Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқыту

І.Кіріспе.

ІІ.Негізгібөлім.
Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқытудың өзекті
мәселелері.

2.1. Қазақ тілін басқа ұлт өкілдеріне оқыту әдістемесінің
даму тарихы.

2.2. Қазақ тілінен лексика . грамматикалық минимумды
іріктеу мәселелері.

2.3. «Қазақ тілі» оқулықтарының мазмұны.

2.4. Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқытудың тиімді
әдіс . тәсілдері

ІІІ. Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер
Соңғы кезде ана тіліміз – мемлекеттік тіл болып табылатын қазақ тілі жайында жиі әңгіме қозғалып жүр. Оның дәрежесі тәуелсіздік алғалы бері биікке көтеріліп, мемлекеттік мәртебе берілді. «Қазақстан Республикасының тіл туралы» Заңы, басқа да ресми құжаттар жарық көрді. Солардың бірі жуықта жарық көрген Елбасының арнайы жарлығымен бекітілген Тілдерді қолдау мен дамытудың 2001 – 2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. Бұл бағдарламадағы мемлекеттік тілге қатысты берілген нақты тұжырымдар үлкен істің алдағы он жылда тиянақтылатынын көрсетіп отыр.
Мемлекеттік тілдің өз қызметін толық атқаруы үшін, Қазақстанды мекендейтін халықтардың ол тілді білуі парыз. Еліміз көп ұлтты мемлекеттік болғандықтан, орыс тілді басқа ұлт өкілдері мен қазақтарға қазақ тілін оқытуды жан – жақты жетілдіріп, оның өзекті мәселелерінің шешімін іздеу керектігі дәлелденіп отыр.
Сонымен мемлекеттік тіл өз мәртебесіне сай қоғамдық қызметін кеңейтіп, қажеттілігін табиғи түрде арттыруы үшін, тілді міндетті оқытуды жүйелі түрде енгізіп, оқыту сапасына қатал талаптар қою және оның орындалу нәтижесіне тұрақты бақылау жасау қажет.
Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде қазақ тілі 1 – 11 сынып аралығында жүретін негізгі міндетті пәндердің бірі. Осы тұрғыда қазақ тілін оқыту мәселелері әлі көптеген шешімдерін таба алмай отыр. Мәселен, мектепте қазақ тілін оқыту үрдісі бар да, оның көрсеткіштік нәтижелері төменгі деңгейде.
Диплом жұмысының мақсаты: оқу орыс тілінде жүретін мектептерде қазақ тілін оқыту әдістемесінің зерттелу тарихына тоқтала отырып, өзекті мәселелерін көрсету, олардың шешілу жолдарын қарастыру.
Көрсетілген мақсатқа жету үшін, келесі мәселелерді шешу керек:
- Қазақ тілінен бірегей типтік, яғни лексика – грамматикалық
минимумның осы кезеңге дейін анықталмауы;
- Оқулық, оқу құралдарының білім беру, іскерлік, дағды
қалыптастыру тұрғысында сапсыз жасалуы;
- Тілді практикалық негізде үйретудің жаңаша, тиімді әдіс –
тәсілдерінің тәжірибеде аз қолданылуы.
1. Адамбаева Ж. Орыс мектепте қазақ тілі сабақтарында тіл дамыту
жұмыстары. Алматы, 1992ж.
2. Адамбаева Ж. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Орыс
мектептері үшін. 4 – класс. Алматы: Мектеп, 1988ж.
3. Адамбаева Ж. Қазақ тілі (учебник казахского языка для 5 класса
русских школ) А..Рауан, 1992.
4. Адамбаева Ж., Оңалбаева К. Қазақ тілі (учебник казахского
языка для 10 класса русских школ) Алматы: Рауан, 1992.
5. Асқарова А., Түменова К. Қазақ тілі оқулығына методикалық
нұсқау. Орыс мектептерінің 2 – кластары үшін. Алматы: Рауан,
1990ж.
6. Арғынов Х. Қазақ тілі методикасы. Алматы, 1974ж.
7. Аяпов Т. Қазақ тілі (Негізгі оқулығы). Алматы: Ғылым, 1998ж.
8. Бабанский Ю.Н. Интесификация процесса обучения.
Москва: Знание, 1987, 80стр.
9. Байтұрсынов А. Тіл ғылымы. ( Қазақ тілі мен оқу ағартуға
қатысты еңбектері) – Алматы: Ана тілі, 1992, 448 –бет.
10. Бектуров Ш., Бектурова А. Казахский язык: Учебник для
аудиторных и кружковых, самостоятельных занятий. Алма –
ата: Рауан, 1990г.
11. Бисембаева З. Орыс мектебінде қазақ тілін оқыту әдістері.
Көмекші құрал. Алматы, 1995ж
12. Ғалым ғибраты. Ғылыми – практикалық конференция
материалдары. А., Қаз МемҚПИ, 2001.
13. Жиенбаев С. Қазақ тілі: Учебник казахского языка для
взрослых. Алма – ата 1974.
14. Жиенбаев С., Бегалиев Ғ., ұйықбаева И. Қазақ тілі (Самоучитель
казахского языка) Алматы, 1987.
15. Жиенбаев С. Қазақ тілі методикасы. Алматы, 1941ж.
16. Жақсылықова К. Қазақ тілін орыс тілді бөлімдерде модульмен
оқытудың ғылыми – теориялық негіздері. Алматы: Білім, 2000.
17. Жаппаров А. Қазақ тілі стилистикасын оқыту методикасының
негіздері. Алматы, 1991.
18. Қадашева Қ. Қазақ тілі: оқытудың тиімді әдістемелері. Алматы,
2000.
19. Қадашева Қ. Қазақ тілінің жұмыс бағдарламасы. Алматы:
ҚазМЗУ, 1995.
20. Қошқаров А., Маманов Ы. Қазақ тілі (Учебник для ҮІІІ класса
русских школ) Алматы: Рауан, 1992.
21. Оралбаева Н., Жақсылықова К. Орыс тіліндегі мектептерде
қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Ана тілі, 1996.
22. Оралбаева Н. Қазақ тілін үйрену курсының программасы.
Алматы: Мектеп, 1987.
23. Сарыбаев Ш. Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері.
Алматы 1956.
24.Сарыбаев Ш. Методика преподавания казахского языка в русской школе. Алматы, 1943,
25. Сәтбекова А. Қазақ тіліндегі септіктерді орыс мектебінің 6- класында оқыту.Алматы: Мектеп 1998ж
26 Современный урок русского языкаи литературы. Под.ред. Смеяковой З.С. Ленинград, 1990г
27 Сүлейменова Ж.Қазақ тілін оқытудың кейбір мәселелері.
Алматы: Білім, 2001.
28. Сүлейменова Э., Ақанова Д., Қадашева Қ. Қазақ тілі. Казахский язык. Учебный план. Алматы: Жібек жолы, 1996.
29. Шаханов Н., Трубзева О. Қазақ тілінің грамматикасы. Алматы:
Санат, 1997
30. Ш.К. Бектұров. Қазақ тілі. Алматы 2006ж
31. Ж.Н. Нағмет. Қазақ тілі. хрестоматиясы. Алматы 2003.
        
        Тақырыбы: Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқыту.
Мазмұны
І.Кіріспе.
ІІ.Негізгібөлім.
Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқытудың өзекті
мәселелері.
2.1. Қазақ тілін басқа ұлт өкілдеріне оқыту ... ... ... ... ...... минимумды
іріктеу мәселелері.
2.3. «Қазақ тілі» оқулықтарының мазмұны.
2.4. Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқытудың тиімді
әдіс – тәсілдері
ІІІ. Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер
І. ... ... ана ...... тіл ... табылатын қазақ тілі
жайында жиі әңгіме қозғалып жүр. Оның дәрежесі тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
тіл туралы» Заңы, басқа да ресми құжаттар жарық көрді. Солардың бірі ... ... ... арнайы жарлығымен бекітілген Тілдерді қолдау мен
дамытудың 2001 – 2010 ... ... ... ... ... мемлекеттік тілге қатысты берілген нақты тұжырымдар үлкен
істің алдағы он ... ... ... ... ... өз ... толық атқаруы үшін, Қазақстанды
мекендейтін халықтардың ол тілді білуі парыз. Еліміз көп ... ... орыс ... басқа ұлт өкілдері мен қазақтарға қазақ тілін
оқытуды жан – ... ... оның ... ... ... іздеу
керектігі дәлелденіп отыр.
Сонымен мемлекеттік тіл өз мәртебесіне сай қоғамдық ... ... ... ... ... үшін, тілді міндетті оқытуды жүйелі
түрде енгізіп, оқыту ... ... ... қою және оның ... тұрақты бақылау жасау қажет.
Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде қазақ тілі 1 – 11 ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыда қазақ тілін оқыту
мәселелері әлі көптеген ... таба ... ... ... ... ... ... үрдісі бар да, оның көрсеткіштік нәтижелері төменгі деңгейде.
Диплом жұмысының мақсаты: оқу орыс ... ... ... ... ... ... ... тарихына тоқтала отырып, өзекті
мәселелерін көрсету, олардың шешілу жолдарын қарастыру.
Көрсетілген мақсатқа жету үшін, келесі ... шешу ... ... ... ... ... яғни лексика – грамматикалық
минимумның осы кезеңге дейін анықталмауы;
- Оқулық, оқу құралдарының білім беру, іскерлік, дағды
қалыптастыру тұрғысында ... ... ... ... ... үйретудің жаңаша, тиімді әдіс –
тәсілдерінің тәжірибеде аз қолданылуы.
ІІ. Негізгі ... ұлт ... ... ... оқытудың өзекті мәселелері
2.1 Қазақ тілін басқа ұлт ... ... ... даму ... ... ... жүйесінің түбегейлі өзгеруі Ұлы Қазан
социалистік төңкерісінен соң басталады. ... ... ... ... ақ ... тіл ... ресми құжаттар дүниеге келе бастады. Солардың
алғашқыларының бірі – 1920 жылы қабылданған «Қазақ АССР – і ... ... Онда ... ... тілдердің тең құқықты
қолданылатындағы жарияланса, іле 1921 жылы Қазақ АССР – і ... ... ... ... мекемелерге қазақ, орыс
тілдерін қолдану» жөніндегі Декреттер қоғамдық ... ... және ... ... ... көзделді. өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқыту
мәселесі тұңғыш рет 1926 жылы Қазақ АССР – нің ... ... ... ... тұрақтандыру жөніндегі қаулысында қаралады».
Мұнда ересектер үшін курстар ұйымдастыру ( ерікті ... ) ал, ... ... ... ... ... ... міндетті
түрде оқыту қажеттілігі атап көрсетіледі. Осы жылдары өзге ұлт ... ... ... ... жарық көрді. Олар: Жавропалықтар үшін қазақ
тілінің бағдарламасы ( 1926 жыл), К.Кемеңгеровтың ... үшін ... оқу ... (1928 жыл. ... (б) ОК – нің 1932 жылғы «Оқу бағдарламалары мен бастауыш, орта
мектеп режимі ... ... ... ... ... өзге ... үшін ... қазақ тілі оқулықтары жазыла бастады. Солардың бірі –
Т.Шонанұлының 1931, 1933 жылдары шыққан «Орыс үшін қазақ ... ... ... оқу құралы».
1934 жылы ҮІІІ Қазақстандық өлкелік партия конференциясы өзге ұлт
өкілдерінің қазақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл орыс мектебіне арналған қазақ тілі ... ... ... Осы жылдары шыққан оқулықтар: Т.Ахметованың 5 -6 сыныпқа
арналған ... ... үшін оқу ... (1934 жыл), ... 6 – ... ... ... тілі оқулығы» (1938 жыл), І. Кеңесбаевтың 8 – 10
сыныптар үшін «Қазақ тілі ... ( ... ), ... 7 ... (1940 ... ... сол кездері шығып тұрған педагогикалық журналдар мен
газет ... ... ... ... Ш.Х.Сарыбаев, С.Жиенбаев,
Ғ.Бегалиев сияқты әдіскер ғалымдардың ұлттық мектептегі қазақ тілін оқу
жаындағы ...... ... ... көре бастады.
Солардың алғашқыларының бірі – С.Жиенбаевтың «Орыс мектебінде қазақ
тілін оқытудың методикасы» атты мақаласы. Ол бұл ... ... ... шет ... ... ... ... тиімділігін айта келіп,
алдымен оқушының ауызша сөйлетудің қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... тілі ... ерекше орын алатынын,
сондықтан, оған сабақ барысында көбірек көңіл бөлу керектігін ... ... ... ... дүниелердің ішінен ғалым Ш.Х.Сарыбаевтың еңбегін
ерекше атап өту керек. Ол – сол ... ... ... ... ... көз ... ... зерттеген тақырыптар аясына тұңғыш диссертациялық
жұмыс жазған адам.Автор диссертациясының кіріспесінде орыс мектебінде қазақ
тілі пәнін оқытуға жете мән ... келе ... ... ... ... оқу құралдарының жоқтығын қынжыла жазады. Еңбек қазақ ... ... ... ... ... сөйлеуге үйретудің
әдістемесі екі ... ... ... грамматиканы оқытуда теориялық
материалдардың ең ... ... оны ... қажеттіліке қарай
жүйелеп орналастыру тәртібінің тілді үйренуде маңызды роль атқаратынына
тоқталады. Автордың бірнеше ұқсас, мазмұны бір – ... ... ... ... – қазіргі кезеңдегі сабақты тиімді ... ... ... оқытуға сәйкес келеді. Оқушыларға грамматикалық және лексикалық
материалдарды игеруді араға уақыт ... ... ... ... ... аударады. Морфология мен синтаксис элементтерін оқытуда
өзінің ... «Сан ... ... ... ... ... түсіндіріп, содан соң оны қорытып, ережесін шығарып, соңынан
«Сан әдісті» қолдануды ұсынады. Бұл әдіс, ... ... ... ... ... ... бен ... уақыты үнемдеуіне
мүмкіндік береді.
Еңбектің тіл дамытуға арналған тарауында оқу, жазу, сөздік ... ... ... оны ... грамматикалық материалдармен
ұштастырып отырудың қажеттілігі еске салынады. Автор оқушыны оқу мен жазуға
дағдыландыруға оқулықтағы текстердің үлкен роль ... ... ... ... сабақтарды қайталап отырудың тиянақты білім беруге ... ... ... 1948 жылы ... «Орыс оқушыларын қазақша сөйлеуге үйрету
әдісі» деген мақаласында орыс оқушыларына отыз ... ... ... ал жүз ... ... ... қазақ тілінде жүргізуге
болатынын, оны өз ... ... ... ... Мұндай
нәтижеге жету үшін, оқу процесінде ... ... ... ... үйретілген сөз оқушының көз алдындағы заттар мен соның
қимылының атауы болуы керек;
- бас сабақта берілетін сөз саны аз, ... ... ... ... үйретілген сөз мағыналық жағынан үйлесімді, ұялас болуы керек.
Жоғары ... ... ... ғана ... ... тілін
дамытуға жемісті нәтижеге қол жеткізуге болады деп жазады автор.
1952 – 1954 ... ... ... ... оқушыларына қазақ тілі
категориясын ... ... ... ... ... ... ... орыс мектебі түгілі, қазақ мектебі оқушыларына меңгерту қиын
мәселе екендігін, оның бір ... бұл ... ... ... ... баяндайды. Ол қазақ тілі ... ... ... тілінің мағыналық жағынан ұқсас болуы,
көрнекті ... ... ... екі ... принципті тұтқа етіп ұстауды
ұсынады. Осыған байланысты қазақ тілі оқушыларының тікелей іс - әрекеттері
( ... ... ) ... ... білдіретін сөздерді оқушылардың көз алдындағы ... ... ... ... ... ... дәлелдеп, қазақ
тілін меңгертуде «сан әдісін» қолданудың жолдарын көрсетеді.
Қазақ тілі шақтарын меңгерту үшін, оларды үнемі бір – ... ... және ... ... ... байланыстыра өтіудің маңызы зор
екенін айтады.
Сол тақырыптардың ішіндегі күрделі де көлемдісі қазақ ... ... тілі ... ... – қайта оралып, осы бағытта дүркін – ... ... ... орыс мектебіндегі қазақ тілін оқыту әдістемесін
жетік білетіндігін ... ... ... сөйлеу тілін дамытуда
қазақ тілінің алатын орны ... ... осы ... тап ... ... жылы жазылған М.Лопатухинның еңбегі орыс мектебінде ... ... ... ... талптар, қазақ тілін өзге тіл ретінде оқыту
әдістерінің өзіндік ... ... ... ... үй ... әдістемесі сияқты мәселелер қамтылады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... жолдары сөз
болады. Автор бұл еңбегінде жазба және ауызша ... ... ... ... және орыс ... тілдік материалдардың ұқсас жақтарының
ерекшеліктеріне тоқталған. Тақырыбымызға сәйкес қазақ тілін оқыту мәселесі
бұл ... ... ... ... қазақ тілі сөздерін енгізген
көрнекті ... ... ... ... тиісті грамматикалық
материалды айтып кетеді.
1941 жылы жарық көрген жинаққа ғылым Ш.Х. Сарыбаев пен ... ... ... ... ... ... мектебіне қазақ тілін ұйрету мәселелері » атты
мақаласында орыс тілі оқушыларымен жүргізілетін алғашқы сабақтар үлгісін
көрсетеді. ... ол ... ... ... ... ... ... қолдануда үйретудің жолдарын, қазақ тілі бойынша ... ... осы ... меңгертудің әдістемесін сөз еткен. Бұл материалдарды
жеңіл игертуге өзінің кейіннен ... сөз ... «сан ... ... айта келе, көрнекті көрсетеді. Еңбектің соңында
бақылау жұмысын жүргізу әдістемесіне тоқталған.
Т.Әбішевтің мақаласы «Орыстарға қазақ ... ... ... оқытудың
кейбір мәселелері» деп аталады. Мұнда ол ... тілі ... ... ... мен ... грамматикалық игерту әдістеріне
тоқталады.
1946 жылы Ғ.Бегалиев ... ... ... ... оқыту» деген
мақаласында сөйлеуге ең қажетті сөздерді іріктеп алу қажет дей келе, сөздік
минимум жасауға ... ... ... ...... ... кей бір элементтерін атап көрсетуі – тіл ... ... ... Сол ... оқу жылында үйретілген тілдік минимум
мына негізде беріледі:
1. Оқушылардың қазақша сөйлеуіне аса қажет сөздерінің ... Көп ... ... ... ... ... қысқа буынды сөздер
4. Үйретілген қазақ тілін бұйрық мағынада қолдану
1950 жылдары жарық көрген ... ... ... 6-7 ... ... ... 8-9 сыныпқа
арналғаноқулықтарындағы бапсты кемшіліктерге мыналарды атап көрсетеді:
- жаңа сөздерді келесі сабақтарда қайталанудың жоқтығы;
- ... мен ... ... ... ... қиын ... аударылмауы;
- стильдік, емлелік қателердің көптігі;
1960 жылы шықан К.Мыңбаева, Е. ... ... ... ... оқулық құрылымы, онымен жұмыс істеудің әдіс ... ... ... ... жолдары және үйретілетін сөздік
минимум берілген.
1974 жылы «Орыс мектебіндегі қазақ тілі ... іс ... ... ... ... ... Бұл орыс ... қазақ тілі
әдістемесі бойынша алғаш жарияланған ... ... ... Мұнда
Ж.Адамбаеваның 4 – 5 сыныптарда тіл дамытуға байланысты жүргізілетін
жұмыстары, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру туралы жазған ... жылы ... ... ... ... тілі сабақтарында тіл
дамыту жұмыстары» деген еңбегі жарық көрді. Бұл ... ... ... ... көлемді мазмұнды еңбектің бірі. Мұнда автор 2 -8 сынып
аралықтарындағы ... тілі ... ... ерекшеліктері мен оған
қойылатын талаптар, ерекше дыбыстарды тіл дамытумен ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындауға байланысты
жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының түрлері, онда пайдаланатын көрнекі
құралдар, сабақ ... ... ... ... Сонымен бірге, осы
автордың бастауыш, орта буынды сыныптарға арналған грамматикалық кестелері
мен диафильмдердің, фонохрестоматияларының ... тіл ... ... ... айта кету ... жылдары жарық көрген бірі – Ы.Мамановтың «Орыс мектебіндегі қазақ
тілін оқыту» әдістемелік оқу ... ... бұл ... фонетика,
морфология, синтаксисты оқытудың әдіс – тәсілдеріне және ... ... ... ... ... тоқталған. Сөздердің бір –бірімен
байланысын, сөз тіркесін құрауда грамматикалық формалардың басты ... ... ... тіл ... ... емес ... ... қазақ тілі сөздерінің атқаратын рөлін айта келіп, оқушының
міндетті түрде білуге ... ... ... тілі ... атап
көрсетеді; жедел өткен шақ, ауыспалы келер шақ, нақ осы шақ, ... ... шақ ... ... ... ... шақ көсемше, қалау рай, көмекші
етістіктер ( еді, екен, ет, де.).
1987 жылы Қазақ ССР ... ... ... ... тілін
оқытып, үйретуді жетілдіру» қаулысынан кейін, іле республикада қазақ тілі
мемлекеттік мәртебе ... соң (1989), ... ... ... ... тілі ... тіл болып заңдастырылып, ... ... ...... анықталды. Міне, осы тарихи құжаттар
республикада тұратын жергілікті ұлт пен өзге ұлт ... ... ... ... туғызды. Осыған байланысты ересектерге арналған
«Қазақ тілі», жоғары оқу орындары үшін ... тілі ... ... оқу ... ... ... бастады. Атап айтқанда,
Х.Қожахметованың «Қазақ тілінің 40 сабағы», Н.Оралбаеваның «Біз ... ... ... ... ... ... оқулығы,
Б.Құлмахамбетов, ... ... ... ... ... ... мектебіндегі қазақ тілін үйретудің мәселелері»,
Т.Аяпованың «Қазақ ... ... ... ... ... ... Э.Сүлейменова және бірнеше автордың қазақ тілін
өзге ұлт ... ... ... ... ... Тіл ... Сұхбат, Бейнежазба, Үнжария оқу кешені, А.Мұсаева, бірнеше
автордың «Алғашқы қадам» оқу құралы, ... ... ... - ұтасыз» Ү.Несіпбайқызының «Ана тілі - қанатым» әдістемелік
құралы, ... ... ... ... орыс мектебінің 6 –
сыныбында оқыту» әдістемелік құралы, ... ... ... ... ... ... қазақ тілін оқыту мәселелері бойынша
жоғары оқу орындарынан студенттеріне арналған тұңғыш оқулық «Орыс ... ... ... ... ... ... атауға болады. Оның
авторлары – көрнекті ... ... және ... ... орыс
мектебінде қазақ тілін оқыту әдістемесін теориялық негіздемесі, бағдарламар
мен оқулықтар, қазақ тілін оқытудың әдістері, ... тілі ... ... тілін дамыту мәселелері және тіл салаларын оқытудың
теориясы мен ... ... ... ... ... 1999 жылы А.Қасабек, А.Күзембаеваның «Орыс
мектептерінде қазақ тілін оқыту әдістемесінің практикалық және ... ... ... ... Сонымен бірге, орыс мектептеріне арналған жаңа
бағдарламалар, кеңес дәуірінде бірінші рет жарық көрген ... ... ... ... – жылдардан бері қарай алғаш рет шыққан 9,10,11, сынып ... ... ... жатқан «Жаңа буын» оқулықтары – ... ... ... |
|1 |2 |3 |
|1 – ... |1998 ... |
| | ... |
| | ... |
| |1997 ... ... |
| | ... |
| |1960 – 1970 ... ... |
|2 – ... |1970 – 1985 |Р ... ... |
| |1985 – 1993 ... |
| |1998 ... |
| | ... |
|3 – ... |1960 – 1970 ... ... |
| |1969 – 1992 ... ... |
| |1993 ... |
| |1999 ... ... |
| | ... |
|4 – ... |1960 – 1970 ... ... |
| |1969 – 1992 ... |
| |1993 ... |
| |1999 ... ... |
| | |Ж. ... |
|5 – ... |1960 – 1970 ... ... |
| |1970 – 1988 ... ... |
| |1988 – 1992 ... |
| | ... |
| |1993 ... |
| |2000 ... |
|6 – ... |1950 – 1970 ... ... |
| |1970 – 1990 ... ... |
| |1990 – 1992 ... |
| |1993 ... |
| | ... |
| |2000 ... |
|7-сынып |1931 ... |
| |1940 ... |
| ... ... ... |
| ... ... Н.Дүйсекова |
| ... ... |
| |1993 ... |
| |2000 ... және т.б. ... |1940 ... |
| ... ... |
| ... ... |
| |1993 ... ... ... |1940 ... |
| ... ... ... ... |1940 ... |
| ... ... ... ... |1993 ... ... ... Қазақ тілінен лексика- грамматикалық минимумды іріктеу мәселелері
Қазақ тілін өзге ұлттарға оқытумен байланысты шешімін таппай келе жатқан
мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... ... анықтау. Тілді меңгеру барысында лексика-
грамматикалық материалды іріктеп, таңдап ... ... та, ... маңызы зор.
Өзге тілді үйретуге тілдің толық грамматикалық жүйесін және сол тілдің
сөздік ... ... ... ... Қазақ тілі бойынша жасалған жүйелі
минимумның жоқтығы оқыту барысында көптеген ... ... ... өзге ... ... ... ... анықтама т.б.
грамматикалық ұғымдарды баса түсіндіру әдістері, ... ... ... ... Ал 70 – ... ... игеруден мүлдем бас тарту да
оны тек сөйлеу үлгілеріне құру да нәтиже бере алмады. Әдіскер ... ... өзге ... оқытудың грамматикалық минимумын ... ... ... арасындағы қарым-қатынас жасау ... ... ... коммуникативтік бағытынқамтамасыз ететін тіл
материалын ... ... ... зор. ... ... ... средств, посредством, которых, во-первых, по определенным
правилым выражаются отношения ... ... ... ... ... ... во-вторых,по определенным правилам оразуются новые
слова» деген.
Сөйлеу-адам әрекеттінің бірі. Ал ... ... ... ... ... деген сөз.
Грамматикалық материалды іріктеп қана қоймай, сонымен ... оны ... өту ... ... де оқу ... нәтижеге жетудің алғы
шарттарының бірі.
Орыс мектептерінде бүгінгі күнге дейін қолданылып ... ... ... ... ... ... оқулығынада 18 грамматикалық
тақырып берілген.
Олардың реті мынадай :
& 6. Жұрнақ
& 10. Нақ осы ... 11. Нақ осы ... ... ... 14. Өткен шақ
& 15. Келер шақ
& 20. етістіктің болымсыз түрі
& 23. Көптік жалғау
& 24. Сұраулық шылау
& 27. ... ... 31. ... тәуекелдік жалғаулары
& 36. суффиксы-нікі, -дікі, - тікі.
& 46. ... ... ... 47. ... ... 52. ... ... Қайда?
& 56.послелоги дейін? Шейін?
& 57. Кіммен? Неммен?
& 59. ... ... 61. ... ... ... ... ... реті бойынша бірінші берілген
тақырып- «Жұрнақ». Ал жұрнақпен бірге ... ... ... ... мен ... ... ... зат есімнің тәуекелдік жалғаулары
– нікі,-дікі,-тікі қосымшалары) жұрнақпен сабақтаспай, алшақ орналасқан.
Жіктелуді үйретпес бұрын шақты оқыту, ... ... ... ара ... ... ... үйрету мүмкін емес екені белгілі. Сондықтан
грамматикалық тақырыптарды берудегі ... ... ... ... анық.
Грамматикалық материалдарды іріктеуде оқушылардың жас ерекшелігін ескеру
балалардың жапс шамасына лайық теориялық материалдың не тым ... не ... ... ... етеді. Ғылымдардың дәлелдеуі бойынша бала күрделі
грамматикалық ережелердің өзін екінші сынып көлемінің өзінде –ақ ... ... ... екен. Сондықтан грамматикалдық материалды әр сыныпқа
өсіп күрделеніп отыруын қадағалау қажет. Осы ... ... ... септіктердің атын, мағынасын көрсетпей, тек сұрақтарын және
септік жалғауларының буын, дыбыс үндестіктеріне сай ... ... ... ... бола тұра ... Бірақ, мұнда септіктердің ... ... ... ... Осыған орай, 8-сыныптың оқу
бағдарламасы бойынша Құрмалас сөйлемдер (салалас ... ... ... ... ... Жалпы құрмалассөйлем синтаксисі
тілдің күрделі ... ... ... Ұлт мектептерінде, ұлт мектептеріндегі
орыс тілін оқытуда құрмалас сөйлемдер 9-сыныпта оқытылады. Ал бұл мәселе
орыс ... ... ... ... ... тіл ... оқыту процесінде қазақ тіліндегі грамматикалық
материалды іріктеу мәселесі алғаш рет ... оқу ... ... ... ... ... ... материалын сұрыптау және
комплексті түрде берудің ғылыми негіздері» ... ... ... (1992). Мұнда ол грамматикалық материалды ... ... ана ... ... ескеру, қосымшалардың
омонимдік қасиеті принцптерін айтады
Грамматикалық материалды іріктеудің негізгі заңдылықтарының ... ... Бұл ... ... ... ... ... механизмнің кілті болып табылады.
Тілдің функциональдық жүйесіне сүйену оқытуда үлкен ... ... ... қалып етістіктерін меңгерту барысында осы етістік туралы
жалпы мәлімет берумен бірге, оның функциональдық ... ... ... ... осы ... нақ осы ... білдіруі,
екіншіден, созылыңқы сипат категориясын жасайды, үшіншіден, ... ... ... және ... ... жасауы. Осы секілді
функциональдық қызметі жоғары грамматикалық материалды іріктеу оқушының
сөйлеу тілінің қажеттілігін ... ... ... ... ... ана тіліне
сүйене отырып принципі өзге тілді оқытудың негізгі ... ... ... ... оқушының ана тілінде қалыптасқан грамматикалық
құрылысын үйретуде алатын орны ... ... ... ... ... ... т.б. ... категорияларының екі тілде де бар
екендігі, олардың ... әр ... ... ... ұқсастығы оқушының материалды салыстырмалы түрда ассоциативті
байланыстарнегізінде қабылдануына мүмкіндік береді.
Н.оралбаева, К.Жақсылықовалардың «Орыс тіліндегі мектептерде қазақ тілін
оқыту ... ... ... ... ... ... ... қасиеттеріне ерекше көңіл бөлуі қажет» деп көрсетеді:
1 сөздердің қолдану жиілігі;
2 сөздердің жеңіл ... ... ... ... ... ... ... сәйкестігі;
5 екі тілге ортақ сөздердісанатқа кіргізбеу;
6 сөздің сөзжамбас ... ... ... ... ... ... сөздің оқушының психофизиологиялық ерекшелігіне сәйкестігі;
9 сөздің оқулықта қайталану жиілігі.
Сөздің қолданужилігі принципі. Қазақ сөздерінің ... ... ... ... емесі мәлім. Қолданылу тұрғысынан алғанда бір сөздер
қолданыста бір сөздер жиі ... бір ... жиі ... ... ана, үй, ал, ... жаз, оқы, апар т.б.
Қазақ тілінде қолданысты жиі ... ... ... әдіс
бойынша алынған дерегін көрсететін «Қазақ тексінің статистикасы» атты ... ... ... ... ең жиі ... 57 сөз, ... жалпы сөз
25%-ін қамтиды. Ол – тілді үйретуде сөздің ... ... ... ... анық ... ... ... тілге аорналған оқулықта лексикалық материалды
таңдау,сұрыптап алу ... ... ... ... ... сөз жан –жақты талқыланып,сөз таңдау принциптеріне сай
таңдауға тиіс.
Сөздерді ... оның ... ... ... ... ... ... оның қолданылу жиілігімен
қатар жеңіл-қиындық деңгейіне де ... ... ... Себебі жиі
қолданылатын сөздердің өзі түрлі-түрлі:
Біреуінің айтылуы жеңіл, ... ... ... сөз де, ... төрт
–бес дыбыстан тұратын сөз болуы да мүмкін. Сол себептен өзге ... ... ... ... ... бір буынды сөздерді үйретуден
бастау дұрыс саналады. Бұл ... ... ... үйренеміз» оқулығында,
А.Байтұрсыновтың қазхақ балаларына арналған әліппесінде қолданылған.
Сөздердің синонимдік қасиетін ескеру. Кез ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, өзге ұлт үшін қазақ тілінің
лексикалық минимумын сұрыптау ... сөз ... ... ... ... Өзге ... ... әдістемесінде (А.А. Миролюбов,
И.В. Рахманов, В.С. Цетлин, С.М. Шатилов т.б.) тіл ... ... ... ... ... еместігін дәлелдеген. Ғылымдардың айтуынша
,өзге тілді үйретуде ... ... ең жиі ... бір-екі
сөзін алу жеткілікті.
Дегенімен, кейінгі кезде, кей жағдайда қолданыстағы ең жиі ... ... ... ... қосу мәселесі де сөз болып
жүр(Н.М. Шанский, Н.З. ... А.М. Ким т.б.). Оның ... ... ... отыр.Жалпы синоним сөздермен тіл үйренушілер ана тілі арқылы
таныс. Осыған байланысты өзге ... ... ... еш ... тақырып қажетіне сәйкестігі. Оқушылардың актив сөздік қорын жаңа
сөздермен толықтыруда әр сабақта алынатан ... ... ... жете ... ... жөн. Оқушыларға сөздерді жеке-жеке
қалпына емес, ... ... ... ... ... ... жасалуы қажет. Ол үшін алдымен қолданыс тақырыбына ... ... ... Мысалы, ол мәселе жайында А.М. Аббасов алдымен
сөйлеу тақырыбына қатысты тілдік ... ... ... содан кейін керек
сөздік талданады екен. Ситуацианы анықтау «Жақыннан алысқа» ... ... жөн. Өзге ... ... ... ... сәйкестігі принципі бойынша сұрыпталғанда, негізінен ... ... 1.оқу ... ... қалам, дәптер, оқулық
т.б. және осыған байланысты іс-қимылды білдіретін сөздер- жаз, оқы, тыңдау,
айту т.б. 2. ... ... нан, ... су, ... т.б. және оған
байланысты іс-қимылды ... ... – ішу, жеу, алу, ... т.б. ... ... ... ... тақырыптарға бағыттап сұрыптаудың,
оқушыларды адамгершілікке, достықа тәрбиелеуде мәні зор. Атап ... ... өзге ... ... ... ... лексикалық минимумын
сұрыптауға маңызы зор.
Екі тілге ортақ сөздерді ... ... ... ... ... ... адам айтқысыз бай екені белгілі. Қазақ тілінің сөздік қорына
аталас ұлттар тілінен ... ... ... ... және орыс ... ... тілінен енген сөздер біршама . Ондай сөздердің ... ана ... ... ... меңгеруге қиындық туғызбайды.
Ұлттық мектеп оқушылары қазақ тілі сабағында бұл ... жиі ... ... ... бұл сөздердің көбі қазақ тілінің әсерімен айтылу
ерекшелігіне ұшыраған. ... ... ... ... еш ... ... оқу ... екі тілге де ортақ сөздерді сөздік
минимумға қоспау-өзіндік мәні бар принциптердің бірі болып саналады.
Сөздердің ... ... ... ... ... ... ... қолдану үшін оның сөзжасамдық қабілетін де жете меңгеру қажет. Бұл
пікірді «сөзжасам» тақырыбын ғылыми аспектіде ... деп ... ... ... ... оқыту әдістемесіә алдына бұндай мақсат қоймайды. Бірақ
оқушылар сөз тудырушы жұрнақтарды айыра білуі керек. Орыс ... ... ... барлық сөз тудырушы ... ... ... Күнделікті
қолданыста жиі кездесетін сөз тудырушы жұрнақтардың минимумы ... ... ... білу ... туынды сөздердің мағынасын
білетін оқушы осы ... –ім ... ... ... білім сөзінің
мағынасына (знание) тез табады. Немесе сату ... ... ... ... ... ... да тез айырады. Атап айтқанда,
лекксикалық ... ... оның ... ... ... ... ... сұрыптауда тілдің дыбыстық ерекшелігін ескерудің ... ... ... ... қиындықтардың біріекі тілдің дыбыстық
айырмашылықтарына байланысты. Кез ... ... ... ... кезінен өзінің ана тілінің дыбыстық жүйесіне тән қозғалысқа үйренеде.
Сондықтан да тіл ... ... ... ... ... Атап ... тіл үйренушілерге олардың ана тілінде
кездеспейтін бөгде дыбыстардың ... ... ... айта ... ... Ал ... жеке дара ... Ал дыбыс тіркесі тіркесі
сөзішінде үйретіледі. Сондықтан сөздерді ... ... ... ... ... бар ... жеткілікті таңдалуы керек. Ол
төл дыбыстардың түрлі жағжайда қалай айтылуын, ... ... ... ... ... ... дыбыстары дұрыс айту
дағдысын ... үшін ... ... оқушылардың психофизиологиялық ерекшеліктерін
ескерудің мәні. Өзге тілді оқытудың ... ... бірі – ... өзіндік ерекшеліктерін үнемі ескеріп отыру.Оқушылдар
өздерінің табиғатына, жекелік ... ... ... ... ... ... ... білімінен, мінез-құлқы
мен темпераментімен, ерік-жігерінен, әдет-дағдыларынан анық ... ... ... ... –олардың қабілеттілігі мен
білімділігіне тәуелді.
Сөздердің оқулықта қайталану жиілігін ескерудің мәні.
Ғылыми принциптер негізінде сұрыпталған ... ... ... ... ... Бұл - өзге ... ... әдістемесінде экспериментті түрде
қаралып, дәлелденген мәселе.
Ғылыми-әдіскерлердің пікірінше, сөздердің ... ... оның ... ... ... ... әдістемелік әдебиеттерде: «ең қиын
сөздердің қайталану жиілігі 16-20 рет, орташа қиындықтар 10-12 рет, ... 8-10 рет, ... ... 5-6рет, өте жеңіл 3-4 ... - ... ... ... ... ... берілген жаңа сөздер 3-4
сабақ қатарымен, одан кейін де қайталау керек.
Лексикалық материалдарды іріктеудің принциптері. Қайсы бір ... ... ... ... тұрады. Сондықтан тілді игеру үшін белгілі бір сөздік
қор болуы қажет.
Көрнекті ... «При ... ... ... ... тем ... которые связаны практическим овладением
русской ... с ... ... ... ... Естественно при
такой цели и своеобразных условиях изучения русского языка в национальной
школе необходимо ограничение словаря, ... ... ... слов ... »- демекші орыс мектебіндегі ... тілі ... ... ... ... ... ... қиындықтарға әкеледі. Минимумды жасаудың
теориясы мен практикасы, әрине, өте ... да қиын іс ... ... ... ... заңдылықтары:
- статистикалық принцип
- сөз тіркесімділігі принципі
- сөзжасамдық принцип
- тілдің сематикалық құндылығы принципі
- сөздің ... ... ... ... ... ситуативті- тақырыптық принцип.
Сөздің статистикалық принципі жалпы қоғамдық өмірдің барлық салаларында
жиі қолданылатын сөздер жиынтығын қамтиды. Бұл ... ... ... ... және ... ... өз ойын анық ... беретіндей болуы керек.
Жиі қолданылатын сөздердің тіркесімділігі әр тілде әр түрлі.
Мысалы, қазақ тілінде етістіктің басқа сөздерді ... ... ... ... ... лексикалық минимумды жасағанда, етістіктің
сөздерді меңгерумен қатар, оған ... ... ... ... ... ...... жақсы нәтижеге қол жеткізеді.
Ситуативті – тақырыптық принцип жәнінде Л.Г. Саяхованың айтқаны орынды:
«Достоинство этого принципа в том, что он ... ... ... речи ситуативно-тематическую организацию языкового материала ... ею ... ... ... ». Бұл ... ... ... сөйлеуіне мүмкіндік береді. Лексикалык материалды
іріктеудің ... ... бірі – ... принцип. Мәселен, қазақ
тіліндегі етістік – сөзжасамдық қасиеті жағынан күрделі сөз ... ... ... ... сөз ... ... ... жақсы түсінсе,
оның тіл байлығында етістік сөздер көбейеді. Сонымен бірге тілді меңгеруде
ортақ элементтері бар ... ... және ... игереді.
Бағдарлама бойынша мектеп курсында (І-ХІ) қазақ тілінен ... ... ... Әр ... ... , ... түрде игеріп алуға тиісті
сөз мөлшері мынадай.
1- сынып 80-100 ... ... 150-200 ... сынып 200-220 сөз
4- ... 220-250 ... ... 250-280 ... ... 250-280 ... сынып 300-320 ... ... 320-350 ... – сынып 320-350 сөз
10- сынып 300-350 ... ... 300-350 ... ... ... ... келгенде, лексикалық- грамматикалық минимумды ғылыми
тұрғыдан іріктеп, сұрыптамайынша, тілді оқытуду нәтижеге жету ... ... ... ең ... ... сынып оқушыларына арналған лексика-
грамматикалық минимум жасау- қазір ... ... ... ... тілі ... ... ... оқу мазмұны оқушыларға оқулық арқылы беріліді.
Оқушылардың ... ... ... ... ақ ... адамгершілік рухта
тәрбиелеуге, халықтар арасындағы достық сезімді қалыптастыруда атқаратын
қызметі зор. ... ... мен ... бірігіп жасайтын жұмыстарының
мазмұның тікелей қамтиды. Сондықтан пәнді оқыту процесінде жететін жетістік
белгілі бір ... ... ... ... ұлы ... ... сөзімен айтсақ:
«Оқудық – оқытудың мызғымас іргетасы».
Өскелең өмір уақыт озған сайын неше түрлі талаптар, сұраныстар қояды.
Осыған ... ... ... ... ... сай жаңарту, оны игертуді
жан жақты жетілдіру шығармашылықты, тың ізденістерді, жаңаша ойлауды қажет
етеді.
Оқулықтар көпшілік ... ... жүр ме? Осы ... ... ... ... оқытатын мұғалімдердің 90%- нен «жоқ» деген жауап
аласыз. Кейінгі кезде «Жаңа буын оқулықтары» деген ... ... ... ... Олар ... Б.Баймұратова, Ж.Сүлейменова,
С.Бітібаева, Б.Құлмағамбетова, Ж.Адамбаева, М.Нұргалиевалардың оқулықтары.
Жаңа буын ... орыс ... ... ... мен ... ғана ... Орыс ... орта және жоғарғы сыныптары
пайдаланатын негізгі оқулықтары Ж.Адамбаева (5 сынып), ... ... ... ... (8-сынып),
С.Дүкенбаев, ... ... ... (11 ... ) ... баспасынан шықан
оқулықтары.
Енді, оқулықтарға шолу жасайық. 10 сыныптың «қазақ ... ... ... бар, оның ... ... мәліметтер берілген. Теориялық
мәліметтердің берілу реті мынадай;
& 1- Алфавит, фонетика,жуан дауыстылар
& 2- ... ... 3- ... ... 4- Үндестік заңы
& 5- Сөз құрамы
& 7- ... 9- Зат ... 10- ... есім мен ... ... 11- ... сөйлемдегі бастауыш пен баяндауцыштың орын тәртібі
& 12- Анықтауыш
& 13-Толықтауыш
& 15- ... ... 16 – ... сөйлем
& 17- Лепті сөйлем
& 19- Бастауыш
& 21- Дара бастауыш
& 22 - ... 29- Сан ... 39- ... ... 54- ... ... көріп отырғанымыздай грамматикалық материалдардың бір-
бірінен сабақтастығы, бірізділігі сақталмаған. Зат есімнен ... ... мен ... ... өтпес бұрын 11 – параграфта хабарлы
сөйлемдегі бастауыштың орын ... ... ... ... ... кейін 15-параграфта, ал бастауыш пен баяндауыш 19,21,22-
параграфтарда берілген. Сол ... ... ... ... ... орнына одан кейін бастауыш, баяндауыш берілудің орнынан ... ... Ал ... туралы мүлде айтылмаған.
Екіншіден, оқулықтағы ... ... ... ... дәл ... ... Осы тұрғыдан алғанда, жоғарыда айтылған 10-
сынып оқулығынан мынадай кемшіліктерді кездестіруге болады. Оқулықтың ... ... ... ... дыбыстарына шолу жасалған. Осында
жуан дауысты дыбыстарға түсініктеме берілген: «Жуан ... ... ... ... по ... ... делятся на широкие (ашық) – а,
о, ... ...... ... ... дыбыстардың ненең қатысына
қарай (тілдің) жуан жіңішке болып бөлінедіжәне жуан дауыстыларға ... ... ... ... «по ... языка делятся на
широкие(ашық), узкие (қысаң)» - деп қате ... ... ... ... ... ... жуан дауыстылырға қатысты емес, бұл ... ... тән ... ... ... ... қысаң болып бөліну тілге қатысты
(по положению языка) емес, жақтың, иектің ... ... ... 7-параграфта: «в казахском языке қосымша (аффиксы) имеет два
вида: 1) аффиксы словообразования (сөз тудырушы жұрнақтар): ... ... ... ... ... ... ... числа (көптік
жалғаулар), ә) окончания ... ... ... б) ... (септік жалғаулар), в) окончания лица – именное спряжение ... - деп сөз ... ... ... ғана ... тілі ... қосымшаларды сөз тудырушы және сөз түрлендіруші
деп ... сөз ... ... ... да, сөз ... ... ... деп бөлгенде,олардың сөз бен сөзді байланыстыру
қызметін ... ... ... ... тек жалғауды
жатқызу қазақ тілі грамматикасындағы ... ... ... ... (Ибатов Ә.,Исаев С. Т.б.) сәйкес келмейді.
Әлем тілдерін оқытумен байланысты ... ... ... ... ... ... тақырып – лексикалық материал- сөйлеуде
қолданылуы. ... ... ... ... ... ... – батауышты игерту. Бір-ақ жаттығу (бастауышты табу)
берілген. Ал 8-сынып ... ... ... ... ... кейін мәтін берілген. Осы жерде ескерте ... ... ... пен ... ... арасында бірізділіктің жоқтығы. Мысалы
оқулықтың 7-параграфында «Талғаулы салалас ... ... ... ... ... Осы параграфта «Түркістан» атты шағын мәтін
бар. Бұл мәтінде бірді-еекілі салалас құрмалас сөйлем болғанымен талғаулы
салалас құрмалас ... ... ... ... ... да ... құрмалас сөлемдер» деген грамматикалық тақырыппен бірге ... ... ... күн ... атты мәтіндер берілген. Мұнда да
жоғңрыдағы кемшілік қайталанған. Әрине, мұндай ... ... ... ... ... процесінде оқушының белсендігі өз бетінше жұмыс істей білгенде ғана
артық түседі. Осы тұрғыда оқулықтағы жаттығулар ... ... ... оның ... қабілетін арттыра түсугетолқ мүмкіндік беретін
болуы керек. ... ... ... ... ... басым болуы
қажет.
Білім іскерлік пен дағды ... ... ... ... ... ... мазмұны оқушының ой белсенділігін
туғызатындай пәнге деген ... ... ... ойлауын
жетілдіретіндей жұмыстар орындағанда ғана қалыптасатыны ... ... ... ... дерексіз, тартымсыз мәтіндер,
өлеңдер тіл әдістемесіғылымы дәлелдегендей сөйлеуге үйретуге мүмкіндік бере
алмайды.
Жаттығуларды тілдік, тіл ... деп ... 1) ... ... ... ... грамматикалық материалды игеруде орындалатын
жаттығулар жатады. Сөйлеуге баспалдақ іспеттес. Олар:астан сызу, ... көп ... ... қою, ... (қазақшщадан ана тіліне) сұрақ қою,
табу, жалғау т.б.
Ал тіл дамытуға ситуативті- коммуникативті жаттығулар, сөз ... ... ... ... құрау, мазмұнын айту, мазмұндама, шығарма,
шығармашылық диктант жазу, сурет, ... ... көру т.б.. ... ... ... 160 ... 130- дайы ... 20 шақтысы
ғана тіл дамыту жаттығулары.
Оқу процесінде негізгі қазық – ориентир – ... ... ... ... ... ... ... емес.
Қорыта келгенде, айтатынымыз, ... ... ... «Қазақ тілін оқу орыс ... ... ... оқыту
мәселесінің зерттелуі кеш ... ... оған ... ... ... Қазақ тілі мектепте бірде оқытылып, бірде ... ... ... ... ... ... мектеп оқулықтарын жазу
әдістемесі де қалыптаса алмады. Бұлардың бәрі ... ... ... ... сөзсіз (Н.Оралбаева, Қ.Жақсылықова Орыс тіліндегі
мектептерде қазақ тілін оқытуәдістемесі.А., «Ана тілі», 1996.53-бет)» ... орыс ... ... ... ... ... ... роль атқаратын оқулық мәселесі орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту
әдістемесінің ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі деп ойлаймыз.
2.4.Басқа ұлт мектептерінде қазақ тілін оқытудың тиімді әдіс-
тәсілдер
Қазақ тілін оқытудың өзекті мәселелерінің бірі –ти ... ... аз ... ... ... қазақ тілін
оқытуда қолданылатын, оқушылардың оқу белсенділігін арттыруға мүмкндік
беретін оқытудың ... ... сөз ... сөзі ... ... ( ... бірлесіп, «act» -
әрекет ету) деген сөзінен кірген. Бұл ... ... ... ... осы кезге дейін пайдаланылмаған ... ... ... жеке ... ... те болса қолданылып жүрген рөлдік
ойындар, іскерлік ойындар, ... ... ... ... ... ... әдістемесінің белгілері болып табылады.
Қазақ тілін өзге тіл ... ... ... ... ... өз еңбгінде интеракив әдістерді «жоғары белсенділікті ... дей ... ... ... ... әдістемесінің қазақ
тілін екінші тіл ретінді ... ... ... оның ... ... тілін екінші тіл ретінде ... ... ... дамыту
әдістемесінің ұтымдылығын көрсеткенде ... ... ... ... ... яғни ... білім деңгейін әртүрлі
әдістемелік тәсілдерді ... ... ... ... арқылы түсіндіреді.
Жоғары белсенділікті дамыту, жоғары эмоция кезіндегі білім деңгейін
сатылар ... ... ... ... ... сатыдан бастап үйренушінің эмоциясы артады. Ал
жоғары эмоция білім деңгейінің 100% болуына жағдай жасайды.
Айта кететін нәрсе, жоғары белсенділікті ... ... кез ... сыныпта
қолдана беруге болмайды. Жоғары белсенділікті дамыту үшін ... ... ... тілге деген сұранысы ... ... ... бойынша үйретуші де, үйренуші де өте белсенді.
Үйретудің барлық процесі нақты өмірде ... ... ... ... ... ... өзінің басынан өткізетіндей дәрежеде болуы
керек
Дәстүрлі әдістемеде оқушы оқытылатын обьект түрінде болады, ал ... ... ... ... тіл ... өмірдің шындығын қайталайды.
Сонымен жоғары белсенділікті дамыту бойынша өзара қарым – қатынас, сезім,
идея, пікір алмасу ( екі не одан да көп ... ... бір – ... сезімнен туған нәтиже өзара қарым – қатынас ... ... Бұл ... олар ... бір ... ... не ... және
ондағы проблемаларды шешу жолында бір – бірімен сөз сайысына түсіп әрі
сұхбатттасады. Мұндай ... олар бір – ... ... және ... ... ... өздерінің барлық білетін білімін, күнделікті көрген білгендерін
әңгіме тақырыбына қолданады.
Жоғары белсенділікті дамыту әдістемесінің негізгі принциптері мыналар:
1. Өзінен - өзі ... ... ... ... ... ...
грамматикаға көп көңіл аударылмай, негізінен тақырыптың мағынасы мен
мазмұнына көбірек көңіл аударылады.
2. Ішкі сезім уәждемесі.
Негізгі идеясы – ... ... ... ... өздерін еркін сезінеді,
сондықтан олардың «тілді білемін» деген ішкі сезімі және мақтанышы ... ... ... ... – стратегиялық білімін қолдануды талап етеді, ... ... ... ... жазу ... ... ... бойынша белгілі бір
шешім әсер етеді.
4. Тәуекелге бару.
Интерактив белгілі бір тәуекелге бел байлауды қажет етеді.
Оқушы кейде оқу ... ... ... ... мүмкін (қате
жіберуі мүмкін, күлкі тудыруы ... ... ... ... жол береді.
5. Тіл мен мәдениет арасындағы байланысы.
Негізгі идеясы – жоғары белсенділікте сөйлеу мен жазу мәдениеті
ерекшеліктерін сақтауды талап ... ... ... ...... ... тудыру тілді үйренудің
күрделі және қиын жолдарын өзіне ұзақ іздену және меңгеру
жолында үйренушінің танымын дамытады. Сондықтан бұл
оқушының ... ... ... ететін ұстаным.
7. Коммуникативтік құзырет.
Негізгі идеясы – жоғары белсенділік ... ...... ... ... элементтерін қамтуы маңызды. Олар:
грамматика, ... ... ... ... ... ... мұғалімнің ролі.
1. Мұғалім бақылаушының рөлінде.
Оқушы не жөніндегі, қандай мәселе төңірегінде сөйлеуі керек деген мәселені
бақылап, болжауы керек.
2. ... ... ... ... ... оркестрдің дирижері ретінде көрінеді. Ең
бастысы – оқушылар арасындағы сұхбат - ... ... ... ... түрінде өтуін қадағалау.
3. Мұғалім ұйымдастырушы рөлінде.
Мұғалім сабақты, модульдарды жоспарлайды.
4. Мұғалім қиындықты жеңілдетуші рөлінде. ... ... және ... ... бір сәт ұмытып, үйренушіге кең
мүмкіндік және еркіндік беруі ... ... ... ... қоры ... қажетті.
Оқушы белгілі бір мәселелік тақырып бойынша мұғалімнің көмегін сұрайды.
Сондықтан мұғалім сабақта интерактивті ... ... ... не ... ... деген сұрағына «Біз......білгіміз келеді» деген жауап
мағынасында тақырып ұсынады.Міне, осындай жоғары белсенділік тудыру әдісін
қолдануда мұғалім ... ... ... тікелей емес те қызмет
етеді.
Интерактив сұрақтар.
1.Мұғалімнің сұрағы сөз сайысын бастауаға көмектесу.
2.Мұғалімің ... ... ... ... (сөз ... сұрағы оқушылардың өз пікірін өзі естуіне,өзін
бақылауына әсер ететіндей болуы керек.
Жалпы білімін тексеру сұрақтары.
1. Км? Не? Қайда? Қашан?
2. Түсіндірме ... өз ... ... ... ... емес ... ... ... ... ... береді; ... ... ... ... ... ... ... ой – ... ... келмей,|
|білімін үнемі ... ... ... толықтырады;|
|көтермелеуі керек; ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... ... | ... ... | ... және | ... ... | ... ... ... арналған сұрақтар түрлері қандай ... ... ... сөз ... ... ... ... беретін сұрағы сөз сайысын жандыратын сыртқы және ішкі
сезімді тудыратындай болуы керек.
3. ... ... ... өзі ... идея, пікірді өзі еститіндей
және өзін - өзі бақылауына әсер ететіндей болуы қажет.
Мұғалімнің оқушының білімін тексеруге арналған ... ... ... Кім? Не? ... Қашан?
2. Түсіндіру мағынасындағы сұрақтар: Өз сөзіңізбен айтыңыз. Түсіндіріңіз,
Анықтаңыз. Дәлелдеңіз.
3. Қолданылатын сұрақтар ... ... ... ... мен ... ... пайдалану. Көрсетіңіз. Пайдаланыңыз. Сипаттаңыз.
Қорытындылаңыз.
4. Түйіндеуге қатысты сұрақтар: Қалай? Не? Қандай қорытындыға ... ... ... құрылған сұрақтар: жоспар жасаңыз. ... ... ... ... ... ... не? Қандай байланыс бар?
6. Синтез ... ... ... ... біріктіріліп, қосу,
құрастырыңыз. Бағалаңыз.Тыңдаңыз. Жорамал жасаңыз. Егер... бұл
мәселені ... ... ... ... жақсы, жаман жақтарын анықтау. Бағалау, қорғау,
талқылау.
Сонымен, оқыту үрдісіне интерактив әдістерін ... ... ... – оқытудың жүйелі түрде сөйлесуге (диалогке),
әңгімелесуге ... ... ... ... ... ... жұмыс
жасауы, басқалармен пікір таласуы, қарым – қатынаста ... алға ... жеке ... ... ұжым ... ... Мұндай сабақты ұйымдастыру
мұғалімнен, оқушыдан үлкен белсенділік пен шығармашылықты талап етеді.
Дидактика ... ... ... ... ... ... пікірсайыс (дискуссия, дебат) әдісі;
- ми шабулы ( «мозговой штурм»);
- ... ... ... ... «дөңгелек үстел» әдісі;
- іскерлік, рөлдік ойындар (симоляция);
- ТОҚ, мультимедия ... ... ... жеке – жеке ... ... ... – соңғы кезде жиі ... ... ... бір ... Оқу ... ... теориялық материалды оқушының өз бетімен, еркін түрде
талдауы.
Пікірсайыс өтілген материалды есте ... ... үшін ғана ... ... оны ... жақындата түсінуіне көмектеседі. Пікірталасушы
сұрақ қоя ... оны өз ... ... ол үшін ... мен ... ойлау процесіне тереңірек бойлайды. Мәселені
былайша меңгеру пікірталасушы ... ... ... ... ... ... бастағанда туады. Өз түсінгенін, жинағанын,
түзеткенін растайтын мүмкіндік пайда ... Ал бұл ... жеке ... ... ... ... қабылданған информацияны іс - әрекетке
келтіреді, яғни білім алудың аса тиімді әдісі болып ... ... жеке ... ғана ... ... ... тобының барлығына да пайдалы. Ойлау ... ... ... арқасында мұғалімнің не айтпақ болғанын ғана емес, сонымен
қатар, оны оқушылардың қаншалықты қабылдағанын және ... ... ... мен меңгеруі арасында қандай айырмашылықтар бар екенін
білеміз.
Бірақ, пікірсайыстың барлығы ... ... бере ... ... өткізбе бұрын оның мақсатын белгілеп, қандай формада
өткізілетінін анықтап алу қажет.
Сонымен,пікірсайыс оқушыны өткен материалды ... ... ... шешу ... ізденуге, ойлау, сөйлеу қабілетін
дамытуға, пәнге қызығушылығын арттыруға түрткі болады. Сұрақ қою, оны өзі
құрастыру, ... ... ... жауап беру, өз сөзімен еркін
жеткізуі ... ... ... ... Бұл ... батыс
елдерінің оқу орындарында жиі қолданылады.Оқушының белсенді ... ... ... ... ... 1,5 ... беруге болады.
Ең негізгі шарты алынған тақырып әртүрлі ... ... ... ... Егер ... ... қоры болмаса, жүргізудің
ешқандай дидактикалық мәні болмайды. Эмоциональды атмосфералық ... ... ... ... ... ... әдісті «Ой толғақ» ретінде де жүргізуге болады. Бұл әдістің
мәні мынада: топ алдымен екі ... ... ... ... бірінші топ
берілген тапсырманы орындау жолдарын, осы ... ... өз ... Сосын келесі топ олардың ұсынған ұсыныстарын талдап, сынайды,
баға береді және сол ұсыныстардың қайсысы ұтымды соны соңы ... ... ... ... ... жазбаша бекітумен аяқталады. Бұл
әдістің мақсаты – оқушыларды неғұрлым қазақша көп сөйлету, ... ... ... ... салуға үйрету. Аталған әдістің ... ... бұл ... ... ... мынадай өрнегін ұсынады: алдымен
әрбір оқушы тапсырманы ... үш ... ... ... ... оқушыға ұсынады. Ол тағы үш идея жазып, келесіге береді. Сөйтіп
ақырында қағаз бетінде біраз ... ... ... бұл ... кейін, келесі кезең сынаушы «эксперт» топқа беріледі. Бұл
топтың жұмысы алдында айтылғандай орындалады.
Ми шабуылы («мозговой штурм») әдісі – ... ... ... аз ... ... ұсыныстар жинау. Бұл әдіс оқушылардың
арасындағы психикалық кедергілерді ... өз ... ... көрсетуге
мүмкіндік береді. «Ми шабуылын» өткізу екі кезеңнен тұрады:
1) Оқушылардың белгіленген мәселелер жөніндегі ойлары ... ... ... ... тобының талдауы және бағалауы.
«Ми шабуылы» әдісін қолдану барысында мына ережелер есте болуы
қажет:
- оқушылардың айтқан пікірлері ... ... ... басшылар және бағынышулар болмайды;
- пікірлер неғұрлым көп болса, соғұрлым ... ... мол ... ... ... пікірлерін идеяларын мадақтап, мақтап,
қолдап отыру;
- қысқа және жүйелі түрде жеткізілуі керек.
Эвристикалық немесе «Сократ» әдісі. Бұл ... ... ... ... ... отырып (проблемды) оқыту әдісіне де жатқызады. Бұл,әдіс, негізінен
сұрақ – жауапқа құрылады. Әңгіме ... орыс ... жаңа ... ... білімді бекіту, тексеру сияқты сабақтың барлық буындарында
қолданылады. Жаңа білімді хабарлау кезіндегі әңгіме ... ... ... ... ... ... жағдайда ғана қолданылады. Әңгіме
арқылы материалды игертудің 2 ... жолы бар: ... ... ... ... көшу), дедуктивті (тіл фактілерін талдау арқылы
ереже, анықтамаларды ... ... түрі ... ... көрінгенімен, ішкі мазмұны
күрделі оқытудың әдісі. Бұған мұғалімнің мұқият даярлығы, материал ... ... үшін ... ... ескерілуі керек. Осы орайда
теориялық ... ... ... ... ... ... ... мәтіндердің оқушы танымы
арттыратындай, ойына түркі ... ... әсер ... мазмұнда болуы қажет.
Оқушылар арасындағы сұрақ – жауап әңгімені екі ... ...... ... ... яғни ... тақырып
бойынша оқушыдан оқышуға ауысатын сұрақ пен жауап формасында (жолдасы
қойған сұраққа жауап бере ... ... ... сұрақ қояды және.)
немесе екі – үш оқушы арасындағы мұғалім көрсеткен күнделікті ... ... ... ... ... ... ... түрінде.
Өз кезегінде сахналанған әңгімелер екі ... ... ... ... әңгіме (мұнда әңгіме жағдайы оқулықта ертерек ... ... ... ... үйде ... алады; ә) дайындықсыз
спонтандық сахналанған әңгіме ... ... ... ... алдында ғана белгілі болады) түрінде өтеді.
Сахналанған әңгімелердің екі түрі де тиімді және ... ... кету ... ... ... ... ... сөйлеу әрекетін табиғи
қатынасқа жақындадатын шын жағдайлар ... Олар ... өз ... сөйлеу батылдығын, тілдік қатынастың жылдам өзгеріп отыратын
жағдайларында қажет құрылымды тауып, оны лексикамен ... ... ... ... ... ... ... жаттығулардың
осы түрі жиі қолданылады. Осы тұрғыда ауызша тілдің дамуына ... ... ... ... ... картина, сурет, тірек конспект,
иллюстрацияларды ... ... ... ... және оларға түсінік беру
саналады.
«Дөңгелек үстел» әдісі. Оқу материалын ... ... ... ... ... Бұл ... ... негізгі шарты –
талданып отырған мәселені қажеттілігін сезініп, сол ... ... ... ... «Дөңгелек үстелге» әр түрлі ... ... ... ... ... ... Мектептегі «Дөңгелек
үстелге» сынып оқушыларын, тіпті басқа мектептің оқушыларын, бас ... бір ... ... бас ... болады.
Оқу жұмысының бұл формасы қазақ тілі сабағына қазақ тілін
жетік ... ұлты ... емес ...... ... ... қазақ тілі оқытушысының қатысумен топта берілген пән бойынша өзекті
тақырыпқа ... ... ... - ... өткізу өткізеді. Шақырылған
маман алдымен өзі, ... ... ... әңгімелейді. Ол үшін сабақтың
шамамен 10 – 15 ... ... ... ... ... ... ... мен өз ойларын айтуына, маманның ... ... оның ... және т.б. ... ... қазақ тілі оқытушысы жетекшілік етеді, ол
сөйлеушілерге сөз беріп, әңгіме ... ... ... ... ... қазақ
тілі атмосферасында өтеді, қажет болған жағдайда сынып керек сөзді ... ... ... ... өздері ұсынады.
Әңгімелесу нақты қай тақырыпта өтетіні туралы оқушыларға алдын – ... және сол ... ... ... үй ... ... сыныптық
жазбаша жұмысы болатыны жайында құлақтандырылады. Осындай алдын – ала
ескерту ... ... ... ... етеді және оларды сол тақырып
бойынша өзіне қажеттілерді конспектілуге бағыттайды. Сондай – ақ оқытушы
оқушыларға ...... ... маңызды терминдерді, сөйлем
модельдерін алдын – ала ұсынғаны дұрыс.
Тақырып бойынша дайындықтан кейін ... ... ... ... ...... арналады. Және әңгімелесудің
максимальды спонтандығына жағдай ... ... ... ... ... ... емес, сондай – ақ, басқа сабақта өтілген тақырып бойынша ... ... ... етіледі. Ерекше айта кететін жай, оқушылар қоятын
сұрақтар тек қана әртүрлігімен ғана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... Мысалы үшін оның
кейбірін келтірейік: «Қоғамдық істі басқаруда жастардың ролі ... ... ... ойыңызды ортаға салыңыз»
Айтып кеткеніміздей, әңгімелесу үй ... ... ... ... әңгімелесу бойынша үй тапсырмасының кейбір
тақырыптарын келтіруге болады: 1) сұхбатқа қандай ... ... ... негізгі ойлар мен тұжырымдар Сіздің есіңізде қалды; 3) сұхбат
қалай өткенін баяндау, ... не ... ... ... ... (симуляция). Іскерлік ойындарды
жүргізудің негізгі ... ... ... оқу ... арттыру;
- білім, іскерлік, дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсаты - өз ... ... ... үйрету, ерік –
жігерін, қалыптастыру, ықтымақтастыққа тәрбиелеу.
Дамытушылық ...... ес, ... ... ... дамыту, оқу әрекетінің мотивациясын дамыту. Бұл әдісті
қолданудағы мақсат – ... ... ... ... ... ... ... кездесетін мәселелерді шешу
іскерлігін қалыптастыру. Олар іскерлік, рөлдік үйрету ойындарына
бөлінеді. Оқытып ... ... ... ... (фонетикалық,
лексикалық, грамматикалық) дағдыларды қалыптастырып, дамытуды
көздейді. Ойын бірнеше кезеңнен тұрады: дайындық, ... ... өзі, ... ... ... ... – тұрмыстық,
кәсіби бағыттағы жағдайдың геймингі болып табылады. Рөлдік ойындар
да тұрмыстық, кәсіби бағыттағы имитациялық, шығармашылық, ойын ... ... ... ... ... ... ... |Ойынды ... ... ... ... |жоспар |
| | ... |
| | ... |
| | ... камтамасыз |
| | |ету ... ... ... |
| | |
| ... |
| ... ... |
| ... беру |
| ... құру |
| ... ... ... ... оқу, ... ... | |
| | ... ми ... |
| ... ... | - ... |
| ... |- ... |
| | |- ... ... |
|Талдау, жалпылау кезеңі ... |
| ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... ... жүйесін қолдану әдісі. Көрнекті ... жаңа ... ... ... ... ... Электронды оқулықтар
компакт дискіге жазылған кітап. Электронды оқулық ескірмейді, оны қолдану
өте ыңғайлы: түстің түрін, ... ... ... көлемін өзгертуге болады,
принтер арқылы қажет материалды шығарып та алуға болады.
Мұғалім электронды оқулықты толықтыруға, жөндеуге немесе ... ... ... жіберуіне болады. Веб – сайт арқылы барлық
оқушылармен жұмыс жасауына да ... ... ... ... өз ... ... ... мүмкіндік береді.
Компьютер ойындарын енгізу ... оның ... ... ... оқулық оқушының шығармашылықпен жұмыс жасауына
жағдай жасайды. Электронды оқулық мазмұны үнемі интернет ... және ... ... арқылы толықтырылып отырады. ... ... ... ... веб – ... ... конкурс өткізуге
болады.
Бұдан басқа қазақ тілін басқа ұлт өкілдеріне оқытумен ... ... ... ... ... ... ... тиімді.
Сонымен, компьютермен оқыту жаңа прогрессивтік технологиялық
құбылысқа жатады. Ол іс жүзінде ... ... ... ... тиімділігін арттыруға көмектеседі. Компьютерде оқыту бағдарламасының
мәселелерінің тиімділігі ... ... ... бағдарламасын алғашқылардың бірі
болып енгізген Ә. Құрышжанованың еңбегінде сипатталады.
Видеосабақтарды жүргізудің әдіс – тәсілдерін ... ... жан – ... ... отырып, нақты видесабақтардың үлгілерін
береді.
Жұмыс істеу барысында негізгі түйін ... ... және ... ... ... ... дәрежеде оқыту мүмкіндігіне ие екенін атап
өтуге болады.
Қорыта келе, оқытудың тиімді әдістері, яғни ... ... айта ... ... аталған әдістердің оқу үрдісінде жеке – жеке
таза күйінде қолданылуы ... емес ... ... Бір ... олар ... ... ... келе, жымдасып ажырағысы да өтуі мүмкін. Орыс мектебінде
немесе басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытып үйрету үрдісіне аталған ... ... ... өз ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... – грамматикалық минимумды анықтау
парктика – коммуникативтік бағыттағы оқулықтарды дүниеге ... ... ... ... қазіргі жаңа саясат елімізде қазақ тілін оқып, үйренудің
іс –жүзінде жүзеге асырудың неғұрлым жетілдіре түсуге, оның жан – ... ... ... ... ... Жоғарғы, арнаулы орта оқу орындары мен
жалпы білім беретін мектепте қазақ тілі ... ... ... ... ... ... заман талаптарына сай әдістемесін жасауды
талап ... Осы ... ... ұлт ... қазақ тілін оқытудың
өзекті мәселелері – қазақ тілін оқыту әдістемесінің келелі мәселелерінің
бірі.
Ұлттық мектепте қазақ ... ... ... ...... ойлау қабілетін, танымын кеңейту, сөйлеу тілін дамыту.
Басқа ұлт ... өзге тіл ... ... ... мен ана тілінің
ерекшеліктернің ескеруінің арасында елеулі ... бар. ... ...... ... айқындау тілді
игерудің тиімді жолдарын белгілеп береді. Өзге ... ...... ... оның ... қабілеті, білімі, мұғалім
шеберлігі, оқытудың әдіс – тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... толық грамматикалық жүйесін және сол тілдің
сөздік ... ... ... ... ... ... К.Жақсылықоваларының «Орыс тіліндегі мектептерде
қазақ тілін оқыту әдістемесі» еңбегінде көрсетілген лексикалық материалды
таңдап, сұрыптауда ... ... ... керек деп көрсеткен қасиеттерін
ескеріп, сонымен ... ... ... ... негізгі
заңдылықтарына сүйене отырып, лексика – грамматикалық ... ... ... ... ... тіл ... үшін және оларды адамгершілік рухта
тәрбиелеуге, ... ... ... ... ... оқулықтың
атқарар қызметі зор.Осы тұрғыдан келгенде, қазіргі қолданылып жүрген
оқулығымыздағы кемшіліктерді ескермеу – ... ... ... жоқ ... білім беру нәтижесіз болады. Осы
байланысты басқа ұлт мектептерінде қаза ... ... аз ... ... оқу белсенділігін арттыруға мүмкіндік беретін, тіл ... ... жол ... оқытудың интеракивті ... ... ... ... ... өзге ұлт ... қазақ тілін оқыту ауқымы кең, келелі
мәселе. Қазақ тілін өзге тіл ретінде оқытудың жалпы әдістемесін жасау, оның
өзекті мәселелерін ... ... ... ... келешекте де жалғасын таба
бермек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі;
1. Адамбаева Ж. Орыс ... ... тілі ... тіл ... ... ... ... Ж. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Орыс
мектептері үшін. 4 – класс. ... ... ... ... Ж. ... тілі (учебник казахского языка для 5 класса
русских школ) А..Рауан, 1992.
4. Адамбаева Ж., Оңалбаева К. ... тілі ... ... для 10 ... ... ... ... Рауан, 1992.
5. Асқарова А., Түменова К. Қазақ тілі оқулығына методикалық
нұсқау. Орыс мектептерінің 2 – ... ... ... ... ... Х. ... тілі ... Алматы, 1974ж.
7. Аяпов Т. Қазақ тілі (Негізгі оқулығы). Алматы: Ғылым, 1998ж.
8. Бабанский Ю.Н. ... ... ... ... 1987, ... ... А. Тіл ғылымы. ( Қазақ тілі мен оқу ағартуға
қатысты еңбектері) – Алматы: Ана ... 1992, 448 ... ... Ш., ... А. ... язык: Учебник для
аудиторных и кружковых, самостоятельных занятий. Алма –
ата: Рауан, 1990г.
11. Бисембаева З. Орыс ... ... ... ... ... құрал. Алматы, 1995ж
12. Ғалым ғибраты. Ғылыми – практикалық конференция
материалдары. А., Қаз МемҚПИ, 2001.
13. Жиенбаев С. Қазақ тілі: Учебник ... ... ... Алма – ата ... ... С., ... Ғ., ... И. Қазақ тілі (Самоучитель
казахского языка) Алматы, 1987.
15. Жиенбаев С. Қазақ тілі методикасы. Алматы, 1941ж.
16. Жақсылықова К. Қазақ тілін орыс ... ... ... ...... негіздері. Алматы: Білім, 2000.
17. Жаппаров А. Қазақ тілі стилистикасын оқыту методикасының
негіздері. Алматы, 1991.
18. Қадашева Қ. Қазақ тілі: оқытудың ... ... ... ... Қ. ... ... жұмыс бағдарламасы. Алматы:
ҚазМЗУ, 1995.
20. Қошқаров А., Маманов Ы. Қазақ тілі ... для ҮІІІ ... ... ... ... ... ... Н., Жақсылықова К. Орыс тіліндегі мектептерде
қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы: Ана тілі, 1996.
22. ... Н. ... ... ... ... программасы.
Алматы: Мектеп, 1987.
23. Сарыбаев Ш. Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері.
Алматы 1956.
24.Сарыбаев Ш. ... ... ... ... в
русской школе. Алматы, 1943,
25. Сәтбекова А. Қазақ тіліндегі септіктерді орыс мектебінің 6- ... ... ... Современный урок русского языкаи литературы. Под.ред. Смеяковой
З.С. ... ... ... Ж.Қазақ тілін оқытудың кейбір мәселелері.
Алматы: Білім, 2001.
28. Сүлейменова Э., ... Д., ... Қ. ... ... Казахский
язык. Учебный план. Алматы: Жібек жолы, 1996.
29. Шаханов Н., Трубзева О. Қазақ тілінің ... ... ... Ш.К. ... ... тілі. Алматы 2006ж
31. Ж.Н. Нағмет. Қазақ тілі. хрестоматиясы. Алматы 2003.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Ауыл мектебіндегі педагог-психолог қызметінің ерекшілігі63 бет
Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі90 бет
Ауыл мектептеріндегі педагог-психолог қызметі71 бет
Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара іс - әрекет ерекшеліктері58 бет
Домбыра аспабында отырып ойнау барысындағы пастоновкаларды,яғни орындықта отырған баланың отырысын және оң және сол қолдардың қойылымдарын баяндау3 бет
Етістік формалары және оны оқытудың әдістері64 бет
Жалпы білім беру мектептерінде математикалық логика элементтерінің оқытылуы және турбо пролог логикалық программалау тілі88 бет
Жоғары оқу орындарындағы оқу үрдісінде оқытудың белсенді әдістерін қолданудың маңызы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь