Билiктi немесе қызмет өкiлеттi асыра пайдалану

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I Тарау. Билiктi немесе қызмет өкiлеттi асыра пайдалану түсiнiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
I.1. Объектiсi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
I.2. Объективтiк жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
I.3. Субъектiсi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
I.4 Субъектiлiк жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16


II Тарау. Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдаланудың ауырлататын жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.1. Жауапты лауазымды адам әрекеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Елеулi зардап әкелуi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

III Тарау. Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдаланудың ұқсас қылмыстардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

IҮ Тарау. Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдалану құрылымының криминологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
Әр бiр мемлекеттiң дамуында экономикалық дағдарыстан шығу кезiнде қылмыстың көрсеткiштер өте жоғары болған. Экономикамызға байланысты мем лекеттiк қызмет мүдделерiне қарсы қылмыстар күрт өзгерiстерге ұшырады.
Қазақстан Республикасының Парламентiмен осы заманға сай 1998 жылы 1 қаңтардан бтап күшiне енген жаңа Қылмыстық Кодекс қабылданды. Осы кодекстiң 13 тарауындағы 308 бабында билiктi немесе "Қызмет өкiлетiн асыра пайдалануға" қылмыстық жауапкершiлiк көрсетiлген. Қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдалану мемлекеттiк аппараттың облыстық, жергiлiктi басқару органы, банк сфераларында орын алатын қоғамға қауiптi қылмыстар.
Қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдалану лауазымды адамның қызметтiк парызын бұзып, мемлекеттiң немесе қоғамның құқығын және заңмен қорғалатын азаматтардың мүддесiне тiкелей қасақналық пен едәуiр зиян келтiруi.
Бұл бапты зерттеушi заңгер ғалымдар өте көп, және теорияда көп зерттелген. Зерттеуге өз еңбектерiн күш-жiгерiн жұмасаған адамдардың бiрi заң ғылымның докторы, профессоры Арықбай Нүсiпалиұлы Ағыбаев.
Осы тақырып бойынша өте көп мақала мен кiтаптар шығарылған өз еңбегiмде өте көп қолданылған әдебиеттер Арықбай Нүсiпалиұлының еңбектерi.
Тақырыптың өзi мемлекеттiк аппараттың дұрыс жұмыс iстеуi. Бұл баптың алу себебiм практикада көрген қылмыстармен салынтыру және өз пiкiр-ойымды қосу әрине өте көп қосамын деп ойлаймын.
1. ҚР Конституциясы. 1995 ж. 30 тамыз.
2. ҚР Қылмыстық Кодексі. 1998 ж. 1 қаңтар.
3. Заң күші бар президент жарлығы «Мемлекеттік қызмет туралы» Казахстанская правда. 26 декабрь. 1995 г.
4. Постонавление Поенума Верховного Суда СССР «О судебной практике по делам со злаупотреблением властью или служебным положением, превышение власти и должностной халатностью» от 30 марта 1990 г.
5. Уголовное право РФ.
6. Ағыбаев А.Н. «Ответственность должностных лиц за служебняе преступления». Алматы, 1997 ж.
7. Ағыбаев А.Н. «Уголовная ответствнность за должностное злаупотребление». Алматы, 1995 ж.
8. Кириченко. «Должностные преступления». Курс советского уголовного права.
9. Здравомыслов. «Должностные преступления». Курс советского угооловного права.
10. Соловьев. «Борьба за злаупотребление приписком и обманом государства».
11. Сахаров. «Ответственность за должносное злаупотребление». М., 1978 г.
12. Утевский С.К. «Общие учение о должностных преступлениях». Москва.
13. Галахова А.В. «Превышение власти или служебных полномочий».
14. Баймурзин Г.И. «К некоторым вопросам объективной стороны должностных преступлений». Актуальные проблемы эффективности борьбы с хояйст. и должностными преступлениями. Караганда, 1986 г.
        
        Мазмұны
Кiрiспе................................................................
.........................................3
I Тарау. Билiктi немесе ... ... ... ... ... ... ... Тарау. Билiктi немесе қызмет ... ... ... ... ... ... адам ... Елеулi ... ... ... Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдаланудың ұқсас
қылмыстардан
айырмашылығы........................................................26
IҮ Тарау. Билiктi ... ... ... ... ... ... бiр ... дамуында экономикалық дағдарыстан шығу ... ... өте ... болған. Экономикамызға байланысты мем
лекеттiк қызмет мүдделерiне қарсы қылмыстар күрт өзгерiстерге ұшырады.
Қазақстан Республикасының Парламентiмен осы ... сай 1998 жылы ... бтап ... ... жаңа Қылмыстық Кодекс қабылданды. Осы кодекстiң
13 тарауындағы 308 бабында билiктi немесе ... ... ... қылмыстық жауапкершiлiк көрсетiлген. Қызмет өкiлеттiгiн ... ... ... ... ... ... органы, банк
сфераларында орын алатын қоғамға қауiптi қылмыстар.
Қызмет ... ... ... лауазымды адамның қызметтiк парызын
бұзып, мемлекеттiң немесе қоғамның ... және ... ... ... ... ... пен ... зиян келтiруi.
Бұл бапты зерттеушi заңгер ғалымдар өте көп, және ... ... ... өз ... күш-жiгерiн жұмасаған адамдардың бiрi
заң ғылымның докторы, профессоры Арықбай Нүсiпалиұлы Ағыбаев.
Осы тақырып ... өте көп ... мен ... ... ... өте көп ... ... Арықбай Нүсiпалиұлының еңбектерi.
Тақырыптың өзi мемлекеттiк аппараттың дұрыс жұмыс iстеуi. Бұл баптың
алу себебiм практикада ... ... ... және өз ... әрине өте көп қосамын деп ойлаймын.
Түсiнiк
Мемлекеттiк қзымет мүдделерiне қарсы қылмыстарға толық ... әр ... ... ... ... көз-қарастарын көрсеткен.
Қызмет мүдделерiне қарсы қылмыстар белгiлерi.
а) арнаулы субъектiлерiмен жасалады, яғни лауазымды ... ... осы ... ... адамдар өздерiнiң, лауазымдығына, қызмет
өкiлетiне байлансты жасайды.
в) осы лауазымды адамның кiнәлi түрде жасаған iс ... ... ... зиян ... және ... ... төндiредi. Осы
жағдайды ескере отырып ... ... ... ... ... ... ... мүдделерiне қарсы қылмыстар деп - өкiмет билiгiне
(мемлекет) және ... ... ... ... ... ... жұмсына елеулi зиян келтiретiн немесе сондай зиян төндiретiн
өкiмет өкiлдерiмен немесе ... ... ... ... ... ... ... кiнәлi түрде жасалынатын қоғамға қауiптi iс
әрекет.
Мемлекеттiк қзымет мүдделерiне қарсы қылмыстар деп ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк аппараттың дұрыс жұмыс iстеуiн бұзады, яғни қылмыстың
топтық объектiсiн құрайды. Осы белгiлермен бұны ... ... ... ... тарауына кiргiзген.
Қызмет мүдделерiне қарсы қылмыстар деп - лауазымды адамның ... ... ... ... ... аппаратның iс - әрекетiне,
мемлкетке, қоғамға және ... ... ... ... елеулi зиян келтiретiн қоғамға қауiптi iс - әрекеттi.
Түсiнiктеме бойынша негiзгi ... ... ... ... ... ... қауiп төндiредi;
б) Әрекет немесе әрекетсiздiгiмен заңмен ... ... мен ... елеулi зиян келтiруi.
в) Лауазымды адамның қоғамға қауiптi iс - әрекеттерi.
е) Субъективтiк жағынан осы ... ... ... ... ... болады. Егер мемлекеттiк аппарат
органы дұрыс жұмыс iстесе барлығы жақсы болады.
Объектiсi
Билікті немесе лауазымдык өкілетті шамадан тыс ... және ... ... да ... ...... ... қалыпты
қызметі табылады.
Билікті немесе лауазымдық өкілетті асыра пайдалану қызметтік өкілетті
теріс пайдаланудың ... ... бірі ... ... бұл ... қызметті теріс пайдалану құрамынан (ҚК-тің 307-
бап) айырмашылығы мынада: кызметті теріс пайдалану кезінде заңсыз ... ... ... кызмет шеңберінде жасалады, ал асыра
пайдалануда, керісінше, әрекет ... пен ... осы ... ... асып ... ... қылмыс белгілерін анықтау үшін осы тұлғаға берілген
өкілеттік ... ... ... алу ... ... ... ... қылмысты жасай отырып, солардың шегінен
асып кететін құқықтар мен окілеттер зандармен және ... ... ... ... ... бұйрықтармен,
нұсқаулықтармен, жарлықтармен, нұсқамалармен және т.б.
Билікті немесе қызметтік ... ... тыс ... тек қана ... ... міндеттерін жүзеге асырумен байланысты жасалуы мүмкін.
Егер кінәлі адамның ... ... оның ... ... ... Қылмыстық кодекстің 309-бабында көзделген қылмыс құрамы
болмайды. Яғни жасалған заңсыз әрекеттер ... ... мен ... ... ... ... бұл ... тиісті белгілер болған
кезде қызметіне байланысты болып табылмайтын қылмыс ретінде қаралады.
Қызметтiк ... ... көз - ... ... қылмыс объектiсi бола
алмайды. Бұл парыз қоғамдық қатынастардың түп-нұсқасын қамты алмайды.
Объектiнi әр қылмыстың қажеттi ... ... ... ... ... ... ... - социологиялық негiзiн және қоғамға
қауiптi деңгейiн анықтайды.
Қылмыс объектiсiн анықтау лауазымды адамның iс - ... ... және ... ... кодекстiң негiзгi бөлiмiнде көрсетiлген
нормаларының анықтауға керек.
Қоғамға қауiптi субъектiнiң әс - әрекеттi (әрекет немесе ... деп ... ... егер қылмыстық заңмен қорғалатын объектiсiне
қарсы бағытталған болса.
Әр бiр қылмыс - әрекет немесе әрекетсiздiк ... ... да, ... заңмен қорғалатын объектiге қол сұғушылық болмаса, ол ... ... деп ... ... ... Қылмыстың заңмен қорғалатын объектiге
қол сұғушылық, ол сонымен қоғамдық қатынастарды бұзады. ... ... ... қылмыстық заңмен қорғалмайды және қылмыстың ... ... ... ... ... ... құралады.
Сонымен барлық мiндеттер заңмен қарастырылмайды. Жалпы осы барлық ... ... - ол ... ... ... әрекет, лауазымды пайдалануда
белгiлi орын алады.
Қзыметтiк парызын бұзу деп - Кучерявый - ... ... ... елеулi зиян немесе қауiп төндiретiн жағдайда ғана ... ... деп ... ... ойы ... ... қылмыстардың топтық объектiсi
мемлекеттiк тәртiп - ең негiзгiсi, саяси байлық, соған әр бiр ... қол ... деп ... А.Н. ... өз ... ... ... толығымен ашпаған.
Заң әдебиеттерiнде - мемлекет және қоғамдық ұйымдардың iс - әрекеттерiнiң,
соның ... ұйым және оның ... ... және ... инициативасын көрсету мiндеттi мен мемлекет жүктеген
мiндеттiмен, жоспарларын атқару мiндеттi.
Мемлекеттiк ... - әр ...... ... Мысалға,
финанстық, тәртiптiк, шартты т.б.
Дегенмен лауазымды қылмысты мемлекеттiк және қоғамдық аппараттың дұрыс
жұмыс ... сол ... ... қол ... ... тәртiп - тек заңда орындау емес, ... ... ... ... ... нормалар сұраныстарын орындау. Мемлекеттiк
тәртiп басқада қылмыстарда ... Сол ... ... ... ... ... ... автордың өзi де көз-қарасын өзгертi,
кейiнгi еңбектерiнде автор ... ... - ... ... ... жұмыс iстеуi, қалыпты жұмыс ... ... ... қатынастар деп көрсеттi[3]. Бұл пiкiрдi ... З.А. ... ... - ... адам ... ... қылмыс жасау,
мемлекеттiк аппаратты масқарлау емес, сонымен қатар өзiне ... ... да ... ... ... ... объектiсi, ол
мемлекеттiң және қоғамдық аппараттың дұрыс жұмыс ... ... ... ... бұл ... тәртiптi дұрыс және
нақты орындау, лауазымды ... өз ... ... Президент
жаушылықтауын және парламент заңдарын және аппарат қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... ... кейін тікелей және факультативті объектіні
қарастырамыз.
Тікелей объектісі – ... ... ... ... ... ... объектісі – мемлекеттік аппарат органдарының аппараттың
дұрыс ... ... ...... ... ... ... Тікелей объекті – қылмыстың құрамы нақты ... ... қол ... ... мемлекеттік қызмет мүдделеріне ... әр бір ... ... және әр ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық аппараттың мүддесіне жауап беретін
демократиялық, ... ... ... ... іс әрекеттерін бұзу және
зиян келтіру.
Б.В.Здровымыслов – мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы ...... және ... ... ... ұйымның,
кәсіпорынның дұрыс жұмыс істеуі деп көрсеткен[4].
Мысалға: Алматы педагогикалық институтының аға ... ... ... ... болып, өз таныстарына емтиханнан көмектесіп
оқуға ... ... ... сотының шешімі бойынша Д. Іс ... ... ... асыра пайдалану деп сотталған.
Д. өзіне институтпен берілген құқықтарын ... ... ...... институттың оқуға қабылдау тәртібін ... ... ... ... ... жағы
Мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар қоғамға қауіпті ... ... ... адамның қызмет өкілетін асыра пайдалану
мемлекеттік немесе қоғамдық орган аппаратына елеулі зиян ... ... ... қылмыстар тек қызмет өеілетін теріс пайдалану болып жасалса
ғана ... ... ... қылмыс болып сарапталынады. Қылмыстың
көпшілігі қасақана ... ... ... жасалады және лауазымды
адамның қызмет құқығы мен міндеттері шегінде ғана ... ... ... ... ... ... арқылы болады. Әрекетке –
адамның өз қызметінің өкілеттілігін, ... ... ... зиян ... және ... ... ... Қоғамдық немесе
мемлекеттік мүддесіне және заңмен қорғалатын азаматтардың құқықтарымен
мүдделеріне зиян келіреді. Ол ... ... ... ... ... ... және белгісі болады. Егер ... адам ... ... өз ... ... іс әрекеттерді сұрап істесе онда,
екінші лауазымды адам ... ... ... пайдаланушы болады, ал
бірінші лауазымды адам ... ... ... ... ... ... ... әрекетті жалпы заңнда
а) Әрекеттері заңға кері болады, яғни лауазымды адамның қызметтік тәртіп
нормаларына теріс болуы.
б)Іс- әрекеттері қызмет ... ... ... ... - ... ... ... лауазымды адамның қызмет мүддесіне
теріс қылық сұрыған шешу үшін қажет.
Қызметті немесе өкілетін асыра пайдалану адам ... ... ... ... деп – ... В.И. көрсеткен[5].
Объективтік жақтың үш негізгі белгілері: Қызмет борышының ... ... ... ... асыра және қиянатпен пайдаланады.
б) Қоғамдық қатынастарға белгілі зиян келтіреді.
в) Осы жасалған әрекеттер арасындағы себепті байланыс.
Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... ... немесе ауыр жарақатта көрсетіледі. Мекеме жұмысын
бұзу өндірістің қызметін тоқтату және оны шығынға ... ... ... ... ... мүдделерге, азаматтардың құқықтарына және
заңды мүдделеріне келтіретін елеулі зиян. Әрекеттерді лауазымды адамның
қызмет ... ... ... ... ... өз ... ... мақсатпен пайдалануы.
Әрбір жағдайда қызмет өкілетіне байланыстылығын анықтауымыз ... Тек қана өз ... ... ... ғана ... ... деп ... Жаңа кодексте тек қызметімен ... ... деп ... ... ... ... ... болуы керек, елеулі зиян келтірілуі
керек.
Қызмет борышының талаптары:
а) азаматтардың мүдделі құқықтарын сақтау және қорғау.
б) азаматтардың ... ... ... етуі ... ... ... және ... әр түрлі маңызды мәселелерін шешу.
Осы жоғарыда көрсетілген талаптарға қарсы болуы ... ... ... құқық бұзушылықпен қызмет өкілеттің арасындағы байланыстың болуы.
Жоғарыда көрсетілген белгілердің бірі ... ... ... деп
саналмайды. Лауазымды адам қылмыс жасаған жағдайда қолданбаса онда ол
қылмыстық ... ... ... ... адам ... азаматтардың немесе мекеме органдардың құқықтың пайдасын және
нормаларын бұзу қылмыс құрамы ... деп ... ... ... ... ... ... шағын жасалуы .
б)Істің жасалуы өз міндеттілігіне жатпауы, бірақ жалпы ... ... ... ... ... ... онда елеулі зиян тек материалды шығындарға
емес, сонымен бірге саяси, ... ... және ... ... ... құқықтарымен мүдделері бұзылған болып
есептелінеді. Жалпы формада ... жағы ... ... ... ... ... әрекетсіздік арқылы қылмыс жасау болып есептеледі.
Әрекетсіздік деп – лауазымды адамның мемлекетпен немесе ... ... ... ... орындамауы.
Мысалға: Лауазымды адамның жұмысшыларға тиесілі үй немесе пәтерді бермеуі
бұл әрекетсіздікке жатады. Себебі өзіне берілген ... ... ... ... ... тиесілі құқығын бұзып тұр.
Субъектісі
Мемлекеттік қзымет мүдделеріне қарсы қылмыстардың басқа қылмыстардан
айырмашылығы субъектісінде. Бұның субъектісі – лауазымды ... деп – ... ... кәсіптік, әкімшілік шаруашылық және басқа
жалпы мемлекеттік жұмыста орындауға өкілеттігі бар, міндетті, құқығы бар
белгілі ... ... ... бірлестіктерде уақытша немесе үнемі
қызметте болатын адамды айтамыз.
Кейбір ғалымдар лауазымды адаммен қызметкерлермен шатастырады. Әр ... ... ... ие ... ... ... бір функциясын
атқаратын адам деп – ... ... бұн да ... адам мен
қызметкермен шатастырып отыр.
Ғалымдар осы жайында әртүрлі көзқарастар бар. ... ... ... ... түсінігін жоққа шығарып, қызметкер мен лауазымды адам бір
деп ... Ал ... ... ... ... ... айқын ашық
көрсетіледі.
Лауазымды адам - әкімшілік, ұйымдастыру тағы ... ... ... адам деп ... Бұл ... де ... анықталмаған.
Лауазымды адам – мемлекеттік, мекеме, ... ... ... әкімшілік шаруашылық, ұйымдастыру қызметтің атқаратын деп з.ғ.д.,
Ағыбаев А.У. көрсеткен[7].
Кириченко: ... адам деп – ... ... ... шаруашылық болатын мемлекеттік және ... ... ... яғни ... ... оның ... басқаратын,
сонымен қатар әкімшілік – шаруашылық және ... ... ... ... ... адамдарды адам деп айтқан[8].
Лауазымды адамдар деп: ескі қылмыстық кодексте өкімет ... ... ... ... ... асыратын, сондай-ақ мемлекеттік
немесе қоғамдық кәсіпорында, мекемелерде, ұйымдар ға, ұйымдастыру ... ... ... ... ... қызметпен
шұғылданатын немесе осындай міндеттерді аталған кәсіпорындарға мекемелерге
немесе ұйымдарға арнаулы өкілетті бойынша орындататын адамдарды ... адам деп тану ... ... ... ... ұйымдастыру міндетін атқаратын адамдар;
в) Әкімшілік, шаруашылық шараларды орындалатын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдар болуы тиіс. Бұл адамдар белгілі – бір
лауазымға ие, және ... ... ... ... ... ақысыз жұмыс істейтін адамдар арнаулы өкілеттілігі
бойынша және компетенциада белгілі бір өз ... ... ... болып табылады.
Өкімет өкіліне – белгілі – бір адамның өз қарамағындағы емес ... ... ... ... өз ... байлансты болып, соны адамдар орындауға
тиіс, ал ол орындатуға міндетті.
Мысалға, қатардағы милиционер өз ... ... адам ... ал ... жерде лауазымды адам болып табылады, себебі барлық
адамдарға билігі ... ...... адамға міндетті жүретін, оған бағынатын адамдар.
Егер атқарға міндеттерінде - әкімшілік, ... мен ... ... ... ... тартамыз.
Лауазымды адам деп – үнемі уақытша ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарында Қазақстан
Республикасының әскери күштерінде, басқа ... және ... ... ... әкімшілік шаруашылық міндеттерді орындауға байланысты
қызметпен шұғылданатын адамдар[10]. Қылмыс белгілі бір ... ... ... ... ... ... ол ... қылмысты саралағанда
керек.
Пайдақорлық ниетпен, нәтижелі жасалуы керек, сонда ғана қылмыс қызмет
өкілеттін теріс ... ... ... егер ... ниет ... басқа
баппен саралады.
Жоғарыда көрсетілген лауазымды адам түсінігі ескі ... ... ... ... ... ... ... біле тұра, билікті
немесе қызметті өкілеттілікті асыра пайдалануы.
Субъективтік жағы – ... ... ... өкілетін асыра
пайдаланып қасақана тікелей әрекет.
Здравомыслов – ... ... ... ... қызмет талаптарына,
қасақана саналы түрде, пайдақорлық ниетпен істейді,- деп айтқан1 .
Субъективтік жақ – нақты формада ... ... ... ... ... ... жақ – қылмыстың ... ... ... жақ – ішкі ... ... барлық қылмыстың негізгі белгісі. Кінә - адамның жасайтын
қылмысқа ... ... ол ... ... ... формасында
болады.
Психикалық қатынас - өз көрінісі бойынша адам санасында өтетін ойлау
процесі. Кінәсіне ... ...... қызмет мүддесіне қарсы
қылмыстар қасақана жасалады. Субъективтік жақтың ... ... ... ... және сот ... көп орын ... мәні (мотив) мен
мақсаты (цель).
Мәні (мотив) – ... ... ... ... ... соны ... ... мән әрекеттің ... ... ... ... табылады. Себебі оның қозғалтушы күші адамды
белгілі мақсатпен қылмыс жасауға итермелеуші ... ...... өз ... ... ... ... белгілі
затқа бағытталған, соның көмегімен, азамат өз қажеттілігін қанағаттандыруға
бағытталған ойы.
Мақсат пен мәні субъективтік жақтың іс-әрекеттері өз араларында тығыз
байланысты, бірақ бұл ... ... ... ... және ... мәні адамды қылмыс жасауға итермелейді және қимылға,
қзғалысқа келтіреді. Қылмыс мақсты ... ... ... ... ... ... іс-әрекет тікелей пайда нәтижесіне жету мақсаты.
Мақсат – қылмыс пен бағытталғандығы, не нәтижеге жету ... ал мәні бұл ... ... үшін бқл ... ... ... Көп ... криминалистер мемлекеттік қызметке қарсы
қылмыс аралас кінә деп қарастырады.
Смолицкий: субъектінің ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл негізгі қылмыс салдары лауазымды адамның білген
іс-әрекетінің нәтижесінен болуы керек 1 .
Сахаровтың ойы бойынша кінә ... ... ... ... ... салдарынан және әрекеттің қылмыстық қатынастарында қызмет өкілетін
теріс пайдалану – тікелей ... ... ... ... ... міндетін немесе өз құқықтарын және өзі алып отырған жағдайын
пайдаланып ... ... біле тұра ... ... деп ... ... ... немесе абайсызда болса, онда ол ... ... ... жасалуы.
Бұл лауазымды адамның пайдақорлық ниетті немесе қасақаналықты
көздемей, өз жеке ... ... ... ... ... көрсетіп
істеуі мүмкін. Бұл қылмыс осы зерттелініп отырған баппен ... ... ... мүддесінде мәні - өз пайдасын және
пайдақорлық ниетті ... - ... ... қауіптілік деңгейі төмен және пайдақорлық
қасақаналық ниет жоқ деп көрсеткен3.
«Көкшетау ... соты ... Г. ... Г. ... ... есебінен, маңызды қажеттілікті керек етпейтін жиһаз және тұрмысқа
қажетті бұйымдар алдырған».
Материал ... ... ... Г. ... ... және пайдақорлық
ниетті болмаған, тек жалған қызметтің мүддесін түсінігі бойынша ... мен ... ... қасақана әрекеттің негізгі белгілері. Оның
қылмыс жасалғанда не мақсатта және не пайданы көздегендігін анықтаймыз және
жаза тағайындауда жеңілдететін немесе ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекеттері бағытталған мақсатын
анықтауға неге оқталғандығы, өз әрекетімен қандай қылмыстық көрсеткішке
жеткісі келгенін көрсетеді. Мәні мен ... ... ... сот ... қарсы қылмыс процесін қылмыстың нақты, тікелей қасақаналық жағдайын
субъектілі қылмыс жасауға шешімін анықтайды және ... ... және сот ... мәні мен ... ... ескертуге бағытталған практикалық жұмыс және ... ... ... ... ... ... бір ... маңызы қылмыс мәні.
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану ... ... ... ... ... ... бұл ... қауіпті іс-әрекетті лауазымды адамның
белгілі мәні мен қызмет ... ... ... ... мәні – ең ... ... ... қауіпті жалпы қылмыстың
және оның жасаған адамның қоғамға қауіпті деңгейі. Кінәнің ... ... ... ... ... ... пайдақорлық
ниетпен және тікелей қасақаналықпен жасалуы.
Пайдақорлық ниет мәні ... және сот ... ... ... ... ... да алу ... жету болып есептелінеді.
Пайдақорлық ниет лауазымды адамның мемлекет және басқа да ... ... ... көрсетілген қызмет өкілетін теріс пайдалану мәнінің ... ... ал ... пайда алу болады.
Қылмыстың мақсатын анықтау өте маңызды себебі, қызмет өкілетін теріс
пайдалану басқа мемлекеттік қызмет ... ... ... ... Егер ... Адам ... ... немесе әлсірету
әрекеттері жасалса онда ... ... және ... ... мен ... ... жақтың ең маңызды роль ... ниет – ... әр ... болуы мүмкін, тікелей қасақана немесе
жеке пайда (материалды пайда, кек алу, қызғаныш, қорқыныш және ... ... ... жағдайы ең негізгі болып келеді. Барлық
қылмысты ауырлататын жағдайлары ... Бұл ... өзі ... ... қарсы қылмыстар белгілі субъектімен жасалады.
Ауырлататын жағдай: бұл жауапты мемлекеттік ... ... ... нақ сол ... ... ...... адам жоғарыда субъектісінде
көрсетілген.
2. Тарау Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн асыра пайдаланудың
ауырлататын жағдайлары
Жауапты ... адам ... ... ... белгілі бір меншікке, мүлікке өз
иелігін жүргізіп ... ... ... ... ... бір ... жүретіг кәсіптік
процестерді орындайтын адамдар.
Ұйымдастыру басқару функциясын басқа адамды белгілі бір өкілеттілікке
ие болып өз қарамағындағы адамдарды ... ... ... уақытша немесе арнаулы өкілеттік бойынша өкіметтік өкілі
қызметін жүзеге асырушы не, ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... бақа да ... ... құрамаларында
ұйымдық-өкілдік немесе әкімшілік-шаруашылық қызметтерді орныдаушы адамдарды
лауазымды тұлғалар деп танылады.
Мемлекеттің міндетін және мемлекеттік органның ... ... үшін ... ... ... және өзге ... белгіленетін қызметтерді ... ... сол ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметшілердің
жоғары 1 және 2 лауазым ... ... ... ... ... ... ... атқаратын адамдар1.
Жоғарғы категория Премьер-Министр мемлекеттік хатшы, Президент
әкімшілігінің басшысы, Премьер-Министр орынбасары.
1 категория ... ... ... ... ... ... және
есеп беретін мемлекеттік орган басшылары.
Министрлер, ... ... ... ... ... ... бар ... және республика астанасы әкімдері.
Орталық сайлау комиссия басшылары Президент ... және ... ... ... ... ... және ... өкілдері, Парламент палатасының аппарат басшылары, Президент
әкімшілік құрылым ... ... ... ... ... ... ... категория Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекет –
орган басшы орынбасарлары.
Министрлер ... ... ... ... ... ... орныбасаралары, республикалық және
астаналық маңызы бар қала әкім орынбасарлары, ... ... ... ... ... және ... ... бөлімшелер басшысының орныбасарлары1.
Мәжіліс және Сенат төрағасының көмекшілері ... ... ... ... меңгерушісі, Парламент
палатасы және Өкімет аппаратының құрылым бөлімшелер басшы орынбасарлары
Өкімет ... ... ... ... ... ... ... бағынатын аудан және қала әкімдері, орталық сайлау комиссиясының
мүшелері және хаты төраға ... ... ... өзі ... ... ... ... міндеттерімен талаптарын
дұрыс атқармауы яғни дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіреді. ... ... заң күші бар ... ... ... 1 және 2 ... ... кіреді.
Екінші ауырлататын жағдай осы баптың бірінші немесе ... ... ... ауыр ... әкеп ... ... ... әрекеттерінен мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... ... зиянын келтіруі.
Зардап екіге бөлінеді:
а) Материалды
б) Моральды
Материалды шығын – ... ... ... ... ... ... жатады.
Моральды шығын – азаматтардың заңмен қорғалатын мүдделері мен
құқықтарын бұзу ... ... ... ... – 10 айлық есеп
көрсеткішімен теңестіріледі.
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану мен ... ... ... ... ... ... немесе қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану, яғни ... ... мен ... ... көрінеу асып кететін ... ... ... ... мен заңды мүдделерін не қоғамдық
немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзуға әкеп
соғатын ... ... ... бұл екі қылмыс едәуір қиындықтарға тап байланысты.
Бірақ өкілеттігін асыра ... ... ... ... өте ... күш, ... көрсетілуі мүмкін.
Зорлық (насилия) психикалық және физикалық болуы мүмкін.
Дене зақымын келтірген зорлық – жеңіл және ауыр дене жарақаты, соққы,
қинауы мүмкін ... бас ... ... және т.б. ... ... зорлық – дене жарақатын келтіреміз деп, өлтіреміз ... бұл ... ... ... ... ... ... қарсы қылмыстар болғандықтан объективтік жақтары:
а) іс-әрекеттері құқықтары мен өкілеттігінің шегінен асып кетуі;
б) қоғамға қауіпті салдары, яғни зиян келтіру немесе ... ... ... ... ... ... пайдалану тек әрекет арқылы жасалады.
Типтік нысана бойынша:
а) жоғарғы лауазымды адамның әрекеттерін ... ... ... ... және босатуға ректордың құқығын
деканның өзі атқаруы;
б) басқа ведомстваның компетенциясын иемдену, атқару.
Мысалға: ... ... сот ... ... аудан
әкімінің қолдануы, тінтуге, қамауға;
в) алқалық органның келісімінсіз әрекеттерді пайдалануы.
Мысалға: Врач-экспертер комиссиясының келісімінсіз өзі ... өз ... ... ... ... да нормативтік актілермен
реттелетін құқықтар.
Мысалға: шабуылсыз немесе керексіз жағдайда қару қолдануы;
д) органдарға және лауазымды адамдарға берілмейтін құқықтар.
Мысалға: ... ... ... ... және ... ... деп саналу үшін билікті немесе қызмет өкілеттігін асыра
пайдалану сияқты елеулі зиян келтіруі ... ... ... тек ... ... ... қылмыс істерде өз әрекетімен қоғамдық қатынастарға саналы түрде
зиян келтіретінін білдіреді және ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.
Ауырлататын жағдайы жоғарыда көрсетілген психикалық немесе физикалық
күштеу, қорқыту немесе қару қолданылса.
Суық қару – кортик, книжная, литык, фин ... және т.б. ... – тірі ... ... ... қаруларды айтамыз, оған: мылтық,
тапанша, автомат және т.б. жатады.
Түрме бастығы Б. азамат сотталушы П-дан жаңа ... ... ... ... ... П. сотталушы С-ті каптеркаға кіргізіп ұрып
соққылаған, соның салдарынан сотталушы С. ауыр дене ... ... ... ... шешімімен М. қызмет өкілеттігін асыра пайдаланды деп ҚР ҚК
308 баптың 2 бөліміне соттаған.Азамат ... ... еш ... және ... берілмейтін әрекеттерді жасаған, яғни ұрғызған күш,
зорлық, қинау көрсеткен. Специфика бойынша екі ... ... ... ... белгілі шеңберден шығуы немесе өз компетенциясына жатпайтын іс-
әрекеттерді жасауы.
3.Тарау Билiктi немесе қызмет өкiлеттiгiн ... ... ... ... ... ... оның "әлеуметтік беті" емес. Мысалы тонау,
шабуыл жасап тонау әлбетте ... ... бар ... ... ... бар, ... ... жерден тез қарасын жоғалтуға шамасы келетін
жастарға ... ... ... ... та бұл ... қылмыстық мінез-құлқын,
күші мен шапшаңдығын туғызбайды. Қылмыстық мінез-құлықтың ... адам ... ер ... ... ... білу ... міндетті кең көлемде қойып, тек қылмыстық мінез-құлықтың себебін
ғана ... ... ... оның ... ... таралуын анықтайтын
болсақ, онда адамның сипаттамасын барлық жағынан бірдей қарауымыз ... ... ... ... ... оның ... мақсатында
және тағы басқаларда.
Криминологиялық, есептің шешуі, тұлғаны социологиялық, ... ... ... болжайды, сондықтан олардың әрқайсысы
этика-құқылық қорытындымен сай келуі керек.
Социологиялық аспект тұлғаның санасы мен ... ... ... ... және ... ... ... позиция және
функция көзқарасымен зерттеуді болжап айтады.
Бұл жерде тұлғаны ... ... ... екі ... және ...... айтуға болады. Осы екі
көзқарас ... ... да ... ... ... бар. ... басты мәселе болып тұлғаның объективті әлеуметтік позициясы және
осы позицияға ... ... ... алынады, былай айтқанда тұлғаның
әлеуметтік ... ... ... Ал ... ... кезеңдегі берілген шартқа сай тұлғаның тиісті позициялар
мен рольдің арасында қалыптасқан әлеуметтік сапасы.
Позиция мен роль ... көп ... әр ... ... ортамен
байланыста, қатынаста өзгеріске түскен белгілі бір әлеуметті себепші болған
сана мен әрекеттің тұтастығын ... Осы екі ... ... ... ... ... ... тұлға белсенді адам ретінде қаралса, ал ... оның ... ... ... ... ... тұрады.
Криминологиялық зерттеуде осы екі көзқарастың біріне-бірі сай болғаны
тән. Сонда ғана ... ... емес ... ... ... ... байланыстылығын анықтауға болады.
Тұлғалық сипаттама, әлеуметтік позиция, роль — ... ... ... моральдық норманы есепке алмай зерттеп болсақ, өздігінен қылмыс болып
көрінбейді. Сондықтан да социологиялық ... ... ...... ... толықтыру маңызды.
Адамдардың қатыныс заңдылығын әлеуметті-психологиялық жағынан
зерттегенде ... өзін ... ... шым-шытырығында өзіне қалай
салса, өз өмірін солай тұрғызады"[11]. ... ... ... жеке
бастың мінез-құлық және сана механизмі, олардың өзара қатынасы, әртүрлі
жағдайдағы және қоғамның әр ... ... ...... ... ... ... механизмін
түсінуге себеп болғанымен, бұл мінез-құлық неге заңға қарсы сипат ... бере ... ... да бұл жерде қосымша этика-құқылық зерттеу
қажет.
Әлеуметті-психологиялық аспект жекелеген ... ... ғана ... ... Әлеуметтік қатынастың әртүрлі тәсілі әр
регионда, қалың ... ... ... ... ... ... типіне қайсы бір қылмыстық әрекеттің таралу ... ... ... ... ... бірге қатыстылықтың
әлеуметтік себебінің механизміне толық жауап бере және ... ... көп. ... ол ... ... бірге, әр кезеңде
немесе әр регионда болатын қылмыстылықтың кейбір ... ... ... ... социологиялық көзқарысты ауыстыра алмайды.
Қылмысты неге осы адамдар және неге ... осы ... ... ... ... ... онда ... және әлеуметті-психологиялық
көзқарастар жеке — ... ... ... ... ... ... — қүқылық зерттеу маңызын жоймайды: тек ... ... қана ... оған ...... баға беру ... ... психологиялық жағынан зерттеудің керектігі көпшілікке
танымды, бірақ та ... ... бұл ... ... жоқ, ... ... қылмыстық мінез-құлық себебімен және
онымен күресті ұйымдастыру жайында. ... бұл ... ... ... ... жұмыс істеуімен шешіліп қалар.
Жекелеген мінез-құлықты түсіндіргенде тұлғаның таза психологиялық
ерекшеліктерін ... ... ... ... та қылмыстық мінез-құлықта
олар, алдынды айтып ... ... ... болмайды, олар қылмыскердің
бұзылған моральдық, ... ... ... (фон) ... ... ... және құқылық бұзылу келбетінде (фон) пайда болады.
Жоғарыда айтылғандар қылмыскердің тұлғасын жан-жақты ... ... ... және ... аспектіде бірдей,
бір уақытта зерттеу керек деген шешімге келтіреді. Нақ қылмыстылық мінез-
құлықтың, ... ... ... бір ... тұлғаның этика-
құқылық мазмұнын, оның санасын, ... ... ғана ... ... қылмыстан қылмыстылыққа өту барысында социологиялық
және әлеуметті психологиялық сала жіңішкереді. ... ... ... барлық мөлшерде өзінің маңызын сақтап қалады.
Қылмыстылықты зерттеу зерттеушіден құқылық білімді, тексеріліп отырған
адамның ... ... ... ... ... сонымен қатар
әлеуметтік қатынас механизімінің кейбір аспектілерін білуді талап етеді. ... мен ... ... ... ... ... себебін өздері де түсіндіре алады. Бірақ та әлеуметті құқылық және
криминологиялық нәтижесіз, неге бұл мінез құлық ... ... ... ... ... ... ... түсіну мүмкін емес.
Әрине, бұл субъектісінің психикалық және денелік сапасын қандай да бір
маңызын жоққа шығармайды. С.Остраумов ... ... ... ... және тағы басқалары "қылмыстан болуына, әсер
етуіне кедергі болуы мүмкін, бірақ адамның қылмыскер болуына нақты ... ... ... ... ... ... қалпына әсер
етуі мүмкін.
Криминологиядағы белгіленген сапаларды зерттеу шегі туралы сұрақ және
олардың бағасы бұдан да кең ... ... ... ... ... және ... ... механизміндегі
биологиялық және әлеуметтік арасындағы байланыс қылмыскердің тұлғасының
криминологиялық ... ... ... ... ... бере ... деп
ойлауға әліде ертерек сияқты және әліде біраз зерттеулерді талап етеді.
Тұлғаның құрылымындағы азды-көпті жалпы сипат ... ... ... ... үшін және ... ... түрде әлеуметтік
қатарында топтастыру үшін негіз болу ... ... Сірә ... ... ... ... зор ... типологиялық қасиеттер
мен белгілерді қоғамға қатерлі қылмыс жасағандардан да ... ... ... ... ... ... ортақ нышана болмағандықтан,
қылмыскердің тұлғасының ... ... ... ... емес, деген кейбір
заң әдебиеттерінің түсініктері дұрыс емес деп ойлаймын.
Ортақ түсініктің маңыздылығына деген ... ... ... ... ... қарама-қайшылық білдіріп, қылмыскердің тұлғасының
зерттеу проблемасын жоққа шығарады. Талдап қорыптай, жалпы түсініктерді
бөлмей, ... ... және ... не ... ... ... ... өйткені
кез келген танымның нағыз өзі жалпы мен ерекшенің қорытындысынан ... ... ... ... мен қасиеттері, қылмыстан
жасалу себебінен ғана іздеу керек емес, ең ... оны ... ... ... ... ... ... азаматтармен айырмашылығын
көрсететін ерекшеліктерден және ... не іске ... ... ... ... ... оның тұлғасының туа біткен қасиеті,
ерекшелігі емес. Шындығында ол қылмыскердің ... ... ... оны ... азаматтардан ажырататып, жалпы белгілері мен нышанының
көрсеткіші ... ... Осы ... мен ... ... ... сезімін, ықыласын сипаттайтын ерекшеліктерінің маңызы зор»1.
Адам өмір сүру барысында тәрбие мен ... ... ... арқасында әлеуметтік тұрмыс нормаларын үйренеді және ... ... — жеке адам ... оның осы ... ... — тұлғасы қалыптасады. Ал осы адамның жеке ... ... ... кемшіліктері, өз ортасының кейбір жағымсыз қоғамға
қарсы қылықтары осы жеке адамның тұлғасының, мінез-құлқының кейбір ... ... ... ... ... әкеліп соқтыруы
әбден мүмкін. "Ал егер де осы адамның санасының, ... ... ... нормаларға бағындырса, ол өз бойындағы инстинктер мен
рефлекстерге ... ... ... ... қайратты бақылау бұзылғанда осы
инстинктермен рефлекстер адамға үстемдік жасап кетуі ... ... да ... ... ... ниеттері бар адамдар да қоғамға қарсы
мінез — құлық шақыруы ... ... ... ... барлық адамдардың тұлғасы секілді,
өнегелі — ... ... ... бір жүйесінен тұрады
(көзқарас, ұмтылу, сенім, мақсат, ... ... жене ... тұлғасының өнегелі — психологиялық ... ... ... мен ... диалектикалық бірлестігінен
тұрады және осы бір бірлестік ... ... ... ... ... да бір ғылыми мектепке жатпасын,
қылмыскердің тұлғасына байланысты ... ... ... өтіп ... ... ... теоретикалық қорытындысында, оның себебінде, сонымен
қатар осы керініспен күрес жүргізуді жан-жақты қарастырып, негізінде ... ... алу ... ... ... бүтіндей алғанда, қылмыстық — құқықтық тыйымды бұзатын белгілі
бір әрекеттермен және осы әрекеттерді істейтін ... ... ... ... ... бағасы тек түрлерімен,
тесілдерімен, қылмыстық қастандық жасаудың ... ... ғана ... ... ... ... субъектінің тұлғалық сипаттамасымен де
анықталады. Қылмыс жасаушылардың жеке басаның мәліметтерін талдап ... жеке ... ... (типтеу), қылмыстылықтың динамикасын, оның басқа
әлеуметтік көріністер мен процестерге септігін тигізу көмегін ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысына дейін, еш ... ... ... ... ... сияқты, қылмыстық мінез-құлыққа деген
көзқарас үстемдік етіп келеді. Қылмыстылықпен ... тек ... ... ... ғана ... ... ... детерминизм идеясының таралуымен және криминологияның
пайда болуымен әртүрлі зерттеушілердің түсініктері бойынша қылмыстық мінез-
қылықты туғызатын ... ... ... ... кебейе бастады.
Нәтижесінде қаралып отырған қоғамға қарсы көріністі ескерту мақсатында
ортаның жүйесін коррекциялаудың бірден-бір кажет ... ... ... бірақта тұлғаға ықтиярсыз әсер етудің бұрынғы концептуалдық
негізі белгілі бір шамада босап қалды.
Ғылыми — ... ... ... жасаушылардын жеке басының
мәліметтерін қайта ойластырып, осындай жеке басқа қолдануға керекті ... ... ... жаңа жол табу ... ... ... ... фактормен қайтпас детеминделген көрініс
секілді, басқа да көзқарастар туа ... ... ... оның пайда болуы
себебіндегі субъективтік фактордың орны дұрыс ... ... ... ... ... ... даму процесіндегі жене қылмыскердің
тұлғалық сипаттамасының жетіліп қалыптасуындағы әлеуметтік ортаның орнын
жоққа шығаратын ... ... туа ... та ... ... қылмыскердің тұлғалық сипаттамысын,
қылмыстылықтың детерминациясын ... және ... ... ... ... Қанша дегенмен қылмыстық — әлеуметтік ... оны ... ... әлеуметтік детерменизнің соның ішінде
қоғамдағы барлық ... мен ... ... ... ... ... көрінетін ... ... ... ... ескеру керек"1. Әрине тұлғаны тек қана
әлеуметтік орта қалыптастырады және ол оның ... ... ... да ... ... ... табылады. "Бірақ сонда да тұлға тек
қоғамдық қатынастың объектісі ғана емес, ... ... ... ерік және
сана жағдайларының өзгеруіне ... ... ... ... алатын,
әрекетті ақылына, өз дегеніне көндіре алатын субъект"2.
Әлеуметтік ортаның өзі адаммен қалыптасады. ... ... ... жоқ
өзгерістерге қарсы тұрып, қажетті жағдайларды өзіне ыңғайлап ала алады және
де ... ... ... әр ... әр ... ... ... осы
әрекеттің нәтижесінде көрініп тұрады.
Бір көріністі барлық адаммен бірдей ... ... ... әр жеке ... ... және тағы ... да қасиеттерінің арқасында әрқалай
түсінеді. Тұлғаның және ... ... ... ... ... тұлғалық
сипаттама туғызуы әбден мүмкін, олар болашақтағы процестер мен ... ... ... ... қабілетті адамның мінез-құлқы секілді
мінез-құлықтағы сананың фактісін және оның ... ... ... ... атты ... схема жатпайды"1.
Шындығында сана-сезім мақсаты айқын түсіну және ... ... ... шешім қабылдау, жағдайды бағалап дұрыс түсінуде маңызды реттеуші
роль атқарады. Әлеуметтік шарттардың "жалпылама" әсер ету механизмі ... ... әсер ... тығыз байланыста болады, мұндай байланыстар тұлға
және ортаның жаңа күйлерін туғызуы әбден ықтимал". Криминология ... ... тек қана жеке ... ... ... мен емес, ол
түгілі себепті тізбекпен емес, ... ... бір ... пен ... оның барлық элементтерін, өзіндік баланыстармен ... ... ... болатынын ескере ала отырып, осы күрделі
қарым-қатынасты "жүйелік ... деп ... ... Және ... бұл ... аса
маңызды роль атқарады. Тұлғаның сипаттамасы әрқашанда айқын. Қандай да ... ... ... ... себепші болу үшін, олар ... ... ... ... ... (субъектісімен) бағаланып,
оларды нақ осы қарсы ... ... ... ... септігін тигізуі
керек. Дәл осындай жағдайлар, қылмыстық құқықты бұзбайтын, басқа тұлғамен
өзара кездескенде, қарама-қарсы нәтиже алып ... және тек ... ... ... ... ... бас тарту, көп жағдайда қылмыстық мақсат пен
әрекет жасайтындарға қарсы ... ... ... ... зерттеуге ат-үсті қарайтын криминологиядағы
тұрпайы-әлеуметтік көз-қарастың философиялық негізі болып және осы ... ... ... ... ... теориясының әртүрлі
варианттарының негізі болып бір мағыналы ... ... ... Тек ішкі ... сыртқы жағдайлармен ғана пайда
болатын мінез-құлықтың немқұрайлы (формальдық) мүмкіндіктері, ... үшін ... және ... ... іске асуы ... ... ... өзінде адамдағы жағымсыздық қасиетерінің бар
екендігі, олардың қылмыстық мінез-құлықта қолданылатынын ... ... да бір ... ... ... ... бола ... Бұл қасиеттер
әрқалай көрінуі немесе тіптен көрінбеуі мүмкін.
Тұлғаны зерттеу тек жеке ... ... ... да ғана ... ... ... түгел қылмыстылықты зерттегенде
мыңызы зор. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... жүйесіне кірген, тұлғаның әлеуметтік типтерін зертеуге жатады.
Қылмыстылықпен күресті тиімді, нәтижелі ұйымдастыру үшін ... ... ... бар ... өз ара ... ... ... нақты әлеуметтік ортадағы ыңғайлы тұлғаның әртүрлі типтерінің
таралу дәрежесін айқын көре білу ... ... ... ... негізі болып табылатын тұлғалық
қасиет, ... ... ... ... ортаның кейбір
жағдайларына қарауға болатын өзіндік бір "терезесі" болып табылады.
Біріншіден, тұлға бұрынғы, ендігі ... ... ... мен
маңызы толық күйінде табылмаған, көңіл қойылмаған, өйткені қылмыстық әрекет
кезінде ... ... ... ... көрсетеді.
Екіншіден, тұлғаны зерттеу оның өзгермелі ... ... ... ... ... ... неше бір ... анықтауға тигізер көмегі зор.
Қылмысқа қарсы ғылыми негізделген жүйе, бір-біріне ... ... ... ... әлеуметтік ортаның дұрыс өзгеруі және
ортамен тұлғаның, сол сияқты ... ... ... ... тұлғасының дұрыс өзгеруі.
Қылмыстық мінез-қылықтың түп тамырында ... ... ... ... құқық бұзушыларға шара қолдануда дұрыс көңіл
қойғанды талап етеді және кейбір жағдайларда қылмыстылықты ... ... ... өмір ... ... жөндеп қою ғана жеткіліксіз екендігін ескеріп
отыру көректігін білдіреді. Сол секілді оның мұқтаждығын, ... ... да ... ... ... ... қамтамасыз ететін жағдайлар
қажет. Ортаның қолайсыз әсер ететін кейбір факторлары әр уақытта іске ... және аз ... ... жоқ ... ... мен ғана ... келтіріліп
немесе жөнделмейді. Басқа да жолдар мүмкіндігі зор: қолайсыз ... ... ... ... ... ... дүрыс әсер ету, оған дұрыс
та қолайлы тәсілдермен проблемалық және шатақ жайыттарды шешуге ... ... ... ... ... құқық ғылымының ең алдымен жеке ... ... ... ... ... ол қылмыскердің тұлғасын,
қылмыстық жауаптылықты және ... ... және оның ... ... үшін оны жекелеу мүмкіндіктерін анықтайтын ... ... ... бар ... ... және физикалық
ерекшеліктерінің бірлігінде қарастырады.
Сонымен қылмыскердің ... ... ... ... мен
социологияның осындай ұғымдармен ... ... ... ... методологиялық негіздерінен шыға тұрса да олармен келмейді, бір
жерлерде кең көлемде көрінсе (себебі, ол жеке ... ... әрі ... ... ... ал бір жерлерде өзіндік бір шамада ғана
көрінеді (заңдық маңызы бар шарттармен ғана шектеліп ... ... ... ... мінез-құлықты болжаудың жаңа
мүмкіндіктерін ашады. Егерде оның даму процесіндегі шешуші рольді тек қана
әлеуметтік жағдайдың тікелей әсер ... ... ... ... ... жай ... ... өйткені бұл жағдайға ұшыраған тұлғаның
ерекшеліктерін санамаса, осы бір ... ... ... ... ... ... ... Тұлғаның маңызы жүйедегі, жалпылама звено болып ... орны ... ... ... ... шарт — қылмыстық мінез-құлық. Ол
кезде болжаудың ... ... ... тек болашақ қана емес, сонымен
қатар осы шақтағы әлеуметтік ... ... ... Олар не құрлым қолайсыз
болса, соғұрлым болашақтағы ... ... ... бір ... ... оған жағымсыз түрде қатты әсер етуі ... ... ... ... белгісінің қандай да бір көрінісі ретінде
қарайтын болсақ, онда оның ... ... бір ... ... бұрынғы
жасаған әрекеттерінің жүйесіне негіздеуге болады.
Ақырында, әлеуметтік ... ... ... ... ... қылмыстық мінез-құлық туғызатынын біле отырып, тек осы
қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... қатар
әлеуметтік отрада, бұхара қауымда азды-кепті таралғандығын алдын-ала көруге
болады. Болжау — қылмысты жалпы және ... ... ... қосатын
қылмысқа қарсы күресті алдын ала жоспарлауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз
жағдайдағы адамдар санына және заңды түрде болып кеткен қылмыстық бағыттың
және ... ... ... ... ... ... ... арқа
сүйеу керек.
Қылмысқа шара қолдану, тек осы ... ... ... ... ... ғана ... және ... бола алады.
Ал ол үшін біріншіден, "қылмыскердің тұлғасы" деген түсінікке ... ... ... ... ... ... білу керек:
екіншіден, осындай анықтаманы тап басып тауып ... ... ... ... ... ... тұлғалық жағымсыз
қасиеттерді жөндеу немесе басқа да ... ... ... ... ... қажет,
сонымен қатар объективтік және субъективтік факторлардың әрекетте
істерін дұрыс ұйымдастыра білу керек.
4.Тарау Билікті немесе қызмет өкілеттілікті асыра пайдалану құрлымының
криминалогиялық ... ... ... ... ... ол ... адамдарға ғана
төн, әлеуметтік өмір жолында сол адамдардын әлеуметтік ортасына, қарым-
қатынасына байланысты, ... және тағы ... ... ... ... ... болатын шарт. Сондықтан да
қылмыскер, басқа адамдар сияқты, жеке адам ... ... ... ... ... да ... бірге әлеуметтік ортада болғандықтан, сол
адамдармен байланыстыратын ... ... ... ... ... да ... ... жағымсыз сипатталғынымен, ол барлық уақытта жеке
адам болып қала береді. ... да ... ... ... ... ... ... ұғымына сүйенуіміз өте
қажет.
«Тұлға» деген сөздің ... ... ... тіршілік иесі
екенін анықтайтын, өзіндік қасиеті мен ... ... ... ... оның жеке және ... көрсету әдеттелген.
Тұлға - ерекше, күрделі және көп қырлы түсінік, сондықтан да ... ... ... да, бүл ... ... ... алмаған
болар еді.
«Адамның әлеуметтік тұрмысының көп түрлігімен анықталатын ... әр ... және ... ... ... ... ... міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... қасиеті
мәнінің атқаратын қызметінің маңызы үлкен.
Тұлға алдымен тарихта, содан соң қоғамға ... ... ... қарым-
қатынастардың тұтас бір жүйесінен қалыптасқан, әләлеуметтік- экономикалық
қарым-қатынастармен анықталады және өсіп өркендеп отырады. Сол ... ... - ... ... ... бір ... ... алмаймыз. Ол
түгел бір әлеуметтік - экономикалық жүйедегі, ... ... ... ... ... ... қасиеттердің өзі бір-бірімен бөлініп
түрады. Айталық, жиырмасыншы жылғы және қазіргі ... ... ... ... ... - ... түпкілікті өзгеруіне
байланысты, айтарлықтай нақты өзгерістер бар.
Тұлға өзін ... ... ... және ... ... ... қалыптасады. К.Маркс «Жеке адамның өркендеуі тікелей немесе
жанама қарым-қатынастағы, басқа адамдардың ... ... ... ... ... ... адам өзін және жан байлығын қарым-қатынастар
процесінде көрсетіп, өзін тұлға ретінде ... ... - жеке ... басқа адамдармен байланысының байлығы, оның орны
қоғаммен адамдардың өмірінде.
Тұлғаның ... ... - бұл жеке ... ... өмір тәрбиесін
ұғыну процесі.
Тұлғаның бойындағы жалпы әлеуметтік қасиеті ... ... ... оның көп ... ... толықтыра алмайды. Диалектикалы -
материалистік түсінікте, ... ... - ... ... мен ... күрделі бір процесінің нәтижесінде адамда пайда ... ... бір жеке ... тән ... мұқтаждык, белгімен ерекшелік
секілді білгілі қасиеттермен ерекшеліктерді өмірде алып жүретін адам ... ... ... және ... ... ... ... тығыз байланыста болады. Тұлғаның адамнан, оның психологиялық ... ... ... ... ... мүмкін емес. Оның өмір жолында
кездесетін және өзін қоршаған ортадан алатын білімі, сауаты және ... ... оның ... ... және оның ... ... оның қалыптасуы үшін, өмердің барлық объективті байланыстары мен
қарым-қатынастары бөлінбес бір ... ... ... емес. Тұлғаның ішкі
құрылымына ... ... ... ... ... ... кейбір қағамдық қатынастар - (мысалы, жалған
достастық) ішкі құрылым болса, ал енді ... ... ... ... ішкі ... ... міндетпен жауапкершілік сезімнен тұрса, ал
енді біреудікі қағамдық ... ... ... ... ... ... ... міндетімен жауапкершілік ссзімі бірдей екі адам таба
алмаймыз»[13].
Субъективтік ... жеке ... мен ... және ... тұлғаны ерекшелендіріп оған қайталанбас мінез, сипат береді. Адамда
кездейсоқ және жеке өзіне ғана тән белгілері аз ... Адам ... ... сүйкімді және сүйкімсіз жақтары болып келеді.
Адамнан нақты мінез құлқындағы объективтік және ... ... ... ... ... сол ... ... ажырамас болып
келеді. Адамнан көптеген ереісшеліктері мен ... және ... ... да біреудін, тұлғаның әлеуметтік, психологиялық ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз, сенімсіз көрініп тұрады.
Әрине, өр ғылым түлғаны өзінше зерттейді. «Мысалы психологияда
негізгі ... ... ... ... социологияда - адам
«қоғамдағы өндірістік күштердің бір элементі» сияқты, ал құқықта адам тек
қана ... бір ... және ... ... ... ... ... -
психологиялық ерекшеліктермен қамтамасыз етілген субъекті ретінде
көрінеді»[14].
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... да болса,
тұлғаның түсінігі сонша болуы керек деген сөз емес, тұлға ... ... ... ... ... көрсететін және диалектикалық
бірлікпен сипатталатын - ... ... ... да ... ... түсінігі сияқты бір мағынада ғана қолдануы керек. Олай болмаған
жағдайда бұл түсініктің өзіндік ... ... ... болып
кетуі әбден ықтимал.
Осы айтылғандардың берін қорытындылай келе тұлғаға мынадай анықтама
беруге болады деп ... ... - ... ... ... және оны қоршаған
ортаның әсер етуі салдарында күрделі жолмен қалыптасатын әлеуметтік бейне».
Оның кұрылымындағы ... ... ... ... және соның ішінде
тұлғаның мағынасына және осы ... ... ... ... ... ерекше бір белгісі, қылмыс жасаған адамдарды
зерттеу объектісі ретінде белінудің ... ... ... ... заң бойынша қылмыстық тыйымды жалпы бұзатын ... ... ... ... Заң ... ... жағынан баска үлкен
маңызы бар болып есептелетін - субъект (ол белгілі бір ... ... ... жауапқа қабілетті болуы керек), сонымен қатар ... ... ... ... керек). Сондықтан да қылмыстық заңмен тыйым салынған
барлық мінез-құлықтың ішінен, криминолог ... ... ... және
кінәсіз жасалған мінез-құлықты алып тастайды. Сол себепті қылмыстық ... адам ... кем ... онда ол жауапқа қабілетсіз болып
табылады, оны қылмыскер деуте болмайды және ол ... ... ... Егер де осы ... ... ... ... ол
қылмыскер болса, онда ол өзінің әрекетіне есеп беріп, басқара алуы ... ... ... ... - ... ... заң үшін ... екенін айта кеткен жөн, ол тұқым қуалаушы ма, әлде өмірге келген,
пайда болған ауру ма, ол үшін бәрі ... ... ... айырмашылығы жауапкершілік туралы
сұрақты шешпейді, олар өзінің істеген ісіне, әрекетіне есеп бере ... ... ... ... ... ... неге ... - жауапты мінез
- құлықты жасайды? - деген сұраққа жауап іздейді. Әрине, осындай сұрақ қою,
қылмыскердің психологиялық ... ... ... ... ... анда-санда керектігін жоққа шығармайды.
Криминология - әлеуметтік нормадан теріс ауытқушы барлық мінез-құлықты
зерттейтін ғылым емес, ол тек ... ... ... ... ... ауытқулар формасын зерттеуді, криминологтар, олардың
қылмыстық мінез-құлыққа ... ... және ... да өз ... ... ... алдын алатын шаралар жүйесін
нәтижелі ұйымдастыратын кездерде ғана ... ... Сол ... ... ... криминологтар көңіл қоятын объекті болып ... ... ... ... ... әрекет немесе ерекетсіздік
жасаған ... ... мен бір ... ... дәл ... ... бірақ өздердін заң жүзінде ұстайтын, тіптен қылмысқа ... ... ... топтар табылады.
Осындай жалпы түсінікте кейбір жеке мәселелер әр криминологпен әрқалай
түсіндірледі. Біріншіден кейбір криминологтар көңіл бөлу ... ... ... ... жеке бас ... ... ал ... назарын
қылмыскерлердің статискалық тобына аударады.
Екіншіден, бір авторлар тобы зерттеу объектісі ретінде қылмыс жасаған
субъектінің өзіндік ... ... ... ал басқалары
қылмыскерлердің ортамен әрекеттесу процесінің ерекшеліктерін қарайды.
Бірінші проблема екіншісімен ... ... және ... ... шығады:
криминологияда қылмыс әлеуметтік болмыс ретінде немесе жекелеген ... ... ... ... бола ала ... әлеуметтік болмыс ретінде қылмыстың жай жинағына симайды
деген ойды жүйелі ұстауғна симайды деген ойды ... үөа ... ... қылмысты түсіндіруге және оның пайда болу себебін түсіндіру
үшін тек ... бір ... ... ... ... ал ... ... адамдарды зерттеудің пайдасы шамалыға әкеп соқтырды. Әдебиетте
жазылған: «жеке қылмыскерді зерттеу мысалы ... ... үшін ... ... ... ... - ... Юрист үшін бұл
зерттеу методы бағынышты ... ... ... ... олар себепті анықтап,
сол ... ... ... жолын қарастырады»[16].
Басқа көзқарас А.А.Герцензонмен толығырақ анықтама ... Бұл ... ... ... ... екі басты аспекті болып шығарған. Соның
бірі – «қылмыс жасауға өкеліп ... ... ... ... ... ... ... қолдану, сонымен оған заң түрінде
қаралған шараларды қолдану ... осы ... ... ... қайта
тәрбиелеу[17] секілді жекелеген социологиялық ... ... ... ... ... себебін әлеуметтік құбылыспен зерттеп
қана қоймай, сонымен қатар әлеуметті - жекелеген құбылыс секілді ... ... ... ... айтқандай қылмыскердің
тұлғасын зерттеудегі екінші аспект «көптеген қылмыскерлер анықталатын басты
әлеуметтік белгілерді анықтау және ... ... жеке ... ... жинақ ретінде, анықталатын олармен әлеуметтік ... іске ... Бұл ... мәселе жекешені әлеуметтілікке қосу жолында,
жекеден жалпының элементін табу және ... ... ... ... ... ... келіспеуге ... ... ... ... жеке ... тән абстракт емес. Өзінің шындығында ол барлық
қоғамдық қатынастардың жинағы»[19].
Қылмыстылықты әлеуметтік құбылыс ретінде қорытындылағанда, міндетті
түрде ... осы ... ... ... бөле ... ... ... және заңдылықтың диалектикасың ескерген
Әдебиетте атап өткендей, тұлғаны әлеуметтік типтеу оны ... ... ... ... ... ... тану болып табылады.
Әлеуметтік ортаның белгілі бір жағдайын, тұлғаның ... ... ... қалыптастырады. Тұлғаның әлеуметті типтік проблемасы -
бұл да жекені әлеуметтілікке жалғастыру ... бола тұра ... ... әрекет жасаған адамдардың ортасында көптеп таралған небір
жағымсыз қасиеттердің жай ғана жинағы емес[20].
Тұлғаның әлеуметтік типі белгілі бір қызметте ... және ... ... ... ... сапалы, анықталған белгілер жүйесімен
сипатталады. Осы ... ... ... ... ... тек қана ... ... адамдардың статистикалық жинағы емес сонымен
қатар жеке адамдар да болып табылады.
Криминология қылмыскердің тұлғасын көпше дәрежеде қалай зерттесе ... ... ... ... криминология қылмыскердің жекелеген сипаттамасын не болмаса
олардың ортамен әрекеттестігін зертейді ме? - деген екінші сұраққа жауап
беруге ... Бұл ... ... ... ... ал ... ғылыми
және практикалық мүддені көрсетеді.
Адамды зерттеп қарағанда бүтіндей алған дүрыс. «Өзара ... ... ... сыртқы жағдай немесе орта және психикалық мүмкіндік немесе
субъектінің күші бірімен бірі ... ... ... ... өзі және ... мақсатын, себебін шешетін жағдайы өзара
байланыста немесе келісімде ... - деп ... ... ... ... ... те ... тұлғаның түсінігі «Тұлға бөлшектерден
тұрмайды, полипнияк емес»- деген мағына береді.[22]
Қылмыстықты бүтіндей алғанда әлеуметке орта және ... ... ... және ... ... қарауға болса ал жалпы деңгейде
әлеуметтік орта ... мен ... ... ... қатынасы ретінде алуымыз
керек. Мынадай сұрақ кәдімгідей ой ... ... тип ... ... қалай ғана басқа тұлғалық типтермен, былай айтқанда,
қылмыс жасамайтындармен тағы басқа ... ... бола ... ... ... криминологиялық зерттеудің объектісі болып қылмыс
жасаған жеке адам: қылмыскердің белгілі бір әлеуметтік тұлғасы: неше ... ... және тағы ... ... мен ... тұлғаны зерттеуде екі
көзқарас, түсініктің өзара қатынасы әлі де дұрыс шешілмеген сұрақ ... ... ... (көңіл бөлер ортада нақтылы жеке бастың
қасиеті тұрғанда) және ... (бұл ... ... осы жеке ... ... ... ... аударылуы)»[23]. Мұндай көзқарастардың
өзара байланысты кәдімгідей көрініп тұрса да оны іске асыру жолында, сол
сияқты ... ... ... ... жататын жолда көптеген
ауыртпашылықтар туады.
Осы көзқарастардың біреуіне байланысты назарды тұлғаның әлеуметтік
ортамен ... ... ... ... ... ... осындай өзара қарым-қатынастың адам баласының ... ... ... қандай маңызды роль ... ... - ... «Ол ... ... ... түпкілікті айырмашылығы
жайлы түсінікті теріске шығарады және назарды әлеуметтік бейімделуге,
әлеуметтік рольге және тағы ... ... ... көзқарас механистикалық бір ... ... ... ... ... орай, қылмыс жасаған адамның сипатын анықтауға
дұрыс көңіл бөлінбеген, ... ... ... ... маңыздырақ
есептеп зерттеушілермен бұл мәселе оңайлатып жіберілген. Бұл ... ... еске ... қалған: адамдардың әлеуметтік позициясының тек
қана әлеуметтік ортамен емес сонымен қатар тұлғаның өткен даму ... ... ана ... мына ... ... дайындығы қандай, олардың
қайсысын өзіне ыңғайлы деп санайды дегендей.
Басқа қөзқарастың шеңберінде басты назар қылмысқердің өзін ... ... ... және тағы ... ... ... бөлінген.
Бұл жерде соңғы қорытынды мәселе болып әлеуметтік байланыстың, қарым-
қатынастың субъектісі ретінде, ... ... адам ... Осы ... ... ... ... де бірдей жағдайда қылмыс
жасамайтындардың нақтылы айырмашылығы жайлы тезис қалыптасады.
«Қылмыскердің тұлға ретінде ... ... ... бар» деген
Н.С.Лейкина.[26] Ал А.Б.Сахаров былай деген «Осындай тұлғаны ... ... ... барлық мүмкіншілік бар. Онсыз қылмыскердің
тұлғасы ... ілім еш ... ... еді»[27] .
Дәл осы екінші көзқарас қылмыс жасаған адамдардың сипаттамасына көбірек
назар аударуды күшейтті, осындай адамдардың ықыласы, ... ... және ... санасы жайлы мағлұматтар алуға себеп болда.Соның
өзінде кейбір жеңілдетулерсіз болмады. Тұлғаның ... бір ... ... ... ... ... қараса, екінші жағынан
қылмыстық мінез-қылықтың ерекшеліктерін қараған жұмыстар ... ... ... зерттеулер көптеген сәттерде қылмыскермен қылмыскер
еместердің сипаттамасына сай статистикалық ... ... ... отырды,
ол осы сипаттамалардан криминологиялық бағасы біраз ... ... ... болатын және болмайтын туралы жалпы түсінікте ... ... және ... әсер ... мәліметтердің шешімдері
көбіне көп дерексіз сипат алып жүрді, және де ... тек ... ... ауытқу фактысы ғана түсіндіріліп жүрді, еш ... ... ... ... және ... ... жоспарда адамның қоғам мүшесіне айналу процесі, оның
әлеуметтік ортамен араласу механизмі қандай маңызды болса, ... ... ... ... ... ... ішінде қылмыс жасаған
адамдардың маңызы да ... ... ... ... осы қарым-
қатынас күшінің қасиетін анықтап алу керек, Ал бұл ... ... ... ... өзгерсе де, өзіне соңғы түсінікті таба
алмайды»[28].
Қандай да ... ... ... ... моделі мұндай
анықтамасы кәдімгі шарттардағы кәдімгі құбылысты түсіндіре ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адамның сипаттамасын
тек жеке өзін зерттеп қоймай, оны ... ... ... ... ... әлеуметтік ортада өзара байланыста зерттеген жөн.
Сонымен криминологиялық зерттеудің объектісі болып ... ... бір ... қылмыскердің белгілі бір типтері, олардың статистикалық
жинағы сонымен қатар жеке қылмыскерлердің, атап айтқан әлеуметтік типтердің
әлеуметтік ... ... ... және қылмыстық тутызатын қарам-
қатынастары.
Қылмыс жасаған адамды криминологиялық зерттеу ... және ... ... ... комплекстік проблемасына толық зерттеу бола
алмайды.
«Қылмыскердің тұлғасы» деген криминологиялық түсінік адам және тұлға
деген ... ... ... ... ... түсінікті оның өмірінің жан-жақты, бір тұтас әлеуметтік,
биологиялық, рухани - ... ... ... ... ... ... ... ең дұрыс сипаттамасы, мұнда биологиялық сапасы мен беглілері емес
спецификалық қағамдық сапасы мен белгілері көрсетіледі. Тұлғалық ... ... ... ... адамдарға, коғамға катынасы, әлеуметтік қатынастағы
оның орны мен рольі»[29].
Адам ... ... ... тұлға болып қалыптасады.
Көптеген криминологтар «қылмыстың тұлғасы» деген ... ... ... ... ... ... ... оның қылмыс жасауына
қандай себептердің ықпал еткеніне, олда қоғамның бір ... ... ... ... ол үшін ... ... ... туғанына көңіл белтен
жоқ. «Қылмыскердің тұлғасына туа ... ... ... ... ол қоғамға қарсы мінез-құлықтағы пайда болатын әлеуметтік себепті
белгілер[30]. «Қылмыскер» және «Қылмыскердің тұлғасы» ... ... және ... ... ... ... теңестіруге болмайды.
Бірақ та қылмыскердің тұлғасына криминологиялық зерттеудің ережесі
секілді ... ... ... ... көп ... көптеген қасиеттермен
және сапалармен сипатталады. Бұдан осы ... ... мен ... ғылымға маңызы бар ма деген сұрақ туады және «адам тұлғасы»
мен «қылмыскердің ... ... ... ... бірімен бірі қатынаста,
байланыста болады.
Қай авторлар «қылмыскердің тұлғасынан» толық анықтама құрастырса, ал
енді біреулері жай ... ... ... ... ... бүл ... үш көзқарасты бөліп шығаруға болады.
Біріншісі, - қылмыскердің тұлғасы ... бұл ... ... заң ... ... ... қоғамға қарсы әрекет жасаған адамның
тұлғасы» деп жай ғана анықтай салған. Онымен бұл ... ... ... ... қолдануға келеді.
Өйткені ... адам ... өмір ... ... ... сонымен қатар барлық қылмыс жасағандар да. Ал әр тұлғаның өзінше
бөлек бірде-бір ... ... ол ... нәрселер.
Біреулері қоғамдық процеске белсене қатысса, екіншілері оған ... ал ... ... қарайды.
Қылмыскердің тұлғасының мазмұнын ашып, талдағанда екінші көзқарасты
қолдайтындар оның зерттеуге ... ... ... ... тұлғасы - адамның әлеуметтік маңызын, негізін көрсететін,
оның өркендеу ... ... және ... ... ... ... да бір шамада ... ... ... ... ... ... қатынастарын, оның өнегелі және
рухани дүниесін ... ... ... ... ... ... ең терең де кең түсінік»[31].
Бұл жерде қылмыстың мінез-құлқын көрсететін және оның ... ... ... ... ... ... ... тұлғасын қылмыстық-құқылық аспектіге қарай
отырып былай деген «Қылмыскердің тұлғасы - қылмыстық құқылық ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік белгілерінің
жиынтығы»[32].
Сонымен «қылмыскердің тұлғасына» байланысты қарап отырған көзқарасымыз
бір жағынан ... ... ... ... ал ... жағынан
немқұрайлы, өйткені осы сипаттамалардың мазмұн сапасына жауап бермейді және
олардың заң ... ... ... не ... не ... ... ... тұлғасынан сапалы айырмашылық тезисіне
негізделген, «қылмыскердің тұлғасы» деген түсінік бұл ... ... бір ... ... ... бұл тұлғаның уақытша әлеуметтік типі, сондықтын да ол
жасалғандығы, қалыптасқандығы үшін ... ... ... ... ... зиян ... немесе келтіруі мүмкін»[33].
Бұл типтің спецификасы «ондағы қағамға қауіпті белгісінің ... ... ... бүліну ерекшеліктерімен ғана көріне қоймайды,
сонымен ... оны ... ... ... көзқараспен, қалай
түсінетіндігінен тұратын оның мінез-құлқымен ... ... ... тұрады»[34].
«Қылмыскердің тұлғасы» деген ... ... ... криминологиялық сипаттамасы қандай да бір ... ... ... оның әлеуметтік өмірде барлығын, осы ... ... және ... ... ... ... жанама
байланыстылығымен қылмыс жасаушы жеңілдететін. не себегтші болатын, не
болмаса қылмыстың болу ... ... ... ... белгілер
сипаттамасын көрсетеді»[35].
Осы негізде қылмыскердің тұлғасының криминологиялық ... ... ... болатын:
1. Әлеуметтік- демографиялық және қылмыстық- құқылық белгілері.
2.Қоғамдық өмердің әртүрлі ... ... ... ... ... Психологиялық ерекшеліктері.
П.С. Дагель, К.К.Платонов ұсынған ... ... ... ... ... ... П.С.Дагельдің ойы бойынша
«қылмыскердің тұлғасының күрылымы ... ... ... ... сай
болуы керек сонымен ... ... ... ... секілді
ерекшеәлеуметтіксапасын көрсетуі керек»[37].
Осындан қылмыскердің түлэгаеының келесі сфераларын сипаттайтын төрт
қүрылым шығады:
1. Оның ... ... ... ... өр ... ... өлеуметке қарсы
байланыстары.
3. Тұлғаның өнегелі-психологиялық және психологиялық жақтары.
4. Оның ... ... ... бұл ... ... тұлғасы емес адам бүтіндей алынып
отыр. ... ... ... ... қасиеттері құрылым шегінде
болғасын онда ол ... ... ... ... ... ... қасиеттері, соның ішінде денелік құрылыстың ерекшеліктері
Ю.М.Антонян ұсынған тұлғаның құрылымында айтылады. Бұл автор басқа ... ... ... тегі, жанұялық және қызметтегі жағдайы, ұлттық және
кәсіпшілік тиістілігі, ... ... ... ... ... мәдени-білім мөлшері, сауаттылығы, қолынан
не келетіндігі. 3.Өнегелі сапасы, көзқарасы, ұмтылуы, мұқтаждылығы, әдеті,
икемділігі,психикалық қасиеті, жағдайы және тағы басқалары.4. ... ... ... ... ... Әрі ... ... зерттеудің ережесі болып адамның әлеуметтікжәне туа
біткен ... ... ... ... ... ... ету
керек деп ойлайды[38].
Әрине қылмыстық мінез-құлық адамның психологиялық ... іске ... ... ... тәртіп орнатуға ең негізгі роль ... және ... ... ... ... ... отырған бабымыз
осы басқару органның аппараты болып кіреді.
Лауазымды қызметкер – мемлекеттік ... ... ... деп ... қызмет. Сондықтан мемлекеттік лауазымды Адам – бірінші ... адал ... ... қызмет етуі керек, басқа саяси ... ... және өз ... ... ... керек.
Лауазымды адам – адал, профессионалды, кәсіпті қызмет атқарса, ... ... ... ... жекешелендіру сұрақтары оңай
шешілер еді.
Сол себептен Президентіміз кадрлар құрылымын өзгертуге және ... ... ... ... «О ... ... должностных лиц органов
государственного управления за состояние дисциплины общественного порядка и
безопасности».
«Қоғамдық-саяси, ... және ... ... ... ... бойынша мемлекеттік басқару орган салаларында едәуір
негативті процесстер айқын көрінеді. Ол ... ... ... ... өте ... ... пайдаларды көздеп көптеген лауазымды адамдар қызмет
бабын пайдалану көп ... Оның ... кең ... пара ... ... пайдалану, қорқытып алушылық болып отыр деп көрсеткен. ... ... келе ескі ... ... ... жаңа ... қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар тарауына кіргізілген.
Себебі, бұл қылмыстар қызмет өкілеттігін пайдалануы ... ... ... ... қылмыстан айырмашылығына қызмет
өкілеттігін асыра пайдалануды ... ... ... ... жағы ... тек ... жағы ... арқылы жасалады.
Ойымды жинақтай келе осы бапты зерттеп шыға келгені қызмет өкілеттігін
пайдалану әрекет немесе әрекетсіздік ... ... ... ... ... ... бұның басқа қылмыстарға қиын және ауыр қылмыс.
Қолданылған әдебиет тізімі:
1. ҚР Конституциясы. 1995 ж. 30 ... ҚР ... ... 1998 ж. 1 ... Заң күші бар ... ... ... қызмет туралы»
Казахстанская правда. 26 декабрь. 1995 г.
4. Постонавление Поенума Верховного Суда СССР «О ... ... ... со ... ... или ... положением,
превышение власти и должностной халатностью» от 30 марта 1990 г.
5. Уголовное право РФ.
6. Ағыбаев А.Н. ... ... лиц за ... ... 1997 ж.
7. Ағыбаев А.Н. «Уголовная ... за ... ... 1995 ... ... «Должностные преступления». Курс советского уголовного
права.
9. ... ... ... Курс ... ... ... ... за злаупотребление приписком и ... ... ... за должносное злаупотребление». М., 1978
г.
12. Утевский С.К. ... ... о ... преступлениях». Москва.
13. Галахова А.В. «Превышение власти или служебных полномочий».
14. Баймурзин Г.И. «К ... ... ... ... ... Актуальные проблемы эффективности борьбы
с хояйст. и должностными преступлениями. Караганда, 1986 г.
-----------------------
[1] Здравомыслов. Должносные преступления. Москва. 1978. стр. 135
[2] ... А.Н. ... ... лиц за ... ... 1997 ... ... А.Н. Уголовное ответственность за должносные злоупотробление.
Алматы 1995.
[4] Здровомыслов «Должносные преступлений» Москва 1978 стр. ... ... А..А.. ... должносных лиц за служебное
преступления». Алматы 1997.
[6] Здровомыслов «Должностные преступления» Москва 1978 ... ... А.Н: ... должносных лиц, за служебные преступ
ления. Алматы, 1997.
[8] ... В.Ф: ... ... Курс ... ... Т.6 ... ... Қазақ ССР-інің Қылмыстық Кодексі. 1995 жылы (толықтыру мен өзгертулер
енгізілген)
[10] Қазақ ССР-ің Қылмыстық Кодексі (1995 жылы өзгертулермен толықтырулар
енгізілген)
1 Ағыбаев А.У. Уголовная ... за ... ... 1995 ... ... А.У. Ответственность должностных лиц, за служебные преступление.
Алматы. 1997 г.
2 Ағыбаев А.У. Уголовное ответственность за должностное злаупотребление.
Алматы. 1995 г.
3 Ағыбаев А.У. ... ... лиц за ... ... 1997 г.
1 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 1998 жылы 1 қаңтар.
1 «Мемлекеттік қызмет туралы» заң күші бар ... ... ... ... 5 ... 1996 ... ... Т. Социальная психология. - М., 1969, - 58 бет.
2 Криминология. М., 1968. - 86-87 беттер.
1 Криминология. - М.: Юрист, 1995. - 26-29 ... ... и пути ... ... – М., 1959. – С. 122.
2 Ведерников Н.Т. ... ... ... в ... расследования. –
Томск, 1968.
1 Куликов В,А. Понятия детсрминизма в марксистсколеюшской философии. - М.,
1973, - 106 бет
Ойзерман Т.И. ... и ... ...... 1971. - 154
бет және т.б.
2 Спиркин А.Г. Сознание и самосознание. — М., 1972. — 83 бет.
1 1 Ярошевский М.Л. ... XX ... - М.. 197!. - 145 ... ... – М.: ... 1995.-26-29 бет.
[13] А.М.Мосоров, Г.В.Мокроносов. Личность и общественные ... и ... ... ... ... Сб. Личность - коллектив - общество. - Красноярск, 1968. -
С. 46.
[15] «Как отмечается в литературе, 4 объект социологического исследования ... на что ... ... ... Ядов В.А. ... - М., 1972. - 49 ... Герцензон А.А. Уголовное право и социология. - М., 1970.
[17] Герцензон А.А. ... ... и ... - М., ... ... ... - 144-166 беттер.
[19] К.Маркс және Ф.Энгсльс. таң.шығ. - 3 т. 3 бет
[20] Игошев К.Е. Типология личности преступника и ... ... - ... 1974. - 11 ... Узнадзе Д.Н. Основные положения теории установки. - Тбилиси, 1961. -
171 ... ... А.Н. ... ... ... - М., 1975. - 175 ... ... проблемы науки. - М., 1974. - 457 бет
[24] Яковлев А.М. Преступность и социальная психология. - М., 1971. - ... ... - 25 бет. ... ... Н.С. Личность преступника и уголовная ответственность. - Л.,
1968.- 9 бет.
[27] Сахаров А.Б. Об антисоциальных чертах личности ... Р.К. ... ... и ... // ... преступности.
-М., 1966. - 299 бет
[29] Қазан И.С. Человеческая деятельность.-М., 1974.- 256 бет.
[30] Жекебаев У.С. О социально-психологических асаек^а/у ... ... - ... 1974. - 32 ... ... преступника. - М., 1975. - 21 бет.
[32] Дагель П.С. Учение о ... ... в ... ... праве.
-Владивосток, 1970. - 15 бет.
[33] Владивосток, 1970. - 15 бет.
[34] Игошев К.Е. Гииология личности ... и ... ... - ... 1974. - 20 ... ... - 23-24 ... Личность преступника. - М., 1976. - 31 бет.
[37] Платонов К.К. Психологическая структура личности.
[38] ... Ю.М. ... ... к ... личности преступников. Сов.
гос. право. - 1974. - 4 бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Қазақстандағы табиғатты пайдаланудың басқару жүйесі22 бет
Арыз8 бет
Әлеуметтік салық 6 бет
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет
Болашақ жоғарғы мектеп оқытушыларының кәсіби-педагогикалық біліктілігін Университет магистратурасының білім беру жүйесінде қалыптастыру58 бет
Болашақ педагогты мектепке дейінгі балалардың коммуникативтік біліктіліктерін қалыптастыруға даярлаудың теориялық негіздері80 бет
Демократия адамзаттың болашағы немесе батыстық идеология13 бет
Дәстүрлі қазақ қоғамындағы мемлекеттік билік79 бет
Еуразия көшпенділерінің потестарлық билік жүйесінің ерекшеліктері89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь