Қазақстан Республикасында саяси баспана берілген шетел тұлғаларының құқықтық жағдайы

КІРІСПЕ 3
1 БАСПАНА БЕРУДІҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Баспана құқығының даму тарихы 8
1.2 Баспана түсінігі және оның түрлері 12
1.3 Баспана берудің негізгі шарттары және заңды негіздері 21
2 САЯСИ БАСПАНА БЕРУДІ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Саяси баспана беруді реттейтін халықаралық құжаттар 28
2.2 Саяси баспана беру бойынша Қазақстан Республикасы заңнамасының нормалары 35

3 САЯСИ БАСПАНА БЕРІЛГЕН ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ САЯСИ БАСПАНА БЕРУДІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ САЛДАРЫ
3.1 Саяси баспана берілген тұлғалардың құқықтық жағдайы 44
3.2 Саяси баспана берудің халықаралық құқықтық салдары 48

ҚОРЫТЫНДЫ 54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 58
ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап халықаралық құқықтың даму тенденциясы артты және адам құқықтарын қорғау маңызды орынға ие бола бастады. Мұндай маңызды институттардың бірі – баспана құқығы.
Баспана құқығы институты ауыр әрі күрделі жолды өткерді. Бастауын Ежелге Грекия, Рим мемлекеттерінен алатын бұл институттың қалыптасуы ұзақ болды. Қоғамның өзгеруіне байланысты уақыт өте келе баспана құқығының да мәні өзгерді.
Ресейде буржуазды-демократиялық революциялар кезеңінде пайда болған, саяси эмигранттарға берілетін баспана құқығы марксизм-ленинизм идеялары үшін күрескен жұмысшы тапқа берілді.
В.И.Ленин де патша үкіметімен қудаланып ұзақ уақыт бойы эмиграцияда жүрді. Нәтижесінде В.И. Лениннің тапсырмасымен 1918 жылғы РСФСР Конституциясына баспана құқығы туралы бап енгізілді.Саяси эмигранттарға көмек ұйымдастыруды халықаралық коммунистік қозғалыстардың қайраткерлері К. Цеткин, Г. Димитров жүзеге асырды[1, 5б.].
Қазіргі кезде баспана құқығы көптеген демократиялық мемлекеттердің конституцияларында көрініс тапқан.ХХ ғасырда бұл құқық халықаралық құқықтың жалпыға танылған ережесі ретінде қалыптасып, 1948 жылғы Адам құқықтарының Жалпыға бірдей Декларациясында[2] және 1967 жылғы территориялық баспана туралы БҰҰ Декларациясында бекітілген [3].
КСРО ыдыраған соң, Қазақстан мен Тәуелсіз мемлекеттер Достастығының (әрі қарай-ТМД) өзге елдерінде көші-қон процесі дами бастады. Мұндай жағдайда босқындар мен өзге де баспана іздеп жүрген тұлғалар мәселесі өзекті бола бастады.Отандық және шетел әдебиеттерінде, халықаралық құжаттарда баспана құқығына көптеген анықтамалар беріліп, зерттеулер жүргізіле бастады.
Тақырыптың өзектілігі – саяси баспана алған тұлғаның құқықтық жағдайы түрлі мемлекеттердің азаматтары арасындағы байланыстардың дамуы мен әр саладағы ынтымақтастықтың дамуы жағдайында тек халықаралық құқық тұрғысынан емес, сондай-ақ, ұлттық заңнама тұрғысынан ғылыми зерттеуді қажет етеді.
Саяси баспана құқығы – бұл адамның өзге елдерде қудаланудан баспана іздеу және оны пайдалану құқығы,сондай-ақ өзге елде саяси себептер бойынша қудаланған тұлғаға мемлекеттің өз территориясына ену және онда тұруға рұқсат беру құқығы. Бұл халықаралық-құқықтық институт өзінің мазмұны және заңи салдары бойынша босқындар институтынан айырмашылығы бар екенін байқау қиын емес. Өз мемлекеттерінде саяси себептер бойынша қудалауға ұшыраған саяси баспана іздеуші тұлғалар босқындармен салыстырғанда өте аз. Оған қоса, әдетте, мұндай тұлғалар әлеуметтік және қаржылай қамтамасыз етілген, қоғамда белгілі бір беделге ие (мысалы, оппозиционерлер, қозғалыстардың көшбасшылары және т.с.с.) адамдар болып келеді. Бұл категорияға жататын тұлғаларға өзге процедура қарастырылғаны заңдылық ретінде қабылданады[4, 91б.].
1.Галенская Л.Н. Право убежища (Международно-правовые вопросы). – М.: Международные отношения, 1968. – 190с.
2.Всеобщая Декларация прав человека от 10.12.1948 года // Сборник международных документов и законодательства Республики Казахстан по правам человека. – Алматы,2009. – 180с.
3. Декларация о территориальном убежище 1967 года. // Сборник документов. – М.: «Юридическая литература», 1990. – 485с.
4.Федотов Я.Д. Определение понятия беженец в современном международном праве // Вестник КазНУ.Серия МО и МП. – 2007. - №1(27)
5.Ушаков Н.А.Право убежища:автореферат на соискание ученой степени к.ю.н:.М.,1950. – 22с.
6.Зливко А.П. Конституционно-правовое регулирование предоставления убежища в странах Западной Европы (Сравнительно-правовой анализ). – М.,2004. – 165с.
7. Гудвин-Гил Гай С. Статус беженца в Международном праве. - М.,1997. -415с.
8.Лазарев Л.В. Иностранные граждане (правовые положения). – М.,1992. -196с.
9.Игнатенко Г.В. Международное право. – М.: «Норма»,1999. – 584с.
10.Игнатенко Г.В., Туинов О.И. Международное право. – М.: «Норма», 2007. – 618с.
11.Колосов Ю.М., Кузнецов В.И. Международное право. – М.: «Международные отношения», 2005. – 793с.
12.Бекяшев К.А. Международное публичное право. – М.: «Проспект», 2008. -770с.
13.Шаргородский М.Д. Уголовный закон. – М.,1984.- 265с.
14.Каламкарян Р.А., Мигачев Ю.И. Международное право. Курс лекций. – М., 2006. – 411с.
15. Матузов Н.И. Конституционный статус личности в СССР. – М.,1980. -
16. Ерджанов Т.К. Международное публичное право: учеб. – Алматы: ТОО «АВК», 2006. – 911с.
17. Құлжабаева Ж.О. Халықаралық жария құқық. – Алматы, 2003. – 384б.
18.Сарсембаев М.А. Международное право. Особенная часть. – Алматы: Институт международного права и международного бизнеса «Данекер», 1999. -284с.
19.Протокол о статусе беженцев 1967 года // Сборник документов по международному праву,Том III. – Алматы,1999. – 324с.
20.Выступление Президента РК на заседании расширенной коллегии Генеральной Прокуратуры Республики Казахстан (28.01.2008) // http: // www.akorda.kz
21. Ивашкина Е.А. История России, Том I. – М.,1995. – 439c.
22. Ибрашев Ж.У. История международных отношений и внешней политики (Часть І). – Алматы: «Қазақ Университеті», 1998. -243c.
23. 1918 жылғы Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің баспана құқығы туралы Декреті //http: // www.pravoteka.ru
24. Конституция СССР 1936 года // http: // www.constitution.mvk.ru
25. Конституция Украинской ССР 1919 года // http: //www.dic.academic.ru
26. Чибиряева С.А.История государства и права России. – М.,1998. – 321c.
27. Конституция Португалии 1976 года //http: // www.constitution.garant.ru
28. Конституция Италии 1947 года // http: // www.italyproject.ru
29. Конституция Туниса 1959 года // http: // www.constitution.mvk.ru
30. Конституция Сирии 1973 года // http: // www.parliament.gov.sy
31.1978 жылғы Испания Корольдігінің Конституциясы // http: // www.constitution.mvk.ru
32. Конституция Франции 1958 года // http: // www.constitution.mvk.ru
33. 1996 жылғы Украина Конституциясы // http: // www.constitution.mvk.ru
34. 1995 жылғы Грузия Конституциясы // http: // www.parliament.qe
35. Конституция Болгария 1971 года// http: // www.parliament.bq
36. Конституция Польши 1997 года // http: // www.senat.gov.pl
37. Закон РК от 19 июня 1995 года «О правовом положении иностранных граждан в Республике Казахстан».Сборник нормативных правовых актов. - Алматы: ЮРИСТ,2009. – 124c.
38. 15.06.1996 жылғы «Қазақстан Республикасында шетел азаматтарын және азаматтығы жоқ тұлғаларды саяси баспанамен қамтамасыз ету тәртібі туралы» ҚР Президентінің Жарлығы // http: // www.akorda.kz
39.Инструкция о порядке рассмотрения органами внутренних дел материалов, связанных с предоставлением политического убежища иностранным гражданам и лицам без гражданства от 30.01.1997 года // http: // www.mfa.kz
40. Закон Республики Армения о политическом убежище от 26.09.2001// http: // www.consultant.ru
41. Гаванская Конвенция о дипломатических чиновниках 1928 года// http: // www.intlaw-rudn.ru
42. Алдабек Н.Ә. Қытай тарихы. – Алматы: «Қазақ Университеті», 2007. – 310б.
43.14.01.1927 жылғы «КСРО территориясындағы шет мемлекеттердің дипломатиялық және консулдық өкілдіктері туралы» Ереже// http: // www.consultant.ru
44.Венская Конвенция о дипломатических сношениях от 18.04.1961 года. // Сборник международных документов по международному праву,Том II. – Алматы,1998. – С.562
45.Венская Конвенция о консульских сношениях от 24.04.1963 года. //Сборник документов по международному праву,Том II. – Алматы,1998. – С.562
46.Конвенция о статусе беженцев 1951 года // Сборник документов по международному праву, Том III. – Алматы,1999. – С.324
47. Конституция Российской Федерации 1993 года// http: // www.constitution.ru
48.Федеральный Закон РФ «О гражданстве Российской Федерации» от 8.11.1991 года // http: // www.mid.ru
49. Устав ООН (от 26 июня 1945 г.). // Дипломатическая служба Республики Казахстан / Под общей ред. К.К. Токаева. – Алматы, 2005. – 560с.
50. 14.12. 1960 жылғы колониалды елдер мен халықтарға тәуелсіздік беру туралы БҰҰ Декларациясы // http: // www.un.org
51. Конституция СССР 1936 года // http: // www.constitution.mvk.ru
52.Устав международного военного Трибунала для суда и наказания главных военных преступников европейских стран оси от 8.08.1945 года //http: // www.urlit.ru
53.Статут международного Суда от 1.07.2002 года // Действующее международное право, Том І. – М.,2002. - 417с.
54.Конвенция ОАЕ о специальных аспектах проблем беженцев 1969 года //http: // www.urlit.ru
55.1984 жылғы босқындар туралы Картахен Декларациясы // http: // www.unhcr.ru
56. Федотов Я.Д. Общая характеристика и правовой анализ Конвенции о статусе беженцев // Вестник КазНУ. – 2006. - №2(22) – С.53
57.Пакт о гражданских и политических правах 1966 года // Сборник международных документов и законодательства Республики Казахстан по правам человека. – Алматы,2009. – С.180
58.Пакт об экономических, социальных и культурных правах 1966 года// Сборник международных документов и законодательства Республики Казахстан по правам человека. – Алматы,2009. – С.180
59. 1968 жылғы әскери қылмыстар мен адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысты ескіру мерзімін қолданбау туралы Конвенция // http: // www.pravo.vuzlib.net
60. 1945 жылғы Нюрнберг Трибуналының Жарғысы // http: // www.urist.ru
61.Дублинская Конвенция 1990 года, определяющая государство, ответственное за рассмотрение ходатайств о предоставлении убежища поданных в одном из государств-членов Европейского Сообщества //http: // www.pravo.vuzlib.net
62. Қазақстан Республикасының «Босқындар туралы» 04.12.2009 жылғы Заңы // http: //www.parlam.kz
63. Указ Президента РФ об утвердении положения о порядке предоставления Российской Федерацией политического убежища от 01.12.2003 //http: // www.urist.ru
64.Африканская Хартия прав человека и народов от 26.06.1981 года // http: // www.pavlodar.com
65. 1889 жылғы қылмыстық құқық бойынша Монтевидео Келісімі //http: // www.juristlib.ru
66. 1957 жылғы қылмыскерлерді ұстап беру туралы Еуропалық Конвенция // http: // www.lawmix.ru
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Халықаралық қатынастар факультеті
Халықаралық құқық ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА САЯСИ БАСПАНА БЕРІЛГЕН ШЕТЕЛ ТҰЛҒАЛАРЫНЫҢ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ
Орындаған 4-курс студенті ... ... ... ... ... Л.Б. ... ... ... ... ... ... Е.Б. ... ... магистрі (қолы, күні)
Кафедра меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға жіберілді _________________ С.Ж. Айдарбаев
з.ғ.к., доцент ... ... ... БАСПАНА БЕРУДІҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1. ... ... даму ... ... түсінігі және оның ... ... ... ... ... және заңды негіздері
21
2 САЯСИ БАСПАНА БЕРУДІ ... ... ... ... ... реттейтін халықаралық құжаттар
28
2.2 Саяси баспана беру ... ... ... ... ... ... ... ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ САЯСИ БАСПАНА
БЕРУДІҢ ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы
44
3.2 ... ... ... ... құқықтық салдары
48
ҚОРЫТЫНДЫ
54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... екінші жартысынан бастап халықаралық құқықтың даму
тенденциясы артты және адам ... ... ... ... ие ... Мұндай маңызды институттардың бірі – баспана құқығы.
Баспана құқығы институты ауыр әрі күрделі ... ... ... ... Рим ... алатын бұл институттың қалыптасуы ұзақ
болды. Қоғамның өзгеруіне байланысты уақыт өте келе ... ... ... өзгерді.
Ресейде буржуазды-демократиялық революциялар кезеңінде пайда болған,
саяси эмигранттарға берілетін баспана құқығы марксизм-ленинизм идеялары
үшін ... ... ... ... де патша үкіметімен қудаланып ұзақ уақыт бойы ... ... В.И. ... ... 1918 ... ... ... құқығы туралы бап енгізілді.Саяси эмигранттарға
көмек ұйымдастыруды халықаралық коммунистік ... ... ... Г. Димитров жүзеге асырды[1, 5б.].
Қазіргі кезде баспана ... ... ... мемлекеттердің
конституцияларында көрініс тапқан.ХХ ғасырда бұл құқық халықаралық ... ... ... ... ... 1948 ... Адам құқықтарының
Жалпыға бірдей Декларациясында[2] және 1967 ... ... ... БҰҰ ... бекітілген [3].
КСРО ыдыраған соң, Қазақстан мен Тәуелсіз мемлекеттер Достастығының
(әрі қарай-ТМД) өзге ... ... ... дами бастады. Мұндай
жағдайда босқындар мен өзге де баспана іздеп жүрген тұлғалар ... бола ... және ... ... халықаралық
құжаттарда баспана құқығына көптеген анықтамалар беріліп, ... ... ...... ... ... тұлғаның құқықтық
жағдайы түрлі мемлекеттердің азаматтары ... ... ... әр ... ... ... жағдайында тек халықаралық құқық
тұрғысынан емес, сондай-ақ, ұлттық заңнама тұрғысынан ... ... ... баспана құқығы – бұл адамның өзге елдерде қудаланудан баспана
іздеу және оны пайдалану құқығы,сондай-ақ өзге елде саяси ... ... ... ... өз территориясына ену және онда ... беру ... Бұл ... институт өзінің мазмұны және
заңи салдары бойынша босқындар институтынан айырмашылығы бар екенін ... ... Өз ... ... себептер бойынша қудалауға ұшыраған
саяси баспана іздеуші тұлғалар босқындармен салыстырғанда өте аз. ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етілген,
қоғамда белгілі бір беделге ие (мысалы, оппозиционерлер, қозғалыстардың
көшбасшылары және т.с.с.) адамдар ... ... Бұл ... ... өзге процедура қарастырылғаны заңдылық ретінде қабылданады[4,
91б.].
Біздің ... ... ... беру мәселесі қандай деңгейде?
Қазақстан Республикасының (әрі қарай -ҚР) журналистері, саясаткерлер,
оппозиция өкілдері және өзге де ... шет ... ... ... ... жиі ... да ... болып тұрамыз, алайда ҚР ... ... ... ... ... ... естіген емеспіз.
ҚР-да саяси босқындардың болмауының негізгі себебі ... ... ... заң ... ... ... де ... бірақ КСРО-да саяси
босқындар болды. Мысалы, Чилидің Бас Хатшысы Луис Корваланға ... ... ... болатын.Алайда бұл мәселені заң емес, саяси бюро шешкен,
яғни шешім заңды түрде емес, саяси негізде қабылданған.
Халықаралық ... ... ... өз ... идеологиялық, саяси
және діни көзқарасы үшін қудаланған тұлғаларға беріледі. Әрине, елімізде
саяси баспана ... заң жоқ, ... ... ... ... бар және ол ҚР
Конституциясында бекітілген.
Қазақстан Республикасы құқықтық жүйесінің ажырамас бөлігі ретінде
халықаралық ... ... және ... танылған қағидаларының
Конституцияда бекітілуі және мемлекетіміздің адамның құқықтары ... ... ... ... енуі елімізде
саяси баспана институтының құрылуына себепкер болды.
Қазақстан Республикасының халықаралық аренадағы беделі жыл ... ... ... ... және ... тұрғыдан қызығушылық тудырады,
алайда, елімізде саяси баспана беру бойынша заңнама әлі де ... ... беру ... ... ... министрлігі, Ішкі Істер
министрлігі және көші-қон ... ... ... ... ... мен
азаматтығы жоқ тұлғаларға ҚР территориясында саяси баспанаға ие болуға
мүмкіндікті ... ... ... ... беру ... ... ... шеңберінде ғана қарастырылып келді, ал ... ... ... ... әлі ... ... теоретикалық, тәжірибелік және методологиялық ... ... ... ... ... байланысты
бірнеше еңбектер жазылды:1940 жылы –Д.Б. Левин, 1950-1952жж.-Н.А. Ушаков
және Е.А. Шибаева,1968 ... Л.Н. ... және т.б. ... ... құқығын зерттеуді кең қарастырды. Жеке мақалалармен қатар, көптеген
монографиялар (М. Гарсиа-Мора, Л. Болеста-Кожебродокий және т.б) ... ... ... баспана берудің негізгі мәселелерін ғана емес,
аталған институттың теоретикалық ... де ... ... ... ... институты толық қамтылмаған және бүгінгі күннің
талабына сәйкес келмейді.
Баспана құқығына қатысты қабылданған ... ... ... ... ... жатқан қоғамдық қатынастар баспана ... ... ... ... етеді. Халықаралық және ішкі
мемлекеттік ... ... ... ... ... қатынастар
саласындағы ішкіқұқықтық нормаларды ... ... ... ... жазу ... ... кеңестік авторлардың және құқық
теоретиктерінің еңбектеріне сүйенеді: Н.А. Ушаков[5],А.П. ... ... ... Гай С[7], Л.В. ... ... О.И. Туинов[10], Ю.М. Колосов, В.И. ... ... М.Д. ... Р.А. ... Ю.И. ... Н.И. ... және ... заң ғылымында саяси баспана ... ... ... ... мәселелеріне қатысты зерттеулер
мен еңбектер ... ... Бұл ... кейбір мәселелері
Т.К Ерджановтың[16], Ж.О. Құлжабаеваның[17], М.А. ... ... және ... ... қарастырылған.
Бітіру жұмысының заңнамалық негіздері ретінде – ... ... ... баспана беру саласындағы
нормативтік-құқықтық актілері,шет мемлекеттердің ... ... беру ... ... ... ... ... табылады.
Деректердің келесі тобын зерттеу ... ... ... ... ... ... ... құралдарының, мерзімдік
басылымдардың және ақпарат агенттіктерінің материалдары құрайды.
Бітіру ... ... ... ... ... ... жалпы зерттеу әдістері қолданылды. Атап айтқанда:
- Эмпирикалық зерттеу әдістері (байқау, салыстыру);
- Эмпирикалы-теориялық әдістері (талдау және ... ... ... ... жұмысының объектісі болып - саяси баспанаға мүдделі тұлғалар
мен оны беруші мемлекет арасындағы ... ... пәні ...... ... ... ... асуы және оған ие болған тұлғалардың құқықтық жағдайы қарастырылады.
Бітіру жұмысының мақсаты – ... ... ... баспана
құқығының негізгі белгілерін ашып көрсету және оның нормативтік-құқықтық
бекітілуі бойынша ұсыныстар енгізу.
Бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... құқығының әлеуметтік табиғатын анықтау;
• Саяси баспана құқығының түсінігі мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы конституциялық
негізі мен халықаралық-құқықтық алғышарттарына сараптама жасау;
• Саяси баспана құқығының жүзеге асу ... ... ... ... берілген тұлғалардың құқықтық жағдайын қарастыру;
Қорғауға шығарылатын ережелер:
• Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ішкі
құқықтық базасын талдау әрі сараптау аталған салада заңнаманы одан
әрі ... мен ... ... ететіндігін көрсетті.Сондай-ақ,
Қазақстанда саяси баспана берілген тұлғалардың құқықтық статусы мен
оларға берілетін кепілдіктерді бекітетін нормативтік-құқықтық акт
қабылданбаған, яғни ... ... ... асырудың өзіндік
проблемалары бар.Елімізде саяси баспана құқығының жүзеге ... мен ... ... оның ... ... байланысты нақты ұсыныстар жоқ. Осыны ескере
отырып, шетел тұлғаларына саяси баспана беру ... ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық
базасын жетілдіру үшін өзге дамыған мемлекеттердің тәжірибелерін жан-
жақты зерттеуді дамыту ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы халықаралық құқық
тұрғысынан реттеуді және ... ... ... ... тек ішкі ... ... ... ғана емес,халықаралық-
құқықтық нормалардың жиынтығын ... ... ... бір ... ... ... Бұл ... халықаралық құқық пен
ұлттық құқықтың өзара ... ... ... ... ... саласы өте күрделі. Реттеудің халықаралық-құқықтық
жүйесіне тек нормашығармашылық емес, сондай-ақ,ішкі ... ... ... және ... ... ... ... байланысты болады.
1967 жылғы босқындардың статусына қатысты Хаттама тек «босқын» сөзіне
анықтама берумен шектелсе[19], баспана беру ... ... ... ... ... ... Алайда аймақтық дәрежеде
белгілі бір прогресс бар екендігін атап өткен жөн. ... ... ... реттейтін халықаралық әмбебап құжаттың ... да ... ... құқық тұрғысынан реттеуде қиындық тудыратыны рас.
• Әрбір адамның қудалаудан баспана іздеуге және баспана ... ... ... ... Бұл ... коллизиялық мәселе
пайда болады – баспана мәселесін ... ... ... ма, әлде мемлекеттің құқығы ма? ... ... ... ... ... ... ескеретін
болсақ, мемлекетімізде заң ең ... ... ие, яғни ... ... құқықтарынан жоғары тұруы тиіс. Ал ... ... ... мен ... ... ... ... беру мемлекеттің құқығы әрі ... ... ... Гуго Гроций XVII ғасырда баспана құқығы
мемлекеттердің құқығы ғана ... ... ... ... ... ... баспана беру – мемлекеттің егемендік құқығы.
• ҚР Конституциясының 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы өзін
демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... ... оның ең ... ... – адам және адамның өмірі,
құқықтары мен бостандықтары болып ... ... ... ... бола ... ... құқықтың
жалпыға танылған барлық актілеріне қосылды.Алайда біз ... ... ... ҚР ... мен ... бекітілген адам
құқықтарына қол сұғуға және мемлекетіміздің беделін түсіретін іс-
әрекет жасауға жол ... ... Осы ... ... ... ... ... өте маңызды ... ... Әр ... ... ... ... ... әр
түрлі және ол әр елдің ұлттық заңнамасымен анықталады, бірақ
халықаралық ... ... ... жасаған
тұлғаларға саяси баспана берілмейді және олар халықаралық қылмыскер
ретінде шығу еліне ұстап берілуі ... ... және ... маңыздылығы - теоретикалық
ережелер мен ... ... ... ... ... ... бөлімін оқыту кезінде,жоғарғы оқу орындарында оқу курстарын
жасауда,баспана құқығы саласындағы заңнаманы ... ... және ... ... жұмысының құрылымы тақырыптың ... мен ... ... ... ... жасалынған және
кіріспеден,үш тараудан, қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... 60 ... ... БАСПАНА БЕРУДІҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1. Баспана құқығының даму тарихы
Баспана институтының ... ұзақ әрі ... ... институты ежелгі әлем мемлекеттерінің барлығында – ... ... ... Палестина, Персия, Грекия, Рим, Ежелгі Русь
мемлекеттерінде болған. Бұл ... ... ... ... құқықпен және дін канондарымен реттелінді [1, 24б.].
Баспана құқығы Ежелгі Африка, Грекия, ... ... ... және феодализм кезеңінде баспана ... ... ... ... ... және діни ... тұлғаларға баспана қасиетті храмдарда берілді. Мысалы,
б.з.д. Х ғасырда ... ... ... ... ... ... ... ие болу үшін храмның алтарына барып, құрбандыққа
шалынған малдың ... ... ... болған. Б.з.д. Х ғ. Иерусалим
қаласында тек абайсызда кісі ... ... ғана ... ие болған.
Ежелгі Палестинада құлдар, шетелдіктер және борышқорларға ... ... ... ... ... түрлі құдайлардың
храмдары, олардың мүсіндері, алтарьлар,храмдардың айналасы саналды. Баспана
орындарының кейбіреулері ... ... ... ... өзгелері тек
белгілі бір категорияға жататын тұлғаларға берілді.
Соғыс кезінде храмдарға қол сұғылмады, олар бейбіт халық үшін баспана
қызметін атқарады. ... ... ... ... ... ... берілген.
Құлдар тек Афины қаласында баспанаға ие болған, олар Тезея және Диана
храмдарын тасалайтын. ... бұл тек ... ... ... ... құл ... ... оған қатал қарағанын дәлелдеуі тиіс еді.
Егер қатал қарау фактісі дәлелденсе, онда құл жаңа ... ... ... ... ... ... етуге қалдырылған, яғни мұндай баспана ... ... ... құтқармайтын.
Ежелгі Римде баспана ретінде Диана, Юпитер, Ромул және т.б ... ... ... ... ... қасында қорғанысқа ие
болу мүмкіндігі болған.
Бұл кезеңде баспананың қасиетті орындарда берілуінің мәні ... ... ... құдайлардың күшіне және құдыретіне сенді,
екіншіден, мемлекет пен шіркеудің мүдделерінің тоғысуы, яғни ... ... өз ... ... өз кезегінде мемлекет шіркеуге қолдау көрсетіп
отырды. Ежелгі Римде император ескерткіштері мен ... ... ... деп ... бұл орындарда қудаланған тұлғаларға
баспана берілді. Бұл іс-әрекет император билігінің нығаюына ... ... ... ... ... ... ... қатар, мемлекет
шіркеудің қарапайым халыққа әсерін күшейтуге мүдделі болды, яғни діни
баспана құқығы ... ... ... ... ғана ... ... храмдар мен өзге де баспаналардың «қасиеттілігі» тиісті тұлғаларды
жазаға тарту кезінде мемлекетке кедергі келтірмеді.
Құл ... ... ... баспана құқығы да
болған.Территориялық баспана құқығының шығу тегі діни ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде
баспана саяси және өзге де ... ... ... ... ... ел ... ... жоғары деңгейде болса, әдетте, аталған
тұлғалар ... ... ... Күш ... арқылы тұлғаны беру жиі
кездеседі.
Территориялық баспана құқығы ежелгі Үндістан халықтарына да ... ... ... ... оны ... бас ... Үндістанда төмен
бағаланды. Территориялық баспана ... ... ... ... ... сондай-ақ, бұл құқық Ежелгі Грекияда да берілді, мысалы,
Афины барлық қудаланушыларға ... ... ... баспана құқығын
кең қолданған танымал ... бірі – Теас ... Грек ... өзге ... ... ... және қылмыскерлерді
ұстап беру туралы көптеген келісімдер жасаған. Олардың ең алғашқылары
б.з.д. 1496ж. ... ... ... ... ... діни баспана құқығы ретінде Русьтің
негізгі саяси орталықтары – Киев пен ... ... Діни ... ақсүйектік (светское) баспана болды, мұндай баспана ретінде
әкімшілік ... ... Атап ... ... ... ... мемлекеттік билігінің негізгі орталығы – баспана ретінде
танылды. Бұл тектес ... өзге ... ... ... діни ... ... және шіркеу нормаларымен реттелінген деген
болжам бар.
Баспана объектісі храмдар, ... ... ... болды.
Мысалы, 1240жылы Бату әскері Киевке шабуыл ... ... ... Ұлы
Владимир салдырған Десятинная шіркеуіне тасалаған болатын. Халық, ... ... ... ... тиіспейтін болар деп болжаған, ... ... ... ... де ... жоқ. ... ... варварлар, соғыс әдет-ғұрыптары мен ... ... ... ... ... күш қолданбаған.
Русьтағы баспана құқығының ерекшелігі, бұл ... ... ... ... және ... ... реттелмеген.
Баспананың өзге бір нысаны – ... ... ... ... ... болды. Мұндай баспананың негізі ретінде жеке
мемлекеттердің ... ... ... ... беруі
қарастырылады, алайда көптеген ... ... ... өз ... күштеп жүргізілді.
Русь тарихында баспананы өз мемлекетінің ... ... ... өзге мемлекеттің саясатын қолдаған ... беру ... ... ... ... ... жасырынса, Венгрияда волын
князьдары қорғауға ие болды, Черниговта – Мстиславпен ... ... ... ие ... ... ... да баспана құқығы жай құқық болып қала берді.Аталған
құқықтың болуы туралы біз тек ... беру ... біле ... ... мен ... ... ... да берілді.
Олардың қабылдаушы мемлекеттегі құқықтық жағдайы ... ... өз ... феодалдарға ыңғайлы жағдайда қудаланушыларды ... ... ... шығу ... ... және баспана институтын саяси
мақсатта қолдануға мүмкіндік берді.
Адамдарды баспана іздеуге мәжбүрлейтін жағдайлар әр ... ... үшін ... ... тудырады. Орта ғасырларда ... ... ... ... беру ... ... өте көп ... Бұл кезеңде қалыптасқан үрдіс келесідей:
егер ... ... ... ... ... ... ... өздері азаматтары болып табылатын елге ұстап берілді, ал ... ... ... ... онда ... ... сұраған тұлғаларды
жарқын жүзбен қарсы алып, бұл тұлғаларды сол ... ... ... ... тырысты. Мысалы, 1303ж. Англия мен Франция ... ... ... ... беру туралы келісімге қол қойылды.
Алайда көп уақыт өтпей ... ... ... ... ... ... ... беру туралы екіжақты келісім
күшін жойды. ... ... ...... ал ... ... ... баспанаға ие болды. Мұндай тәжірибе Еуропаның барлық елдеріне
және Ресейге де ... 24 ... ... ... ... мұсылман әлемінде де қолданылған.
Мұсылмандарда Меккедегі Кааб мешіті қасиетті орын болып саналды, ... ... ... ... ... орны ... ... бұл жерде
тұрған ешбір адам шабуылға ұшырамады және әр қудаланушы тұлға ... ... ... ... ... қала болып саналды. Буддистік
шіркеулер баспана құқығын кең пайдаланған.
XVII-XVIII ғасырларда сыртқы саясаттың жаңа қағидаларын ... ... ... негізгі халықаралық-құқықтық
қағидалар мен ... ... ... Осы ... ... эмигранттар
үшін баспана құқығы институты ... бола ... яғни ... ... қалыптаса бастады. Ең ... рет ... ... ... 1781 жылғы Ұлттық Жиналыс ... ... ... көрсетілген. Баспана құқығы осы құқықты 1871 жылы Бельгияда
париждік коммунарларға беру үшін күрескен, ... ... ... ... Гюгомен де оң бағаланған[1, 25 б.].
Француз революциясы сыртқы ... жаңа ... ол ... ... пайда болуын білдірді, соның
ішінде – саяси эмигранттар үшін баспана құқығы ... ... ... ... дами ... ... ... соң
жарияланған баспана құқығы ... ... ... ... ... ол енді ... ... құқығы ретінде
қарастырылды. Феодализм кезеңінде баспана саяси себептермен ... ... өзге де ... ... ... ... ... актілері: а) баспана құқығының саяси сипатын
айқын көрсетіп берді; б) қудаланған ... ... беру үшін ... ... ... ... бекітті. Екіншіден, феодалдық кезеңдегі
ешбір актіде мұндай нақтылық көрініс ... ... 99 ... ... ... қылмыскерлер, ұстап беру(выдача) туралы
келісімдермен берілмейді. Саяси ... ... ... ... бекіткен ең алғашқы келісім – 1831 жылғы франко-швед
Келісімі. Бұл ... ... осы ... ... ... қол ... ... ортасында саяси баспана құқығы ... ... ... ... ... ... деуге негіз
бар. Бұл институт ... ... ... ... құралы
ретінде қолданылды.
1918 жылы Бүкілресейлік Орталық Атқарушы Комитетінің Төрағасы
Я.Свердлов және ... ... ... ... Хатшысы
В.Аванесов баспана құқығы туралы ... қол ... оған ... ... ... ... діни ... қылмысы үшін қудаланған
тұлға Ресейде баспана құқығына ие ... [23]. ... ... ... ... болады: Кеңестік биліктің ... ... ... және діни ... қудаланған тұлғаларға,
яғни саяси ... ... ... ... баспана құқығының
саяси нысанын бекітті. Қудаланған ... ... алу үшін ... тиіс болатын. Баспана тек мемлекет территориясында ... ... ... ... ... қоса, баспана алған
тұлғаларды бермеу қағидасы атап ... ... ... осы ... норма бекітілген болатын. 1936 ... ... 129 бабы ... ғылыми қызметі немесе ... үшін ... ... ... ... ... Одағы баспана құқығын береді [24, 129-бап]. 1919 ... ... ... ... ... да ... бекітілген болатын [25, 128-бап].
РСФСР-дің 1918 ... ... ... ... барлық құқықтарын берді, бұл Кеңестік ... ... ... ... [26, ... ... соң ... құқығы институты жаңа серпінмен
дами бастады, соған ... 1924 ... КСРО ... ... ... Конституцияларында баспана құқығы туралы
ереже көрініс ... ... ... ... ... кездеспейді,
яғни баспана қылмыскерлерге емес, саяси қайраткерлерге берілді.
Баспана ... ... ... ... қандай болды? Кеңестік
азаматтық алған тұлғалар КСРО ... ... ... ... ... ... ... азаматтарының құқықтарын
пайдаланды.
ХХ ғасырда ... ... ... ... ... ... ережесі ретінде қалыптасты және Адам құқықтарының ... ... ... ... туралы ережелер ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін мемлекеттердің
конституцияларында және заңдарында көрініс таба бастады. Мысалы, саяси
баспана ... ... ... ... ... ... Конституциясының 10-бабында[28], Тунис ... ... ... Конституциясының 13-бабында[30], ... ... ... ... ... және т.б ... ... актілерінде баспана беру
принципі көрініс тапты.
Орталық және Шығыс ... ... ... ... ... ... ... сипатына енді. Шетелдіктер мен
азаматтығы жоқ тұлғалардың баспана құқығы Украина [33], ... ... ... Конституцияларында бекітілген.
Қазақстан Республикасының 1993 және ... ... ... ... ... ... ... шетел азаматтарының
құқықтық жағдайы туралы» ҚР Президентінің 1995жылғы 19 маусымдағы ... бар ... да ... құқығы көрініс тапқан[37, 3б]. Сондай-ақ, ҚР
Президенті 1996 жылдың 15 ... ... ... жоқ және ... ... ... баспанамен қамтамасыз ету
тәртібі туралы» Жарлыққа қол ... ... ... ... азаматтары мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... материалдарды ішкі істер органдарының қарастыру
тәртібі туралы Нұсқаулық» 1997жылы 30 қаңтарда қабылданған[39].
1.2 ... ... және оның ... ... ... ... көптеген ғалымдар оның
мағынасын анықтап, толық ашып көрсетпейді. Адам ... ... ... ... ... ... құқығы туралы
айтылады, БҰҰ Бас Ассамблеясы баспана беруге және баспана беру қағидаларын
сақтауға шақырады; мемлекеттердің ... мен ... ... ... бірақ мемлекеттердің мұндай актісі ешбір жерде
анықталмаған.
«Баспанаға құқық» ... ... ... ... одан ... түпкілікті өзгеріске ұшырады. Ол тек баспана орнын ғана емес,
сондай-ақ ... ... ету ... да білдіре бастады. 1764 жылы
заңгер Вольф қудаланушылардың жағдайына көңіл бөлген: «қудаланушылар адам
болудан ... жоқ, ... ... кез келген елінде тұру құқығы берілген».
Алайда Вольфтың өзі бұл құқықты ... ... ... атап
өткен. Өз елінен қашып кеткен адамдарға жан ... ... ... ... ... байланысты оны беруден бас тартылуы да мүмкін. Бұл
мәселені шешуде мемлекеттер мүддесі ... рөл ... жылы ... «баспана беру құқығы үкіметтің өз ... және ... ... ... оның міндеттемелерін ескере отырып,жүзеге асуы
керек» деп ... ... ... ... ... ... ішкі саясаты және халықаралық міндеттемелеріне сәйкес босқындардың
жағдайын қарастырады[1, ... ... ... құқығы – бұл бір мемлекеттің
өзге мемлекетте ... ... үшін ... ... ... ... өз территориясында тұру құқығын беруі» [13, 15-
16 б.]. Алайда бұл анықтама баспана ... тар ... ... ... ол ... салыстырғанда кеңірек болуы тиіс. Біріншіден,
баспана қылмыс жасағаны үшін ... ... ... да
берілуі мүмкін, бірақ баспанаға саяси емес сипаттағы ... ... ... бола ... ... ... ... қылмыс жасамаған,
алайда нәсілі, діні, азаматтығы, саяси ... ... ... ... ... тұлғалар да баспана сұрау құқығына ие.
Сонымен қатар, ... ... ... ... өз ... өмір сүру және оған ... ... құқықтары мен бостандығына
кепілдік беру міндеттемесін атап ... ... ... ... баспана – халықаралық құқық пен ішкі
құқықтың ...... ... ... жоқ ... олардың отбасы мүшелерінің өз елдерінде қудалауға ... ... ... ... ие болу ... ... б.].
Ю.М.Колосов және В.И.Кузнецовтың ... ... ... ... ... ... баспана құқығы - мемлекеттің
қандай да бір тұлғаға не ... ... ... ... ... ... тұрақты тұрып жатқан мемлекеттерінде саяси себептер
бойынша қудаланудан ... ... ... ... ... 194-195 б.]. Бұл ... жоғарыда аталған анықтамалар сияқты,
баспана берген мемлекет тұлғаның ... де ... ... ... Шетелдік азаматқа өзге мемлекеттердің юрисдикциясынан
қорғауды ұсынуы – баспана институтының негізін ... ... ... ... және ішкі ... ... байланысты аспектілерді
ескеру қажет. Халықаралық құқықта қорғау территориялық юрисдикцияға немесе
қандай да бір ... не ... ... ... ... ... ... баспана» институты үшін маңызды рөлге ие,
мұндай баспана елшіліктерде, ... және ... ... 1950 жылы asylum ісі бойынша Халықаралық Сот мұндай тәжірибе
мемлекеттердің егемендігінен бас тартуды көрсетеді деп ... ... ... ол баспана берген елдің юрисдикциясында болады. Босқынды
беру туралы шешім территориялық егемендікті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... тыс жерде болғандықтан,
оған баспана беру құқығы сол ... ... ... ... ... ... ... ұсыну құқығы мемлекеттердің егемендігіне
негізделетіні айқын.
Армения Республикасының «Саяси ... ... 2001 ... ... ... ... ... баспана – шетел азаматтарына немесе
азаматтығы жоқ ... осы ... ... ... ... ... арнайы қоныстану ыхтиярхаты [40, 3-бап]. Оның негізгі
мақсаты ... ... ... ... ... өзі ... ... елден немесе қудалануы мүмкін өзге ... ... ... ... ... халықаралық құқық институты келесі анықтаманы қабылдады:
«Баспана – оны іздеуші тұлғаға мемлекет өз ... ... ... ... өзге ... ... ... етуі», яғни бұл
анықтамаға сай мемлекет қудаланушы тұлғаны қорғауға ... ... бұл ... ... ... бар. Біріншіден, анықтамада баспана
халықаралық заңнамамен ... ... ... ... ... ол баспана құқығын өте кең қарастырады.
Баспана тек ... ... ғана ... «оның органдары
бақылайтын өзге де жерлерде» берілуі ... ... ... ... болуы тиіс. Алайда халықаралық ... ... беру ... ... ... ... ... «саяси эмигрантқа баспана
беруші мемлекеттің өз территориясында ... адам ... ... ... ... ... 16 б.].
Г.В. Игнатенконың пікірінше, баспана құқығы ретінде ... ... ... ... ... ... ... берілген заңды
түрде бекітілген мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... немесе тұрақты тұратын ел территориясынан саяси,
діни, немесе өзге де ... ... ... ... 144 ... ... беру жағынан әлемде АҚШ, Британия және ... алда тұр. ... ... ... ... ... ... көбейді. Саяси баспана тапқан саясаткерлерді атап ... ... ... Асқар Ақаев – Ресейден, Ресей
саясаткері Борис Березовский ... ... пана ... ... ... ... ... белсендісі Усама бен Ладеннің
баласы Омарға да саяси ... ... ... АҚШ ... Украинаның
экс-депутаты Александр Ельяшкевичке, жуырда ғана Перу әкімшілігі Венесуэла
оппозициясының ... ... ... ... ... Грузияның
бұрынғы қорғаныс министрі Ираклий Окруашвилиге пана ... ... ... ... ... қарапайым журналистер, заңгерлер де көп.
Халықаралық құжаттарда бекітілген ... ... ... келесідей негізгі белгілерін бөліп көрсетуге болады:
1) әр адам қудалаудан өзге мемлекеттерде ... ... және ... ... ... ... ... жағдайы мемлекеттердің
егемендігіне зардап келтірмеуі тиіс.
2) әрбір мемлекет өзінің мемлекеттік егемендігі негізінде ... өз ... ... ... ... ... беру негіздерін мемлекеттің өзі бағалайды.
4) БҰҰ қағидалары мен мақсаттарына қайшы келетін ... емес ... не ... ... ... баспана берілмейді.
Баспана бергеннен кейін мемлекет тұлғаға қауіпсіздікке және ... мен ... ... ... ... Баспана берген
мемлекет, оны алған тұлғаларға өз территориясында БҰҰ қағидалары ... ... ... ... ... жол бермеуі тиіс.
Халықаралық құқықтың барлық ... ... ... ... ... ... ... яғни баспана құқығы – халықаралық
құқықпен айқындалған себептер бойынша ... ... ... территориясында тұру және адамның негізгі ... ... ... беру ... ... ретінде мемлекеттің белгілі бір ... ... өзі ... ... ... ... ... тұрақты тұратын
мемлекетінен саяси себептер бойынша қудалануынан қорғану мүмкіндігін
беруі түсіндіріледі.Саяси ... ... ... деп тек саяси сенім-
нанымы үшін емес,сондай-ақ қоғамдық ... үшін ... ... ... ... ... немесе саяси сипаттағы қылмысы ... ... ... «саяси баспана» ... ... екі түрі ... баспана;
2. дипломатиялық баспана.
Территориялық баспана – мемлекеттің өз ... ... ... ... ... қорғану ... ... ...... шетелдің дипломатиялық өкілдігі
ғимаратында, консулдық ... не ... ... ... ... ... ... қорғану мүмкіндігін беруі. Жалпы алғанда,
халықаралық құқықта ... ... ... ... ... ... бұл ... түрі мойындалады.
Дипломатиялық баспанаға, сондай-ақ, ерекше жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің
шартты территорияларында - әскери кемелерде, ... ... ... ... ... беруді жатқызуға болады. Мұндай тәжірибе
АҚШ әскери флотымен латынамерикалық мемлекеттер территориясында ... ... ... ... ... ... беру көптеп
кездеседі. Мысалы, АҚШ 1831 жылы Перуде, 1866 жылы ... 1883 ... 1895 жылы ... 1893жылы Гондураста, 1895 жылы Гватемалада,
1917жылы Мексикада әскери кемелерде баспана ұсынған[1, 52 б.].
Дипломатиялық баспана туралы 1928 ... ... ... ... осы түрі ... ... болған жағдайда беріледі:
1. Дипломатиялық баспананы осындай құқықты танитын елдер ғана бере
алады;
2. Ол адамның ... ... ету ... болған жағдайда ғана
беріледі;
3. Дипломатиялық агент, әскери ... ... ... тікұшақтың
командирлері дипломатиялық баспананың ... ... ... өкілдеріне хабарлауы тиіс;
4. Ондай мемлекеттің үкіметі адамның елден тез арада ... ... ... ал ... агент, өз кезегінде ондай адамның
қауіпсіздігін ... ... ... ... ... іздеушілерді ондай елдің аумағында ... ... ... ... түсіруге болмайды;
6. Баспана берілген адамға қоғамдық қауіпсіздікке қайшы келетін
әрекеттерді жасауға тыйым ... ... ... ... ... ... көтермейді [41, 9-
бап].
Дипломатиялық баспана XVI-XVIII ғасырларда мемлекеттер тәжірибесінде
кең тарады, бұл өз ... ... ... өкілдіктер
институтының пайда болуымен және олардың белгілі бір ... ... ие ... ... байланысты.
Дипломатиялық баспананың кең дамуына дипломатиялық иммунитеттерді
дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ... теңестіретін теория әсер етті,
сондықтан ... ... ... ... елшінің
резиденциясындағы тұлға жергілікті билік үшін ... ... ... ... ... ... ... резиденциясы иммунитетімен қатар, елшілік кварталына да ... яғни қала ... ... ... ... емес,
шетел елшісінің юрисдикциясы таралған. Шетел елшісінің иммунитеті
Испания, Лиссабон, Рим, ... ... ... ... болған, бұл
мемлекеттерде орталық билік шіркеуге және ... ... ... ете ... Елші қарамағындағы квартал үйлерінің ... ... ... ... ... ол кварталдың барлық
тұрғындары елшіліктің қарамағында ... ... ... ... ... ... ұзақ ... сақталып
келді. Қытайда олар 1901 жылғы Пекин ... және 1904 ... ... ... ... ... бұл құқық Қытай мен еуропалық
мемлекеттер арасында жасалған ... ... ... Бірақ
Пекиндегі дипломатиялық корпус бұл құқық ... ... ... ... деп есептеді және оны жиі қолданды.Мысалы, Нидерландық миссия
ғимаратында қытайлық генерал Чан Сюнге баспана берілді, ал штаб бастығы ...... ... ... ... Қытай үкіметі баспана беруге
қарсылық білдірмеді, тек ... ... ... ... жүргізілген келіссөздерден кейін қудаланушы тұлғалар ... ... ... 156 ... ғасырда көптеген мемлекеттер ... ... ... ... ... ... пікірінше, бұл ... ... ... ... және ... мен ... асыра пайдалану болып табылады және
елшіліктің мақсаттарына қайшы келеді.
Қазіргі ... ... ... деп (кейде ... ... деп те ... ... ... ... ... мекемелерінде (елшілік, консулдық, миссия және
т.б) әскери және сауда кемелерінде, ұшақтарда, әскери база мен ... жеке ... ... беру ... ғасырдан бастап дипломатиялық мекемелерде ... ... ... нормаларына сай емес және қылмыскерлерге қатысты мүлдем
қолданылмауы тиіс деп қарастырылды. Дипломатиялық ... ... ... ... жазаға ұшырамауы үшін көмек көрсете
алады дегенді ... Бұл ... ... ... ... соттан жасыру үшін қолданылмауы тиіс. 1927 ж.
14-қаңтардағы «КСРО территориясындағы шет ... ... ... ... ... ... 4 ... сәйкес,
дипломатиялық ғимараттарға қолсұғылмаушылық, бұл мекемелерде КСРО және
кеңестік ... ... ... ... алу ... бар ... қатысты қолдануға құқық бермейді ... ... ... сай деп ... ... ... иммунитеттерімен түсіндіріледі. Алайда
әмбебап сипаттағы келісімдер ... ... ... ... қарайды, 1961 жылғы дипломатиялық ... ... ... ... ... ... ғимараттары аталған
конвенцияда және халықаралық құқықтың өзге де ... ... ... ... келмейтін мақсаттарда қолданылмауы тиіс»
[44, 12 б.]. Мұндай норма 1963 жылғы консулдық қатынастар ... ... да ... 21 б.]. Егер дипломатиялық өкілдік осы
норманы аттап өтетін болса, онда ... ... ... және ... ... ішкі ... қол сұғылды деп
танылады.Латынамерикалық мемлекеттер 1928 жылғы Гавана Конвенциясында
және 1954 жылғы ... ... ... ... ... беру процедураларының жобасын ... ... ... беру ... ... да ... Мысалы, 1956 жылы венгрлер
көтерілісі кезінде кардинал Миндсетти АҚШ елшілігінде, ал ... ... ... ...... ... баспанаға ие болды.
Дипломатиялық баспана беру ... ... ... ... ... ... баспана құқығын беру ... да, өзге ... да ... ... ... ... және оның сыртқы ... ... ... ... ... ... және жағымсыз
жақтарын айқындап алған жөн. Дипломатиялық баспана ... ... ... екі ел ... ... ... үзілуі де
мүмкін.
Батыс елдерінің ... ... ... ... аталған құқықты мойындаған елдерде, ал оны ... ... ... ... ... ... ... заңгерлерінің
көпшілігі «уақытша баспана» концепциясын қолдайды, ал қазақстандық
әдебиеттерде бұл ... ... ... ... ... қарастырсақ, уақытша баспана институты
қолданылмайды және мұндай құқықтық қатынастарды ... ... ... де ... ...... бір түрі. Көбінде уақытша баспана ұғымы
босқындарға қатысты қолданылады.Босқындарға ... ... ... ... ... бұл түсінік ХХ ғасырдың 80-жылдары қолданысқа ене
бастады. Босқындар ... шешу ... ... жүктелген
тапсырма екені белгілі. 1951 жылғы ... ... ... ... беру ... ... қиындық туғызуы
мүмкін және халықаралық масштабта проблеманы шешу мемлекеттерге халықаралық
қауымдастыққа байланысты. Бұл мағынасында «баспана» ... кең ... ... ... ... ... ... баспана беруді өзге
мемлекет халықаралық ... ... ... етуі ... 214 б.]. Бұл 1956 жылы Венгриядан Австрия мен Югославияға қашып келген
мыңдаған ... ... ... ... ... олар(18 айда
170мыңға жуық адам) өзге мемлекеттерге қоныс аударды, ал ХХ ... ... ... ... ... және үндіқытайлық босқындарға
баспана берді.
1979 жылы ... ... ... ... ... ... оған сәйкес, бұл мемлекеттер ... ... және оның ... тұлғаларға өз қарамағындағы суларда ... және ... ... ... ... міндетті.
1980жылы Австралияның инициативасымен Атқарушы Комитет ... ... ... ... ... үшін сарапшылар тобын
шақыруды ұсынды. Сарапшылар тобы 1981 жылы сәуір айында Женева ... ... ... 1981 жылы ... ... ... 32-сессиясында мақұлданды және кейіннен резолюциямен бекітілді
(14.12.1981ж), алайда Атқарушы Комитет баспана беру туралы ... ... ... ... ... сөз ... жөн ... іздеуші тұлғалардың жаппай келуі жағдайында олар бірінші
баспана сұраған мемлекет оларды ұзақ мерзімге қабылдай ... ... ... ... қағидаларға сәйкес, уақытша қорғауды қамтамасыз етуі
тиіс. Олар нәсілі, діні, саяси сенім-нанымы, азаматтығы, шығу елі ... ... ... ... қарамастан мемлекет
территориясына жіберілуі керек.
2. Барлық жағдайларда non-refoulement қағидасы сақталуы қажет.
Халықаралық құқық ... ... ... (қонақ
құқығы) да қолданылады. Кейбір жеке тұлғалар дипломатиялық мекемелерде
қорғауға ие ... ... ... ... ... ... туралы зерттеулер өте аз. Ресейлік тарихшы Колосовскийдің
пікірінше, бұл институт ... ... ... ... бірі ... ... құқығын халықаралық ... ... ... ... институты ретінде ажырата ... ... ... ... институт халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... баспана беруге қатысты
ішкі мемлекеттік ... ... Бұл, ... заңи ... ... ... қарай қанша саяси баспананың
ішкімемлекеттік ... бар ... ... ... ... ... ... еңбектерінде де
кездеседі. Көптеген кеңестік ғалымдардың еңбектерінде ... ... ... және ... ... негізгі құқықтары мен
бостандықтарын беру қажеттілігі туралы айтылады.
Баспана ... ... ... ... ... аса
қызығушылық тудырады. Н.А.Ушаков ... ... ... ... ... анықтама берген: «Баспана ... - ... ... ... оған ... ... мен ... бостандықтарына кепілдік бере ... ... ... өмір сүру ... беру»[5, 18 б.]. Бұл анықтаманы
кеңестік халықаралық ... ... ең ... әрі ... ... ... бар. Анықтамада баспана құқығының негізгі белгілері
көрініс ... ... тек ... ... ... қауіпсіз өмір сүру құқығы, оларға ... ... мен ... ... ... құқығы – мемлекеттің егемендігіне негізделген институт.
Аталған ... ... ... бірі – ... құқығын
пайдалана алатын тұлғалардың шеңберін анықтау, яғни баспана ... ... ... ... ... Бұл ретте баспана құқығының тағы
бір белгісі оның саяси сипатта болуы. ... ... ... ... тек ... ... ... жасағаны үшін ... ... ... бұл қате ... ... ... ... тұлға қылмыс деп саналатын іс-әрекет жасамауы да мүмкін.
Халықаралық құқық нормалары мемлекеттердің баспана беру ... ... ... ... ... ... келесі тұлғалар
бұл құқықты пайдалана алмайды:
1) халықаралық қылмыс жасады деп айып ... ... ... беру ... екіжақты немесе көпжақты шарттардың
тізімінде көрсетілген қылмыскерлер:
3) қылмыстардың жеке ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар.
Баспананы пайдаланатын тұлғалардың шеңберін анықтау өте ... ... ... ... ... ... оны мойындамайтын елдерде
қолданбаған жөн екендігі айқын. Мысалы, 1955 жылы Перу Гавана ... сол ... бері ... ... ... ... құқығын беруге құзыреті тоқтатылды.
Қазіргі кезде халықаралық құқықта ... ... мен ... беру туралы нормалар жоқ. Мысалы, Ресей Федерациясның заңнамасына
сәйкес, әскери кеменің ... ... ... РФ-ның елшісінің
немесе командованиенің рұқсатынсыз баспана беруге тыйым салынады. ... ... кеме ... ... өтініш келіп түссе, бұл туралы
командир РФ елшісіне немесе командованиеге хабарлауы тиіс.
Әскери базалар және ... ... ... баспана беру құқыққа қайшы
болып табылады.Халықаралық құқықта мемлекет белгілі бір ... ... ... ... ... ... саны ... айтқанда, оларға адамзатқа қарсы қылмыс ... деп ... ... шарттарға сәйкес ұстап берілуі тиіс ... ... ... ... ... тек ... жағдайларда және
тұлғаның қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... ... тұлға азаматы болып ... ... ... ... ... ... алған тұлға баспананы берген мемлекеттің қоғамдық
қауіпсіздігіне және ... ... ... іс-әрекет жасауға құқығы
жоқ.
Қазақстан Республикасы заңнамасы шетел тұлғалары мен ... ... ... ... береді, ал Ресей Федерациясы Конституциясының
63 бабында көрсетілгендей, «РФ шетелдік азаматтарға және азаматтығы жоқ
тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... 63-бап].
Баспана алған тұлғаларға баспана-мемлекеттің азаматтығы ... ... ... ие болады. ... ... ... ... алу РФ-тың азаматтығына ие ... ... ... табылады[48, 19-бап].
Тәжірибеде баспана құқығы мемлекеттің территориясына ену құқығын беру
және сол ... ... ... түрде болумен жүзеге асады.
Баспана алған тұлға ... ... ... ... ... ... біріншіден, баспана алған тұлғаның қабылдаушы елде болу мерзімі
шектеусіз;
• екіншіден, баспана алған ... ... ... ... ... ... ... алған тұлға өзі азаматы болып табылатын елге
де, үшінші бір елге де ... ... ... ... ... ... ... баспана
құқығына келесідей анықтама беруге болады, саяси баспана құқығы дегеніміз -
саяси эмигранттарға баспана ... ... ... оған
демократиялық адам құқықтары мен негізгі бостандықтарына кепілдік ... өз ... ... өмір сүру ... ... ... ... негізгі шарттары мен заңды негіздері
Баспана құқығы халықаралық-құқықтық институт ... ... ... мемлекеттің құқығы болып табылады. Оған ... ... ... мемлекеттерге, тіпті халықаралық құжаттармен
анықталған тұлғаларға баспана беруді ... ... ішкі ... құқықтық актілерінде қандай да бір
мемлекеттің азаматтары өзге мемлекеттерден баспана сұрау ... ие ... ... яғни ... ... ... Шетел мемлекетіне
баспана беру туралы өтініш берген индивид өз ... ... ... ... ... әрекет жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ... шығуды көздейді.
Түрлі мемлекеттердің баспана туралы ұлттық заңнамалары баспана беру
негізі ретінде тұлғаның өз ... ... ... ... танылған себептермен келесі жағдайларда баспана
берілмейді:
- халықаралық қылмыс ... ... және т.б.) ... тұлғаларға;
- халықаралық сипаттаға қылмыс жасағаны үшін Көпжақты халықаралық-
құқықтық құжаттарға ... ... тиіс ... ... заттарын және психотропты препараттарды заңсыз тарату);
- екіжақты және көпжақты шарттар ... ... ... БҰҰ мақсаттары мен ... ... ... ... баспана заңсыз түрде берілсе, тұлға азаматы болып табылатын
мемлекет оны ... ... ете ... ал ... берген мемлекет мұндай
тұлғаны беруге міндетті болады.
Құқықтық әдебиеттерде баспана құқығының ... ... ... жиі ... Бұл проблеманы шешуге түрлі авторлар түрлі
тәсілдер қолданады. Біреулері бұл ... жеке ... ... ... ... ... байланысты десе, өзгелері адам
құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... құқығы туралы арнайы нормалардың
болуын негізгі аргумент ... ... ... құқықтың субъектісі ретінде тану туралы
бірнеше ғалымдардың ... ... ... және ... қорғау туралы Еуропалық Конвенцияның 48 бабы «в» және ... ... адам ... ... ... Сотқа жүгіну
құқығын бекіткен. Алайда Конвенцияға ... қол ... ... адам ... ... мемлекеттердің ... ... 1950 ... ... ... жеке тұлғалардың Адам
құқықтары ... ... ... ... ... бекітілгенімен бұл факт
индивидтерді халықаралық құқықтың ... деп ... ... себебі олар тек мемлекет қажет деп тапқан оларға берілетін
құқықтарды қолданады. Бұл ... ... ғана ... құқықтың
субъектілері болып танылады. Халықаралық әскери трибуналдардың Жарғылары,
геноцид қылмысының алдын алу және ... ... ... және т.б.
актілер халықаралық құқықтың ... ... үшін жеке ... ... жағдайда да жеке тұлғаның ... ... ... ... пайда болды.
Кейбір авторлардың ... адам ... мен ... ... құқығының заңды негізі болып табылады.
Адамның негізгі ... мен ... ... ... Әр ... өз ... осы ... мен бостандықтардың
белгілі мөлшерін береді. ... ... ... ... оның
азаматтары көбірек құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады.
Халықаралық құқықта адам ... ... ... көңіл бөлінеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының 1б. 3 ... ... ... және ... ... тілі мен ... ... адамдардың құқықтары мен негізгі бостандықтарын
құрметтеуді дамытуда ... ... ... асыру»
қажеттілігі аталып өткен. Жарғының 55бабы бойынша, Біріккен Ұлттар Ұйымы
нәсілі, жынысы, тілі мен дініне ... ... ... ... ... бостандықтарын сақтау мен құрметтеуге ықпал ететіндігі
бекітілген[49, 361 б.].
Жоғарыда аталғандарды қарастыра ... ... ... ... институт ретінде жеке тұлғаның емес, мемлекеттердің ... ... ... ... ... ретінде баспана
құқығы адам құқықтарын білдіреді. Мемлекет ... ішкі ... ... ... ... алу ... ... туындайтын
тұлғаларға оны беруге міндетті.
Егер жеке тұлғалар халықаралық құқықтың субъектісі де, объектісі де
болмаса, олардың халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... индигенат теориясы ұсынылды. Аталған теорияға
сәйкес, жеке тұлғалар халықаралық қарым-қатынаста ешбір құқықтарға ... олар тек ... ... ... ... пайдалана
алады. Бұл теорияны П. Казанский, Ф. Мартенс, А.В. ... және ... ... ... ... В.И. ... ғана ... индигенат теориясының жақтаушысы болып табылады[1, 24 б.].
Ең алдымен, баспана құқығы ішкі ... ... ... ... ... ... ... қабылданғанын атап өту керек. Екіншіден,
баспана ... ... ... ... ... ... күшке ие және мемлекеттерді міндеттейді. Мемлекеттер
халықаралық-құқықтық міндеттемелерге ... ... ... ... Ал ... құқық нормаларына сәйкес тұлғалардың кейбір тұлғалар
категориясына ешбір жағдайда да ... ... ... ... ... бір ... ... даусыз берілуі тиіс ... ... ... бір тұлғалар категориясына баспана ... ... ... ... ... туындайтын міндеттеме бар ма? Бұл
мәселеге қатысты ... ... жоқ. Адам ... ... ... әрбір адамның «өзге елдерде қудалаудан баспана
іздеу ... және егер ... ... ... берсе, оны пайдалану
құқығын» бекітті. Мемлекет баспана ... ... ... ... мұнда
көрсетілмеген. Декларацияның 14 б. 2 тармағы аталған құқықты жүзеге асыруда
бірқатар шектеулер бар екендігін көрсетеді[2, 3 б.].
1967 ... ... ... ... ... 1 ... ... орын алған. Бұл баптың 1 тармағы «қандай да бір мемлекет
Адам ... ... ... 14-бабына негізделе
отырып, сондай-ақ, колониализмге қарсы күресетін тұлғаларға ... өзге ... ... ... деп бекіткен,яғни
колониализмге қарсы күресетін тұлғалар категориясына ерекше көңіл бөлген
[3, 1-бап].
Ұлттардың ... ... ...... құқық қағидаларының
негізгілерінің бірі. Сондықтан халықтардың ... ... ... күресі құқыққа сай болып табылады. 1960 жылы ... БҰҰ Бас ... ... ... мен халықтарға
тәуелсіздік беру туралы Декларациясын қабылдағаннан кейін колониализмге
қарсы ... ... ... ... ... мемлекеттердің заңды
міндетіне айналды [50]. Демек, колониалды елдер мен халықтарға тәуелсіздік
беру туралы ... және ... ... ... ... ... ... ұлттық тәелсіздік үшін күресетін
тұлғаларға баспана беруі тиіс ... ... ... ... үшін ... ... да
мемлекеттер баспана беруі тиіс. Бейбітшілікке ... ... ... болып саналады. Сондықтан ешбір мемлекет бейбітшілік үшін
күрескені ... ... ... ... ... бас ... Бұл ... бас тарту бейбітшілік үшін күрестің ... ... ... ... ... ... ... баспана құқығы туралы ... ... ... ... ... бас ... негіз болмайды[1, 24 б.].
Демек, ұлттық тәуелсіздік және ... үшін ... ... ... беруі тиіс тұлғалар категориясы.
КСРО-ның 1936 ... ... ... және ... конституциялары келесідей тұлғаларға ... ... ... ... үшін күресушілерге (Чехословакия, ГДР,
Моңғолия,Румыния, Польша, Болгария конституциялары);
2)ұлт-азаттық ... ... ... ... ... ... үшін қудаланған тұлғалар (Чехословакия, Румыния,Польша,
ГДР,Болгария конституциялары);
4) бейбітшілік үшін күресушілер ... ... ... ... ... ... кейбір кеңестік
республикалардың конституцияларында демократиялық принциптерді қорғағаны
үшін, ... мен ... үшін ... ... баспана беру
қарастырылған.
Баспана құқығы иснтитутын ... ... 3 ... қарым-қатынастар
тобына сараптама жасау қажет:
- баспана сұраушы тұлға мен ол ... ... ... ... аталған тұлға мен баспана берген ... ... ... ... азаматтығы елі мен баспана берген мемлекет
арасындағы.
Бірінші және ... ... ... ... қатынастар орын алады, бірінші жағдайда оларды «қорғаушы
қатынастар», екіншісінде – реттеуші қатынастар деп ... Бұл ... ... ... ... пен ... ... белгілі бір байланыс бар:олар жүріс-
тұрысына өзараміндетті. Әрбір ... ... ... ... ... міндеттерге ие болады және оған ... ... ... ... пен ... ... құқықтық байланыс тұрақты
болады: ол адамның ... ... ... пайда болып, азаматтың
өлімімен тоқтатылады. Аталған мемлекеттің ... ... ... юрисдикциясынан шығуы) мемлекеттің ... ... орын ... ... ... заңнамасында оның
азаматтарының өзге мемлекеттен ... ... ... ... ... ... ... баспана беру туралы өтініш берген ... өзі ... ... мемлекет заңнамасына қайшы әрекет етеді. Бұл, ... ... өз ... ... ... ... Демек, бұл жағдайда мемлекет пен азамат арасындағы ... ... ... ... екінші тобы – баспана іздеген тұлға мен ол
баспана сұраған мемлекет арасындағы ... ... ... ... ... ... ... беруші мемлекеттің
құқығы екендігін атап өткен жөн.Әдетте, ... ... ... ... туралы баптар енгізіледі және аталған
құқықты пайдалана ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің конституцияларында көрініс ... ... ... ... ... ... ... Армения), кейбіреулерінде баспана беру ... ... ... ... белгілі бір мемлекеттің заңнамаларында баспана
құқығы туралы нақты ... орын ... ... ... ... ... сілтеме жасайды(соның ішінде, халықаралық-
құқықтық нормалар). Мысалы, Африка мемлекеттерінің ... ... ... ... Нигер және т.б.) өз конституцияларында «1789 жылғы
адам және азамат құқықтарының ... 1948 ... ... ... ... ... және осы
Конституциямен кепілдік берілген адам ... мен ... ... ... норма көзделген. Адам құқықтарының
Жалпығабірдей Декларациясында ... ... ... бап ... ... ... мемлекеттердің аталған ... ... ... баспана құқығы жүзеге асатынын білдіреді. ... өз ... ... ... баспана құқығын бекітсе
(Италия, Гватемала жәнет.б. елдер конституциялары), ал ... ... ... ... ... ... ... салады (Мексика,
Гондурас және т.б. мемлекеттердің Конституциялары).
Түрлі мемлекеттерде баспана берілетін ... ... әр ... ... Конституцияларында саяси эмигранттар туралы
(Ливия), саяси қылмыскерлер жайында (Мексика, ... ... ... ... түрлі түсініктемелер болғанымен, ортақ норма ретінде
барлық ... өз ... ... ... ... қудаланған
тұлғаларға баспана беруін атауға болады. Сондықтан баспана алу ... беру ... ... мен ... ... ... ... арасында
реттеуші қатынастар туындатады.
Мемлекет тұлғаға ... ... бас ... ала ма? ... ... баспана беру мемлекеттің егемендік ... бұл ... ... өз еркінше шешеді. Әрине, баспана беру
мемлекеттің егемендік ... ... ... ... ... заңнамалық актіге баспана құқығы туралы норма енгізуінен көрініс
тапса, екіншіден, тұлғаға баспана беру ... ... ... ... ... ... өзі ... беретін тұлғалар
шеңберін анықтағандықтан, мұндай тұлғалар ... ... ... болады, ал мемлекеттің оны беруге белгілі бір міндеттемесі бар.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген квалификацияға жатады ма әлде жоқ па ... ғана ... ... ... ... ... индивид пен мемлекет
арасында белгілі бір қарым ... ... жеке ... мемлекеттен
заңның орынндалуын өз мүддесінің қанағаттандырылуын талап етуі мүмкін.
Мұндай ... ... ... ... ... ... Тұлға мемлекетке оған баспана беру туралы өтініш білдірген ... ішкі ... ... туындайды, яғни осы өтінішті
қанағаттандыру ... ... ... халықаралық-құқықтық
қатынастарды тудыратын заңи факт болып табылады. ... ... ... ... ... ... беру ... қатысты шешім қабылдаған сәтінен басталады.
Аталған жағдайларда халықаралық-құқықтық ... ... ... туындайды. Индивид пен мемлекет ... екі ... ... қатынастармен анықталады.
Мемлекеттің заңсыз негіздерде ... ... ... оны
беруден бас тартуы ешбір заңи салдар туындатпайды.
Осылайша, индивид пен оның іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... болады. Тұлғаның өзі бұл
қатынастардың тарабы, қатысушысы болып саналмайды, яғни оның ... ... ... ... ... екендігін көре
аламыз.
Жоғарыда аталғандарды ... ... ... ... ... баспана халықаралық қылмыс ... ... ... болады. Халықаралық қылмыс немесе халықаралық
сипаттағы қылмыс ... жеке ... ... ... ... ... ретінде халықаралық құқық ... мен ... ... ... аса ... ... ... танылады.
Алғаш рет халықаралық қылмыстар классификациясы 1945 ... ... ... ... ... Оған ... қылмыстың келесі 3 тобы бар:
- ... ... ... ... соғысты
жоспарлау,дайындау, жүргізу және аталған іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ... яғни соғыс жүргізу заңдары мен әдет-ғұрыптарын бұзу,
теңізде кеме апаты салдарынан жапа ... ... ... ... алу және ... ... қарсы қылмыстар: саяси, нәсілдік, діни себептермен жаппай
кісі өлтіру, құлдыққа ... ... ... және ... ... ... 1 шілдесінде күшіне енген халықаралық қылмыстық Сот
Статутына сәйкес, келесі ... үшін ... ... ... ... ... ... қылмыстар;
в) әскери қылмыстар;
г) агрессия [53, 4-бап].
1951 жылғы босқындар статусы ... ... мен 1954 ... жоқ ... статусы жөніндегі ... олар ... ... ... ... қатысты
қолданылмайды.
Оған қоса, территориялық баспана ... ... ... ... ... және оны ... ... бейбітшілікке
қарсы қылмыс, әскери қылмыс немесе адамзатқа ... ... ... ... бар тұлғаларға берілмейтіндігі атап көрсетілген. ... ... ... ... түрі ... ... бұл ... баспананы халықаралық қылмыс жасаған тұлғалар
пайдалана алмайтындығын тағы бір рет нақтылайды, яғни ... ... ... өз ... ұстап берілуі тиіс[3, 1-бап].
Саяси қылмыскерлерді бермеу қағидасының болуы өзге ... ... ... беру ... ... ... ішкі заңдарымен белгілі бір ережелер ... ... беру тек ... ... ... ... ... асады. Бұл ереже мемлекеттердің тәжірибесімен және олардың ішкі
заңнамасымен бекітіледі.
Екіжақты және ... шарт ... ... ... ... ... ... емес сипатта қылмыс жасаған тұлғалар ... ... ... аталған тұлғалар баспанаға ие ... ме? КСРО және өзге де ... ... бұл ... пікір білдіреді, себебі бұл мемлекеттер ... ... ... шеңберін нақты көрсетеді.
2 САЯСИ БАСПАНА БЕРУДІ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Саяси баспана беруді реттейтін ... ... д.ж. ... ... ешбір халықаралық ұйым баспана ... ... ... ... ... ... көпжақты конвенциялар жасауға талпыныстар да болған емес
(тек латынамерикалық ... ... ... ... ... болды).
Баспана туралы нормаларды унификациялауға ең ... ... ... ... ... 1950жылы Институт «Халықаралық
жария құқықтағы баспана» резолюциясын ... ... ... мен
4 тараудан (10 бап) тұрады.Бұл құжатта баспана құқығына берілген ... кең және ... ... баспананы қамтыды.
Резолюцияның 2 б. сәйкес, мемлекеттер баспана беру актісі ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетіне жауапты болады. 3-бап ... ... ... ... ... ... ... ұшақтар мен ғимараттарда берілуі ... деп ... ... ... ... ... кез ... адамға
беріледі.
Демек, Халықаралық құқық Институты ... ... ... Бұл ... ІІІ ... көрсетілген, яғни
мемлекет өз юрисдикциясындағы кез ... ... ... беру
құқығына ие болды.
Резолюцияның 4-бабы саяси себептер бойынша ... ... ... ... ... ... ... отырып, мұнда
мемлекеттердің баспана беру ... ... ... ... ... ... ... көптеген
мемлекеттері мойындамаған дипломатиялық ... ... қана ... ... ... деп айып ... тұлғаларға халықаралық
құқық ... ... ... ... ... құқығы туралы мәселе Біріккен Ұлттар ... ... ... құқығы 1948 жылғы Адам құқықтарының Жалпығабірдей
Декларациясында бекітілді. Декларацияның 14 ... ... адам ... ... баспана іздеуге және оны пайдалануға құқығы бар;
2)бұл құқық ... ... ... мақсаттары мен ... ... ... ... ... емес ... үшін қудаланған
жағдайда пайдаланылмайды» ... ... ... ... ... ... құқығына қатысты Халықаралық құқық ... ... яғни ... ... ... жасаған
тұлғаларға берілмейді[2, 389 б.].
1948 жылғы адам құқықтарының Жалпығабірдей Декларациясы әр тұлғаның
баспана іздеу құқықтарын бекітті (14 ... ... ... тұлғаның
құқықтық статусын анықтау қажет болды. БҰҰ УВКБ-мен қатар жобасы жасалған
халықаралық әмбебап сипаттағы шарт – 1951 ... ... ... ...... ... босқындар мәселесі бойынша негізгі
келісім болып табылады. Конвенцияда негізі ... ... ... ... ... ... табылады, оған сәйкес баспана іздеуші
тұлға қудалауға ... ... ... ... ... ... Алайда бұл міндеттеме мемлекеттің босқындар мен баспана іздеуші
тұлғаларды өз ... ... ... ... ... ... ... яғни Конвенцияның жобасын жасаған мемлекеттер баспана
құқығын бекітуге дайын емес болғандығын ... ... 1951 ... «баспанаға құқық» қарастырылмаған.
Мемлекеттердің босқындарды қорғаудың халықаралық-құқықтық жүйесін
құрудағы толық көлемді ынтымақтастығы ІІ ... ... ... ... аса ... Мемлекеттердің мұндай әрекеттері «босқын» сөзіне
саяси ... ... ... ... «Босқын» сөзіне анықтама
беру ... ... ... – 1969 жылғы АБҰ Конвенциясының[54] және
1984 жылғы Картахен Декларациясының тәжірибелерін қолданған ... ... ... ... ... шектелген. Мысалы,
оған «экономикалық босқын» (аталған термин көп қолданылмайды) енбейді.
Бұларға ... ... ... ... ... емес ... көмек пен даму саласына жатқызылады. Босқын мәртебесін алу үшін
тұлға ... ... ... ... құрбан ... ... ... яғни ... фактісі анықтауды қажет
етеді.
Кейіннен қабылданған аймақтық келісімдер «босқын» ... ... ... 1969 ... ... ... проблемасының
спецификалық аспектілері туралы Африка Бірлестігі Ұйымының Конвенциясына
сәйкес, «сыртқы агрессия, шетелдіктің қоғамдық тәртіпті ... ... ... ... ... елді ... ... мәжбүр тұлғалар»
босқындар деп танылады [54, 3-бап]. Бұл ... 1951 ... ... 1-
бабымен салыстырғанда босқын түсінігін кеңейтті. Жалпы алғанда, адамдарды
өз мемлекетін ... өзге ... ... іздеуге мәжбүрлеген себептер
ұзақ мерзімді сипатта болуы тиіс (мысалы, Қазақстан Республикасында мұндай
мерзім 1 жыл). Босқын ... ... ... 1951 ... Конвенцияда
бекітілген, яғни «нәсілі, діні, азаматтығы, белгілі бір әлеуметтік топқа
жататындығы немесе саяси сенім-нанымдары ... ... ... болуға
негізі бар» тұлғаларға босқын мәртебесі берілуі тиіс.
Жоғарыда аталған мәселелерді саралай ... ... ... ... ... ... беру екі түрлі құқықтық мәнге ие екендігі ... ... ... ... 1951 ... Конвенцияда «босқын» сөзіне
берілген анықтамада негіз ретінде «саяси сенім-нанымы» көрсетілген. ... ... ... ... дегенді білдіреді ме? Аталған
мәселені ... ... ... ... басылып шыққан «Халықаралық жария құқық»
оқулығында босқындар мен баспана құқығы жеке-жеке қарастырылған[12,232 б.],
яғни «баспана құқығы» ... ... ... ... ... ... болар.
Саяси баспана құқығы – бұл адамның өзге елдерде қудаланудан баспана
іздеу және оны ... ... өзге елде ... ... ... тұлғаға мемлекеттің өз территориясына ену және онда ... беру ... Бұл ... ... ... ... және
заңды салдары бойынша босқындар институтынан айырмашылығы бар екенін
байқау қиын емес. Өз ... ... ... ... ... және ... баспана іздеуші тұлғалар босқындармен салыстырғанда өте
аз. Оған қоса, әдетте мұндай тұлғалар қамтамасыз етілген, қоғамда белгілі
бір беделге ие ... ... ... көшбасшылары және
т.с.с.) адамдар болып келеді. Бұл катергорияға жататын тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... шет мемлекеттер саяси баспананы өзге
мемлекеттер территориясында қылмыс ... ... ... ... ... 2003 жылы ... Ұлыбритания ресейлік сотқа РФ азаматы
А.Закаевты берген жоқ. Азамат А.Закаев Ресей ... ... ... ... соның ішінде террористік актілерге қатысқаны үшін
құзырлы органдармен айыпталған ... ... ... оған ... ... ... адал ... қағидасына сәйкес
мемлекеттер 1951 жылғы Конвенцияда бекітілген ережелерді сақтайды, ал
1967 ... ... ... ... Декларацияның ережелері «жұмсақ
құқықтың» нормалары ретінде қарастырылады және ұсыныстық сипатқа ие. ... ... ... ... ... ... дербес түрде шешім
қабылдайды және 1951 ... ... ... ... ... ... басшылыққа алады.
Я.Д. Федотовтың пікірінше, 1951 жылғы ... 1б.А ... ... ... ... критерий негізсіз болып табылады
және «босқын» терминінің ... ... сай ... ... б.]. ... ... мақсаты адам құқықтарының жаппай бұзылуы
нәтижесінде өз ... ... ... ... ... болып
табылады, яғни босқындардың жаппай өзге мемлекеттерге кету ... ... ... ... ... адамдардың өзге амалы болмайды.
Саяси баспана іздеуші тұлғалар ... ... ... және егер ... ... өзі ... ... табылатын
мемлекетті шынайы қауіп төнген жағдайда тастап қашуға мәжбүр болса, ... өз ... ... ... ... үшін ... яғни ... қудалану себептері саяси сипатта екендігі күмән
тудырады. Сол себепті кейбір ... 1951 ... ... мәртебесі туралы
Конвенцияның қолданылу аясынан «саяси ... үшін ... ... ... жөн деп ... себебі олардың құқықтық жағдайы
территориялық және дипломатиялық баспана туралы ... ... және ... конвенцияда көрсетілген босқын статусына мағынасы
жағынан сай емес.
Баспана құқығы туралы баптар БҰҰ Бас ... ... ... ... ... және ... құқықтар туралы
Халықаралық Пактіде [57, 7 б.] және экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... көрініс тапты[58, 22 б.].
1951 жылғы Конвенция бойынша пікірталастар барысында Франция және БҰҰ
Хатшылығы ұсынған ... ... ... ... ... болған. 1957 жылы Франция Экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... ұсынды, ал 1959
жылы Бас Ассамблея ... ... ... оны ратификациялауды
тапсырды. 1962 жылы бұл мәселе Комиссияның ... ... ... ... ... мәселеге қатысты прогрестің болмауынан, мұны адам
құқықтары жөніндегі Комиссия және ... ... ... ... ... бойы баспана құқығы туралы мәселе адам ... ... ... ... 1960 жылы ... ... Декларацияның жобасын ұсынды. Бұл жобаны ЭКОСОС 1960 жылы ... ... ... XVII ... ... ... 1-бабын қолдады. Жобаны дамыту ... ... ... ... өзге де ... болуы себебінен Үшінші Комитет жобаға
қатысты өз міндеттерін атқара алмады. Сондықтан Бас ... ... ... ... ... ... үшін ... Комитетке
тапсырма берді. Бас Ассамблеяның ХХІ ... ... ... ... ... ... жобасының мәтінін ұсынды. Жобаны
талқылау барысында көптеген делегаттар құжатта міндетті нормалар ... ... және ... ... ... ... ... атап
көрсетті.
Делегаттардың басым бөлігі (олардың арасында КСРО, Румыния, Польша,
Сирия, Ирак, ... т.б ... ... колониализмге қарсы күрескен
тұлғалар да декларацияда аталып өткендігін мақұлдады. Декларацияның 3-бабы
баспана ... ... ... бағытталған. Оған сәйкес,
мемлекеттер аталған тұлғаларға мүмкіндігінше ... ... бере ... ... ... ... ... мәжбүрлі түрде қайтармауы
немесе шекарадан өтуге тыйым ... ... ... ... ... ... ... қатысты: оларға БҰҰ мақсаттары мен қағидаларына қайшы келетін
қызметпен шұғылдануға тыйым салынады.
Декларация мемлекеттерге ... беру ... ... ... ... сонымен қатар, территориялық ... беру ... ... ... және тек ... қана мұндай қорғау
берудің ... ... ... ... Алайда 2-бапта босқындардың
жағдайы халықаралық қауымдастықтың назарын аударып ... Егер ... да бір ... ... беру ... оны ... қиынға соқса, онда өзге мемлекеттер сол ... ... үшін ... ... ... керек. 3-
бап non-refoulement қағидасын бекітеді, мемлекет бұл ... бас ... ... ... ... ... өзге елге көшуге мүмкіндік
беруі тиіс немесе «уақытша» баспана ұсынуы ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
жобасы ... ... ... Бас ... ХХІІ ... ... ... мақұлданды.Демек, саяси баспана институтына
қатысты нормаларды кодификациялауға Біріккен ... ... ... ... ... 1967 жылы 14 желтоқсанда БҰҰ Бас
Ассамблеясы территориялық ... ... ... ... резолюция).
Декларация бірауыздан мақұлданғанымен, міндетті күші жоқ, құжаттың
преамбуласының өзінде «ұсынады»(рекомендует) деген термин ... ... ... ... қатысты нормаларды жетілдіру
жұмыстары ... ... ... жүргізілуде.
Территориялық баспана беруге қатысты ... ... ... бірі ... 1б. 1т.) ... ... ... асыру тәртібімен ... ... ... ... ... ... яғни, баспана беру – мемлекеттің егемендік
құқығы. ... ... ... да бір ... ... не ... бас ... құқылы. Егер мемлекет бұл құқығын жүзеге асырса,
онда халықаралық-құқықтық ... ... ... беру ... мен процедурасы (соттық, әкімшілік)
және баспана алған тұлғаның статусы ... ішкі ... ... Ресейлік оқулықтарда саяси баспана алған тұлғаларға
қатысты «саяси эмигранттар» деген ... ... ТМД ... ... ... жоқ ... теңестіріледі.Кейбір
жағдайларда саяси эмигранттарға ... ... ... баспана беру негіздері мемлекеттің ішкі заңнамасына
байланысты болса, ал ... ... бір ... ... ... ... нормалары, қағидалары, ережелерімен
реттеледі. Территориялық баспана туралы ... 1б.2т. ... ... ... ... ... ... әскери қылмыс және
адамзатқа қарсы ... ... ... ... ... және ... ... қылмыс жасаған тұлғалар» ... ... ... ... атап ... 1968 ... ... мен адамзатқа қарсы қылмыстарға ... ... ... ... ... [59] және 1945 жылғы 8
тамыздағы Лондон ... ... ... ... ... Жарғысы[60].Жарғының қағидалары 1946 жылғы 11 желтоқсандағы
БҰҰ Бас Ассамблеясы резолюциясымен ... ... ... ... ... ... ... беру міндеттемесін мойындаудан бас тартуы тарихта
халықаралық ... мен өзге де ... ... ... дүниежүзілік соғыстар арасындағы кезеңде босқындардың ... ... ... ... ... ... тек бірнеше
мемлекет ратификациялады. Адам құқықтарының Жалпыға бірдей Декларациясының
41(1) ... ... ... «қудалаудан баспана іздеу және баспананы
пайдалану құқығы» туралы норманың да пайдасы аз ... ... ... ... «қабылдау» (to be granted) сөзіне ауыстыру, Біріккен Ұлттар
Ұйымын ... ... беру ... ... беру ... ұсыныс секілді
қатаң қарсылықтарға әкеп соқтырды. Себебі баспана беру әр елдің егемендік
құқығы болып табылады.
1967 жылғы ... ... ... Хаттама тек «босқын» сөзіне
анықтама берумен шектелсе, ... беру ... ... ... сипаттағы
халықаралық құжатта көрсетілмеген. Алайда аймақтық дәрежеде ... ... бар ... атап ... жөн. ... адам құқықтары бойынша
Еуропалық Конвенция босқындардың да, азаматтығы жоқ ... да ... ... ... ... ... шарттың ережелері бойынша адам
құқықтары бұзылуының құрбандарын ... ... ... ... 2 ... ... 1)қорғауға кепілдік беретін құқықтың
бұзылуын мойындау және 2) құқықтық қорғау шараларын қамтамасыз ... ... пен ... ... ... ... болуы. Адам
құқықтары жөніндегі Еуропа Конвенциясының 3-бабы бойынша, ... ... жол ... ... ... кіру ... да, баспана құқығы
да бекітілмеген. Бұл ... ... және ... Комиссияның
тәжірибесінде таралған. 1967 жылы Еуропа Кеңесінің министрлер Комитеті мүше-
мемлекеттерінің үкіметтеріне «өз ... ... ... ... ... және адамгершілікпен қарауға», сонымен ... ... пен ... ... ... ... non-
refoulement қағидасын ұстануға кеңес берді.
Латын америкасында әрекет ... 1954 ... ... ... беру ... мемлекеттің егемендік құқығы екендігін, өзге мемлекеттер
аталған құқықты ... ... ... ... ... үшін іздеу жарияланған» немесе «саяси құқықбұзушылықтар мен
саяси себептер бойынша қудаланған» ... беру ... атап ... ... ... қатысты қабылданған
келесі бір Каракас конвенциясына сәйкес, ... ... ... ... ... ол баспана беруден бас тарту себептерін түсіндіруге
міндетті емес» және баспана беруші мемлекет «құқықбұзушылықтың сипаты ... ... ... ... Аталған конвенция бойынша «мемлекет
өз территориясына босқынды кіргізуге жауапты ... ... егер ол ... ... ... ... тілек білдірсе ғана оны қайтара алады» деп
қарастырылған.
1969 жылғы АБҰ ... ... ... ... ... ... бекітеді. Конвенцияның 2 бабына сәйкес, АБҰ мүше-
мемлекеттері «босқындарды ... және өз ... ... ... ... ... үшін ... шараларды қабылдайды», non-refoulement
қағидасы да көрсетілген. Баспана беру ... әрі ... ... ... ... ... мен ... сұраған тұлғалар өздерін
қабылдаған мемлекеттің заңдарын ... және ... ... ... ... ... ... Ұйымының Конвенциясында ... ... ... олар ... ... беруді және өзге мемлекеттердің
қудалауынан ұзақ мерзімді қорғау міндеттемесін ... ... ... ... ... ... ... бұл пікірді
дәлелдейді. Бас Ассамблеяның резолюциялары ... ... ... қайнар көздер емес.
1945-1970ж.ж. аралығында қабылданған резолюцияларда баспана құқығын
зерттеуге және ... аз ... ... Бұл кезеңде босқындар
мәселесі тек уақытша ... ... ... қарастырылды. Баспана беру
де уақытша әрекет– адамдардың өз елінен қашуы, ... мен ... ... ... оралуы ретінде қарастырылды.
1970жылдар босқындар статусын анықтау процесінің шыңы ... ... ... УВКБ ... ... ... стандарттар қабылдады. Жекелеген тұлғаларды қорғауда прогресс
болғанына қарамастан, баспана институтына қатысты жоспарлар 1977 ж. ... ... ... ... ... Конвенцияның
жобасын жасау барысында бір жағынан, мемлекеттер тек босқындар мен ... ... ... ... ғана ... ... non-refoulement қағидасының нормативті сипаты кеңейіп, ... ... ... ... танылды[7, 198б].
1967 жылғы территориялық баспана туралы Декларация қабылданғанға дейін
БҰҰ-ның Алтыншы комитетіндегі талқылаулар бұл құжат әмбебап конвенцияның
алғышарты ... ... ... ... қалыптастырды. Алғашқы жоба
Халықаралық құқық ... ... ... УВКБ-мен
консультациялар жүргізген Карнеги Халықаралық қоры ... ... ... ұсынылды. Олар ұсынған мәтіннің 1 бабы ... ... ... және ... рухта әрекет ете
отырып, өз территориясында баспана беруге барлық ... ... бұл ... ... ... ... 1972 жылы бұл жоба ... Комитетте
қарастырылып, Жоғарғы Комиссар келесі халықаралық конференцияны шақыруға
қатысты мемлекеттердің үкіметтерімен консультациялар жүргізуі тиіс ... ... ... басым бөлігінің үкіметтері конвенцияның
күшіне енуіне ... емес ... ... ... Бас ... ... қарастыруды бекітті. Жобаның 3 бабына сәйкес, 1967 жылғы
Декларация және 1969 ... АБҰ ... ... ... баспана сұраушыларды кіргізуге қатысты міндеттемелер
төмендетілді. Сарапшылар тобы ... ... ... жасалған Бас
Ассамблея резолюциясына сәйкес, Бас Хатшы Жоғарғы Комиссармен ... 1977 ... ... ... ... ... ... тапсырылды.
Ұсынылған жобалардың ережелеріне қанағаттанбаған ... ... ... тобы ... ... нұсқасын ұсынды, баспана
туралы ережелердің ... 1976 ... ... ... ... Екі ... да ... беру міндеттемесін ұсыну және non-
refoulement қағидасы шегінде ... өту ... ... ... ... қағидасын минималды талап ретінде тану ұсынылған болатын.
1977 жылы территориялық баспана жөніндегі БҰҰ ... ... ... ... мәселелерге қатысты дауыстардың сәл ғана
басым болуы ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықтардың туындауын куәландырды. Шекара арқылы өткізу қағидасы non-
refoulement қағидасы шегінде ... ... ... ... ... ету және ... ... ескере отырып
шектелінді. Маңызды мәселелерге қатысты оңтайлы ... ... ... Бас Ассамблея аталған мәселені қолайлы жағдайда қайта
қарастыруды ұсынды. Алайда Үшінші Комитет ... ... ... ... ... ... үкіметтермен консультациялар жүргізгені дұрыс деп
танылды. 1977 жылдан кейін конференцияны қайта шақыруға ... ... ... ... ... ... баспана берудің
кейбір аспектілері, босқын мәртебесін ... ... ... ... ... ... ішінде Орталық Америкаға арналған (СИРЕФКА)
және Үндіқытайға арналған бағдарламалар(ВПД) жасалды[7, 199б].
2.2 ... ... беру ... ... ... ... құқығы институтын халықаралық-құқықтық реттеу механизмінде
ішкі заңнама маңызды рөл ... ... бері ... ... құқықтық
жүйені реформалауда қыруар жұмыс атқарылды, аз уақыт ішінде мемлекеттің
заңнамалық базасы толық жаңартылды.
Шетел азаматтарына және ... жоқ ... ... ... ... ... ... заңнамасының нормалары ҚР Конституциясында
және нормативтік-құқықтық актілерінде бекітілген. Саяси құқықтар ... ... ... ... ... бір мөлшерде шетел
азаматтарына да беріледі.Қазақстан заңнамасы ... ... ... ... ... 1) шетелдіктердің ҚР азаматтығын алуға құқықтық
мүмкіндігі; 2) шетелдіктердің саяси баспана алуға құқықтық мүмкіндігі. Бұл
екі институт көптеген ... ... ... мәлім.
Кейбір мемлекеттердің заңнамалары «баспана» және «босқын ... дара ... ... ... бұл ұғымдарды біріктіреді,
себебі екеуі де ... ... ... ... ... 1990 ... ... Конвенциясының 16-бабында ... ... ... ... беру туралы
өтінішті қарастыруға жауапты ... ... ... ... ... өтініш» дегеніміз Женева Конвенциясына ... ... ... және оған ... ... ... сәйкес, шетел азаматының қатысушы-мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің басым
бөлігінің заңнамасында «баспана» және ... ... ... ... деп ... ... Қазақстанда бұл шешілмеген мәселе болып табылады.
Баспана беру босқын мәртебесін беру ... ... ... ... ... әр ... ... жүзеге асырады, себебі бұл ... ... мен ... ... көлемін қарастырады, яғни
түрлі құқықтық статусты білдіреді. Украиндік профессор ... ... ... ... белгісі ретінде әр
дербес жағдайда тұлғаның баспана беру туралы ... ... ... ... ... ... ... қызметі
«Халықтың көші-қоны туралы» ҚР заңымен, сонымен қатар 1951 жылғы ... ... ... ... мен 1967 ... ... негізделеді.
Қазақстан Республикасының босқындары болып Қазақстан Республикасы
алдында оның босқындығын анықтаудан бас ... ... ... ... ... болып кету қаупі бар, нәсілі мен топтық өзгешілігінен өз
елінің азаматтығын пайдалана ... ... ... ... ... жоқ ... елде ... өз еліне қайтқысы келмейтіндер саналады.
Қазақстан Республикасы 1951 жылғы босқындар ... ... ... 1967 ... оның ... 1998 ... ... қосылды және халықаралық қауымдастық ... ... ... ие ... ... ... бұл ... ақпараттану,
шешімге шағымдану мүмкіндігі және істі қайта қарау үшін аппеляцияға ... ... ... ... ... ... бірігуі ресми
биліктер арасындағы конструктивті серіктестікке және БҰҰ ... ... ... босқындар ісі жөніндегі офисімен бірігуге
алып келді. Қазақстан Республикасының «Халықтың көші-қоны ... ... ... ... ... байланысты тұлғалармен жұмыстың
ресми ... 1998 ... 20 ... ... ... негізгі
бөлігі тіркеуден 1998 жылы өтті. Босқын мәртебесі бір ... ... ... ... ... ... ... немесе тоқтатылады.
Босқын мәртебесін беру Қазақстан ... 2009 ... ... қабылданған «Босқындар туралы» заңымен ... ... ... ... ... ... – саяси сенімдері,
нәсілдік, діни наным, азаматтық, ұлттық белгілері, белгілі бір ... ... ... ... құрбаны болуы мүмкін екендігінің
негізделген қаупі төнуі себепті өзі ... ... ... ... ... тұруға мәжбүр болған және ... ... ... өз
елінің қорғауын ... ... ... қорғауын пайдаланғысы
келмейтін шетелдік немесе осындай қауіп салдарынан ... ... ... ... тыс ... ... ... оған қайтып орала
алмайтын немесе қайтып ... ... ... жоқ адамдар[62, 1-
бап]. Ескеретін жайт, 1951 жылғы босқындар мәртебесі туралы ... егер адам ... ... ... сай ... ... беру ... заңды шешім ... да, ... ... ... 15 ... №3057 «Қазақстан Республикасындағы
азаматтығы жоқ және ... ... ... ... қамтамасыз ету
тәртібі туралы» ҚР Президенті Жарлығының жалпы ережесіне сәйкес:
• Қазақстан Республикасындағы ... ... мен ... ... ... ... халықаралық құқық, ҚР Конституциясы, ҚР
Заңнамасымен бекітіледі.
• Қазақстан Республикасы саяси баспананы азаматтығы бар елде ... ... ... да діни нандырудан қуғыншылық құрбаны ... ... ... ... халықаралық құқық нормаларымен бекітілген адам
құқығы бұзылған жағдайда береді.
Қазақстан Республикасында саяси ... ие ... мен ... ... құқықтық жағдайы да жоғарыда аталған ҚР Президенті
Жарлығымен реттеледі. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... отбасыларының мүшелері құқықтар мен ... ... ... ... ҚР Конституциясы мен ... ... ... ... жоқ және ... құқықтық жағдайында белгілі міндеттемелерді қоса атқарады.
Егер тұлға ... да бір ... ... ... ... ... ... қылықтар жасаса, БҰҰ принциптері мен мақсаттарына қарсы
әрекет ... ... ... ... оны саяси баспанадан
айырады.
Қазақстан Республикасында келесі жағдайларда саяси баспана берілмейді:
• Қазақстан Республикасы территориясында заңды күшіне ... сот ... үшін ... қылмысты деп ҚР заңнамасымен анықталған ... БҰҰ ... ... ... ... еткен тұлғаға;
• оны қуғындаудан арашалайтын үшінші бір елде тұрса;
• өтірік мәліметтер берсе;
• қудаламайтын үшінші елдің азаматтығы болса;
• бұл ... ҚР мен өзге ... ... ... қатынастардың
дамуына кері әсер ететін болса [38, 1б. 4т.].
РФ ... ... ... қатар тағы 2 жағдай көрсетіледі:
• егер тұлға адам құқықтарын қорғау саласында ... ... ... ... ... 1993 ж. 19 ақпандағы №4528-1 «Босқындар туралы» Заңына сәйкес
тұлғаның ... ... ... етпейтін, РФ пен шекарадан визасыз өту
туралы екіжақты келісімі бар мемлекеттен келген жағдайда[63, 8-бап].
Қазақстан Республикасының ... тыс ... және ... ... келетін тұлға ҚР Президентінің атына жазылған ... ... ... ... ... жеке өзі келуі тиіс.
Егер тұлға балаларымен бірге саяси баспана ... ... онда 14 ... ... жазбаша келісімі талап етіледі. Баспана беру туралы
мәселе бойынша шешім шығарылғанға дейін өтініш берген ... ... ... рет ... ... дипломатиялық өкілдігі немесе консулдық
мекемесінде белгіленіп тұрады. Бұл ... ... ... ... дипломатиялық өкілдік, консулдық мекеме материалдарды
рәсімдеуді тиісті жағдайлар ... ... ... ... ... ҚР-ның Президенті атына берілген өтініште баспана сұрау негіздері
нақты ... ... беру ... ... ... ... берілген өтініште
келесідей құжаттар қоса тіркелуі қажет:
а) 2 дана өмірбаян;
б) ... ... ... ... ... ... ... вирусына
тексерілгендігі көрсетілуі тиіс;
в) 4см х 5см көлемдегі 5 дана сурет.
Саяси ... беру ... ... өтініштері рәсімдеуді
жүргізген консулдық мекеме іске қатысты өзге де ... ... ... ... ... өтініш берушінің материалдық-
қаржылық жағдайы (жылжитын және ... ... ... реквизиттері)
туралы нотариалды куәландырылған құжаттар болып табылады.Тапсырылған
құжаттарда ... ... ... ... ... болмаса, олар
толықтырулар мен түсіндірмелер енгізу үшін ... ... ... ... ... ... не орыс тілдерінде болуы тиіс ... ... ... не орыс ... аудармасы куәландырылуы талап етіледі.
Өтініш материалдары бойынша дипломатиялық өкілдіктер, консулдық ... ... 2 ... ... істер Министрлігіне жібереді. Сыртқы
істер Министрлігі қорытынды жасап, оны ... ... ... ... беру ... ... қорытындысында баспана беруді
қанағаттандыру немесе одан бас ... ... ... ... және ... ... ... елшімен немесе консулдық
мекеме басшысымен бекітіледі, ал СІМ-нің ... ... ... ... ... ... беру туралы өтініштің материалдарын рәсімдеу мерзімі
өтініш берген сәттен бастап 1 ... ... ... ... беру ҚР ... ... жүзеге асады. Саяси
баспана беру немесе оны беруден бас тарту туралы ҚР ... ... енуі үшін ... ... министрлігіне жіберіледі.
Дипломатиялық өкілдік не консулдық мекеме ҚР-да саяси баспана алу
туралы өтініш ... ... ... ... ... ... саяси баспана берілген тұлға мен оның 16
жасқа толған отбасы мүшелеріне бекітілген үлгіге сәйкес ... ... ... беру ... куәлікті көші-қон Департаменті береді.
Аталған талаптар мен негіздер әлемнің көптеген елдерінің заңнамасында
бекітілген. Бірақ халықаралық ... ... ... өзі ... ... да ... Мысал ретінде, Белорусь Республикасының
Қырғызстан Республикасының бұрынғы ... ... ... ... ... айтуға болады. Көптеген сарапшылар Қ.Бакиевті қылмыскер деп
тануға болатындығын білдіргенімен, уақытша ... және ... ... ... ... ... ... саяси баспанаға ие болды.
Саяси баспана алған тұлға келесі жағдайларда саяси ... ... ... ... ... саяси баспана алудан өз еркімен бас тартса;
2) Қазақстан Республикасы ... ... ... да бір ... азаматтығына ие болса;
3) өзі азаматы болып табылатын мемлекетке өз еркімен қайтатын болса немесе
үшінші мемлекетке ... ... ... ... баспана беру негіздері жойылса.
Саяси баспанадан айрылу көші-қон Департаментімен тіркеледі және ішкі
істер органдары мен ҚР ... ... ... Бөлімшесіне
хабарланады.
Қазақстан Республикасында саяси баспанаға ие болған тұлға ҚР-ның
ұлттық қауіпсіздік мүддесіне қайшы ... ... ... БҰҰ-ның
қағидалары мен мақсаттарына қайшы әрекеттер жасаса немесе ... ... үшін оған ... айыптау үкімі өзінің заңды ... ... ... баспанадан айрылады[38, 1б. 19 т.].
Саяси баспана берілген тұлға және оның ... ... ... ҚР-да шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғалардың
болу ережелері мен ... ... ... ҚР ... ... мен ... ... міндеттерге ие болады.
Баспана құқығы 1951 ... ... ... ... БҰҰ
Конвенциясында (ҚР ратификациялаған), Қазақстан Республикасының 1995 жылғы
Конституциясында саяси баспана беру ... ҚР ... ... тапқан.
Көптеген елдерде қылмыс жасаған мыңдаған адамдар баспанаға ... ... ... ауыр және аса ауыр ... ... ... ... мерзімге сотталған, тіпті, өлім жазасына кесілген тұлғалар да
кездеседі.Мысал ретінде ТМД ... ... ... ... (Ә.Қажыгелдин,
Р.Алиев, А.Мусаев және т.б.), Түркменстан (Н.Ханамов, С.Ыклымов, Х.Оразов
және т.б.), ... ... және т.б.), ... ... ... және т.б.), ... ... Иран, Қытай, Солтүстік Корея, Куба және
өзге де елдер.
Аталған ... өзге ... ... ... және ... бас тартылды. Оның басты себебі әділ сот процесі
нәтижесінде оларға ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті болмауы, оған қоса оларға қатысты қылмыстық ... ... әділ сот ... жүргізілетіндігіне күмән тудырады.
Өкінішке орай, мұндай тұлғаларға ... іс ... ... сот ... ... айыптау үкімі шығарылса да,
мемлекеттер бұл ... шешу үшін ... күш ... ... ... ... ... емес екендігін және өзге елде ашық
сот процесін жүргізуге ... ... ... ... ... ... ауыр және аса ауыр ... жасаған тұлғалар,
сезіктілер бірқатар мемлекеттерде баспанаға қол ... ... ... берген мемлекеттің мұндай шешім қабылдаған лауазымды
тұлғаларына қатысты ... ... ... ... ... ... ... Комиссары Басқармасының қызметкерлеріне
қатысты «адамдарды жасырғаны үшін» іс ... ... ішкі ... ... ... қылмыс құрамы толық
болған.Оған сәйкес, Ұлыбритания, ... ... ... ... ... қатысты қылмыстық іс қозғалу
керек. ... ... және өзге ... ... ... мен АҚШ ... елдердің үкіметтеріне Қытай, Ресей,
Тәжікстан, Түркменстан, Өзбекстан, Беларусь, Куба, Солтүстік ... ... ... Мысыр мемлекеттерінің азаматтарына баспана беру ... ... ... ... ... ... себептері көрсетілген,
біреулерінде – олар өз мемлекеттерінде ашық әрі әділ ... ... жоқ ... ... екіншілерінде – оларға өз елінде өлім
жазасы және ... ... ... ... деп ... ... қоғам қайраткерлері, саясаткерлердің мұндай
өтініштеріне қарамастан, ... ... ... ... ... ... ақпаратқа, соның ішінде, босқындар істері жөніндегі
БҰҰ ... ... ... ... ақпаратарына,тұлға азаматы
болып табылатын мемлекеттің елшілігі ұсынған және ... ... ... ... Мұндай ақпаратқа мемлекеттегі адам
құқықтарының ... өлім ... ... туралы мәліметтер, сот жүйесі,
нақты бір адам туралы ақпараттар ... ... ... мәліметтерді
талқылап, бар мән-жайларды зерттеу негізінде ... беру ... ... бас ... ... ... ... және толық ақпарат берген
тұлғалар, ешбір жағдайда «қылмыскерлерді жасырушылар» деп қарастырылмайды.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... саяси-құқықтық процедурасына күмән келтіруіне әкеп
соғады және еліміздің халықаралық аренадағы ... кері әсер ... ... ... ауыр және аса ауыр ... ... жасырынған тұлғаларды жазалау қажет екендігін жоққа шығармайды.
Баспананың ... ... ... ... ... ... ... Президенті саяси баспана беру
мәселесін шешеді» (ҚР Конституциясы 44 бап, ... Осы ... ... ... ... ... ... ішкі сипатқа ие емес, яғни ол тек ... ... ... жоқ тұлғаларға ... ... беру ... Қазақстан территориясында ... ... ... ... беру ... ... мемлекет дербес қабылдайды және бұл
1967 жылғы территориялық ... ... ... ... сай
келеді. Халықаралық құқық нормаларына сәйкес, мемлекет өз егемендігін
жүзеге ... ... ... ... ... ... беру
территориялық юрисдикцияны жүзеге асыруға негізделеді, яғни ... алу ... ... бере ... оны ... етуге ешбір
заңды құқығы жоқ. Баспана құқығы адамдардың оны алу құқығын ғана ... ... беру ... да ... ... ... азаматтығы жоқ тұлғаларға баспана беру ... ... ... өзі жеке ... ... адамның қудалаудан баспана іздеуге және баспана
құқығын пайдалануға ... ... ... Бұл тұста коллизиялық мәселе
пайда болады – баспана ... ... ... ... ... әлде ... құқығы ма? Қазақстан Республикасы демократиялық,
әлеуметтік, құқықтық ... ... ... ... ... ең ... күшке ие, яғни адам құқықтары мемлекет құқықтарынан
жоғары ... ... Ал ... ... –адамның құқықтары мен
бостандықтарын ... ету, яғни ... беру ... ... ... ... табылады. Тіпті, Гуго Гроций XVII ғасырда ... ... ... ғана ... ... екендігін көрсеткен.
Қазақстанда баспана беру концепциясы ... ... ... ... жоқ тұлғаларға баспана беру туралы арнайы заң жоқ.
Қазақстан Республикасындағы шетел ... ... ... ҚР ... 1995 ... 19 ... заң күші бар ... баспана құқығы көзделген, алайда баспана беру ... ... ... ... ... ... шетел азаматтары мен азаматтығы ... ... ... ... ... материалдарын ішкі істер
органдарының қарастыру тәртібі туралы Нұсқаулық» 1997 жылы 30 ... ... ... ... шетелдіктер мен
азаматтығы жоқ тұлғаларға ҚР Конституциясына, ҚР ... ... ... ... ... ... ... баспана алған
тұлға және оның отбасы ҚР Конституцияда, ҚР-дағы шетелдік тұлғалар ... жоқ ... ... ... ... заңнамасында
көрсетілген құқықтар мен бостандықтарға ие болады және ... ішкі ... ... көші-қон полициясы Департаменті (әрі
қарай – ІІМ КПД) ... ... және ... ... ... ... ... саяси баспана беру мәселесі бойынша
материалдарды алғаннан соң облыстардың, Астана және Алматы ... ... ... ... ... ... ... оны беру туралы
пікірін сұратады.
Облыстардың, Астана және Алматы қалаларының ... ... ... ... түскен мәліметтерді тексеру мақсатында
сәйкесінше қала ... ішкі ... ... ... ... тексерулер нәтижесінде ҚР ІІМ ... ... ... ... ... ... полициясы басқармасының бастығы немесе оның
орынбасары қол қойып, облыстардың, ... және ... ... ішкі ... бастығымен бекітіледі.
Облыстардың, Астана және Алматы қаласының ішкі істер Департаментінің
саяси ... беру ... ... бойынша материалдарды қарастыру
мерзімі 15 күннен аспауы тиіс.
ҚР еңбек және халықты ... ... ... көші-қон
Комитеті және оның облыстық құрылымдық бөлімшелерінің ... ... ... ... баспана алу туралы өтініш берген ... ... ... ... 3 ай ... тіркеледі. Қажет жағдайда визаның
мерзімін ұзарту рәсімделеді.
ҚР ІІМ МПД өз кезегінде тиісті ішкі ... ... ... ... қорытынды жасайды және оны ҚР-ның еңбек ... ... ... ... ... ... ... және Алматы қаласының ішкі істер Департаментінде,
ІІМ-де саяси баспана беру ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
ҚР ІІМ МПД шетел азаматтарына немесе азаматтығы жоқ ... ... беру және оны ... бас тарту туралы ҚР Президентінің
Жарлығын алғаннан соң, оны орындау үшін ... ... және ... ішкі ... ... жібереді. ІІД-ның көші-көн
бөлімшелері тиісті тапсырма алған ... ... егер оң ... ... ҚР ... және халықты әлеуметтік қорғау
Министрлігініңкөші-қон Департаментімен берілген бекітілген үлгідегі ... ... ... ... тұлға мен оның 16-ға толған отбасы
мүшелеріне ... жоқ ... ... немесе қоныстану ыхтиярхаты
рәсімделеді;
б) ҚР-да шетел ... ... ... жоқ тұлғаларға
баспана беру туралы өтінішті қанағаттандырмау немесе саяси ... ... ... ... ... ... айрылу жағдайында аталған
тұлғаларды ҚР территориясынан шығару бойынша шаралар қабылдайды.
Егер ... ... ... ... берілген тұлғалар
қасақана қылмыс жасаса, және оған қатысты ... ... ... айыптау үкімі
болса, ішкі істер органдары ҚР Президентіне ... ... ... айыру туралы өтініш беруі үшін ҚР еңбек және халықты әлеуметтік
қорғау Министрлігінің ... ... ... ... ... ... кіру-шығуға құжаттарды
рәсімдеу ... ... ... ... ... республика
территориясы арқылы қозғалуы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі
Біржан Нұрымбетовтың баяндамасына сәйкес, тәуелсіздік алғалы бері ҚР-дан 5
шетелдік ... ғана ... ... ... ... оларды өтініштері
қанағаттандырылмаған.2010 жылдың 1 сәуіріндегі мәліметтер бойынша, елімізде
615 босқын ... ... жылы 10 ... ... ... ... тең жартысының өтініші қанағаттандырылды.
Франция заңнамасы саяси баспана беру туралы өтінішті рәсімдеу үшін оны
төлқұжатпен қоса (немесе жеке басын куәландыратын өзге ... ... ... ... жөніндегі басқармаға беруді талап етеді. Өтініште
шетелдікті өз елін тастап шығуға ... ... мен ... ... ... мемлекетінен азаматтық соғыс нәтижесінде кетуге мәжбүр болған
тұлғаларға ... ... ... бас ...... тәжірибеге
тән.Баспана ең алдымен үш жылға, одан кейін бесжылдық кезеңдерге ... ... өз ... ... заңнамасы әлдеқайда күрделірек.Оған сәйкес, шетелдіктердің
баспана беру ... ... ... ... бұл ... ... босқындарға арналған пункттар құрылған. Аталған пункттерде олар
иммиграциялық биліктің ... ... ... ... ... ішінде Австрия көптеген елдермен
екіжақты Хаттамаға қол қойды.Хаттамаға сәйкес,Венаға дейінгі ... тек ... ... бар ... ... ... 195 ... жағдайларда мемлекеттер баспана беру негіздерін ... ... ... Конституциясының 63 бабы бойынша бостандықтың
пайдасына күрескені үшін ... және өз ... ... ... мен
бостандықтардан айрылған шетелдік тұлғаларға берілсе [47, ... ... ... ... мен ... жоқ ... құқығын беру негіздерін бекітетін арнайы заңға сілтеме жасайды. ҚР
Конституциясы баспана беруде ешбір шектейтін шарттарды қарастырмайды.
3. САЯСИ БАСПАНА ... ... ... ... ЖӘНЕ ... БАСПАНА
БЕРУДІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ САЛДАРЫ
1. Саяси баспана берілген тұлғалардың ... ... ... ...... ... және мемлекетпен
өзарақатынасының нақты деңгейін ... ... ... халықаралық құқықтық статусы тұлғаның мемлекеттік ғана
емес, ... ... ... айқындалған және
халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... мен ... қамтиды.Мұндай құқықтарды
қорғау ішкі заңнамамен әрі халықаралық құқықпен қарастырылған.
Құқықтар мен ... ... ... ... ... отырып, өзге құрамдас бөліктерінсіз жүзеге аспайды, атап айтқанда,
заңды ... ... ... ... ... пен ... Құқықтық мәртебе категориясы
тұлғаның құқықтары, бостандықтары және міндеттерін ... ... ... береді, оларды жетілдірудің жолдарын ашады.
Құқықтық статустың негізгі мәселесі – бұл ең ... ... ... аспектідегі мәселесі. Н.И. Матузовтың пікірінше, кеңестік заң
ғылымымен ... ... ... ... ... ... ... халықаралық аренадағы идеологиялық ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың құқықтық жағдайын реттейтін
аймақтық конвенциялар ... ... ... ... жоқ. ... мемлекет өз құқықтық жүйесіне сейкес, саяси эмигранттарға ... ... ... ... ... ... әрине,
Конституциядан бастау алады.
1995 жылғы Конституцияның ... ... ... ... жағдайының мазмұны ... ... ... ... ... ұлғайды, сондай-ақ, кепілдіктер
нығайтылды.Бұл «құқықтық статус» түсінігін кеңірек зерттеуді, оның ... ... ... ... рөлін анықтауды талап етеді.
Н.И. Матузовтың ойынша, құқықтық статустың негізін экономикалық,
саяси, рухани, өнегелік және де ... өзге де өмір сүру ... ... әлеуметтік статус құрайды[15, 86 б.].
Құқықтық статус – ... ... ... ... ... ... ... құқықтық статусқа айналдыра отырып, бекітеді.
Тұлғаның құқықтық жағдайының проблемасының ... ... ... өмірдің заңи феноменін бейнелейтін категориялар жүйесінің
қалыптасуына алып ... ... ... ... ... ... ... міндеттердің кепілдіктерін де қамтиды. Социализм кезінде ... ... ... және саяси ... ... және ... ... ... ... ... түрлі әлеуметтік мәселелер,
қудалаулар көптеген адамдардың тұрғылықты жерін тастап, өзге ... ... ... мәлім.
Шетелдіктердің өзге мемлекеттерде (саяси қызметі үшін қудаланған)
баспана ... Ұлы ... ... ... 1793 ... бекітілген болатын: «Өз ... ... үшін ... ... ... ... беру ... көрсетілген. Шетел
тұлғаларының саяси баспана алуға құқықтық мүмкіндігі бұрыннан белгілі
және көптеген елдердің ... ... ... ... туралы» 1918 жылғы 25/15 наурызда қабылданған Декреті бұл ... ... ... ... ... өз елінде саяси және діни
сипатта жасаған қылмысы үшін ... ... ... ... келген
жағдайда баспана құқығын пайдалана алады.
КСРО-ның 1936 жылғы Конституциясында «КСРО еңбекшілердің ... ... ... ... не ... күресі үшін қудаланған
шетел азаматтарына баспана құқығын береді»[51, 130-бап].
Саяси баспана берілген тұлғалардың құқықтық жағдайын ... ... ... ... ... береміз.
Шет ел азаматы – шет мемлекетте жүрген, бірақ оның азаматтары болып
табылмайтын және басқа мемлекеттің азаматтығына қатысты ... ... ... – өміріне қауіп төнуі салдарынан өздері тұрақты тұрып жатқан
мемлекет территориясын жедел түрде ... ... ... болған адамдар (көп
жағдайда азаматтығы жоқ тұлғалар).
Эмигрант – белгілі бір ... ... бір ... ... ... ... ... құқығы берілген және оны пайдаланатын жеке ... ... ... ... ... ... мемлекетпен
құқықтық байланыстың сипатымен анықталады. Бұл ретте жеке ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар;
• екі азаматтығы бар тұлғалар (бипатридтер);
• шетелдік азаматтар;
• азаматтығы жоқ ... ... ... пайдаланатын тұлға аталған режимдердің ... ... ... ... ... ... ... тұлғаны өз
азаматтығына қабылдауы ... ... ... ... ... оны ... айырмаса, онда азамат екі ... ... ... табылады. Алайда эмигрант баспана ... ... ... де жиі ... ... Бұл ретте тұлға шетелдік
азаматтың құқығын ... өзі ... ... ... ... ... ... апатридтің құқығын ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір құқықтар
мен міндеттерге ие болады.
Егер баспананы пайдаланатын ... жаңа ... ие ... ... ... азаматтарының барлық құқықтарына ие ... ... ... Бұл жағдайда азаматтыққа ие болған тұлға эмигрант
болып есептелмейді. Азаматтардың құқықтары мен міндеттері кешені әр ... ... ... ... мен ... ... эмигранттардың жайы өзгеше.
Жаңа азаматтық алған, бірақ заңды түрде бұрынғы ... ... екі ... бар ... ... ... саналады. Саяси
эмигранттар-бипатридтердің өзге бипатридтерден айырмашылығы, олар ... ... ... алмайды(яғни олар бұл мемлекеттің
тарапынан қудаланады). Демек, аталған тұлғалар тек заңи ... ... ... ... ... азаматтығын алмаған және бұрынғы
азаматтығын жоғалтпаған саяси ... ... ... ... ... ... азамат деуге болады, алайда бұл тұлғалар
өздері азаматы болып ... ... ... бас ... Әдетте,
саяси эмигранттар азаматтығынан айрылып, апатридтер болып ... ... ... ... ерекше қызығушылық тудырады,
себебі олардың құқықтық мәртебесі шетелдіктердің режимінен өзгеше. Егер
саяси ... ... ... ... ... ... болса,
шетелдіктер мен апатридтерге қатысты мұндай ереже жоқ.Азаматтығы жоқ
саяси эмигранттардың ... ... ... үшін ... ... ... шешу ... болып табылады.
1977 жылғы КСРО ... ... ... ... конституцияларында баспана құқығы ... бап ... Бұл ... ... ... ... және бейбітшілік үшін
күресі, ұлт-азаттық қозғалысқа және революцияға қатысқаны үшін, ... ... және өзге де ... қызметін дамытқаны ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын тану
туралы Конституцияның ережелерін жүзеге асырады(преамбула). Сондай-ақ, ҚР
адам құқықтары туралы ... ... ... бұл құқықтарды
шетел азаматтарына береді.
«Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының құқықтық жағдайы
туралы» ҚР ... 1995 ... 19 ... ... ... дегеніміз – Қазақстан Республикасының азаматтары емес ... ... ... ... ... ... дәлелі бар
адамдар. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары барлық құқықтар
мен бостандықтарға ие, ... ... ... ... ... ... ... міндеттердің бәрі жүктеледі, ҚР заңдары мен
шарттарында қарастырылған жағдайлар бұған жатпайды[37, 124 ... ... ... ... ... ҚР ... ... негізделеді және соған сәйкес, шетел азаматтарының негізгі
құқықтары мен міндеттерін, олардың ҚР-ға келуінің, аумағында болуының ... ... ... анықтайды.
Біздің елімізде шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың
құқықтық ... ... деп ... ... ... ... жынысы, діні, білімі, тіліне
қарамастан, денсаулық сақтау, ... ... ... мәселесінде және заңда бекітілген өзге де ... ... ... теңдей міндеттер мен құқықтарға ие болады.
Қазақстан Республикасындағы шетел ... ... ... ... жағдайына, қай нәсілге жататындығына, жынысына, біліміне,
тіліне, дінге көзқарасына, шұғылданатын қызметі мен оның ... заң ... ... ... ... ... азаматтарының құқықтық жағдайы
туралы ҚР Президентінің 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 заң күші ... ... ҚР адам ... бұзылу құрбандары болған шетел
азаматтарына және азаматтығы жоқ адамдарға баспана құқығын береді.  
Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... баспана беру тәртiбi туралы Нұсқаулықтың ережелеріне
сәйкес, азаматтық алған және/немесе ... ... елде ... ... ... ... дiни нанымдары үшiн қудалаудан немесе
қудалаудың құрбаны болудың шын ... ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық құқықтың нормаларында көзделген адам
құқықтары бұзылған ... ... және ... ... мүшелерiне
Қазақстан Республикасы саяси баспана бередi. Саяси баспана берiлген тұлға
және оның ... ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасындағы шетелдiк ... және ... ... ... жағдайы және болуы ережелерi туралы Қазақстан
Республикасының ... ... ... және ... сондай-ақ өздерiне мiндеттер алады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабы 14-тармақшасына
сәйкес, саяси ... беру ... ҚР ... ... Өзінің
Конституциялық құқығын жүзеге асыра отырып, ҚР ... 1996 ... ... ... ... азаматтығы жоқ және ... ... ... ... ету тәртібі туралы» Жарлығына қол
қойды. Саяси баспана беру механизміне ... ... ... Ішкі ... және ... ... қатысады.Бұл органдар ... ҚР ... мен ҚР ... ... ... өзге ... ... қабылдаған.
Америка Құрама Штаттарында (әрі ... -АҚШ) ... ... ... ... егер ... ... бір жыл бойы тұрақты
тұрса, онда ... ... ... ... resident status) алуға
құжаттар тапсыруға құқығы бар. Өтініш бергеннен соң және ... ... ... АҚШ ... заңды түрде жүріп-тұруға болады. Өтініш
берген тұлға (істің шешімі қандай болғанына қарамастан) 150 күн өткен ... ... ... болып табылады.
Саяси баспана алған тұлға тұрақты тұрғынның құқықтарына және өзге де
әлеуметтік жеңілдіктерге ие болады.
2. Саяси ... ... ... ... баспана берудің негізгі халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Территориялық баспана туралы Декларацияда ... ... ... ... ... алдында ие болады.
Саси эмигранттарды бермеу – халықаралық құқықтың нормасы. ... ... ... кезеңінде қалыптасып,ұстап бермеу туралы
бірқатар халықаралық шарттарда көрініс ... ... ... ... мемлекеттердің конституциялық ... ... ... ... ... ... ... бермеу - баспана құқығының негізгі элементтерінің бірі болып
табылады. Баспана институтының негізгі мәні де ... ... ... ... ... ... территориясында қауіпсіз тұру
мүмкіндігінен ... ... ... ... ... ... мемлекет
территориясынан жер аудармауды (невысылка) да ... ...... берудің өзге нысанда жүзеге асуы.
Шетелдіктерді жер аудару мәселесі 1955 жылы БҰҰ ... ... ... өз территориясынан шығаруға (высылать)
теңдессіз билікке ие.
Тұлғаны өз территориясынан жер аудару ... ... ... ... әр ... ... мүдделерін қорғау ... ... ... ... және т.б. заңнамасында);
б) ұлттық қауіпсіздік пен бейбітшілікке қауіп төндіру (Аргентина,
Бельгия, ... және т.б. ... ... ... ... ... Бразилия және т.б.
заңнамасында);
г) ұлттық экономика мен ... ... ... (Франция
заңнамасында);
Жер аудару мен ұстап берудің айырмашылығы:
- жер аудару – ... акті ... ... беру ... ... ... табылады;
- жер аудару ішкімемлекеттік институт, ал ұстап беру халықаралық-
құқықтық ... жер ... ... территориясында орналасқан мемлекеттің
инициативасымен жүзеге ... ... беру тек ол ... ... қойылған
жағдайда ғана жүргізіледі.
Ұстап беру тек қылмыстық іс-әрекет жасаған жеке ... ғана ... ... ... ... ... ... жасаған және сол қылмысы
үшін сотталған не ... ... деп ... және ұстап беруді талап
етіп отырған мемлекеттің аумағынан тыс жерде болған жеке ... ... беру тек ... ... іс-әрекетке ғана қолданылады.Ұстап
беру фактісі жаза ретінде танылмайды,ал жазаны қолдануға ықпалын тигізетін
шара ретінде қызмет ... ... ... ... беру – ... ... ... құқығы.
Сондай-ақ, қоғамға жат іс-әрекет және кедейшілік те жер ... ... ... ... Колумбияда егер шетелдіктің колумбиялық
кәсіпорынға салынған капиталы болмаса немесе өзін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... территориясынан
шығарылады. Данияда - тұлғаның өмір сүруге қаражаты болмаса, ... ... бір ... орны және өз ... ... ... ... территориясынан шығарылады. Атап өтетін жайт, кейбір
мемлекеттерде ... жоқ ... жер ... ... (мысалы Францияда) апатридтер үшін ешбір ескертулер жоқ.
Шетелдік әдебиеттерде тұлғаны жер аудармау қағидасын Non-refoulement
қағидасы деп ... ... 1951 ... Конвенцияның 33-бабында
бекітілген, яғни ... ... ... ... оның ... ... ... сонымен қатар, алғашқы кезеңде тиісті
жағдайларға сәйкес баспана ... ... ... да ... ... комитеті атап көрсеткендей, алғашқы белгілері немесе презумпция
бойынша ... ... ... да ... ие болады. Мысалы,
Атқарушы комитет өзінің №6 қорытындысында (1977 ж.) тұлғалар ресми түрде
босқын ... ... ... ... ... өте ... ... атап көрсетті[7, 219 б.].
Баспана іздеуші тұлғаның миграциялық не құқықтық статусы маңызды
емес. ... ... ... ... территориясына және оның
юрисдикциясында болу ... да ... рөл ... ... ... нәтижесі маңызды болып табылады. Егер баспана
іздеушіні, мәжбүрлі ... ол ... ... ... ... ... ... репатрияцияласа, онда бұл мәжбүрлі қайтару
халықаралық ... ... ... ... ... ... жағдайлары немесе статусы ... іске ... ... таңдауда әсет етуі мүмкін. Мысалы, егер ... ... ... ... онда порт ... мемлекет кеме капитанына
оны бортқа алып, келесі ретте жүзіп ... ... етуі ... не
кеме қандай мемлекеттің туының ... ... сол ... өз ... ... ... әлде басқа мемлекетке қоныс
аударғанға ... ... ... ... рұқсат беруі ықтимал.
Non-refoulement қағидасы ... ... да ... 1969 ... ... ... проблемасының ... ... АБҰ ... ІІ бабы 3 ... сәйкес,
ешбір тұлға оның жеке басына, ... мен ... ... ... қайтуға мәжбүрлейтін және шекарадан қабылдаудан
бас тарту сияқты жағдайларға ұшырамауы ... ... мен ... құқығының Африка (Банджуль) Хартиясы 12 бабы 3
пункті баспана ... ... ... «Әрбір адамның қудалау
кезінде мемлекеттің заңдары мен халықаралық ... ... ... ... ... және ... құқығы бар»[64, 12-бап].
Адам құқықтары туралы 1969 жылғы Америкалық Конвенцияның ... ... ... негізгі элементтерін қамтиды, яғни
шетелдік азамат егер оған ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайы не саяси ... ... жеке бас ... ... ... ... болса, шығу еліне
қарамастан сол елге ... не ... жол ... ... қылмыстық құқық бойынша Монтевидео ... ... ... ... ... дәрежеде қорғаудың ... ... ... ... «саяси босқындарға баспана
берілуі ... ал ... ... ... ... деп ... беруді жоққa шығарады[65, 20-бап].
1967 жылғы Бас Ассамблеямен бірауыздан ... ... ... Декларация баспана іздеуші тұлғаларға қатысты ... ... оған ... ... ... ... ... өздері
баспана сұраған мемлекет территориясына енсе, оларды ... бас ... ... ... ... ... қудалауға
ұшырауы мүмкін қандай да бір мемлекетке ... ... ... ... 3-бап].
1982 жылғы қорғау мәселелері бойынша Атқарушы ... бұл ... ... ... ... ... сипатына ие болып келеді» деген пікір айтылды. 1989 ... ... ... орын ... ... ... ... мен баспана іздеуші тұлғалар ұйымдаспаған ... ... ... ... өзге елге ... ... мүмкін,
бірақ егер сол мемлекетте мәжбүрлі қайтарудан (refoulement) ... ... ... қайтарылуы мүмкін. Ерекше жағдайларда ... ... ... ... өзі ... ... елде оның ... мен бостандығына қауіп ... ... және ... бар деп ... ... ... ... Мұндай мәселелер
баспана сұратылып жатқан мемлекеттің билігімен ... ... жылы ... Комитет «босқындарды қорғау қағидасы ретінде
баспана беру және ... ... ... және
босқындарға өз үйлеріне ... және ... ... ... беру ... атап ... яғни бұл қағида босқындарды
қорғауға арналған.
1992 жылы Атқарушы ... ... ... ... ... ... ... шешуге қатысуы баспана институтын және
қорғаудың өзге де ... ... ең ... Non-refoulement
қағидасын бұзбауы тиіс ... ... ... ... ... мен ескертпелерін 2 негізгі топқа ... ... ... мемлекеттер Non-refoulement қағидасын толық
қолдайды, ал екіншілері ... ... ... оны ... ... беруді мемлекеттің ... да бір ... ... ... ... ... ... шатастыруға болмайды.
Соңғы жағдайда мемлекетке ешбір ... ... ... қылмыскер саналатын ... ... ... жиі ... Осы ретте аталған тұлғалар саяси ... ... ... қай ... тиесілі екендігі жайлы
сұрақ туындайды. Территориялық ... ... ... бекітілген
қағида бұл мәселені баспана беруші мемлекет шешеді деп бекітеді.
Халықаралық ... ... ... кең ... ... ... басшысын өлтірген не оның өміріне қастандық ... ... ... ... ... ... яғни оның өз ... мүмкін. Бірақ бұл норма шарттық сипатқа ие. Кей жағдайларда
ол мемлекеттің ішкі ... ... ... ... бұл норма
1957 жылы қабылданған қылмыскерлерді беру туралы Еуропа ... ... ... ... берудің екінші халықаралық-құқықтық салдары болып
мемлекет баспана ... ... ... шет елде ... ... ... тұлғаға квазидипломатиялық қорғау көрсету құқығына ие болуы
табылады.Бұл мәселе баспана алған ... ... да бір ... ... елге уақытша кіруі кезінде қозғалады. Мұндай жағдайда тұлғаға
квазидипломатиялық қорғауға ие болу ... ... ... баспана берген мемлекет шешеді, ... ... ... ... яғни ... ... бұзылған шет
мемлекетке ... ... ... ие ... ... қорғаудың
квазидипломатиялық деп аталу себебі ... ... өз ... ... ... бірақ одан
айырмашылығы өз ... ... өзге ... ... Ол ... емес, мүдделі тұлғаның арнайы ... ... ... ... ... ... салдар ретінде баспана
берген ... ... ие ... тұлғаның іс-әрекеті үшін
жауапкершілікте болуын айтуға болады. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге қатысты
зорлық-зомбылық ... ... жол ... ... ... ... ... сыни пікір айтуын шектемейді. Мұндай сыни
пікірге баспана ... ... ... және халықаралық құқық
қағидалары тұрғысынан жол беріледі.
Территориялық баспана туралы ... ... ... ... оны ... тұлғаларға БҰҰ қағидалары мен мақсаттарына
қайшы келетін қызметпен ... ... ... ... ... ... ... құқығы халықаралық құқық нормалары бойынша
емес, индивидтердің бұл ... ішкі ... ... шеңберінде
беріледі.Халықаралық құқық нормалары мемлекеттің белгілі бір тұлғаларға
саяси баспана беру құқығын және өзге ... осы ... ... ... ... күші саяси эмигрантқа қауіп төндіретін
жағдайлар жойылған соң ... ... ... берген мемлекетте
тұрақты тұруға қалатын болса тоқтатылады. Соңғы ... ... ... өз территориясында жеңілдіктер қарастыруы мүмкін.
АҚШ-та саяси баспана (political asylum) көп ... ТМД ... ... тұлғаларға беріледі. Себебі АҚШ билігінің пікірінше,
ТМД территориясында адам құқықтары ... ... ... ... ... баспана сұраудың қиындығы – баспана алу үшін тек АҚШ территориясында
тұрып қана ... ... ... Ең алдымен, көші-қон қызметіне
тиісті өтінішпен барған жөн.
Саяси баспана АҚШ территорясындағы тұлғаға (туристік немесе өзге ... ... ... ... да) өз ... қайтудан және және
қудалауға ұшыраудан қауіптенетін жағдайларда беріледі.
Қудалау негіздері ... ... ... бір нәсілдің өкілі болуы;
• адамның белгілі бір ұлт өкілі болуы;
• діни көзқарасы;
• саяси сенім-нанымы;
• адамның белгілі бір әлеуметтік топқа жатуы ... ... алу ... ... АҚШ-қа келгеннен соң бір жыл ... ... ... алу ... ... білдірген тұлға «asylum
applicant» деп, ал баспанаға ие болған тұлға «asylee» деп ... ... ... ... ... – бұл өзге ... ... анықталмаған мерзімге беріледі, егер тұлға АҚШ-та бір
жыл бойы тұрақты тұрса, онда ... ... ... ... ... ... құжаттар тапсыруға құқығы бар. Өтініш бергеннен соң және
статусқа ие болғанға дейін АҚШ ... ... ... ... ... берген тұлға (істің шешімі қандай болғанына қарамастан) 150
күн өткен соң жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... тұрақты тұрғынның құқықтарына және өзге де
әлеуметтік жеңілдіктерге ие ... ... 21 ... ... ... де АҚШ-та тұруға шақыра алады. Саяси баспана алған ... ... travel ... рәсімдеу арқылы АҚШ территориясынан шет
мемлекеттерге шыға ... Бұл ... ... ... ... ... арқылы бармауы тиіс, себебі мұндай жағдайда статустарынан ... ... ... ... ... баруына ешкім ... ... ... ... ... ... жол ... кедергі жоқ)[7, 171 б.].
Баспана құқығы мемлекеттің егемендігіне негізделген институт ... және ... ... ... ... ... мәселелерінің
бірі баспана берілуі мүмкін тұлғалар шеңберін ... ... ... ... ... төжірибеге сәйкес, баспана құқығы туралы
ережелер мемлекеттің нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар тұлғалардың тізімі
бекітіледі.Өз территориясында ... ... ... ... ... қудалануы мүмкін елге жер аудару және ұстап беру жасамайтынына және
негізгі құқықтар мен ... ... ... ... ... пайдаланатын тұлғалардың заңды статусына қатысты
маңызды мәселелердің бірі – оларға ... ... ... ... ... ... мемлекеттің азаматтарымен тең дәрежеде ... ... ... ... ... сайлау құқығы ... ... ... эмигранттар үшін өзге мәселенің шешімі ... өз ... ... ... ... ... саяси қызметін
жалғастыра ала ма?Саяси баспана берген елде ... ... ... ... ... ... ... құқығын пайдалана ала
ма?
Баспана құқығын пайдаланған тұлғаларға саяси құқықтар беру ... ішкі ... ... ... ... XVIII және XIX
ғасырларда мемлекеттер эмигранттарға мұндай құқықтар бергені ... ... ... баспана туралы Декларацияның 4 бабында
келесі қағида бекітілген: «Баспана ... ... ... ... БҰҰ ... мен ... қайшы келетін қызметпен
шұғылдануына жол ... ... ... аталғандардың баспананы пайдаланатын тұлғалардың статусының
келесідей негізгі белгілерін атап көрсетуге болады:
- баспана ... ... ... эмигранттарды бермеуі тиіс;
- саяси эмигрантты өзі қудаланған елге немесе ... ... ... өзге елдерге жер аудармауға тиіс;
- баспана құқығын алған тұлға, сол елде шетелдіктерге берілетін негізгі
құқықтар мен ... ... ... ... 1954 ... ... туралы Конвенция және 1951 жылғы босқындар статусы
туралы Конвенцияға сәйкес халықаралық құқықтың бұл нормасы талапқа
айналуда; саяси ... ... ... ... ... шұғылдануға
рұқсат етілуі тиіс, оларға кейбір саяси құқықтар мен ... ... ... ... БҰҰ ... мен ... келетін қызметпен шұғылдануға тыйым салынады.
Демек, баспана құқығына ие болған тұлғалар ерекше құқықтық ... ... ... ... ... даму ... сараптама жасай
отырып, баспана құқығын келесідей анықтауға болады, баспана құқығы ... ... ... ... ... құқықтарын беруге және ол
қудалануы мүмкін елге ... ... жер ... ... беруі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тұлғаның құқықтық жағдайы – тұлғаның қоғам және ... ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық статусы тұлғаның мемлекеттік ... ... ... ... айқындалған және
халықаралық-құқықтық құжаттарда ... ... ... ... ... мен ... қамтиды.Мұндай құқықтарды
қорғау ішкі заңнамамен әрі халықаралық құқықпен қарастырылған.
«Адам құқықтарының ... және ... ... ... кез келген
мемлекеттегі ... ... ... ... ... біле
алмаймыз. Тұлғаның құқықтық жағдайы категориясы әмбебап сипатта болады.
Оған ... ... ... ... жоқ ... босқынның
құқықтық мәртебесі енеді. Бұл ... ... ... ... және ... ... жүйесіндегі шынайы
орнын анықтайды». ... мен ... ... ... ... ... ... өзге құрамдас бөліктерінсіз жүзеге аспайды, атап
айтқанда, заңды міндеттер, заңды жауапкершілік, ... ... пен ... ... ... ... ... бостандықтары және міндеттерін біртұтас ... ... ... ... ... ... ... даму жолының қиындықтары мен олқылықтарына қарамастан саяси
баспана ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасында саяси баспана құқығы ... ... ... ... ... жағдайының тәжірибелері
мен жетістіктері, қателіктері мен есептері тек ... ... ... ... зерттеу объектісіне айналып отыр.
Саяси баспана құқығы – бұл адамның өзге елдерде қудаланудан баспана
іздеу және оны пайдалану ... өзге елде ... ... ... ... ... өз ... ену және онда тұруға
рұқсат беру ... Бұл ... ... ... ... ... ... беру - мемлекеттің егемендік құқығы және өзге
мемлекеттің егемендік құқықтарына қол сұғу ... ... ... ... және ... ... реттелінеді.
ҚР-ның 1993 жылғы Конституциясы бұрынғы идеологиялық стереотиптерді
жойып, баспана құқығының анықтамасын жаңа позициядан қарастырды. ... ... ... ... ... ... беріледі.
Конституциясының 7 бабы бойынша адам құқықтарының бұзылу құрбандары болған
шетел азаматтары мен ... жоқ ... ... беру ... қызметі үшін қудаланған тұлғалар да саяси баспана сұрауға ... ... ... Қазақстан адам құқықтары туралы халықаралық-
құқықтық актілерді танитындығын куаландырады, екіншіден, адам құқықтары
бұзылуының ... ... ... баспана беруге дайын екендігін
көрсетеді. 1995 ... ҚР ... ... ... орын ... отырып, келесідей тұжырымдар мен ұсыныстарды жасауға
болады:
• Елімізде саяси баспана ... ... ... статусы мен
оларға берілетін кепілдіктерді бекітетін нормативтік-құқықтық акт
қабылданбаған, яғни ... ... ... ... өзіндік
проблемалары бар.Қазақстан Республикасының саяси баспана құқығына
қатысты ішкі құқықтық ... ... әрі ... ... салада нормативтік-құқықтық базасын жетілдіру үшін ... ... ... ... ... ... байқатты. Елімізде саяси баспана құқығының жүзеге асу
механизмі мен тәртібі қарастырылғанымен, оның ... ... ... ... ... жоқ. ... ... шетел тұлғаларына саяси баспана беру туралы арнайы ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы халықаралық және
ұлттық құқық тұрғысынан реттеуді және ғылыми зерттеуді ... ... тек ішкі ... ... ... ... ... жиынтығын білдіретін
халықаралық жария ... бір ... ... ... және олар өзара
тығыз байланысты. Аймақтық дәрежеде белгілі бір прогресс болғанымен,
баспана беру институты ешбір әмбебап ... ... ... ... ... қауымдастық мүшелері БҰҰ
бастамасымен баспана құқығын беру мәселелеріне қатысты халықаралық
әмбебап ... ... ... ... қадамдар жасалса,
аталған институтты халықаралық ... ... ... қиындықтар
мен кедергілерді жоюда маңызды іс-әрекет болып табылатыны анық.
... ... ... ... ... және ... құқығын
пайдалануға құқылы ... ... ... ... әлеуметтік, құқықтық мемлекет екенін ескеретін
болсақ, мемлекетімізде заң ең ... ... ие, яғни ... ... ... ... ... тиіс. Ал мемлекеттің
міндеті –адамның құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету,
яғни баспана беру ... ... әрі ... ... ... тұлғаға саяси баспана беру мәселесін дербес әрі
еркін қарастырады.Себебі баспана сұраған тұлғаға оны беру кезінде
мемлекет ... бір ... ... бұл тәуекел мемлекет
қауіпсіздігімен тығыз байланысты. Себебі баспана алған ... ... ... ... мемлекетке қарсы өзінің саяси
қызметін жалғастыра алады.Алайда бұл жағдайда Қазақстанның құзырлы
органдары қандай шаралар қабылдауы тиіс ... ҚР ... ... да ... яғни ... Республикасында өзге
мемлекеттерге қарсы саяси қызметті жүзеге ... ... ... пікір қалыптасады. Мұндай шектеу Қазақстан Республикасы
Конституциясының ... мен ... ... ... ... Қазақстан халқын халықаралық қауымдастықтың
ажырамас бөлігі ретінде жариялай отырып, мемлекетке бейбітшілік пен
ынтымақтастық саясатын жүргізуді жүктейді.Ал саяси баспана ... ... да бір ... қарсы саяси қызметті жүзеге асыруға
жол берсе, сол мемлекетпен қарым-қатынасын қиындатып алуы мүмкін.
Екіншіден, өзге ... ... ... ... беруі аталған
мемлекеттің саясатын мақұлдамайтындығының көрінісі ... ... ... ... ... адамның құқықтары мен
бостандықтарын тану ... ... ... ... ... ҚР адам ... ... халықаралық-
құқықтық актілерді танып, бұл құқықтарды шетел азаматтарына береді. ... беру ... мен ... ... өзге ... ... ... асыруға тыйым салу екі түрлі мәселе болып табылады.
Үшіншіден, ... ... беру ... құқықтар беру дегенді білдірмейді.Саяси
баспана алған шетел азаматтары өзге елдің азаматтары болып қала береді.
Төртіншіден, ҚР ... ... ... ... ... және қағидаларын құрметтейді, мемлекеттер арасындағы тату
көршілік қатынастар саясатын жүргізеді. ... ... ... ... – мемлекеттің егемендік құқығы, себебі мемлекеттің ... ... ... Еліміз халықаралық қауымдастықтың теңқұқылы мүшесі бола ... ... ... танылған барлық ... біз ... ... пен ... ҚР Конституциясы
мен заңдарында бекітілген адам ... қол ... ... ... ... ... ... жол
бермеуіміз қажет. Осы тұста ... ... ... ... өте ... ... болып табылады.
Халықаралық конвенцияларға сәйкес,халықаралық қылмыс ... ... ... ... және олар ... ... шығу ... ұстап берілуі ... ... ... ... ... ... ... беру институтынан ажырата білгеніміз жөн. Ұстап
беру институты ... ... ... ... ... ... ретінде дамыды және ол адам құқықтарын
қорғауды тек қосымша түрде қарастырады, ал баспана беру институты
басынан бастап адам ... ... ... етіп ... ... ... халықаралық құқықтың нормаларына сәйкес, шетел
азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың саяси баспана алу ... өзге ... ішкі ... ... ... ... ... ерекше мәртебені иемдену құқығын
білдіреді.Аталған екі институт ... ... ... және ... ... ... ... байланысты
ерекшеліндіріп отыр.
Қазақстан Республикасында саяси эмигранттардың ... ... ... ... бұл, ... ... ... қалыптасқан саяси-құқықтық
процедурасына күмән келтіруіне әкеп соғады және еліміздің ... ... кері әсер ... ... іс ... - деген дана халқымыз.Сондықтан саяси
баспана институтының мемлекетімізде ... тек заң ... ғана ... ... ... жамып келе жатқандығының ... ... ... ...... ... нығайту, оның қазіргі
демократиялық, құқықтық ... ... ... қабылдау уақыты
болды. Қазіргі ... ... ... қалыптасу үстінде.
Республикамыздың заңдары заман ... ... ... ... демократиялық жаңғыру жолымен алға ... ... ... ... институты қарқынды түрде дамып келеді
және оның алдында жаңа мүмкіндіктер ашылуы мүмкін.
Осылайша, саяси баспана ... ... ... әйгілілігі, оның
тәжірибесінің әлемде таралуы құқықтық ... ... және ... ... себептер бойынша қудаланған тұлғалардың баспана берілген
мемлекеттегі құқықтық жағдайын түсінуде баға жетпес сипатқа ие болып ... ... ... Л.Н. ... убежища (Международно-правовые вопросы). – М.:
Международные отношения, 1968. – 190с.
2.Всеобщая Декларация прав ... от ... года // ... ... и ... Республики Казахстан по правам
человека. – Алматы,2009. – 180с.
3. Декларация о территориальном убежище 1967 ... // ... ... М.: ... ... 1990. – 485с.
4.Федотов Я.Д. Определение понятия беженец в современном международном
праве // ... ... МО и МП. – 2007. - ... ... ... на соискание ученой ...... А.П. ... ... ... убежища
в странах Западной Европы ... ...... ... Гудвин-Гил Гай С. Статус беженца в ... ... - ... Л.В. ... граждане (правовые положения). – М.,1992. -196с.
9.Игнатенко Г.В. Международное ... – М.: ...... Г.В., ... О.И. ... ... – М.: ... 2007. –
618с.
11.Колосов Ю.М., Кузнецов В.И. Международное право. – М.: «Международные
отношения», 2005. – 793с.
12.Бекяшев К.А. ... ... ... – М.: ... 2008.
-770с.
13.Шаргородский М.Д. Уголовный закон. – М.,1984.- 265с.
14.Каламкарян Р.А., Мигачев Ю.И. Международное право. Курс ......... ... Н.И. ... ... ... в СССР. – М.,1980. -
16. Ерджанов Т.К. Международное публичное право: ...... ТОО ...... ... Ж.О. ... жария құқық. – Алматы, 2003. – 384б.
18.Сарсембаев М.А. Международное право. Особенная часть. – Алматы: ... ... и ... ... ... 1999. ... о статусе беженцев 1967 года // Сборник ... ... ... III. – ... – 324с.
20.Выступление Президента РК на заседании расширенной коллегии Генеральной
Прокуратуры Республики Казахстан (28.01.2008) // http: // ... ... Е.А. ... ... Том I. – ... – 439c.
22. Ибрашев Ж.У. История международных отношений и внешней политики (Часть
І). – Алматы: «Қазақ Университеті», 1998. -243c.
23. 1918 ... ... ... ... ... ... ... Декреті //http: // www.pravoteka.ru
24. Конституция СССР 1936 года // http: // www.constitution.mvk.ru
25. Конституция ... ССР 1919 года // http: ... ... ... государства и права России. – М.,1998. – 321c.
27. Конституция Португалии 1976 года //http: // www.constitution.garant.ru
28. Конституция Италии 1947 года // http: // ... ... ... 1959 года // http: // ... Конституция Сирии 1973 года // http: // www.parliament.gov.sy
31.1978 жылғы ... ... ... // http: ... Конституция Франции 1958 года // http: // www.constitution.mvk.ru
33. 1996 жылғы ... ... // http: // ... 1995 ... ... ... // http: // www.parliament.qe
35. Конституция Болгария 1971 года// http: // www.parliament.bq
36. Конституция ... 1997 года // http: // ... ... РК от 19 июня 1995 года «О ... положении иностранных граждан
в Республике Казахстан».Сборник ... ... ... - ... – 124c.
38. 15.06.1996 жылғы «Қазақстан Республикасында ... ... ... жоқ ... ... ... ... ету тәртібі туралы»
ҚР Президентінің Жарлығы // http: // www.akorda.kz
39.Инструкция о порядке рассмотрения органами внутренних дел ... с ... ... ... ... ... и
лицам без гражданства от 30.01.1997 года // http: // www.mfa.kz
40. Закон Республики Армения о политическом убежище от ... ... ... Гаванская Конвенция о дипломатических чиновниках 1928 года// http: //
www.intlaw-rudn.ru
42. Алдабек Н.Ә. Қытай тарихы. – ... ... ... 2007. –
310б.
43.14.01.1927 жылғы «КСРО территориясындағы шет ... және ... ... ... ... http: ... ... о дипломатических сношениях от ... ... ... ... ... по ... праву,Том II. –
Алматы,1998. – С.562
45.Венская ... о ... ... от ... ... ... по ... праву,Том II. – Алматы,1998. – С.562
46.Конвенция о статусе беженцев 1951 года // ... ... ... ... Том III. – ... – С.324
47. Конституция Российской Федерации 1993 ... http: ... ... РФ «О ... ... Федерации» от
8.11.1991 года // http: // www.mid.ru
49. Устав ООН (от 26 июня 1945 г.). // ... ... ... / Под ... ред. К.К. ...... 2005. – 560с.
50. 14.12. 1960 жылғы колониалды елдер мен халықтарға тәуелсіздік ... БҰҰ ... // http: // ... ... СССР 1936 года // http: // ... ... ... Трибунала для суда и наказания главных
военных преступников европейских стран оси от ... года //http: ... ... Суда от 1.07.2002 года // ... ... Том І. – ... - 417с.
54.Конвенция ОАЕ о специальных аспектах проблем ... 1969 года ... ... ... босқындар туралы Картахен ... // http: ... ... Я.Д. ... характеристика и правовой анализ Конвенции о статусе
беженцев // Вестник КазНУ. – 2006. - №2(22) – ... о ... и ... ... 1966 года // ... ... и законодательства Республики Казахстан по правам
человека. – Алматы,2009. – С.180
58.Пакт об ... ... и ... ... 1966 ... международных документов и законодательства Республики Казахстан по
правам человека. – Алматы,2009. – С.180
59. 1968 жылғы әскери қылмыстар мен ... ... ... ... ... ... ... Конвенция // http: //
www.pravo.vuzlib.net
60. 1945 ... ... ... ... // http: // ... ... 1990 ... определяющая государство, ответственное
за рассмотрение ходатайств о предоставлении убежища поданных в ... ... ... ... //http: // www.pravo.vuzlib.net
62. Қазақстан Республикасының «Босқындар туралы» 04.12.2009 жылғы Заңы //
http: //www.parlam.kz
63. Указ Президента РФ об ... ... о ... ... ... ... убежища от 01.12.2003 //http: //
www.urist.ru
64.Африканская Хартия прав человека и народов от 26.06.1981 года // ... ... 1889 ... ... құқық бойынша Монтевидео Келісімі //http: //
www.juristlib.ru
66. 1957 жылғы қылмыскерлерді ұстап беру ... ... ... ... // www.lawmix.ru

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Заңды тұлғаларды несиелеудi ұйымдастыру56 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Босқындардың құқықтық режимінің негізгі сипаттамалары мен ерекшеліктері72 бет
Киіз үй3 бет
Халықаралық – құқықтық қатынастағы босқындардың негізгі құқықтары мен міндеттері27 бет
Шығармашылық шыңдалу – басты бағыт6 бет
Қазақстан жеріндегі тұрғын үйлер мен баспаналардың даму тарихы18 бет
"Бейсик тілінде берілген есепке программа құру."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь