... ... күні Ресей арқылы арзан көлік жолын пайдалану сияқты бүгін
бар ... жоқ ... дей ... Сол ... өз ... сай ... қажет. Содан кейін оны заңға айналдырып, ешбір жаңадан келген
басшы оны өзгерте алмайтындай етіп ратификациялау ... ... ... ... ... бірге «Десять
простых шагов навстречу простым людям» атты Еура АЗЭҚ да ... ... ... Бұл жобаның мәні адамдардың өзара қарым- қатынасына,
туыс-жұрағатымен араласуына кедергі келтірмеу болып табылады.
Қазақстан мен Ресей арасындағы шекара деген не? 7,5 мың ... ... ... ... арасы 200 км. Оның арасында қазақстандық
әлде ресейлік ауылдар орналасқан. Бір адам ... өтуі ... ... ... басып өтуі керек. Бұның барлығын оңтайландыру керек.
Сонымен қатар, Н. Ә. ... ... ... он ... ... астам адам Қазақстаннан қоныс аударыпты деген сұрағына Елбасы-
1 млн 800 мың деп ... ... ... ... бар, ... саяси, әлеуметтік, мәдени.
Славян ұлтындағы адамдарды мемлекеттік ... ... ... неге пайдаланбайды? Бұл үрдісті қалай түсіндіресіз? Қазақстан
мемлекеті тарапынан орыс тілін қолдау жөнінде қандай шаралар атқарылуда?
Елбасы Н. ... Ең ... жан- ... сараптама жасап қарасақ, Кеңес Одағы кезінде
республикалардың барлығында орыстар өздерін еркін сезінді. Қай жерде ... ... ... ... Қазақстанға келгендері тек табыс табу үшін
ғана келгені рас.
Сіз неге 800 мың еврейдің ... ... ... ... ... ұзын- сонар кезектегі Батыс елдеріне қоныс аудармақшы
орыс адамдарын неге сөз етпейсіз? Менің есебімше олардың саны 2, 5 ... ... ... ... қоныс аударғандар көп емес.
Гректер- Грецияға, ... 650 мың ... ... кетті.
Мен сізге 95% қоныс аударған адамдарың оларға қысым көрсетілгендіктен емес
тарихи ... ... ... ... ... ... бере
аламын. Қандай да бір саяси, тұрмыстық себептерге ... ... ... ... ... ... де ешкімді қуып жатқан жоқ. Осы орайда ... ... ... шығын көргеніміз рас, кеткен адамдар қаржы,
дүние- мүліктерін ала кетті. Ешкім де қарсылық білдірген жоқ. ... ... ... ... ... ... ... білімі жоғары
мамандар кетті. Әрине бұл біз үшін таза шығын еді.
Сол кезде мен ... ... ... ... ... ты ... ... күші қажет болады, шетелден 100 мың адам шақыруға мәжбүр ... деп ... ... Соңғы екі жылдықта Қазақстанға 70
мың адам қайта оралды.
Гастарбайтерлер
Қазақстан Үкіметі көші-қон ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңдағы көші- қон туралы заң, заңгерлердің
пікірінше өте жұмсақ.
Парламенттің ... ... ... көші- қон мәселесінің ретке келтір
ілуі жөнінде заңға түзетулер енгізді.
Өткен жыла ... ... 10 мың ... тұлғалардан жыл басын
да 3 мыңын отанына күштеп ... деп ... ... правда»
газеті. Соның ішінде көбісі Қазақстанға табыс табу үшін таяу және ... ... ... ... ... ... мыңдаған тұр
ғындары бізге күн көріс қамымен келеді екен.
Елімізге турист ретінде келіп, Қазақстан мемлекеті заңына қарама- қай
шылық ... қана ... ... ... ... өте ... тиімді жұмыс күші. Себебі, олар ... ... ... ... ... ... ... телерадио компаниясы 2008 жылғы ... орыс ... ... «В Бишкеке обсудили вопросы трудовой
миграции» деп аталады.
2007 жылы Ресеймен Қазақстанда еңбек еткен ... ... ... 1
миллиард доллардан астам қаржы өткізген.
Бұл жөнінде Еңбек миграциясына арналған мемлекетаралық, үкіметаралық
кездесуде мәлім болды дейді телеарна тілшісі.
Ежелгі көрші ... елі ... ... ... жасауға болады. Қырық
рулы ел, қырық түрлі ұлттың басын қосқан ... ... ... ... елі
тәрізді күрделі кезеңдерді бас ынан өткеруде.
Ел билігіндегі ... ... ... және ... ... ... тірлігіне
бір сәт көз жіберсек тереңнен тулаған ойларға еріксіз ... ... ... және ... ... кеңістігінде емес, саясат
ында бөлінудің шекаралары көрініп қалуда. Бірінде ... ... ... нің ... жеке ... кеңістігінде қияли тұрақтылыққа алданып
өмір сүруде. Оларға Ресей саясаты мызғымастай көрінеді. Тұрғындар тәуекел
ге барған, шала-жансар сараптамаларға ... бас ... ... ... кете беруге болады.
Ресейдің екінші яғни саяси экономикалық, әлеумметтік ... ... ... келе ... ... ... ... Бірақ, оның тұңғиығында
қарсылықтың қауіпті отының ... ... ... ... Ашық ... ... тұрғындардың басым бөлігінде ... ... ... ... ... ... қылмыс әлеміне
кету, нашақорлық, маскүнемдікке, мистика, діни фанатизмге бой ... ... ... түрі деп ... ... Қарсылық көрсету
дің бұл түрі- әлдебір ақынның «Мағынасыз, қатыгез айқас» дегенінен де
қауіпті болмақ. Қоғамның ... ... ... (деградация) уақыт өте
келе оның ... ... Л. ... ... ... ... «пассионарлықты» орнату жолындағы үмітін жояды.
Ресейдегі әлеуметтік теңсіздік экономиканың ... ... ... кезеңге өтуіне бөгет болады. Мұның саяси нәтижелері популистік автор
итарлық әлеуметтік ыңғайы ұлттық ксенофобияның өршуіне жол ашады.
Өңкей «әкейлер шеруі» ... ... ... т.б) «Ұлы халық»
болуын қадағалап кеткен Ресей қазір екіұдай күйді бастан ... ... ... отырған демографиялық даму көрсеткіштері адам
аярлық ... туу ... ... өлім саны ... одан ... хал
ықтың ауылдық аймақтарда тұратын тұрғындары 80 пайыз маскүнемдікке бой
алдырған.
1959 жыл мен 1999 жыл ... ... ... зер салып
өтсек.
1959 жылы Ресейдің барлық ... ... жас ... жыныстық бөлінісіне қарай жіктеп қарасақ барлық тұрғындары әйел
дер мен ерлерді қоса есептегенде жалпы ... адам ... ... ... мен ... \20-24 жас ... -115 519 16 адам, \35 пен 39
жас аралығы\- 6 176 714, \65 пен 69 жас аралығы\- 2 664 028 мың адам.
Ал, 1999 жылы ... ... ... мың ... 24 ... \35-39 жас\- 124 89 834. \65- 69 жас\- 6 609 919 мың адам.
Бұл көрсеткіштерден ... елу ... ... ... жас ... 1 ... азайып, керісінше зейнеткерлікке жеткен кәрі кісілердің 3
есеге көбейгені байқалады.
1961 жылы Ресей тұрғындарының туу көрсеткіштері 2, 417 ... ... 1, 242 ... болды. Бұдан шығатын қорытынды еңбек етуге жарам ды
жастардың азайып, кәрі ... ... ... ... ... соқтырады.
Ресей сыртқы жауларымен алысып жүріп «ішкі жауларын» ... ... ... да ... мән ... де мұршалары жоқ па?
Ресей БАҚ құралдарының көбі ... ... ... ... гастарбайтерлер мәселесіне жіті көңіл ... ... ... ... ... ... халі» мәселесі әсіре
ұлтшы лдардың жатса тұрса ойынан кетер емес. Ел Президенттері баяғы Путин
бол сын, қазіргі Медведьев ... ... ... ... ... жалығар емес. Жалаң ұлтшылдық болса бір сәрі, шовинвистік
тұрғыдағы арам ойлы ... ... ... ... ... ... ... ксенофобияны өршіткенше, қазақ жеріне алакөздік танытқанша өз
елінің қаптаған мәселелерін шешіп алмай ... ... ... қон туралы айтсақ, орыстар көшті, ұлттық қысым көрсетілді деп
байбалам салушылар 1948 жылы ... ... Адам ... ... ... ... ... азмат өз қалауы бойын ша
мекен жайын өзгертіп, қоныс аудару құқы ... ... ақ, ... ... қалауы бойынша өзі тұрған мемлкетке немесе басқа мемлекетке ... ... ... құқы бар» деп ... ... ме?!
«Өзім дегенде өгіз қара күшім бар» демекші Қазақстанға қатысты нәрсе
лердің барлығына қатысып ретті ретсіз үн осып ... ... май ... ... түк бітірмейді.
Сөзіміз дәлелді болуы үшін ... ... ... ли ... из ... ... ... кадров рабочей силы и демографии в Казахстане острее чем
в России: Интервью эксперта ИНЭС-ЦА» ... ... ... ... ... ... ойды жазбай танисыз. Ал, ... халі ... «UA. REGNUM» ... бетіндегі ақпараттарды оқып
қарасаңыз жетіп жатыр. Сонымен қатар, 2003 ... ... ... ... ... «зов крови»» мақаласын ... ... ... ... ... жоқ ... ... жететін болады. Әрине
мұндай мақала мейлі ресейлік не қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... қуыршақтар қоғамда өз
рөлдерін атқарады, олардың бар міндеті де сонымен шектеледі. Ал, қарапайым
халық үшін әрқашанда ақиқат қана қымбат.
Сонымен қатар ... ... ... геосаяси мәселесін
қозғап, «халықшыл» атағын жамылып жүрген радикалды-ұлтшыл ... ... ... ... саясатқа да ішкі саясатқа да араласып дау
тудыруға құмар. Қазақстандағы орыс ... ... ... лауазымды қызметке орыстар алынбайтыны туралы керағар пікір
тудырып елді адастыруда.
Мұның бір мысалы ... «Лад ... ... ... о
причинах миграции из Казахстана и «карте русского» атты мақала қазақ елі
нің жеке ел ... ... ... ... ... үйреніп, өзге ұлттарды
оны құрметтеуді талап еткені барып ... ... екен деп ... ... ... ... ... «жол салып беріп отырған»
бірден бір ... жолы бар ... деп ... ... ... осы мәселеге шұқшия мән беруді шақырады. Ресейге
Қазақстаннан басқа Орта Азия ... ... ... ... әсер
аласыз.
Алайда Ресейдің кейбір көзі ашық азматтары РФ-ның сараптама басқар
масы Кеңесі Федерациясының мүшесі А. М. ... ... атты ... Ресейдегі көші- қонның БАҚ- тағы ... ... ... ... На эту тему пишут преимущественно с взаимоисключающих позиций. Пишут
хлестко, с надрывом, задевая эмоции и прибегая к высокопарной ... есть ... суть ... не ... не эмоциональ ными
причитаниями, ни гуманистическим пафосом высокого накала, не говоря уже ... ... ... или ... ... ... С ... стороны, конечно можно говорить об этом и иначе –
языком сухих цифр и ... ... Но с ... ... доза ... уже ... ... и затушевыванием
реального положения дел».
Көші-қон дедік, ... ... ұзын ... қысқасы мынау:
Алтай мен Атырауды мекендеген Сақ ұлының ұрпағы ... ... көз шұқи тын, ... ... елі емес. Зайырлы
мемлекет, кеудесінде намыс оты қайнаған аузыбірлігі мол ел болып тұтасып
кетуі керек. Бұл ... ... ... ... ... көп, ... ... бөлінетінміз, баяғы Сәкен, Ахмет, ... ... ... ... ық одан ... ... мемлекеттік органдардағы
сыбайлас жемқорлық, қыл мыстық әрекеттердің белең ала ... ... ... деп ... өзге ұлттардың санын соғып мәз болғаны айдан
анық.
Заңсыз мигранттарды заң орындары ... ... ... ... ... ... не болмақ? Анау Ресей қалың қытай қаптады деп қара
аспанды төндіріп жатыр, қырық рулы елді ... ... ... аю ел
айдаһар елден ес жия бастағаны ма?!
Жоғарыда Елбасы Н. Назарбаевтың ... анық ... ... жеңіл ауыздарға құм құйса керек. Шынымен де ... ... 1989- 1993 жыл ... ... 122 мың еврей, 168 мың
немістің Ресейден көшкенін неге айтпайды?!
Бұлар мен бірге өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... «орыстардың» Қазақстандағы
«ұлттық кемсітушілікті» тағы сол сияқты ұлтараздық тудыратын ойды қозғай
келе елдегі әлеуметтік жағдайды назардан тыс ... ... ... ... ... болып саясатқа елбасындағы зиялы қауымға деген бітіспес өш
пенділігін бір ... ... ... ... из ... және ... «Навигатор» сайтындағы
2008 жылдың 4 ақпанындағы санындағы «На краю» атты мақаласына зер салып
қараңыз.
Орта ... ... ... ... сол баяғы жартас күйінде тұра
бермек біздің Елбасымыз Н. Назарбаевтың өз ... одақ құру ... ... осы мекемелердің жұмыстарына баға беретін болармыз.
Алайда Ресейдегі сияқты Көші Қон ... ... ... орын ... ... жемқорлыққа тағы бір мекеме ашып бермейміз бе
деген сұрақ көкейден кетпей қойды...
ҚОРЫТЫНДЫ
Журналистер арасында тура ... ... ... жетпегенді
құшақтай алмайсың деген сөз бар.... ... бір ... ... ... ... шешіп тастау қиын. Сондықтан да біздің назарымыз дан
қалып қойған мәселелер де баршылық.
Елдігіміз бен ... ... ... әсер ... ... ... көп зерттеп, шешуі қиын түйіндерді көріп түңілдік..
Сонда барып ... ... ... құралдарының көбі енжар
қарайтын оралмандар тақырыбы баяғыда «сәннен» қалғанына еріксіз куә
боласыз.
Ресейлік БАҚ анау ... ... ... отқа ... «қай күні азуы ма ... ... ... жымысқы ойын айдай әлемге
әшкерелеп отыр....
Дәйек ... ... ... ... айналған «Лад»
қоғамының ашып қойған жеке сайты мен электрондық баслымын жарты жыл ішінде
145 мың адам ... ... ... ... қандастарымыз қазақ елінің топырағынан
жаралған қазақ ұлтының аласапыран жылдары адасқан бір ... ... ... ... ... ... ... және өзге де
әлеуметтік, экономикалық қолдау көрсету жағы ... ... жылы 13 ... 2001 жылы 30 ... ... ... көші қоны ... Заңының 1 тармақшасы және 15 бабында
қарастырылған десек те мемлекеттік құзіретті орындар оларға квота ... алып және ... үй ... ... ... қол ұшын ... Осы ... бірнеше мәселердің түйәндері шешілмей қалатыны
сондықтан. ... ... көші ... ... ... өте ... ... күрделі проблемалардың шешілмейтіндей түйінге айналуы
көші қондағы жүйесіздікке әкеліп соқтырып ... ... ... ... деп санаймыз.
Қазақстан Республикасындағы заңнамалық актілердің дер кезінде құзырлы
орындарда немкеттілік, енжарлықпен орындалуы бірінішіден осы ... ... ... жол ашып ... ... біріншіден кемшіліктері өз тарапынан терең де
толғамды зерттеу жүргізбей үстірт яки жалпылама ақпарат берумен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
әлем таныған зайырлы, тәуелсіз ел екендігін. Барша дербес мемлекеттерге
тән ... ... ... бар мемлекет сондықтан да елдің ішкі,
сыртқы саясатындағы, ұлттық мәселелерді өзгелердің ... ақ ... ... жағы ... осыдан келіп ресейлік БАҚ-тың алаөкпе
ұлтшылдығы Ресей мен Қазақстанда қоғамдық пікірдің екіге бөлінуінде.
Ресейлік БАҚ-тың ... ... ... ... ... ... ... елдердің ішкі және сыртқы
саясатына жөнді-жөнсіз араласып отыруы.
Екіншіден БАҚ ... ... ... ... ... және ... ... халық санасында ұлттық ксенофобияны асқындыра
түсуіне ықпал ... ... үлгі алар ... ... ... ТМД ... ... ұлттық мәселелері, тілі, дінінің салауаттылығын
на көңіл бөліп жанашырлық танытып ... Орыс ... рухы мен ... ... ... Өзге ... орыс ... үшін арнайы электрондық
ақпараттық жүйелер қызмететеді. Пікіралысу үшін көптеген ... ... ... ... БАҚ тың үлгі етер тұсы ... біріншіден құзырлы
органдардағы лауазымды мамандармен сұқбат ... ... ... ... ... қажетті мамандар кеңесін жариялап тұрады.
Үшіншіден статистикалық деректер көптеп беріліп, еңбек көші қоны ... ... ауыз ... ... ... ... мемлекет тарапынан көші- қон ... ... ... ... ақпарат тарататын, өз кезегінде
бұрмаланаған ... ... ... ... ... құралдары болса
да тойтарыс беріп отыратын БАҚ- қа қолдау көрсетілуі керек.
• Екіншіден көші-қон басқармасының жұмысындағы ... ... ... отыратын Үкіметтік заң орнын ашу керек.
• Үшіншіден оралмандар орталықтарын көбейтіп, ... ... ... ... ... тұлғаларды тіркеп сараптамалық
анықтама жүргізетін бақылаушы ... ашу ... ... ... миграцияны бір ретке келтіріп, мониторинг ... ... ... ... ... ... елге оралғысы келетін отандастарымызды селективті
әдіс пен таңдау және шет елдердегі ... ... өмір ... үшін ... ... ... әл-ауқатын, экономикасын дамыту қажет.
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ:
[1] «Абай» 2005 жыл «Жазушы» ... (34 ... Е. Ю. ... ... ... в ... Казахстан в
1990- е годы: причины, последствия, прогноз»(34- 37 б)
[3] А. И. ... ... ... (22-35 б)
[4] А. М. Юсуповский «Миграционные вызовы»(57-73 б)
[5] А. М. Юсуповский «Миграционные вызовы» (45- 60 ... Д. ... ... демографический переход» (27-34б)
[7] Д. Коулмен «Третьий демографический переход»(84-89 б)
[8] Ә. Әбдікаимов «История Казахстана» (118- 185 ... Е. Ю. ... ... ... в республике Казахстан в
1990- е годы: причины, последствия, прогноз» (34-58 ... Е. Ю. ... ... ... в ... Казахстан в
1990- е годы: причины, последствия, прогноз» (45-76 б)
[11] «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... неравненство в политическом измерениии»
[12] А. М. Юсуповский «Миграционные вызовы» (85-94 б)
[13] М. Демурин ... и ... СНГ: ... ... ... ... Сайт «Stat. kz»
[15] «Егемен Қазақстан» (1 №121 2009 ж) С. Мәметтің «Отандастар
отанына орнығуда» атты мақаласына шолу жасап көрсек.... ... Д. ... ... демографический переход»(75-83 б)
[17] Demoskop weekli. ru
[18] А. М. Юсуповский «Миграционные вызовы» (51-69 ... ... С. ... ... ... ... Санат.
1994\
2) М. Мағауин «Қазақ тарихының әліппесі» Алматы. «Қазақстан» 1995
3) Е. Бекмаханов «Бекмаханов 20- 40 годы XІX» ... ... ... Ә. ... ... ... 1994 ж. Қаз ... «Қазақ қалай аштыққа ұшырады?»\Алматы. Қазақ Университеті 1991
құрастырушылар:С. Әбдірайымов, И. Бухонова, Е. Грибанова;\
6) А. Сейдімбеков «Мир ... ... ... Я. ... ... антимиграционная стена» \Санкт-Петербург
2003 жыл\
8) Е. Ю. ... ... ... в ... ... ... Казахстан в 1990- е годы: причины, ... М. ... ... и ... СНГ: ... ... \1998ж.
Мәскеу.\
10) Н. Зубаревич «Социальное пространство России» 2000 ж. Санкт-
Петербург ... Ю. ... ... неравненство в политическом измерении»
\2004ж. Мәскеу\
12) М.Тюркин «Стратегия развития миграционной политики в ... А. ... ... ... у ... ... сознания»
14) А. Каменский «Утечка умов и национальная безопасность ... ... ... ... ... ... жыл. ... «Астана» ғылыми- қоғамдық саяси журнал 2009 наурыз
17) «Степные зори» Ақбұлақ ауданы қоғамдық – саяси газеті 2007ж ... ... және ... ... ... газеті
19) «Егемен Қазақстан» қоғамдық- саяси күнделігі 2008- 2009 жыл
ЭЛЕКТРОНДЫҚ БАСЫЛЫМДАРДАҒЫ МАТЕРИАЛДАР:
1) www. akorda. kz
2) сайт «Каз Информ»
3) сайт «Қазақстан- ... сайт ... ... www. inosmi. ... www. pr ... www. ua recnum. ru
8 www. cazeta. kz
9 www. mk. ru
10 www. cnews. ru
11 www. lenta. ... www. arba. ... www. Demoskop weekli. ... www. zakon. ... сайт «Халықаралық Көші- Қон Ұйымы»
16) сайт «Интерфакс Қазақстан»
17) сайт «Международные ... ... сайт ... ... сайт ... ... ... Казахстана»
20) сайт телрадиокомпания «Мир»
21) сайт «Перспективы»
22) сайт ... ... сайт ... ... ... ... сайт ... в Рунете»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………. .5-7 б
І ТАРАУ «Қазақстан мен ... ... ... 8- 28 ... ... ... қон мәселесінің туындау салдары» ..........8- 17
б
І.2 «Қазақстан мен ... ... ... ... жаңа көзқарас»
..........18-28 б
І І ТАРАУ «БАҚ- тағы көші- қон мәселесі» 29- 52 ... ... ... ... қон мәселесінің көрініс табуы»..29-44
б
2. 2 «Ресейлік ... ... пен ... ... 45- 52 ... 53- 54 ... тізімі...........................................55 б
Пайдаланылған әдебиеттер.........................56 б
Электрондық басылымдардағы материалдар....................57 б
ҚАЗАҚСТАН ... ... ЖӘНЕ ... ӘЛ ... ... ... ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Журналистика
факультеті
Телерадио журналистика
кафедрасы
Диплом (Бітіру) жұмысы
«Қазақстан мен Ресейдегі көші қон мәселесінің БАҚ тағы ... 5 курс ... ... Дүйсенбайқызы
Ғылыми ... ... ... ... ... ... жіберілді: ... ... ... ... еліміздегі ауқымды саяси реформалардың бұл ... ... рас. ... Кеңестік Одақтан ыдыраған мемлекеттер
де дербестік пайда болғанының оң және теріс әсері ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық
бағыттардың барлығы Қазақстанда өмір сүріп жатқан этностардың ... мол ... ... мекен еткен әр түрлі ұлт өкілдерінің кейбір жылдары
үдере көшуін БАҚ сан- саққа ... ... ...... ... ... Бұл мәселеде БАҚ- тың өзі екі топқа бөлінді. Бірінші топ – мемлекеттік
БАҚ, олар ... ... ... ... қон ... тек оң ... шешілуі қиын мәселелерді «жабулы қазан жабулы» күйінде қалдыр са,
оппозияциялық бағыттағы БАҚ бұл ... ... ... ... ұлт ... тудырумен болды.
Бірақ, халық үшін бұл мәселенің ақ қарасының анық ... ... ... ... гео- ... ... мәні зор ... шет елдегі қазақтардың тарихи отанына оралуының өзі бірнеше кері
тартпа факторларға жол ашты.
БАҚ ... ... ... ... ... ... қон ... объективті түрде ақпарат беруге тиіс. Шындық пен ... ... ... ... ... қон ... туындап отырған мәселелерді
шешуге мүмкін болады. Керісінше бұрмаланған ақпарат елді адастырып, саяси
сыртқы ... ... ... ... ... ... қоны ... нарығында тепе- теңділікке алып келіп,
халықтың әлеуметтік- экономикалық ... ... де ... ... ... ... оқу- ағарту, кәсіби дайындықты және көші- қонға қаты
сушы адамдардың қажеттілігін кеңейте түседі. Бір жағынан мигранттардың
үдере көшіп келуі, жұмыссыздық деңгейін асырып ... ... қат ... инфрақұрылымдарға айтарлықтай салмақ түсіреді (тұрғын үй,
денсаулық сақтау т.б).
Әлемдегі көші- қон ... ... ... ... тақырыпқа айналып
отыр. Көші- қонға біреулер әлеуметтік жағдай деп ... ... ... ... ... ... ... қон әлеуметтік, гео- саяси,
эконом икалық, ... ... бар ... ... ... ... популистік бағытта ұстанып, жалаң энтузиазммен саясат етіп
жасауға құмар жеке тұлғалар да, елдер де табылады.
Түптеп келгенде бұл мәселенің бүкіл бір ... күре ... ... инфрақұрылымдарға айтарлықтай әсерін тигізіп отырғаны
шындық.
Соңғы жылдары ... ... ... отырған мәселелердің
құқықтық- заңнамалық, елімізде ... алып ... қос ... ... ... ... ... Қытай, Еуропа елдерінен келген
қандастарымыздың қайта қоныс аударып кетуіне мол үлес қосуда. Мұның ... ... ... ... қана ... ... елдің саяси
имиджіне сын болары сөзсіз. Тіл мәселесінің ... іс ... ... қол даныс деңгейінің төмен болуы, орыстілділік ... ... ... ... ... ... ... тауып
отырғаны жасырын емес.
Қазақстанның осы айтылған ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... жауынгері» рөлінен дамыған 50 мемлекеттің
қатарына кіреміз деген үмітімізді маздатып ... ... ... ... ... мемлекет немесе ел жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатында мигранттардың барынша жергілікті
халықпен ұлттық, мәдени, тұрмыстық ... ... ... жасайды.
Қазақстандық көші қонның қазіргі жағдайы жалпы қоғамда екі түрлі
пікір қалыптастырып отыр.
Бірі ел болашағы ... ... ... этникалық құрамын көбейту
мақсатында оралмандарды тарихи отанына оралдырған дұрыс деп қызу қолдау
білдірсе, ендігі бір топ ... өзге ... ... ... дар ... өзіне ерекше бір екпінмен аса бір ... ... ... экономикасына зор шығын ... ... ... ... үлес ... деп ... көші-қон мәселесі Ресей еліндегі байбаламшыл, шовинистік
пиғылдағы шағын ... ... ... қашан. Алайда, екі ел де
өзара гео-саяси, тарихи байланыстардың мызғымастығына ... ... ... ... ... ... жік түспеуін
қадағалап отыр.
Қазақстан мен Ресейдің «сананы отарлау» саясатын ... ... он ... ... ... ... бұл ... қазіргі таңда сол
кездегі дей басымдық көрсете алмағанмен өз кезегінде едәуір ықпал ... ... ... ... Бұл ... ... ... фактілерге
жүгінсек: Ресей мен Қазақстан арасындағы байланысты бес кезеңге ... ... ... үшін ... ... ... сая
си- құқықтық, қаржыны ұйымдастыру сияқты кешенді шаралар қолға алынуы
қажет.
Елімізде жасыратыны жоқ ... ... ... ... ... жол берілді. Көші- қон және демография саласының министрлері
тиімді жүйе ұсынып, айтарлықтай жақсарта түсер жоба ұсына алмады.
Елбасы Н. Назарбаевтың ... ... ... ... саясатын әрі
қарай жетілдіріп келелі істер атқарылуы қажет болды.
Баяғы КСРО құрамында болған бауырлас діні, ділі бір ... ... да ... ... бар. Бір ... орналасқандықтан
Қазақстанның Орта Азия елдерінен тағдыры бөлек деп айту ... ... ... ХІХ -50 жылдар аралығындағы маңызды бағыттар \1сурет\
2 кезең:
1950 ... - 1980 ... ... ... 1980- 1991 ... ... ... 1991 - 2001 жылдар
5 кезең. 2001 жылдан - 2009 жылдар
Ресейлік БАҚ анау ақапарттық кеңістікте ... отқа ... «қай күні азуы ма ... ... ... жымысқы ойын айдай әлемге
әшкерелеп отыр....
Дәйек ретінде ... ... ... айналған «Лад»
қоғамының ашып қойған жеке сайты мен электрондық баслымын жарты жыл ішінде
145 мың адам пайдаланады екен....
Шет ... ... ... ... ... ... ... ұлтының аласапыран жылдары адасқан бір қауым жұрты емес
пе?!
Қорыта келгенде оралмандардың заңдық ... және өзге ... ... ... ... жағы ... Республикасының
1997 жылы 13 қаңтарда 2001 жылы 30 ... ... ... көші қоны ... ... 1 ... және 15 бабында
қарастырылған десек те мемлекеттік ... ... ... ... ... алып және тұрғын үй жағдаймен қамтамсыз етуге қол ұшын берумен
шектеледі. Осы орайда бірнеше мәселердің ... ... ... ... ... көші ... байланысты мәселелер өте көп.
Толғағы жеткен күрделі проблемалардың шешілмейтіндей ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан
жіберілген ағаттықтардан деп санаймыз.
Қазақстан Республикасындағы заңнамалық ... дер ... ... ... ... орындалуы бірінішіден осы жүйедегі
сыбайлас жемқорлыққа айқара жол ашып ... ... ... ... өз ... ... ... зерттеу жүргізбей үстірт яки жалпылама ақпарат берумен шектелуі.
Екіншіден біздің бұқаралық ақпарат құралдары Қазақстан Республикасының
әлем ... ... ... ел ... ... ... ... өзіндік саяси ерекшеліктері бар мемлекет сондықтан да елдің ... ... ... ... ... ... ақ шеше
алатындығын насихаттау жағы әлсіз осыдан ... ... ... ... Ресей мен Қазақстанда қоғамдық пікірдің екіге бөлінуінде.
Ресейлік БАҚ-тың ерекшеліктеріне тоқталып ... ... ... ... ... елдердің ішкі және сыртқы
саясатына ... ... ... БАҚ ... ... ... ... пікірлері
ерікті және еріксіз түрде халық санасында ұлттық ксенофобияны ... ... ... ... үлгі алар ... Қазақстандағы жалпы ТМД елдері
көлеміндегі отандастарының ұлттық мәселелері, тілі, дінінің салауаттылығын
на көңіл бөліп жанашырлық танытып ... Орыс ... рухы мен ... ... ... Өзге елдегі орыс халқы үшін арнайы электрондық
ақпараттық жүйелер қызмететеді. ... үшін ... ... ... ... ... БАҚ тың үлгі етер тұсы ... біріншіден құзырлы
органдардағы лауазымды мамандармен сұқбат жүргізіп тұрады. Заңнамалық
актілерге байланысты, екіншіден қажетті мамандар ... ... ... ... ... ... беріліп, еңбек көші қоны ұдайы
көтеріліп отырады.
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні:
• Біріншіден мемлекет ... ... қон ... ... ... шынайы ақпарат тарататын, өз кезегінде
бұрмаланаған әсіре ұлтшыл ... ... ... ... ... тойтарыс беріп отыратын БАҚ- қа қолдау көрсетілуі керек.
• Екіншіден көші-қон ... ... ... ... ... ... Үкіметтік заң орнын ашу керек.
• Үшіншіден оралмандар орталықтарын ... ... ... келген заңды, заңсыз тұлғаларды тіркеп сараптамалық
анықтама жүргізетін бақылаушы ... ашу ... ... ... миграцияны бір ретке келтіріп, мониторинг жүргізіп және
шаралар қолдануға мүмкіндік ашылады.
... елге ... ... ... селективті
әдіс пен таңдау және шет елдердегі ... ... өмір ... үшін ... Қазақстанның барлық
аймақтардың әл-ауқатын, экономикасын дамыту қажет.
-----------------------
XVIII –ХІХ 50 ... ... ... стратегиялық
әлеуметтік, әскери
географиялық, топонимикалық
1950 жыл- 1980 жылдар
саяси-стратегиялық, әскери
әлеуметтік, экономикалық
географиялық, топонимика
1980- 1991 жылдар
саяси-стратегиялық
әлеуметтік, тіл мәселесі
географиялық
1991-2001 жылдар
саяси-стратегиялық
әлеуметтік, тіл ... - 2009 ... ... ... ... ... ... ұлғаюы
географиялық

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ресейдегі лаңкестікпен күрес мәселелері және шешілу жолдары98 бет
Адам өмірінің мәні21 бет
Мәскеуде жүр бір қазақ туған елдің тынысын кеңейтем деп2 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет
110/220 кв – тағы түйіспелі тартылым қосалқы стансасын жобалау17 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1970 – 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші – қон процестерінің тарихы46 бет
MS-DOS-тағы файлдармен және каталогтармен жұмыс жасау36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь