Қазақстан Республикасының экономикалық дамудағы бюджет саясаты

Кіріспе 3
Бюджеттік саясат және оның экономикалық дамудағы ролі
1 Ел экономикасындағы бюджет саясатының теориялық негіздері
1.1 Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мазмұны мен маңызы 6
1.2 Бюджет саясаты эконмиканы дамытудың құралы ретінде 15
1.3 Бюджет саясатының шетелдік тәжірбиесі 22

2 Қазақстан Республикасының экономикалық дамудағы бюджет саясатын талдау
2.1 Ақмола облысы бойынша бюджеттің орындалуы мен мемлекеттік қаржыны басқаруды талдау 2010.2012 жылдар аралығында 27
2.2 Макинка қаласы әкімшілігінің бюджетін талдау 30

3 Экономикалық дамудағы бюджет саясатын жетілдіру жолдары
3.1 Бюджет тапшылығының пайда болу себептері және оны қаржыландыру саясаты жетілдіру жолдары 47
3.2 Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің жаңа қағидаттарын дамыту 51

Қорытынды 57

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
60
Қосымшалар
Дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігі. Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, несиелік, бюджеттік қарым-қатынастардың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені белгілі, себебі жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны, жұмыссыздық пен инфляцияның денгейі, валюталық курс және басқа да макраэкономикалық көрсеткіштердің оңтайлық деңгейіне жету осы қарым-қатынастардың ахуалына тәуелді.
Қазақстан Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық экономиканың дамуы мен құрылу жолын қабылдауы оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы жаңа деңгейін айқындайды. Ондағы басты орын мемлекеттік бюджетке тиесілі.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму механизімін жүзеге асыру барысында мемлекеттік бюджет соңғы орын алмайды. Ол бюджетті, қаржыны оперативті басқару сияқты басқа элементтерімен тығыз байланысты және бір мезгілде жүзеге асырылады. Сондықтан қарастырылып отырған тақырып Қазақстан Республикасының экономикасы үшін өзекті болып отыр.
Бюджет саясаты әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және саясаттық функцияларын орындауға объективтік ақшалай түрде қажетті. Бюджет саясаты қай мемлекеттікі болмаса да мазмұндары бірынғай категориялардан қалыптасады, яғни салық, зайымдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір қоғамдық-экономикалық формациядан басқа формацияға ауысса да өздерінің мазмұнын өзгертпейді. Дәл осы ұғым бюджетті экономикалық категория деп дәлелдейді. Сондықтан, экономикалық түбі басқа да экономикалық категорияларға сай ақша түріндегі және осыған сай материялды негізі бар өндірістік қарым-қатынасты жатыр.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасынның бүкіл қаржы жүйесін реформалау, оның негізгі тармағы- бюджеттік жүйені күрделі түрде қайта құруын мәжбүр етеді. Сол реформалаудың логикалық жағасы- ол жаңа бюджеттік заңнама жасау және қабылдау. Нәтижесінде, 2012 жыл ақпан айының 4-ші жұлдызында Қазақстан Республикасының жаңа Бюджет кодексі қабылданып, 2010 жылы қаңтар айының 1-ші жұлдызында қолдануға еңгізілді.
Сондықтан, Бюджет кодексінде мемлекеттік бюджетке мынадай түсінік берілген: «Мемлекеттік бюджет өз араларында өзара өтелетін опреациялар ескерілместен, республикалық және жергілікті бюджеттерді біріктіретін, мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры болып табылады» [1,6-бет].
Жаңа Бюджеттің кодекстің ережелері біздің республикамыздың бүгінгі күнгі қаржылық қарым-қатынас пен жалпы бюджеттік саясаттың даму жағдайын көрсетеді. Кодексте бюджеттік процеске қатысушылардың барлық іс-әрекеттерінің тәртібі мен ережелері толық және жан-жағынан жазылып дәлелденген. Бұл бірыңғай құжатта мемлекеттің міндеттемелері мен функцияларын орындауға арналған ақша қаражаттарын қалыптастыру мен оларды жұмсау процестері толығымен анықталған.
1. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі//Алматы: Юрист-2010,135
2. Қаржы, Жоғары оқу орындарына арналған оқулық//С.Құлпыбаев, Алматы-2011
3. Мемлекеттік бюджет, Оқулық//Өтебаев Б.С., Алматы: Экономика-2006
4. Қаржы, ақша айналысы және несие, Оқулық/Смағұлова, т.б., Алматы-2005
5. Бюджет бойынша тәжірбиелік жинақ: өқу құралы//Қамқорова А.Қ., Астана: Фолиант-2011 (Кәсіптік білім)
6. Финансы: учебник для вузов//Омирбаев С.М., Астана-2003
7. Қаржы нарығы және делдалдары, Оқулық//Искаков Ұ.М., Алматы-2012
8. Основы финансов;учебник для вузов//Мельников В.Д., Алматы-2005
9. Бюджеттік құқық: оқу құралы//Сартаев С.С., Найманбаев С.М., Алматы, жеті жарғы 2006, 358
10. Сборник Президента Республики Казакстан, Правительство Республики Казакстан: Бюджет 2005
11. Республиканың, обылыстың ішкі өмірі/Мәкенова Г.У.//Хабаршы Экономика сериясы 2010 №5
12. Назрели концептуальные изменения в бюджетном устройстве: [о государственном бюджете страны]/Мынбаев С.//Қазақстанская правда 2010, 22 октября
13. Бюджет как активная система: Бюджетная политика/Мукалиева А.С.//Хабаршы Заң сериясы 2012 №1
14. Қазақстан және бюджет жүйесінің стандарты/Елубаева Ж//Финансы Казакстана журнал 2004 №2
15. www//ptpu.ru
16. Стратегия инвестиционно-инновационного развития Республики Казахстан на 2003-2015 гг.
17. Фискальная политика Республики Казахстан. Материалы семинара Финансовые механизмы регионального развития//Шыныбеков Д.А. Алматы, 23-24 октября 2003 г.
18. Экономика стран: учебник для вузов//Колесов В.П и др., М.: Высш.шк., 1990
19. Расходы государственного бюджета: учебник//Ильясов К.К., Алматы-2003
20. Бюджетная политика унитарного государства (на примере РК): автореферат//Азылканова С.А., Новасибирск-2004
21. Бюджетная система РК: станавление и перспективы развития: автореферат//Елубаева Ж.М., Алматы-2005
22. Раскрытие бюджетной информации в финансовой отчетности: Бюджет/Елубаева Ж.М.//Қаржы-қаражат Финансы Казакстана 2010 №5-6
23. Қазақстан Республикасының бюджет кодексі (ҚР Заңы №548 2004 жыл 24 сәуір)//Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы 2004 №8-9
24. Бюджет крупного города: проблемы, приоритеты и перспективы развития (на примере г.Алмата): автореферат//Бейдали М.Б., Алматы-2012
25. Бюджет жүйесі туралы: Қазақстан Республикасының Заңы/Назарбаев Н.//Қазақстан Республикасының Заңы, Астана 2011 №1
26. Макинка қаласының әкімдігінің мемлекеттік мекемесінің тарихы
27. www.minplan.kz
28. 2011 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп комитетінің есебі//Егемен Қазақстан 2011 24 маусым
29. 2012 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп комитетінің есебі//Егемен Қазақстан 2012 30 мамыр
30. www.akmola.kz
31. “Ақмола облысының қаржы басқармасы” мемлекеттік мекемесінің 2010-2012 жылдардағы экономикалық көрсеткіштері.
32. Экономическая роль и значение управления бюджетом/Белгибаев Е.Н.//Қаржы-қаражат Финансы Казакстана 2012 №2-3
33. Сборник оснавных показателей социально-экономического развития города Кокшетау
34. Налоги /Под редакцией д.э.н. профессора Черника Д.Г. /– М.: Финансы и статистика, 2001ж.
35. Мельников В.Д. Ли В.Д. Институт развития Казахстана.– Алматы, 2001ж.
36. Қарагусова Г. Экономическая сущность налогов. – Алматы, //Қаржы-қаражат.- 2000ж.
37. Байдуйсенов А.Д. Налоговая система Казахстана // Финансы Казахстана. Каржы-Каражат.- Алматы, 2001ж.
38. Есенбаев М. Налоги-плата за цивилизацию // Финансы Казахстана Каржы-Каражат. Алматы, 2001ж.
        
        Мазмұны
|Кіріспе |3 ... ... және оның ... ... ролі | |
|1 Ел ... ... ... теориялық негіздері | |
|1.1 Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мазмұны мен ... |6 ... ... ... ... ... құралы ретінде |15 ... ... ... ... тәжірбиесі |22 |
| | |
|2 ... ... ... ... ... ... | |
|талдау | ... ... ... ... бюджеттің орындалуы мен мемлекеттік қаржыны |27 |
|басқаруды талдау 2010-2012 жылдар ... | ... ... ... әкімшілігінің бюджетін талдау |30 |
| | |
|3 ... ... ... ... жетілдіру жолдары | |
|3.1 Бюджет ... ... болу ... және оны ... |47 ... ... ... | ... ... ... ... жүйесінің жаңа қағидаттарын дамыту |51 |
| | ... |57 |
| | ... ... ... |60 ... | |
| | ... ... ... өзектілігі. Экономиканың дамуы көбінесе
мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына байланысты. Мемлекеттің дамуындағы
қаржылық, несиелік, бюджеттік қарым-қатынастардың рөлі, орны және мәні ... ... ... ... ... ішкі өнімнің өсу қарқыны, жұмыссыздық
пен инфляцияның ... ... курс және ... да ... ... ... жету осы қарым-қатынастардың ахуалына
тәуелді.
Қазақстан Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық
экономиканың дамуы мен құрылу ... ... оның ... жаңа деңгейін айқындайды. Ондағы басты орын ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму
механизімін жүзеге асыру барысында мемлекеттік бюджет ... орын ... ... ... ... ... ... басқа элементтерімен тығыз
байланысты және бір ... ... ... ... ... тақырып Қазақстан Республикасының экономикасы үшін өзекті болып
отыр.
Бюджет саясаты әр мемлекетке өзінің экономикалық, ... ... ... орындауға объективтік ақшалай түрде қажетті. Бюджет
саясаты қай ... ... да ... ... ... яғни ... ... шығын және тағы басқалары, сонымен қатар
олар бір қоғамдық-экономикалық формациядан басқа формацияға ... ... ... ... Дәл осы ұғым ... ... деп дәлелдейді. Сондықтан, экономикалық түбі ... ... ... сай ақша ... және ... сай материялды
негізі бар өндірістік қарым-қатынасты жатыр.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасынның бүкіл қаржы ... оның ... ... ... ... ... ... қайта
құруын мәжбүр етеді. Сол реформалаудың логикалық жағасы- ол жаңа бюджеттік
заңнама ... және ... ... 2012 жыл ақпан айының 4-ші
жұлдызында Қазақстан Республикасының жаңа Бюджет ... ... ... қаңтар айының 1-ші жұлдызында қолдануға еңгізілді.
Сондықтан, Бюджет кодексінде мемлекеттік бюджетке мынадай түсінік
берілген: «Мемлекеттік ... өз ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттерді біріктіретін,
мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры болып табылады» [1,6-бет].
Жаңа Бюджеттің кодекстің ... ... ... ... ... қарым-қатынас пен жалпы бюджеттік саясаттың даму жағдайын
көрсетеді. Кодексте бюджеттік ... ... ... ... ... мен ... ... және жан-жағынан жазылып
дәлелденген. Бұл бірыңғай құжатта ... ... ... ... ... ақша ... ... мен оларды
жұмсау процестері толығымен анықталған.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... алатын орны зор, өйткені ол осы ... ... ... ол еліміздің экономика жағдайын анықтайтын негізгі
көрсеткіш ... ... Бұл ... ... өзектілігі болып келеді.
Қарастырылып отырған дипломдық жұмыстың өзектілігін, мемлекеттің бюджетің
маңыздылығы мен оны ... ... ... ... ... ... ... мәнге ие болып отырғандығымен байланыстыруға болады.
Сөйтіп, құндық бөліністің айрықша бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді
қанағаттандыруға қызымет етеді. Объективтік бөлгіштік қатынастардың өмір
сүруінің экономикалық нысаны бола отырып, айрықшалықты ... ... ... ... бюджет экономикалық категория ретінде болады.
Тақырыпты зерттеудің дәрежесі. Ел экономикасын басқарудағы бюджет
саясатының теориялық негізі, жеткен жетістіктері, ... ... ... ... ... жан-жақты қарастырылған. Мемлекет
қаржысын басқарудағы ... ... ... ... ... А.Д., ... Ғ.Е., ... В.Д., Байдуйсенов А.Д.,
ІлиясовҚ.Қ., Құлпыбаев С., сияқты экономистер үлкен үлес қосқан.
Дипломдық ... ...... ... ... саясаты
мен мемлекет қаржысының мәні мен мазмұнын, сонымен қатар қазіргі таңдағы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... және оны жетілдіру мәселелерін толықтай ... ... ... ... келесі міндеттерді шешумен
нақтыланады:
– мемлекет ... ... ... саясаты мен мемлекет
қаржысының мәні мен мазмұнын;
– Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... мен оны ... ... ... ... және ... негізінде Қазақстан
Республикасына қолайлы ұсыныстар жасау;
– Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... бюджет саясатының құрылымын талдау;
– Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ...... қаласының «Әкімінің аппараты»
мемлекеттік мекемесі.
.
Дипломдық ... пәні – ... ... ... ... ... жұмысының ғылыми жаңалығы. Экономикалық дамудың қазіргі
талаптарына сай ... ... ... және ... ... ... ұсыныстар жасау болып табылады.
Негізгі ғылыми жаңалықтардан тұратын зерттеу жұмысының ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бюджет саясатының экономикада алатын
орны анықталып, ғылыми негізделген тұжырым ... ... ... ... ... ... оны ҚР-на енгізу
қажеттілігінің негізгі және дәлелді белгілері анықталды;
- нарықтық қатынастарға өту кезеңінен ... ... ... қарқынды даму тұсындағы бюджет саясатының жағдайы анықталып,
мемлекеттік қаржыны басқаруда бюджет саясатын қалыптастырудың көзі ретінде
басымды ерекшеліктері айқындалды.
Дипломдық ... ... және ... ... ... және шет ел ... еңбектері, оқулықтар, заңнамалар,
Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... облысының экономика және бюджет жоспарлау бөлімінің мәліметтері,
Макинка қаласының ... ... ... ... ... ... ... әдістері – дипломдық жұмысты зерттеу барысында келесі әдістер:
салыстырмалы, ... ... ... ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және
қолданылған әдебиеттерден тұрады.
Бірінші ... ел ... ... ... ... ... бөлімде Қазақстан Республикасының экономикалық дамудағы бюджет
саясатына талдау жасалынған.
Үшінші бөлімде экономикалық дамудағы бюджет саясатын жетілдіру жолдары
талданды.
Дипломдық жұмысты ... ... ... ... Ел ... бюджет саясатының теориялық негіздері
1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мазмұны мен маңызы
Бюджет - мемлекеттің қажетті ... және оның ... ... ... ... мемлекеттік және муниципалдық құрылымдардың ақша
қорлары құрылады, бұл қорлар олардың жалпы маңызды міндеттерін орындауды
қамтамассыз етеді, ... ... пен ... өзін-өзі басқару
органдарының функцияларын жұзеге асырудың қаржылық негізін жасайды. ... ... тек қана ... ... ... мен ... әр ... дәрежеде болуына байланысты. Сондықтан, көптеген
қаржылық байланыстардың ішінде бір-бірінен ... ... ... ... ... ... болады [2, 6 бет].
Бюджеттің формасы- қаржылық жоспар, ... ... қор, ... негізі- жалпы экономикалық қарым-
қатынас, заңнамалық белсендіреуі-заң.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... “Бюджет- ол мемлекеттің міндеттері мен
функцияларын іске ... ... ... ... ... ... ақша ... [3, 4 бет].
Мемлекеттің кәсіпорындармен, мекемемен, ұжымдармен және тұрғындармен
қаржылық қарым-қатынас қалыптастыратын қоғамдық өте жақсы ... ... ... ... Олар ... мемлекеттік сұраныстарды
қанағаттандыратын мақсатқа арналған орталықтандырылған ақша құралдары ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... бюджет деп аталады [4, 85 бет].
Бюджет қаржы жүйесінің орталық тізбегі болғандықтан, ол сол қаржының
барлық негізгі, сапалы сипаттамаларына сай. ... ... ... бұл ... бюджетке тиесілі. Сондай-ақ, мемлекеттік ... ... ... ... ... анықталады [5, 183 бет].
Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығында жеке ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізүші субъектілермен ... ... ... ... ... ... өнімді құндық
бөлудің ерекше саласын ... және ... ... арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен байланысты болады. ... ... бұл ... ... ... экономикалық мазмұнын құрайды. Демек,
мемлекеттік бюджет мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын ... және ... ... пен ... ... ... мақсаттарына
пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу процесінде
мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды білдіреді [6, 292 бет].
Мемлекеттік бюджет- қоғамның дамуын қамтамасыз ету ... және осы ... ... ... ... ақша ... ... бюджеттегі қаржылық ресурстардың шоғырлануы мемлекеттің
қаржылық саясатын жүзеге асыру үшін қажет.
Мемлекеттегі бюджет ... ... ... федеративтік нышанына
жатқызылуына тікелей әсері бар. Федеративтік елдерде мемлекеттік бюджет
негізінен 3 бөліктен тұрады. ... ... ... ... ... Жергілікті бюджет.
Мұнда, аймақтық бюджеттер әр елдің өзіне тән ерекшелігі болуы мүмкін.
Мысалы, АҚШ-ында аймақтық бюджет штаттық бюджет, ... ... ... ... деп аталады. Аймақтық бюджеттің дербес басқару мүмкіндіг
бар. Сондықтан да АҚШ-да салықтық ... ... ... ... [7, 184 ... ... ... қарастырғанда “бюджет жүйесі” деген
ұғымды да ... ... ... басты орынды бюджет жүйесі алады, ол экономикалық
қатынастарға және құқықтық нормаларға ... ... ... ... ... ... ... мен қатынастарының жиынтығын
білдіреді [8, 296 бет].
Бюджет жүйесі- бюджеттердің және ... ... ... ... ... ... мен бюджетаралық қатынастардың
жиынтығы ретінде танылады ... жүйе - ... ... қаржы жүйесінің маңызды құрамдық
бөлігі ... ... ... жүйе ... ... ... орталандырылған ақща қорын-бюджетті-қалыптасу мен пайдалану
бойынша заңды, жеке тұлғалар мен аймақтар ... ... ... ... ... мен ... әдіс-тәсілдері және сол
қатынастарды басқару органдарымен танысты. Басқаша айтқанда, ... ... мен ... ... Ұлттық қоры және
экономикалық қатынастар мен құқықтық ... ... ... пен ... ... қосындысын бюджеттік жүйе ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасының
бюджеттік жүйе ... ... ... ... мен ... ... ... бюджет;
• обылыстық бюджет, республикалық маңызы бар қалалар мен астана бюджеті;
• аудан бюджеті.
Бюджет жүйесі әр түрлі деңгейлердегі бюджеттердің ... ... ... ... бюджет шығыстары мен кірістері арқылы
қалыптасады .
Мемлекеттік бюджет, кез ... ... ... ... ... қатынастарды білдіреді және оларға сәйкес келетін нақты
материалдық-заттай ... ... ... ... ... ақша ... бюджетттік қорында затталынады.
Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджеті қаржылық қарым-қатынастағы әр түрлі
қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі
және көп ... ... ... Бюджет арқылы орталық пен аймақтар
арасындағы әлеуметтік шығындар мен салық бөлу, еңбекақы мен кіріс жөніндегі
ымырағы ... ... ... мен ... бөлу ... және ... мүдделерді қалыптастырып іске асырады. Ал
экономикалық ... ... ... ... және ... ... [9,8 бет].
Мемлекеттік бюджет, ең бастысы мемлекеттің жоспары. Ал, мемлекеттік
жоспар 1 жылға да, бірнеше жылға да ... ... ... елдерде
мемлекеттік бюджет ағымдық табыстар мен шығындардан және орта-ұзақ ... ... ... ... бұл ... ... мен ... асыру үшін қаржылық ... ... ... ақша ... ... қарым-қатынасқа негізделгендіктен объективтік
түрде сипатталады. Осыған сәйкес, ... ... ... де ... ... ... де әсер етті. 2004
жылдың Бюджет кодексіне сәйкес, ... ... ... мемлекетік бюджет
енгізілді
Қаржы қатынастарының белгілі бір жиынтығы ... ... ең ... ... қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, ... ақша ... ... ... ақша ... ... пайдаланумен
қосарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі бір өзіндік
ерекшелік тән, алайда ол ... ... ... ... ... ... айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет
мына өзгеше белгілермен сипатталады:
1. мемлекеттен жалпы қоғамдық өнімнің бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты
бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
2. құнды жасау және оны ... ... ... ... ... және құнды тұтынуға қызымет ететін өндірістік емес
сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің ... ол ... ... ... ... секторлары, қоғамдық
қызыметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
3. қоғамдық өнімнің оның тауар нысанындағы ... ... емес ... ... ... ... және ... үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық
өндірісте де, өндірістік емес сферада да ... ... ... ... .
Жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік бюджет ... да ... ... ... ... ... негізделеді және
өзіне сай материалды-құндылық түрі бар, яғни бюджеттік қарым-қатынас
материялды түрде ... ақша ... ... ... ... ... ... қоғамда болып жатқан нақты экономикалық процестер
мемлекеттің жинап және пайдаланып жатқан ақша ... ... ... ... қор ... ... ол мемлекет тарапына, оның
жалпымемлекеттік функцияларын ... ... ... бөлу ... ... экономикалық формадағы қоғамдық өнім мен ұлттық табыс
қозғалысының белгілі бір бөлігін құрайды. ... ... ... ... ... бөлу мен қайта бөлуге байланысты сол құндылықтың
қозғалыс процесін көрсетеді [10,10 бет].
Мемлекеттік бюджет экономикалық ... ... ... ақша ... ... және оны ... ... өндіріс пен
қоғамдық қадеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен
қоғамдық ... ... бөлу және ... бөлу ... мемлекет пен қоғамдық
өндірістің басқа қатысушылары арасында пайда болатын ақшалай қатынастарды
білдіреді [11,341 ... ... ... маңызы жалпы қаржы қасиеттерімен
сипатталады, яғни экономикалық маңызды ... әдіс ... ... ... ... бір ... ... сәйкес. Сондықтан мемлекеттік
бюджет, барлық ... ... ... бөлу және ... ... Сонымен қатар, “қаржы” категориясына қарағанда бюджет ерекше
категория, оған келесі негізгі функциялар атқаруы тән: Ұлттық ... ... ... ... қаржымен қамтамассыз ету, экономиканы реттеу мен
ынталандыру, ақша қаражаттарының орталықтандырылған қорын қалыптастыру мен
пайдалануын бақылау. Бұл функциялардың іс ... ... мәні мен ... қатынастарының қаралған айрықшалығымен айқындалды. Бөлу функциясының
мазмұны қоғамдық іс-әрекет салалары, аумақтар, ... ... ... ... қайта бөлу процесімен анықталады. Бөлу функция арқылы
мемлекет аумағында ақша ... ... мен ... ... қанағаттандыруға пайдалану іске асырылады. Ал
бақылау функциясы мемлекет тарапына уақытында және толық қаржы ... ... ... ... ... ... ... үнемді және тиімді пайдалану жөнінде мәлімдейді .
Бюджеттің бақылау функциясы бәрін қамтушы сипатқа ие және өте ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен
қоғамдық өндірістің барлық қатысушыларына жайылған.
Мемлекеттік бюджеттің бөлу мен ... ... ... ... ... бірігіп, бір уақытта іске асырылады, себебі ... ... ... ... жағы ... .
Сонымен бюджет функциялары, дәл айтсақ, бюджеттік салық саясаттың
функциялары қортынды түрде келесілерді құрайды:
1. нарықтан тыс ... ... ... ... ... беру,
денсаулық сақтау, қорғаныс және т.б.)
2. кірістерді ... бөлу ... ... ... және ... мемлекеттік реттеу (монополияға қарсы реттеу, еңбекпен қамтамассыз ету
және т.б.)
4. мемлекеттік ... іске ... ... ... ішкі бақылау).
Мемлекеттік бюджет арқылы бүгінде Қазақстанда жалпы қоғамдық өнімнің
шамамен 10% және жалпы ішкі ... 20 % ... ... бірге мемлекет
қаржының негізгі буыны ретінде мемлекеттік бюджет бөлгіштік ... ... ... атап айтқанда: ұлттық табыс пен жалпы ішкі
өнімді қайта ... ... ... ... және ... ... ... қамтамассыз ету; ақша қаражаттарының
орталықтандырылған қорын жасау және ... ... ... ... ... ... функциясы бюджет қорларын бөлудің сандық
үйлесімдерінде, олардың қоғамдық өндіріс дамуының қажеттіліктеріне ... ... ... ... ... анықтау және оларды жою
мүмкіндігінде көрінеді.Жалпы, бюджеттің бақылау функциясының негізін
бюджеттік ... мен ... ... ... бюджеттік ресурстар
қозғалысы қалайды .
Мемлекеттік бюджет категориясы объективті болғандықтан оның
функциялары да ... ... ... ... оның ... қабілеттілігінен түсіну қажет, себебі ол өзін тек міндетті
түрде бюджеттік қатынасы бар қоғамдық қарым- қатынастың ... ... ... [3,15 ... ... сан ... ... ескере отырып, оны тек
экономикалық категория және мемлекеттің ... ақша ... ғана ... ... ... негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-
экономикалық процестерді реттеу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетте қоғамдағы барлық экономикалық
процестер бейнелетіндіктен, сондай-ақ барлық негізгі қаржы ... ... ... ... ... ... ... т.б. өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан ... ... ... ретінде сипатталады.
Қаржы жоспары ретінде бюджет, бір жағынан, экономика мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... соларды
анықтайды. Ол мемлекеттік бюджеттің жалпы экономикаға белсенді түрде ... ... яғни ... ... ... барлық ұлттық экономиканың
бюджеті болып табылады [3,12 бет].
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы ... ... ... Ол ... мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорын жасау мен пайдаланудың нысандары мен әдістерінің жиынтығы ... ... ... ... ... етеді.
Ақырында, мемлекеттік бюджет орындалуы міндетті мемлекет
заңдарының бірі болып ... ... ... ... ... бола ... өздігімен
бірнеше элементтерден тұрады. Бюджет кодексінде мемлекеттік бюджетке
мынадай ... ... ол ... және ... бюджеттердің
арасындағы қарама қарсы өтеу ... ... ... ... ... және ... жатпайтын қосындысын құрайтын
жалпы бюджет”. Сонымен қатар, “мемлекеттік бюджет” термині- ... және ... ... ... қор ... пайдаланады [1,7 бет].
Қазақстан Республикасы жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын
бекітілетін, атқарылатын және ... ... ... ... деңгейдегі
бюджеттер жұмыс істейді. (1-ші суретті қараңыз)
|Мемлекеттік ... ... ... | ... ... ... қор |
| ... 1 ... ... ... жүйесінің құрылымы
[2,345 бет]
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің ... ... ... ... ... бюджет мемлекеттің
бюджеттің жоғарғы деңгейі, ал жергілікті бюджеттер төменгі деңгей ... ... ... бұл салықтық және басқа да ... ... және ... ... органдардың, оларға
ведомствалық бағынышты мемлекеттік мекемелердің мңндеттері мен функцияларын
қаржымен қамтамассыз етуге және мемлекеттік ... ... ... ... арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Республикалық бюджет, өз алды биліктің бір ... ... ... ... жеке ... ... болғандықтан,
қолданбалы, бірақ маңызды функция ... ол ... ... ... ... іске асырады. Республикалық бюджетте мемлекетке қажетті
қаржы ресурстары мен барлық резерівтер көлемі ... ... ... ... ... ... ахуалы, қаражаттар жұмсаудың нақты ... ... мен ... ... ... шығындар арақатынасы
анықталады. Осыған байланысты республикалық бюджеттің экономикалық саясатты
іске асыру құралы ... ... мәні мен ... ... ... экономиканың дамуына байланысты республикалық
бюджеттің рөліне өте үлкен мән беріледі, ... ол ... ... ... ... іске ... ... құралы ретінде пайдаланады
және экономиканы қаржылық реттеу мен оның ... ... ... ... тигізеді [12,48 бет].
Жергілікті бюджет- бұл ұлттық табысты аумақтық тұрғыда қайта
бөлуге мүмкіндік жасайтын және билік пен ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін экономикалық қатынастардың
жиынтығы.
Бюджет кодексіне сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... бар қалалардың бюджеттері,
елорданың бюджеті;
- аудандық (обылыстық маңызы бар қалалардың) ... ... ... мәні ... ... ... ... пен басқарудың жергілікті органдарының ақша қорларын қалыптастыру;
- бұл ... ... ... ... ... мен ... ... бөлу.
Жергілікті бюджеттер билік пен басқарудың жергілікті ... ... ... ... базасы бола отырып, олардың экономикалық
дербестігін нығайтады, шаруашылық ... ... ... әлеуетін кеңейтуге, қаржы ресурстарының резервтерін ... ... ... және ... ... ... ... шығыстарын ұлғайтуды көздейтiн заңдардың ... ... ... оң ... ... ... ғана ... Парламентiнiң Мәжiлiсiне енгiзiлуi ... ... ... ... ... ... комиссиясының
ұсыныстары ескерiле отырып жасалады.
Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң ... ... ... ... ... заңдардың жобалары үшiн мұндай
қорытындының болуы талап етiлмейдi.
Республикалық ... ... ... шығыстарын ұлғайтуды
немесе кiрiстерiн қысқартуды көздейтiн Қазақстан Республикасы Президентiнiң
жарлықтары мен ... ... ... ... жобаларының
ережелерi Республикалық бюджет комиссиясының мiндеттi қарауына жатады
[13,216 бет].
Қазақстан Республикасындағы республикалық және ... ... ... жүйесінің материялдық тірегі , қаржы жүйесінің орталық
буыны, Қазақстан Республикалық мемлекеттігінің ... және ... ... ... ... саналады , сондай-ақ мемлекеттік бюджет
арқылы жалпы ұлттық өнімнің тиісті қаржылық заң актілерінде ... ... ... ... ... игілігіне
пайдаланылады.
Мемлекеттік бюджеттің табысы негізгі ... ... ... ... ары ... ... мен ... тартуға
бағытталған белгіленген халықты ынталандырушы шаралары мен орта ... ... ... ... ... жоспарымен анықталынады.
Мемлекеттік бюджеттің негізгі құралы оның кірістері мен ... ... ... ... сонымен қатар оның ... ... ... ... ... бөлімдерден тұрады:
1. кірістер:
• салықтық түсімдер;
• салықтық емес түсімдер;
... ... ... ... ... ... ... түсімдері;
2. шығындар;
3. операциялық сальдо;
4. таза бюджеттік кредит беру:
• бюджеттік кредиттер;
• бюджеттік ... ... ... активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
• қаржы активтерін сатып алу;
• мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер;
6. бюджет тапшылығы;
7. бюджет ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қаражаттары қорын қалыптастыру мен ... ... және ... ... формаларды қолдану негізінде жүргізіледі
Мемлекеттік бюджеттің негізгі құқықтық ... ... ... ... бар ... ... ... Конституциясы;
• бюджеттік кодекс;
• ағымдық жылға арналған республикалық бюджет туралы Заң.
Сондай-ақ, аталған құжаттардан басқа ... ... ... ұзақ ... ... бағдарламалар, Қазақстан
Республикасы Президентінің Жолдауы, мемлекеттің стратегиясы да қолданылады
[14,185-186 бет].
Сонымен қатар, Бюджеттік заңнамаларға ... ... ... түрлері
мен деңгейлері дербес болып есептелінеді. Бюджеттік жүйе ... ... ... пен ... қор қарастырылады [15,16 бет].
Республикалық және жергілікті бюджеттер негізінде қалыптасатын ... ... ... ... ... ... енгізілген бюджетті
Төтенше мемлекеттік бюджет деп айтады. Мұндай бюджет тек қана Қазақстан
Республикасы Президентінің Жарлығымен ... және ... ... ... аумағында төтенше немесе әскери жағдай жарияланса.
Ұлттық қор елдің тұрақты әлеуметті-экономикалық дамуын қамтамасыз ... ... ... ... мен ... ... ... төмендету мақсатымен құрылған. Бұл қордың тағы бір маңызды
арнауы болып бірқатар ... ... ... үшін мемлекетке
қажетті қаржы активтер мен басқа да мүліктерді қорландыру табылады.
Елге қауіпті немесе әскери жағдайларда төтенше бюджет ... ... ... ... ... ... қор мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... Төтенше бюджеттің кірісі
республикалық және жергілікті бюджеттердің аударымдары арқылы қалыптасады.
Мемлекеттік бюджеттің елдің негізгі қаржы ... ... ... ... ерекшелігіне байланысты, яғни қоғамдық өнімді құндық
бөліністің айрықша саласы ретінде. Сондықтан, экономикалық ... ... ... ... ... мәнін оқып білу және
оны бюджеттік қатынасты пайдаланудың формасын көрсететін ... ... ... ... өте ... [16,21 бет].
Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджеті қаржылық қарым-қатынастағы әр түрлі
қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... көп ... атқаратын құрал. Бюджет арқылы орталық пен аймақтар
арасындағы әлеуметтік шығындар мен салық ... ... мен ... ... ... ... дотациялар мен трансферттер бөлу арқылы мемлекет
орталық және жергілікті ... ... іске ... Ал ... ... ... ... саясаттық және әлеуметтік дамуын
көрсетеді
Демек Қазақстан Республикасындағы біте қайнасқан қоғамдық ... ... ... қайнар бұлағы, мемлекеттік қаржы-
қаражаттардың жүйеленген ағыны мемлекеттік бюджет болып табылады. ... ... және ... ... ... ... ... тірегі, қаржы жүйесінің орталық буыны ,
Қазақстан Республикалық мемлекеттігінің атрибуты және оның ... ... ... ... , сондай-ақ мемлекеттік бюджет арқылы жалпы
ұлттық өнімнің тиісті қаржылық заң ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік- экономикалық игілігіне пайдаланылады ... ... ... ... ... секторын басқару құралы
ретінде
Мемлекеттік бюджетті, жалпы басқа да экономикалық категориялар секілді
мемлекет ... ... ... және ... ... ... шешуде пайдаланады. Мемлекеттік бюджет өзінің
ұйымдастырушылық функциясын іске ... ... ... ... қолданып,
оны экономиканы басқарудың құралы ретінде пайдалануы мынадай ... ... ол заң ... ие; мұнда қоғамдық өндірістің
дамуына бағытталған, оның тиімділігін жоғарылатуға, қоғам ... ... ... ... ... ... ... пайдалану құжаттық формада болғандағы оған өте үлкен
ұтқырлы және ұйымдастырушылық мән ... [3,17 ... ... - бұл жергілікті және Орталық басқару органдарына
тікелей, тұтастай немесе ... ... ... ... ... ... ... рентабельділігі төмен
инфроқұрылым объектілері және ... көп ... ... ... жай ... энергетика салаларының кәсіпорындары жатады. Жұмыс
жасау принциптері жеке меншіктегі кәсіпорындар принциптерінен өзгеше ... ... ... жалпы халықтық міндеттерді шешу мақсатында
пайдалануға мүмкіндік береді. Мемлекеттік сектор нарық ... ... ... ... ... негізгі кұрал мұндай
жағдайда мемлекет өзінін экономикалық және әлеуметтік ... ... осы ... сектор кәсіпорындары арқылы іске асырады,
өндірістің кұралдарына жол ... ... . ... ... сыртқы экономикалық процестерді реттеу жатады: сыртқы
байланыстарды реттейтін ... ... ... ... ... ... экспорттық несиелерге кепілдік
беру, шет елдегі инвестицияларға кепілдік, сандык шектеулерді еңгізу немесе
алып тастау, сыртқы сауда ... ... және т.б. ... ... ... құралдары негізінде отандык тауар ... ... ... іске ... ... ... қалануы ел экономикасының жергілікті
жеке кәсіпкерлердің үйлесімсіздік мүмкіншіліктерін және ... ... ... ... ... және ... құруын,
яғни әлеуметтік-экономикалық дамуы негіздерін жеделдету үшін.
Мемлекеттік сектордың нақты құрылуы: елдің ұлғаюын, ұйымның негізгі
ЖІӨ өндіруін және оның ... ... ... ... ... ... ішкі аудандарының дамуы, валюта қоры негізінде өндірісті және
экспортты ... ... ... ... ... ахуалын көтеру
негізінде.
Мемлекеттік сектордың дамуы арқасында елдің экономикасы дами береді.
Мемлекеттік сектор негізінде ішкі ... ... ... ... сектор инвестицияларды қамсыздандарған [18,349 бет].
Мемлекеттік сектор экономикасының ... ... ел ... ... ... мәселелерін шешу және. әлеуметтік- саяси
бағдары мәселелерін шешуі үшін негізделген. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның дамуын жеделдету, материялдық көмек
кешені (жарықпен жабдықтау, жолдар, өнеркәсіптік сала және
т.б.), ... ... ... жағдайын қамсыздандыру;
• өздігінен экономикалық «қаржылық инфрақұрылым» құру, қаржылық
және несиелік ... бар, ... және ... ... ... ... ... және жаңа
кәсіпорындардық құрылысын жүзеге асыру;
• өнеркәсіп кәсіпорнын салу негізінде экономиканың құрылымдылығын
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатарына қосылды;
• мемлекеттік ғылыми-әлеует құру;
• ауылшаруашылық техникалық деңгейін көтеру: ауылшаруашылық
модерлендіру ... ... ... көмек көрсету, жер
суландыру жүйесін пайдалану және ... ... ... ... және ... алу ... ... ішкі және сыртқы сауданы қадағалау [19,349-352 бет].
Тұжырымдаманың мiндеттерi мыналар болып табылады:
1. мемлекеттiк сектордың борышын, оның iшiнде ... ... ... есеп ... ... ... жүйесiн оңтайландыру,
борыш жай-күйінің жүйелiк мониторингiн және оны бақылауды ... ... ... мемлекеттiк органдар мен мемлекет басым
қатысатын ұйымдардың ... ... ... жалпы сыртқы борышты ұсынудың құрамы мен ... ... ... ... жақындату.
Мемлекеттік секторды басқару саласы бойынша мыналар жүзеге асырылуы
тиіс:
• Үкiметтiң, мемлекеттiк органдардың, ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатын мемлекеттiк қызметкерлердiң мемлекеттiк меншiктi тиiмдi
басқаруға байланысты жауапкершiлiгiн арттыру;
... ... ... негiзгi көрсеткiштерiн елiмiздiң
Парламентi бекiтуiн қамтамасыз ете отырып, олардың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк бақылауды күшейту;
• мемлекеттiк сатып алу жүйесiн жақсарту мақсатында, тендерлiк
комиссиялар құрамдарына кәсiпкерлердiң қоғамдық бiрлестiктерiнiң
өкiлдерiн ... ... ... ... жариялылығы мен көп- шiлiкке
түсiнiктiлiгiн арттыру.
Жоғарыда айтылған шараларды жүзеге асыру ... ... ... етедi, жұмыссыздық деңгейiн төмендетедi, ... ... ... алу ... ... алып ... Өндiрiстiк база
айтарлықтай ұлғаяды және ел бюджетiне түсетiн салық ... Бұл ... ... ... ... жұмсалатын шығынды бiртiндеп
арттыруға, 2011 жылмен салыстырғанда 2010 жылы оны 2 ... ... ... [20,59 бет].
Мемлекеттiк сектордың борышы:
1.1. Мемлекеттік басқару секторының борышы:
1.1.1. Үкiметтiң борышы
1.1.2. Ұлттық Банктiң борышы
1.2. Мемлекет басым қатысатын ... (50% және одан ... ... ... және бiрлесiп бақылайтын ұйымдарын қоса ... ... ... ... ... ... ... Акционерлік қоғамдардың және ... ... ... ... ... ... Фирмааралық берешек
1.2.2.2. Өзге де берешек [21,51 бет].
Борыштары мемлекеттiк сектордың борышына ... ... ... ұйымдардың тiзбесiн Үкiмет бекiтедi.
Жаңа құрылымда көрсетiлген "Мемлекеттiк секторының басқару борышы"
ұғымы бюджет заңнамасында ... ... ... борыштың
мiндеттемесi болып табылатын "мемлекеттiк борыш" ұғымына сәйкес ... ... ... ... ... отырған жаңа құрылым
бойынша) және жеке ... ... ... ... ... құру шеңберiнде
ел үшiн ықтимал бастапқы мән болатын орта ... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткiштерiн айқындау қажет, олардан
асып кетуге жол бермеу үшiн мемлекеттiк органдар Қазақстан Республикасының
заңнамасы шеңберiнде ... бiр ... ... қолдануы мүмкiн.
Сыртқы мемлекеттік борыш- шетелдік кредиторлар турасында ... ... ... ... ... ... ... қаржылық міндеттемелерінің
сомасы.
Елдің сыртқы борышының болуы ... ... ... болып
саналады. Алайда, оның шегі болады, ол шектен мемлекеттің ... ... бола ... ... сыртқы қарыз алу бойынша таратылатын
қаражаттардың көлемі елдің Ұлттық банкінің таза ... ... ... асуы ... ... ... тиiмдi басқару, сондай-ақ үкiметтiк
қарыз алу тәуекелiн ... ... ... ... қағаздармен
операцияларды жүзеге асыру, оның iшiнде үкiметтiк ... ... ... ... ... ... отыр [22,12 ... бюджетті- бюджет секторын басқару құралы ретінде
сипаттай ... бұл ... рөлі ... ... ала ... айту қажет. Оған дәлел, біріншіден, экономикалық байланыстарды
жалпы реттеу нәтижесінде бюджеттік ... ... ... ... ... ... екіншіден, мемлекеттік бюджеттің бөлу табиғаты
негізінде оны ... ... әсер ... ... ... құрал
ретінде пайдалану. Бюджеттің мәні мен рөлі оның ... ... ... ... яғни ол ... өнім бөлу ... пайдаланатын құндық құралы болып табылады.
Қазақстан Республикасының Үкіметтік борышын ... және оған ... ... министірлігі тиісті жылға арналған республикалық бюджет
туралы Қазақстан ... ... ... ... ... ... арқылы, Ұлттық банктің борышын өтеуді және оған қызмет көрсетуді
Ұлттық банк ... ... ... ... ... атқарушы
органдардың мемлекеттік сектор борышын өтеуді және оған қызмет көрсетуді ол
тиісті жылға арналған ... ... ... ... ... ... келісімі бойынша жергілікті атқарушы органның қарыздарына
қызмет көрсету үшін ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады [23,246 бет].
Реттеу құралы ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өндірістен тыс салалардың дамуын
реттеуде, қаржы ресурстарын жалпы мүддеге сәйкес қайта ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджетті айтуға
болады, себебі бюджет негізгі- ... ... ... ... ... оның ... ... мүдделерінің алуан-алуан бағытында
пайдаланады .
Мемлекеттік секторды реформалауда ... ... және ... да
әрекеттер мемлекеттік шығыстар менеджментін қандай басқару элементтері
құрайтынын ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижелерін өткізуде келесі қаржылық және бюджет
мақсаттарды бөлуге болады:
1. қаржылық тәртіп;
2. экономиканың ... ... ... бөлу ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалану [24,21 бет].
Теорияның мәні мынада. Бүкіл ... ... ... мемлекеттік секторына кіретін барлық кәсіпорындар, мекемелер
және әкімшілік құрылымдар) көп деңгейлі жүйе болып келеді, онда ... ... ... бөлу және ... ... ... ... болады. Осыған байланысты назар аударылатын мәселелері мыналар:
4. ... ... ... деңгейлерінің оңтайлы санаты;
5. басқару деңгейлерінің арасында өкілеттіктерді ... ... ... ... ... тиімді қаржыландыру деңгейі;
7. биліктің жергілікті органдарын басқаруға және қаржыландыруға орталық
үкіметтің араласу дәрежесі;
8. билік пен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік экономиканың барлық деңгейлерінде қаражаттарды жұмсауға
бақылау жасаудың нысаны.
Қандай болмасын мемлекеттің болмысы мен өсіп-дамуын , өркениеті
мен ... ... оның ... ... ( ақша қоры ) – ... ... , осы ... қоғамдық-
мемлекеттік маңызы бар мүдделерге байланысты атқаратын рөліне ... ... ... ... ... 1- ... Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас
мемлекет» деп айтылған. ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік құрылысы біздің елдегідей екі деңгейден
– республикалық бюджеттен және жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... тұрады.
Мемлекеттік бюджеттің қоғам және мемлекет тыныс-тіршілігіндегі рөлі ... ... ... ... ... мен ... ... отыр.
Демек Қазақстан Республикасындағы біте қайнасқан ... ... ... қаржыландырудың қайнар бұлағы, мемлекеттік қаржы-
қаражаттардың жүйеленген ағыны ... ... ... ... ... түсінігі ретінде жалпы ішкі өнімді құндылық
бөлу процесінің бір жақтарын объективтік түрде көрсететін ... ... ... ... ... Бұл ... өз алды ... яғни кіріс- мемлекетті бюджеттік ресурстармен ... ... ... етуге арналған, ал шығыс- жалпымемлекеттік
функциялар орындауды қаражаттандыруға ... ... ... ... ... ... шынайы түрде іске асырушы
болып, бюджеттік қатынастарды нақты түрде ... және ... ... ... Бұл ... ... ... объективтік
және субъективтік жақтарының арасындағы арақатынасты дұрыс түсіну қажет,
себебі ... және оның ... ... ... ... ... орны мен оның экономиканың даму деңгейіне тәуелді
екенін ... [25,59 ... ... ... кірісі мен шығысы сияқты ерекше
экономикалық ... ... ... асырылатын мемлекеттің
орталықтандырылған ақшалай қорларын ... және ... Бұл ... ... бөлу ... ... мемлекеттік
бюджеттің қызмет етуінің спецификациялық формасы. Мемлекеттік бюджеттің
табысы негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер базасында елдің ... ... ... мен ... тартуға бағытталған белгіленген халықты
ынталандырушы шаралары мен орта мерзімге елдің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... процессі табысты реттеудің негізгі
принциптері бекітілген "Бюджет туралы", "Салық және ... да ... ... туралы" Қазақстан Ресупубликасы заңдарымен реттеледі,
сондай ақ ... ... ... ... сәйкестендірілген
табыстардан нақты аударымдар бекітіледі.
Бюджет кірістері – ... және ... ... ... ... ... негізде берілетін, қайтарылатын сипатта болмайтын ... ... ... ... ... емес, Қазақстан Республикасы
заңнамалық актілеріне сәйкес бюджетке есептелуге тиісті ақша.
Салықтық түсімдерге ... ... ... ... ... ... тағайындалған басқа да әр ... ... ... ... жатады.
Бюджет кірістерінің ішіндегі ең жоғары үлес салмағын алатын салық- ... ... ... Бұл ... түрі 2002 жылдан бастап респуликалық
бюджетке заңды тұлғалар (резиденттер мен республикада өз ... ... ... ... ... ... салықтардың бірі болып
табылады. Корпаративтік табыс салығы салынатын объект болып салық ... ... ... ... салық және республикада өкілетті мекеме
арқылы өз ... ... ... емес ... тұлғалардың таза табысы
табылады.
Бюджет табысының ішіндегі келесі үлес ... ... ... ... құн салығы. Бұл салық тауарлар, жұмыстар мен қызметтер құндарына
өндіру мен айналуында қосылатын ... ... ... бөлігі және
біздің аумақтағы импорттың аударымын құрайды.
Салық заңнамасында қосылған құн салығына ... ... ... ... айналым мен салық салынатын импорт қарастырылған. Қосылған
құн салығын төлеушілер болып осы салық арқылы есепке ... ... ... ... табылады. Ал тауарлар импорты арқылы қосылған құн салығын
төлеушілер болып елдің аумағында кедендік заңнамаға сәйкес осы ... ... ... негізгі табыс көзі болып осы екі салық саналады, яғни корпаративті
табыс салығы мен қосылған құн салығы болып табылады.
2012 жылы ... ... ... 1 трлн теңгеден асып түсті, бұл
барлық деңгейдегі бюджеттің табыс бөлігін орындап, Ұлттық ... ... ... берді.
Республикалық бюджеттің табысында соңғы жылдары ... ... ... ... 2010 жылы салықтық түсімдер үлесі 93% құрады.
Мұның ішінде 80%-нан астамын ҚҚС пен корпоративті табыс ... 5,8% ... және 6,5% ... ... ұйымдастыру бойынша роялти құрады.
Әлемдік шикізат рыногындағы ... ... ... сай ... ... ... ... отыр.
Мемлекетттік жоспарлауда маңызды орынды индикативті жоспарлау алады.
Оның маңызды бөлігі индикативті қаржылық жоспарлау ... ... ... ...... дамуды қамтамасыз ету үшін қаржылық ресурстардың
бағытын және ... ... ... ... мемлекеттік секторға ғана міндетті, ал
басқа меншік түрлеріне тек ... ... ... ... ... ... және қаржы мен экономикалық дамуында жеке ... ... ... негізінде артықшылықтары экономикалық
және әлеуметтік саясаттың бағытына ... бұл даму ... ... ... ... ... ... ету, ғылымды дамыту, әлеуметтік қайта құрушылық және басқалары.
Индикативті жоспарлау сондай-ақ жергілікті деңгейде де іске ... да ... ... ... ... ... ... тәжірибе барлық елдерде мемлекеттік сектор мемлекеттің
маңызды тірегі екенін көрсетіп ... ... ... ... мен
құрылымы көбінесе ұлттық шаруашылықтың жалпы жағдайына, әлеуметтік, тарихи,
саяси және өзгеде факторларға тәуелді болады. ... ... жаңа бір ... қатысу шаралары мемлекет алға қойған салалық
басымдықтарға тәуелді. ... ... ... ... ... ... немесе кейбір себептерге байланысты жеке
өндіріске жол берілмейтін салаларда жүзеге ... Ол ... ... ... ... сонымен бірге әлеуметтік
салада, мәдениетте, ғылымда жоғары орын алған.
ХХІ ғасырларда мемлекеттің ... ... ... ... ... тән. Мұны ... ... елдерде мемлекеттік бюджет мөлшерінің
өсу тенденциясы көрсетіп отыр. Мемлекеттік сектордың экономикадағы маштабы
мен ролі ... ... ... АҚШ және ... ... ... шешуші салалар мен өндіріске шоғырландырылған шағын мемлекеттік
секторға ие. ... ... ... реттеудің шешуші жүйесі арқылы
кәсіпкерлік немесе жеке меншікті тиімді ... ... ... сол қолдаудың ұтымды жауапкершіктің механизммен үйлестіріліп жүзеге
асырылады. Дәл осы жүйе осы ... ... ... мүдденің
басымдылығын қамтамасыз етеді. Швецияда басқаша ... ... ... жүйе ... ... ... үштен бірін
пайдаланып, шығыстар жиынтық ұлттық өнімнің 62% -не жетеді.
Экономиканың құрылымы қарастырылып отырған тұрғыда өзгеріссіз ... ... ... оның ішінде нарықтық экономикасы дамыған-
Англия, Францияда мемлекеттік кәсіпорындарды ... ... ... ... ... құрылымын өзгерту бойынша мұндай
динамикалық процестің себебі- жекешелендірілетін ... ... ... ... ... ел ... маңызды роль
атқарады. Өнеркәсіптің маңызды салаларына бақылауды ... ... ... ... ... кәсіпорындарды ұлттандыруға және бақылуға, бұл
елдегі үлкен мемлекеттік сектордың пайда болу. Мұнан әрі мемлекеттік сектор
ұлғая берді.
1.3 Бюджет саясатының ... ... ... ... 1) жеке, дербес мемлекеттердің біртұтас
мемлекет болып бірігуінен тұратын мемлекет; 2) жеке ... ... ... мемлекет болмасын әр елдің бюджеті бірдей. Германия
Федерациясының ... де ... ... ... бірдей мағына
береді.
Германия Республика Федерайиясы әлемдегі ірі жетекші мемелекеттер
капиталының ... ... ... ... және ... ... ОСЭР ... қатарынан үшінші орында, өнеркәсіптік
өндіріс көлемі жағынан АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... орында. Батыс Германия айтарлықтай әлемдік капитал
миграциясы мен ... ... ... ... Европаның
батысевропалық орталық империасының ең қуатты ... ... ... саласының сапалы ғылыми-сыйымдылығы, қор сиымдылығы ... ... ... ... ... ең ірі капиталы дамыған ... да ... ... ... бойынша еңбек өндіруші өнімдері,
қорландырушы және капиталдандырушы еңбектері, ГФР-ның ұлттық халықтың ... және ... да ірі ... әлем ... ... озып барады.
Германия Федерациясының бюджетіне импорттау, қазбалық және ... ... ... ... ... ... ... кофе,
табак, сонымен қатар арақ өнім акциздеріне, жаңа өндіріп дамыған алкагольді
өнімдерге (себебі, жастар арасында ... ... ... ... осы ... ... салық салынады.
Сонымен қатар мемлекеттік кедендік баж және ... ... ... ... ... Ол 1991 жылы ... ... үшін және 5,55%-ы табыстық немесе бірлескен салықтан тұрады.
Сонымен бірге, федералдық бюджетке өнім аралық, жалпы ... және ... ... ... ... ... қоса ... салық, бұның ішінде ит
жануарына салынатын салық ... ... ... түсетіне түсімдердің көбі салық
түсімдері. Соның ішінде ең көп табыс әкелетін салық бірлестік табыс ... ... ... салығы. Әрине, олардың үлестірілуі федерациялық бюджет
тарапына өтіп жатыр.
Германия Федерация Бюджетін қабылдау ... ... ... Бұл заң ... бұрын пайда болған, асығыс шама түрінде.
Германия Федерациясының 2011 жылғы бюджетін ... Бұл жылы ... 262 ... ... жаңа ... -38,2 ... евроны құрайды. Өткен жылға
қарағанда қарыз 10-12 млрд. евродан аспаған. Германия Үкіметі шығысты салық
түсімдері арқылы қаржыландырады. ... ... ... ... ... ... да көп ... зейнетақы саласына жұмсалды. Келесі
жылдың ел қарыздарының %-ын қайтаруға, келесі жұмыссыздықты қаржыландыру
шығындарына көп қаражат жұмсалмақ . Осы жылы да ... ... ... қоса ... ... қалыптылықты бұзуда, себебі
Германия ... ... ... ... көп ... ... бұзып өз мақсаттарына жету үшін, ... ... ... ... 2011 жылы қаржыландыру 194 млрд. евроны
құрастырды. Оның ішінде федералдық салық және федералдық біріккен салық
бөлігі ... ал жаңа ... ... 6,6 ... ... көрсетеді. Бұл
шығындар тікелей салық арқылы жүзеге асырылады. Келер жылы ... ... евро ... ... ... Германия депутаттары бюджет саясатымен
келіскен.
Германия үкіметі 2012 ... 5 ... 2012 ... бюджетін
қабылдады. Ағымдағы жылға бюджет шығысы 267,6 млрд. евроны құрады. Ең көп
шығыс ... ... ... ... ... бюджетін жаулауда.
Германия федерациясының 2012 жылғы бюджет ... ... ... ... 6 ... ... 2012 жылы ... ... ... 6,5 ... евро ... жұмсалған, сондықтан
министірлер мен өзге федералдық мекемелер жүйесі жұмсайтын шығын көлемі
0,2%-ға азайды, яғни 261,1 ... ... ... Бұл ... 2011 ... ... ... 0,1есеге аз.
Салалық трансферттерінің жылдан жылға ... ... ... ... бекетіне, су құбырына және өзге де инвестицияға негізгі
занға бағынышты ... көп ... ... қоса жаңа ... ... ... қазынаға түсетін салықтық түсімдер 2012 жылы 214,5 млрд.
евроны құрайды. ... ... ... Федерациясы кредит және
мемлекеттік мекемелерін сату арқылы 9,2 млрд. ... ... ... ... ... ... ... Федерациясы көп табыс таппақшы. ... ... ... іске ... ... ... Федерациясының
ұлттық банкі. Негізгі табыс көзі 3,5 млрд. евро болмақ. ... әр ... ... Бундесбанкқа қайтарып, банк ел шығындарын жабады. Тағы бір
табыс көзі- жарналар, оны негізінен жүк көлік ... мен ... ... ... Бұл ... ... 3,1 млрд. евро
түсірмекші.
2011 жылғы салық түсімдерінің арқасында және басқада табыс көздерінің
негізінде ... 2012 ... ... ... ... 16,2 млрд. евроға
қысқартылмақ.
2011 жылы Германия Федерациясының бюджет тапшылығы ... ... ... жоғары болмақ. 2012 жылғы бюджет тапшылығы 2,5%-ға кемімек, ал 2011 жылы
бұл көрсеткіш 1%-ды құрамақ.
2010 ... ... ... ... ... ... өзгертті. Бундестагта Германия бюджеті үшін коалицияларының ХДС/ХСС
және СДПГ «көп дауыс ... ... ... көрсеткіштері: шығыстар
көлемі 270,5 млрд. евро, салық түсімдері 220,5 млрд. евро құрайды. Өзге ... ... 30,4 ... ... ал ... ... 19,6 ... евро,
ішкі қарыз 24 млрд. евро құрады.
2010 жылы бюджеттік тапшылық ең кіші көрсеткішті ... Көп ... ... ... мемлекеттік конституциясының 115 бабын ұстануда.
2010 жылы дефецит 1,5%-ға төмендеген. Осыған орай экономикалық ... ... ... ... ... ... елінің сырқы
қарыздары артуда. 2011 жылға дейін сырқы қарыз 80 млрд. евроға дейін ... ... 67%-ды ... ... ... ... өсімінің 60%-
дан жоғарылау. Германия орталық болашағының бюджетке шығуы керек, бұнда
дефецит 0-ге жақындайды. Бұл жер ... ... ... ... жету
үшін көп күш жұмсау керек .
Құрылымды қолдану ... ... және ... ... ... 40 млрд. евродан астам түсімдер жоспарланды. ... ... және жер ... 17 ... евро ... Бұл
басымдылықтың ең көп үлесі 8 млрд. евро. 2011 жыл мен 2012 ... ... 2,4 ... евро бөлінді. Негізгі тарифтер 0,3%-дан
4,2%-ға дейін қысқару есебінен жарналық ... мен ... ... 17 ... ... ... ... қалыптасты.
Келер жылдары бұл өнеркәсіп саласын және жұмыспен ... жылы ... ... ... ... 1 ... ... қосымша қаражат беріледі. Салықтық түсімдерден ауруханалық ... ... евро ... ... ішкі ... нығайту үшін 132 млн. евро
бөлінбек, мұның бары үш жылға жоспарланған.
Мемлекеттің бюджет әрі ... ... ... ... ... және ... ортаны қорғауды қаржыландырады. ... ... 300 ... ... ал 2010 жылы 400 ... ... ... құрады. Үйлесімді қаржыландыру түсуі тұтынушылық сектор арқылы
тиіс. ... ... ... ... және ... беру»
бағдарламмасына 420 млн. евро бөлінген, 20 млн. ... ... ... ... ... ... .
Германия Федерациясының бюджетінің 2012 жылғы тапшылығы 18 миллиардқа
астам ... ... ... ... бюджет тапшылығы 10,5
млрд. еворны құрады, бірақта Дүние жүзілік дағдарыс салдарынан 17,9 ... ... Осы ... себебінен Германия 2013 жылға бағдарлаған
тапшылықты нөлдік етуі мүмкін болмай шықты. Осының салдарынан Германия 2012
жылы 10 млрд. ... жуық ... ... ... ... бюджетінің
жоспарланған түсімі 290 млрд. евроны құады, ол 2012 жылға қарағанда 2,4%-ға
артты.
Білім ... ... ... ... және т.б. салаларды
қаржыландыруы жоғарылаған. Бұның бәрі ... ... ... ... ... ... 1,5 млрд. евроны құрайды. Энергетикалық және
қала құрылымдық түйінді мәселелері, сонымен қоса қорғаныс саласы ... өсім ... ... ... және ... ... Ең ... шығыс әлеуметтік төлемдер, оған
зейнетақылық ... ... ... ... ... жатады. Бұл салаға бөлінген қаражат 3,5 ... евро және ... ... ... ... ... ... 220,5 млрд. евроны құрады. 2012 жылдан
бастап компьютерді қолданғаны үшін, ұялы телефондарды ... үшін ... ... ... мен теледидарлық ақпаратты қолданғаны үшін де
салықтар алынады. ... ... ... да» ... ... ... ... жоғары пайыздық жалақының үстінен қосылған ... ... құн ... да 3%-ға ... ... ол 19%-ды
құрастырады.
DIW жаңа жұмысының мемлекеттің бюджетінің жылдық түсімдерін 25 млрд.
евроға жоғарылатпақ, бірақ оған ... ... ... ... ... ... ... салығы тек 0,9%-ға ғана түсім әкеледі. Бұл
басқа салық түрлерінің ішіндегі ең төмен көрсеткіш. Мүлік ... ... ... ... 500 мың евро түсірмек, мемлекеттік түсім 16
млрд. евродан 20 ... ... ... ... DIW ұсынысы бойынша салықты
көбейту үшін мұрагерлік салықты енгізу.
Жыл соңында федералдық бюджеттің және жер ... ... ... ... ... асып ... Жыл ... болса, жыл соңында 11,5%-ға өскен. Табыс салығы мен қосылған құн
салығы да ... ... ... ... ... ... көзі болып салық
табылады. Германия түсімдерінің 90%-ы осы ... ... ... ... нарықтық экономиканы реттеудің ең тиімді нысаны болып
табылады. Нарық жағдайында ... ... орны ... Бір ... ... ... алынатын қаражаттар, мемлекеттің саяси- шаруашылық
қызметін атқарудың қаржы негізі болып табылады. Салық ... ... ... ... ... ... прогрессивті технология
мен өнім түрлерін игеру, экономикада құрылымдық өзгерістер жасау, ... ... ... асыру, әлеуметтік саланың объектілерін ұстау үшін
пайдаланады. Салық саясаты нәзік және күрделі аспап, ол ... ... ... ... шаруашылық қызметтің барлық жақтарына нысаналы
түрде әсер етеді.
Салық жүйесі мемлекет қаржы көздерін ... ең ... ... қатар, ел экономикасын қайта құруға, өндірістің ұлғайып дамуына
және ... ... ... ... іске ... ... ... да салыққа салауатты көзқарас керек.
Демек Германия Республикалық Федерациясының 99%-ы ... ... ... ... жетіп отыр. Германия елінің бюджеті біздің
еліміздің ... ... ... қарқынмен дамып келеді және ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржысын басқару механизімін
талдау
2.1 Ақмола облысы бойынша ... ... мен ... ... буындағы қаржылық қатынастар «Қазақстан Республикасының
Бюджет ... ... ... ... ... «Республикалық бюджет
туралы» Заңдары мен ... да ... және ... ... ... ... ... Жергілікті қаржыда маңызды рөлін сан
салалы жергілікті өкімет органдары мен басқару ... ... ... ... ... ... тиесілі.
Қазақстандағы жергілікті бюджеттер (облыстар, қалалар, аудандар)
кірістер мен шығыстар бойынша мемлекетік бюджеттің ... ... ... ... Басқа елдердегі аумақтық басқарудың даму ... ... ... жоюдың, ведомстволық қарауындағы
аумақтарға әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуде жергілікті өкімет
органдарына ... ... ... ... ... ... жұмылдыру және пайдалануда аудандық буынның
қаржылық мүмкіншілігі айтарлықтай шектелді. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы бюджет
жүйесін орталықтандыру үрдісін бюджеттік-қаржы саласының тығырыққа тірелген
жағдайына байланысты мәжбүрлі шараларға жатқызуға ... ... ... ... ... орындалуы, мың теңге 2010-2012 жж
[28.29]
|Атауы |2010ж |2011ж |2012ж |2011ж |2012ж |
| | | | |2010ж |2011ж |
| | | | |+/- |+/- |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |85335 ... |24097402,|82710442,8|
| |358,9 |8 |804,6 |9 | ... ... |86326 ... ... |428,6 |1 ... |5 | ... Таза ... 295,0|165 165,4 |349 207,8 |419460,4 |184042,4 |
|кредиттерді беру | | | | | ... ... |680 032,1 |103 941,0 |1 190 ... ... ... | | | | ... бойынша| | | | | ... | | | | | ... ... |-1 416 |-1 204 |-4 954 ... ... |806,8 |487,7 |624,9 | | ... | | | | | ... ... |1 416 |1 204 |4 954 ... |
|тапшылығын |806,8 |487,7 | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... жылы ... ... 109432761,8 мың теңгені құрады, 2010
жылға қарасты 28,2%-ға ... 2012 жылы ... 2011 ... ... ... Салықты түсімдер бойынша қарайтын блса 2011ж 21 951
343,2 мың теңгені құрады, 2010 жылға ... 7%-ға ... ... ... 086,6 мың ... ... , 2011 ... салыстырғанда 20,7 %-ға
көбейген. Салықтан тыс түсімдер 2011жылы 562 268,4 мың ... ... ... ... ... ... 2011жылға қарасты 22,7%-ға
көбейген. Негізгі капиталды ... ... ... 2011жылы 2 026 118,2 мың
теңгені құрады, 2010 жылға қарасты 9%-ға ... ... 2 ... ... ... 2011 жылмен салыстырғанда 8,4%-ға көбейген.
Трансферттердің түсімдері бойынша 2011 жылы 84 893 032,0 мың ... 2010 ... ... ... көбейген, 2012жылы алдыңғы жылдан 4%-
ға артқан.
Бюджет бойынша шығындар 96,5% ... ... ... ... 3 850 494 мың теңгесі игерілмеген.
Орындалмаудың негізгі себептері:
− мемлекеттік сатып алулар бойынша үнем – 391 354,4 мың теңге;
− үнем және ... ... ... ...... мың
теңге;
− талап етілмеген қаражат – 325 734,1мың теңге;
− басқа да себептер (бюджеттің кіріс бөлігінің орындалмауы, ... ... – 2 156 356,6 мың ... ... ... орындалу 2010ж 98,3 пайызды құрады
жоспарланған 86326428,6 мың теңгенің ... мың ... ... 96,5 ... ... ... 110 368 143,1 мың теңгенің
106 517 649,1 мың теңгесі игерілді,2012ж 96,1пайызды ... ... ... ... мың ... ... бюджеттік кредит беру» бөлімі бойынша 2010ж Бюджеттік кредиттер
– жоспарланған 254295 мың ... мың ... ... игерілді,
бюджеттік кредиттерді өтеу – жоспарланған 283 018,6 мың ... ... ... ... 23,3 ... ... 2011ж ... кредиттер –
жоспарланған 448 184 мың теңгенің 263 580,7 мың ... ... ... өтеу – ... ... мың ... 86 694,1 мың теңгесі
немесе 30,6 пайызы түсті. 2012ж Бюджеттік кредиттер – ... мың ... ... мың теңгесі игерілді. Бюджеттік
кредиттерді өтеу – ... 301 370 мың ... ... мың ... 32,3 ... түсті.
«Қаржылық активтермен болатын операциялар ... ... ... 2010ж 664683 мың ... ... ... ... алу 706238,8 мың
теңге және мемлекеттік қаржылық активтері сатудан түскен түсімдер ... мың ... ... қалыптасты,2011ж 103 376,4 мың теңге қаржылық
активтерді сатып алу 106 880,5 мың ... және ... ... ... ... ... ... 3 504,1 мың теңге сомасында
қалыптасты,2012ж 1 190 267,1 мың теңге қаржылық активтерді сатып ... мың ... және ... ... активтері сатудан түскен
түсімдер есебінен 10 400,8 мың теңге сомасында қалыптасты.
«Бюджеттің тапшылығы (профициті)» бөлімі ...... ... ... ... 596343,7 мың ... ... қалыптасты,2011ж бюджет
дефициті 3 400 988,8 мың теңге сомасында қалыптасты,2012ж бюджет дефициті
1 114 863,1 мың ... ... ... ... ... ... пайдалану)» бөлімі
бойынша орындалу 2010ж 596343,7 мың теңгені құрды.
Қарыздардың ... – 499000 мың ... ... өтеу – 260000 ... ... қаражаттарының қолданылатын қалдықтары – 3 5733,7 мың теңге.
Анықтама бойынша:
− Қаржы жылының басына бюджет қаражаттарының қалдықтары – ... ... ... ... ... ... ...
827310,8мың теңге.
«Бюджеттің тапшылығын қаржыландыру (профицитті ... ... ... 2011ж ... мың теңгені құрды.
Қарыздардың түсімі – 797 184 мың ... ... өтеу – ... теңге, бюджет қаражаттарының қолданылатын қалдықтары – 3 778 172,9 мың
теңге.
Анықтамалық:
− Қаржы жылының басына ... ... ...... ... ... кезең соңындағы бюджет қаражаттарының қалдықтары –
4 605 483,7 мың теңге.
«Бюджеттің ... ... ... ... ... орындалу 2012ж 1 114 863,1 мың теңгені құрды.
Қарыздардың түсімі – ... мың ... ... өтеу – 873 128,9
мың теңге, бюджет қаражаттарының қолданылатын қалдықтары – -1464076,2 мың
теңге.
Анықтама бойынша:
− Қаржы жылының басына ... ... ... –4 605 483,7
мың теңге.
− Есепті кезең соңындағы бюджет қаражаттарының қалдықтары ... ... 2-ші ... 2010 жылы ... ... ... ... бөлігі
848365580,4 мың теңге орындалды немесе 99,4 %, бұл 498778,4 мың ... асып ... ... ... ... 102,7%-ға (жоспар 20524908,3 мың
теңге, нақты – 21075587,7 мың теңге) орындалған, соның ... ... ... ... орындаудан:
• меншік салығы – 204207 мың теңге;
• әлеуметтік ... – 100345,4 мың ... ... – 131180 мың ... ... ... бойынша бюджеттің орындалуы, млн.тг. 2010-2012жж [30]
|Атауы |2010ж |2011ж |2012ж |2011ж |2012ж |
| | | | |2010ж |2011ж |
| | | | |+/- |+/- |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... 703 ... | | |804,6 | | ... түсімдері |20524908,3|21 951 |26 517 086,6|1426434,9 |4565743,4 |
| | |343,2 | | | ... тыс |477 882,7 |562 268,4 |690 071,2 |84385,7 ... ... | | | | | ... |2 220 |2 026 118,2|2 198311,8 ... ... ... |327,6 | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... 893 |88 298 ... |
|түсімдері | |032,0 | | | ... тыс ... ... ... ... орындалған (жоспар –
477882,7 мың теңге, нақты – 57961,3 мың теңге), 101734,6 мың теңгеге асыра
орындалды, оның ... ... да ... ... – 15179,2 мың теңге;
• айыппұлдар, айыптар, санкциялар, ... ... ... ... – 56693 мың теңгеге;
• мемлекеттің меншігінде тұрғын ... ... ... ... ... мың теңге.
Негізгі капиталды сатудан түскен табыс бойынша жоспар 48,4 ... ... мың ... ... мың ... түсті), жалпы
сомасында 1145941,4 мың теңге түспей қалды, бүкіл сома жер ... ... ... ... бюджеттен ресми трансферттер ... мың ... ... мың ... түсті, соның ішінде –
13075844 мың ... ... ... мың ... - ... 35399399 ... субвенциялар.
Орындалмаудың негізгі себептері:
− мемлекеттік сатып алулар бойынша үнем –269245,3 мың ... ... ... ... ... міндеттемелер –
24366,3 мың ... ... ... ... – 63442,4 мың ... ... да себептер (бюджеттің кіріс бөлігінің орындалмауы, келісім
міндеттемелерін орындалмауы) – 1148355,6 мың ... жылы ... ... кіріс бөлігі 100,7% орындалды немесе
110 198 900,9 мың теңге, 766 139,1 мың теңге – ... аса ... ... ... жоспар 104,8%-ға (жоспар 21 951 343,2 мың
теңге, нақты – 22 996 403,0 мың ... ... ... ... келесілер
бойынша жоспарды асыра орындаудан:
• меншік салығы – 366 494,6 мың теңге;
• әлеуметтік салық – ... мың ... ...... мың ... жеке ... ... – 127 901,1 мың теңге.
Салықтан тыс түсімдер бойынша жоспар 113,2%-ға орындалған (жоспар ... мың ... ...... мың ... ... мың ... орындалды, оның ішінде:
• басқа да салықтық түсімдер – 42 064,5 мың ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдарымен салынатын алымдар – 28 091,2 мың теңгеге;
• мемлекеттің меншігінде тұрғын мүлікті жалдаудан ... ... ... мың теңге.
Негізгі капиталды сатудан түскен табыс бойынша жоспар 82,6% орындалды
(жоспарланған 2 026 118,2 мың ... ... мың ... ... сомасында 353 090,1 мың теңге түспей қалды, ... сома ... ... ... ... ... бюджеттен ресми трансферттер жоспарланған 84 893
032 мың теңгенің 84 893 031,4 мың ... ... ... ...
18 291 207,4 мың теңге ағымды, 23 830 065,0 мың теңге - дамытуға, ... мың ... ... ... ... 96,5% ... жоспрадың (110 368 143,1 мың
теңге) 3 850 494 мың теңгесі игерілмеген.
Орындалмаудың негізгі себептері:
− мемлекеттік сатып алулар бойынша үнем – ... мың ... үнем және ... тәуелді болмайтын себептерден – 977 048,9 ... ... ... қаражат – 325 734,1мың теңге;
− басқа да себептер (бюджеттің кіріс бөлігінің орындалмауы, келісім
міндеттемелерін орындалмауы) – 2 156 356,6 мың ... жылы ... ... кіріс бөлігі 101,2% орындалды немесе
119 153 596,5 мың теңге, 1 449 791,9 мың ...... аса ... ... ... ... 107,6%-ға (жоспар 26 517 086,6 мың
теңге, нақты –28 533 219,6 мың теңге) орындалған, соның ішінде ... ... ... орындаудан:
• меншік салығы – 186 944,7 мың теңге;
• әлеуметтік салық –503 138,2 мың теңге;
• акциздар ... мың ... жеке ... ... ... мың ... тыс ... бойынша жоспар 112,5% -ға орындалған (жоспар –
690 071,2 мың теңге, нақты – 775 998,5 мың ... ... мың ... орындалды, оның ішінде:
• басқа да салықтық түсімдер –31 662,2 мың теңге;
• айыппұлдар, ... ... ... ... ... ... ... мың теңгеге;
• мемлекеттік меншігінде тұрғын мүлікті ... ... ... мың ... ... сатудан түскен табыс бойынша жоспар 70,3 ... ... ... мың теңгенің 1 546 443,3 мың теңгесі
түсті), жалпы сомасында 651 868,5 мың теңге түспей қалды, бүкіл сома ... ... ... ... келеді.
Республикалық бюджеттен ресми ... ... мың ... ... мың ... ... ... ішінде –
14 490 865,1 мың теңге ағымды, 24 255 011,0 мың теңге - ... мың ... ... ... ... ... түсімдер мынадай
түрлерден тұрады:
1) жергілікті бюджеттердің кірісі;
2) жоғары тұрған бюджеттерден, заңды және жеке ... шет ... ... ресми трансферттер;
3) жергілікті бюджеттерден бұрын берген несиелер бойынша негізгі
борышты өтеу.
Өз кезегінде кірістер ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер;
б) салықтық емес түсімдер;
в) капиталмен операциялар жасаудан ... ... ... ... жергілікті бюджетке түскен салықтық түсімдер.
Аймақтың экономикалық - әлеуметтік ... ... ... ... ... ... шешу, аймақтың экономикасын қарқынды
дамыту мәселелері бүгінгі ... ... ... ... ... Ел
басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өз үндеуінде атап көрсеткендей, ел экономикасын
дамыту, халықтың тұрмыс жағдайын одан әрі ... ең ... ... ... Бұл ... орындау үшін қомақты қаржы көздері қажет. Ол
қаржы мәселесінің ... бір жағы ... ... кіріс табылады, ол
бірталай мәселелерді шешу үшін нысанды пайдаланылады. Жергілікті бюджеттік
кірістік құрылымы ... ... ... және ... бойынша салықтық, салықтық емес түсімдерден, капиталмен
операциялар жүргізуден ... ... ... ... ... да ... ... облысы бойынша жергілікті бюджет кірісіне салықтық және
салықтық емес түсімдердің жоспарланған және ... ... ... ... ... 2 ... облысы бойынша жергілікті бюджет кірісіне салықтық және
салықтық емес түсімдердің жоспарланған және ... ... мың ... ... 2 ... ... алдағы жылға бюджеттің жоспарлануы ... ... Біз ең ... 2010 ... ... ... мұнда 20 524 908,30 мың теңге көлемінде болған, бірақ
жоспарлауға қарағанда нақты ... ... ... Ол 21075588 мың
теңгеге тең. Келесі 2011 жылды талқыласақ, жоспар ... ... ... ал нақты түскен түсім 22996404 мың теңге болды. Сол ... 2012 жылы да ... ... ... ... ... 26 517 086 ... болған еді, жоспарлау сомасы 27491089 мың теңге болды.
Қорытынды жасасақ әрине ... ... ... ... оң ... ... ... жиналған салықтық және салықтық
түсімге мемлекет өзінің жұмыстарын жоспарлайды, ал ... ... ... және ... ... көзі.
Кесте 3
Ақмола облысы бойынша жергілікті бюджет салықтарының ... ... ... ... жж ... |Жергілікті салық ... ... |
| | ... (+,-) |қарқыны |
| | | |% |
| ... ... | | ... ... ... |550679,7 |102,68 |
|2011ж ... ... ... |104,76 ... |26517086 ... |2016134 |107,60 ... 3 ... облыс бойынша жергілікті бюджетке ... ... 2010 жылы 102,68 %-ға, 2011 жылы 104,76 %-ға, 2012 ... %-ға артығымен орындалғаны, әрине оң құбылыс.
Енді жоспар қарастырылмай, тек ... ... ... өсу ... Бұл 4 ... ... облысының соңғы үш жыл ішінде жинақталған
жалпы салықтық ... ... және ... алдағы жылмен салыстырғандағы
бір-біріне қатынасы арқылы ... ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында нақты жергілікті
бюджетке түскен салықтық түсімдер [31]
|Көрсеткіштер |2010ж |2011ж |2012 ж |
| ... |% ... (млн. |% ... (млн. |% |
| ... | ... | ... | |
| ... | | | | | ... кірістер |85335358 |100 |109432761 |100 ... |100 ... ... ... |24,69 |22 996 403 |21,01 |28 533 219 |24,24 ... ... | | | | | | ... 4 ... ... ... ... Ақмола облысы бойынша жергілікті
бюджеттің салықтық түсім 2010 ... 21075588 мың ... ... бұл
көрсеткіш жалпы кірістердің 24,69 пайызын құрап отыр. Ал 2011 жылы жалпы
салықтық түсімдер көрсеткіші 109,1 % ... 22996408 мың ... ... жылы ... ... ... ... кірістердің 21,01 пайызын құраса,
2012 жылы бұл көрсеткіш 24,24 пайызға көтерілген. Аталған ... ... бір шама баяу ... ... Бұл жылы ... ... әлде
қайда өсуі облыстың жергілікті бюджетін қомақты ... ... ... 2012 жылы 2011 ... салыстырғанда салық түсімінің өсу қарқынының
күрт артқанын көреміз. Атап айтқанда, 2012 жылы 28533220 мың ... ... ... 2011 ... ... өсу қарқыны 124,1 %-ды
құрады да, өсу қарқыны 15,0 (124,1-109,1) пунктке ... ... үш жыл ... ... ... 135,4 %-ды ... жақсы қарқын
көрсетіп отыр.
Қорыта келе жоғарыда келтірілген сандар облыстың жалпы ... ... ... ... ... ... ұлғайғанын көрсетеді.
Ақмола облысы бойынша жергілікті бюджетке түсетін түсімдер ... ... ... ... және ... ... екі ... маңызы
бар қалаларынан жиналған салықтардан және салықтық емес ... ... ... ... ... ... құрамы мен серпіні келесі
кестеде көрсетіледі.
Кесте 5
Ақмола облысы бойынша 2010-2012 жылдар аралығында жергілікті ... ... ... ... [30], мың ... ... |2010ж |2011ж |2012ж ... (+,-) |Өсу |
| | | | | ... %|
| | | | | | |
| | | | | |2012 ж./ |
| | | | | |2010ж. |
| ... |соның |соның |2010 |2011 | |
| ... ... ... ... ... | |
| |ЖБ |ЖБ |ЖБ | | | |
|1 |3 |5 |7 |5 |6 |7 ... түсімдер |21075588|22996403|28533220|+7457632|+5536817|135,4 |
|Табыс салығы |7405512 |8330148 ... ... ... |6499587 |6327012 |7794267 ... ... ... |3678844 |4668557 |5044426 ... |137,1 |
|Тауарлар,жұмыстар |3278914 |3433863 |5173224 |+1894310|+1739361|157,8 |
|мен қызметтер үшін | | | | | | ... ішкі | | | | | | ... | | | | | | ... да ... |13 |59 |- |-13 |-59 |- ... тұлғалардан |212717 |236764 |316703 |+103986 |+79939 |148,9 ... бар | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... үшін | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... үшін | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 5 ... 2010-2012 жылдар арасында салықтық түсімдер
135,4 % -ға артты. Оның ішінде ... ... 137,8 %-ға ... ... ... 28533220 мың ... құрады және бұл 2011 жылмен салыстырғанда
абсолюттік ... 1874452 мың ... ... болып отыр. Сол сияқты
әлеуметтік салық түсімі де 119,9 %-ға ... 7794267 мың ... ... ... салығының өсу қарқыны да жақсы деңгейде болып 137,1 %-ды
көрсетсе, оның абсолюттік мәні 2012 жыл ... 5044426 мың ... ... жақсы өсу қарқынын тауарлар,жұмыстар мен қызметтер үшін салынатын
ішкі салықтар көрсетіп отыр. Оның өсу ... 157,8 %-ды ... ең ... болып отыр және абсолюттік мәні 5173224 мың ... ... ... заңды тұлғалардан маңызы бар іс-әрекеттерді және (немесе) оларды
жасау үшін ... ... ... ... ... ... құжаттары үшін алынатын міндетті төлемдер ... өсу ... %-ға ... сомасы 316703 мың теңге болды.
Бұл кестені талдау қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... бойынша бір шама жоғары деңгейдегі өсу
қарқыны бар деп айтуға болады.
Ал салықтар түрлерінің сапалық деңгейін келесі 6 ... көре ... ... ... ... ... ... аралығында жергілікті бюджетке
түскен салықтық түсімдердің құрылымы [31], мың тг.
|Төлемдердің атауы |2010ж |2011ж |2012ж ... (+,-) |
| ... ... ... |2010 |2011 |
| ... ... |жылдан |
| |% |% |% | | |
|1 |3 |5 |7 |5 |6 ... ... |100 |100 |100 |* |* ... салығы |35,14 |36,22 |35,76 |+0,62 |-0,46 ... ... |30,84 |27,51 |27,32 |-3,52 |-0,19 ... ... |17,46 |20,30 |17,68 |+0,22 |-2,62 ... мен |15,56 |14,93 |18,13 |+2,57 |+3,20 ... үшін ... ... | | | | ... | | | | | ... да салықтар |0 |0 |0 |- |- ... ... ... бар |1,01 |1,03 |1,11 |+0,10 |+0,08 ... және ... | | | | | ... жасау үшін мемлекеттік| | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... үшін ... | | | | | ... ... | | | | | ... облысы бойынша жергілікті бюджетке арналған салықтық түсімдерді
сапалық тұрғыдан зерттеу келесідей ... ... ... ... ... ... ... табыс салығы зор үлеске ие болып отыр
және оның көлемі 2010 жылғы 35,14 %-дан 2012 ... 35,76 %-ға ... ... ... ... ... бойынша 2010 жылғы 30,84 %-дан 2012
жылғы 27,51 %-ға дейін 3,52 пунктке қомақты азаю байқалады. Мүлік ... ... 2010 ... 17,46 %-дан 2011 жылы 20,30 %-ға бір ... 201 жылы 17,68 %-ға ... тағы да құлдыраған. Тауарлар,жұмыстар
мен қызметтер үшін ... ішкі ... 2010 ... 15,56 % ... жылғы 18,13 %-ға дейін тұрақты түрде 3,20 пунктке артып отыр. Заңды
тұлғалардан маңызы бар ... және ... ... ... үшін
мемлекеттік органдар немесе құзыретті тұлғалармен берілген ... үшін ... ... ... ... мардымсыз болғанымен, оның
да ұлғаю тенденциясы байқалады. Атап айтсақ бұл төлем түрі 2010 ... ... ... 2012 жылы 1,11 %-ға ... артып отыр.
Жалпы салықтар құрамының сапалық өзгерістері бірінші кезекте,
Қазақстанның «Үштік ... ... мүше ... ... ... ... ... Себебі кеден одағы шеңберінде салықтық ... ... ... күрт ... ... ... ... бақылау жұмысы
жандандырылып, сапалық жағынан жаңа белестерге көшті. Салық органдары өз
жұмысында тың ... мен ...... ... ... ... бюджет шығындары «ҚР Бюджеттік кодексімен» анықталған және
негізінен облыс бойынша шығындар құрамы төмендегідей түрде болады
(Кесте 7 ... ... ... ... ... ... бойынша шығындарының
құрамы, млн.теңге 2010-2012 жж [30]
|Шығ|2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл ... ... | | | |% | ... | | | | ... | | | | ... | | | | | |
|1 ... ... |28 998 |33 110 |33678 |116,1 |
|5 ... |41 214 |59 506 |61109 |148,3 |
|7 ... және ... |59 964 |62 575 |72148 |120,3 |
|8 ... ... |77 884 |73 823 |86699 |111,3 ... |Мемлекеттік басқару |40 276 |51 126 |53472 |132,8 ... ... беру |32 052 |38 525 |45154 |140,9 ... |Денсаулық сақтау |33 179 |41 785 |49467 |149,1 ... ... ... |30 272 |35 501 |38525 |127,3 |
| ... көрсету | | | | ... ... ... ... |41 708 |47 725 |54468 |130,6 ... бойынша айлық орташа еңбекақы көлемі 2010 және 2012 жылдар
аралығын ... ... ... ... 54468 теңгені құрады. Жалпы
еңбекақы көлемі экономика салалары түрлері ... ... ... отыр ... ... да әр ... көрсетеді. Атап айтсақ, ең көп мөлшердегі еңбекақы
қаржылық қызмет саласында болып, ол облыстық орташа мөлшерден 1,6 есе артық
шама ... де, 2012 жыл ... 86699 ... жетті. Білім беру
саласының қызметкерлерінің еңбек ақы мөлшері 2010 жылғы 32052 ... өсіп 2012 жыл ... 45154 ... ... және бұл ... ... мөлшердің 82,9%-ын құрады.
Бұл тараудың қорытындысы ретінде келесі тұжырымдар жасауға болады.
Жалпы, Ақмола облысы бойынша ... беру ... ... ... ... отыр және оған ... ... толық игерілуде. Әрине,
ағымдағы жылы да бұл жұмыстар одан әрі жалғасатыны ... Бұл ... жыл ... ... ... ... ... “Жол
картасы” өңірдегі елді мекендердің дәулеті мен сәулетіне ... ... ... ... күнкөрісін жақсартып, өмірлерін
өзгертті деуге толық ... ... ... ... ... бюджетін талдау
Макинка - Қазақстанның ортлығына қарай орналасқан ... ... ... - ол ... функцияларды орындауға қажетті елдің
бір ортағы топталған қаржы ресурстарының бөлігін және ... ... ... әр деңгейлеріне иелік істеуге ақысыз және қайтарылмайтын
тәртіппен түсетін ақша ... ... Олар ақша ... ... ... пайда болатын экономикалық қатынастарды әлпеттейді.
Сурет 4 Нақтыланған бюджет түсімдері, млн. теңге [35]
Макинка ... ... ... ... ... 4
сурет арқылы қарастыра отырып, қалалық бюджет кірісінің динпмикасын көруге
болады. Осылайша 2010-2012жж-ды салыстырғанда ... ... ... ... ... 2010 жылы ... ... кірісі 31 8 178,2
млн. теңгені құрайды. 2011 жылы 9 887,0 млн. ... ал 2012 жылы ... ... құрастырды. Талдау болжамы бойынша 2010 жылмен салыстырғанда
2012 жыл 2 есе ғана ... Ең ... ... 2011 жыл ... ... көтеріліп келе жатқан көрсеткішіміз кенеттен төмен түсіп
кетті. Бұған дағдарыс әсер еткен болар. ... ... ... ... ... ... еліміз үшін де өз үлесін қосады.
Макинка қаласының әкімдігінің бюджеттік кірістерінің үш ... 9 ... ... көруге болады.
Макинка бюджетінің 2010-2012 жылдар аралығындағы кірісінің
көрсеткіштерінің ... ... 9 ... ... ... ... ... бюджетінің өзіндік кірісі 4 797,9 млн. теңге болса, 2011 ... млн. ... 2012 жылы 5 254,6 млн. ... ... ... ... ... бюджет 19 974 мың теңгеге орындалмады, ал 2012 жылғы
жоспарланған көрсеткіш 162 503 мың ... ... 2010 ... ... ... кірісін салыстырғанда бұл көрсеткіші (5 254 641-4 797 933)=
456 708 мың теңгеге артқан. 2011 жылға қарағанда 83 159 мың теңгеге артқан.
Бұл көрсеткіш ... ... үшін ... ... ... табылады. Өзіндік
кірістерге салықтық тұсімдер ықпал етеді.
Кесте 9
Макинка қаласының әкімдігінің нақтыланған бюджет кірісі [35]
млн. ... |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл ... |
| | | | |(+;-) ... |4 797 933 |5 100 312 |5 254 641 |456 708 ... | | | | ... |1 855 845 |2 213 844 |2 297 674 |441 829 ... |6 653 778 |7 611 156 |7 694 315 |1 040 537 ... ... ... кең өріс ... Трансферттер бюджетке
өтеусіз және қайтарылмайтын түсімдер мен бюджеттен жасалынатын шығындар.
Сонымен қатар транссферттік түсімдер көрсеткішінде айта ... ... ... де өте ... рөл ... Қортындылай келе 2010
жылға қарағанда 2012 жылы транссферттер (2 297 674 -1 855 845)=441 829 ... ... яғни ... ... ... ... 2010 ... 1 855 845 млн. теңге болса, 2011 жылы 5 100 312 млн. теңге
болды. 2012 жылы нақтыланған бюджет ... мың ... ... ... ... ... ... болса, Макинка қаласының
әкімдігінің бюджеті де дами түспек. Себебі бюджеттің бір ... ... ... ... қаласының әкімдігінің әр жылдық бюджеттік бағдарламасын
маслихат ... ... ... ... соңғы айында жасалып,
бекітіледі.
Бағдарлама бойынша бюджет шығысы іс жүзіне асырылады және әр ... 5 ... ... ... ... шығыстары, млн. теңге
[35]
5 суретті қарастыра келе, 2010 жылғы Макинка қаласының ... ... ... мың теңгеге орындалса, 2011 жылы 10 070 167 мың
теңгеге орындалған. Екі жылдың арасындағы салыстырмалы көрсеткіш ... ... ... ... 2012 жылы ... мың ... құрастырды,
2011 жылмен салыстырғанда (8 896 296-10 070 167)= - 1 173 871 мың теңгеге
кем орындалған. Макинка ... ... ... ... жылға артып келеді десе де болады. Сонымен қатар шығындар
бюджеттік бағдарламаларға сай ... ... ... ... ... яғни әр ... ... шығындар өз істерін
атқарады. Барлық шығындар Макинка қаласының әкімдігінің ... ... және ... ... ... ... ресурстарды және
табыс көздерін толықтыру ресурстарын белгілеуге ... Сол үшін ... ... (10 кесте).
Кесте 10
Қалалық бюджеттің әкімшілік бағдарламаның дамуы [35]
млн. теңге
|Атаулар |2010 ж. |2011 ж. |2012 ж. |2012 ж. ... | | | |% к 2011 |
| | | | |ж. ... ... |1 836 785 |2 094 354 |2 551 126 |121,8% ... ... ... ... |269 525 |331 229 |122,9% ... ... |222 013 |218 950 |144 293 |65,9% ... бөлімі |73 847 |22 272 |25 331 |113,7% ... ... ... |25 085 |41 378 |43 654 |105,5% ... бөлімі |7 544 |20 553 |53 334 |259,5% ... ... |3 381 537 |3 019 480 |2 731 019 |90,4% ... ... |1 222 508 |1 855 988 |683 026 |36,8% ... ... аппараты |49 900 |909 198 |62 806 |6,9% ... және ... |19 663 |16 720 |14 850 |88,8% ... | | | | ... әкім ... |48 126 |73 545 |95 360 |129,7% ... | | | | ... ... ... |20 658 |32 275 |11 859 |36,7% ... бөлімі |2 568 006 |2 070 274 |1 412 490 |68,2% ... ... |4 281 |6 973 |5 197 |74,5% ... ... |4 081 |5 925 |4 750 |80,2% ... ... |11 383 |13 464 |11 784 |87,5% ... ... |10 670 874 |8 182 108 |76,7% ... ... ... ... ... бағдарламаның дамуы
10 кестеде көрсетілген. Негізінен бұл салаға ... ... ... ... ... ... үш жылдық қортындысы
көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Үкіметі қоғамның ... ... ... деп ... беру ... ... айтады, сонымен қоса әлемнің
стандарттары дәрежесіне көтеруді ... отыр және жыл ... ... ... ұлғайтып отыр. Бұл сала бойынша жоспарды 6 кесте ... ... 2010 жылы ... беру ... ... ... 1 836 785 млн.
теңгені құрап, 2011 жылы 2 094 364 млн. теңге болды. Шамамен 2012 ... 126 млн. ... ... ... ... беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған ... ... ... орта ... беру үш сатыны көздейтін 12 жылдық
оқытудан құрасады: 1саты- жалпы бастауыш ... ... 2 ... ... ... ... 3 ... жалпы орта білім беру.
Жалпы сипаттағы экономика және бюджет бөлімінің дамуына көлемі мынадай
болып табылады: 2010 жылы 19 663 мың. ... 2011 жылы 16 720 мың ... жылы 14 850 мың. ... Бұл ... ... жұмсалып жатқан қаражат
кеміп келеді.
Жоғарыда аталғандай жұмыспен қамту саласына бюджет құралдарының ірі
бөлігі бөлінеді. Ал бұл ... ... ... 2010 жылы ... шығыстық бөлігіне 212 578,2 мың теңгені құраған. Өткен 2006
жылмен салыстырғанда -808,8 есекг кеміген. Жұмыспен ... ... ... ... ... ... өсіп ... 2011 жылы 269 525 мың теңге
теңгені құраса, 2012 жылы 331 229 мың ... ... ... Макинка қалалық бюджетінің дамуына ат салысатын негізгі
тірек ... ... ... бөлімінің дамуына жұмсалып жатқан қаржы көлемі мынадай болып
табылады: 2010 жылы ... мың ... 2011 жылы ... мың ... жылы 1 412 490 мың теңге көлемін көрсетеді.
Мәдениет бөлімінің бағдарламасына жұмсалып жатқан қаржы көлемі 2006 жыл мен
2012 жылды салыстырғанда 58 785 мың ... ... ... Ал ... ... ... ... мың теңгеге кеміген. 2011
жылға қарағанда 65,9%-ға азайған.
Бюджет ... ... ... мен ... ... ... ... бюджетке түскен 2010-2012 жылдардың кірістерінің құрылымы
қосымшадағы 11 кестелерде көрсетілген.
Макинка қаласының әкімдігінің бюджеттік кірістеріне ... ... жылы ... ... ... мың ... ... ал нақтыланған
бюджет 8 274 388 мың теңгені құрастырды. Нақты бюджетке қарағанда кассалық
бюджет -96 174 мың теңгеге кем түскен, ... ... 2011 жылы ... 2010 ... ... ... мың ... артқан, ал нақтыланған
бюджетке қарағанда 96,6%-ға орындалған. Негізінен ... ... мың ... ... кассалық орындалу 9 887 072 мың теңге. 2012
жылғы бюджеттік кірістің кассалық ... ... мың ... ... салыстырғанда -1 152 033,5 мың теңгеге кем орындалған. 2011 жылғы
көрсеткіш екі жылдың арасындағы жоғарғы дамуды көрсетеді.
Кесте ... ... ... ... ... ... теңге
|Атаулар |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл |
| ... ... |% |
| ... ... |% ... ... табыс салығы |375,0 |378,3 |101,2 |200,1 ... ... |2269,1 |2264,9 |99,0 |2369,1 ... ... |398,1 |407,2 |103,1 |347,3 ... салық |85,8 |89,0 |104,2 |73,3 ... ... |225,7 |231,6 |104,7 |91,5 ... |1455,2 |1437,9 |97,8 |1227,3 ... ... |120,7 |122,2 |101,3 |93,2 |
13 ... ... ... ... көлемі көрсетілгендей, жеке
табыс салығы 101,2%-ға орындалған, бірақта 2011 жылға қарағанды 31,8 мың
теңгеге кем ... ... ... ... ... жер ... ... салығы 104,7%-ға, өзгелер 97,0%-ға нақтыланған бюджетке
қарағанда орындалған. Себебі жылдан жылға салық тарифі ... ... ... ... ... ... төлеушілер: ҚР-ның заңды тұлғалары, ... ... ... ... ... ... ... еместер,
шетел фирмалары, адвокаттар, нотариустар, т.б.[36]
Әлеуметтік салық мөлшерін болжамдау үшін ағымдағы жылдың осы салық
бойынша салық декларацияларының ... ... ... ... ... көлемі мен әлеуметтік салықтың есептелген сомасы ... ... осы ... ... ... ... Оны 1 ... көруге болады:
Со=Ән/Тн*100% (1)
мұнда,
Со- салықтың орташа мөлшерлемесі;
Ән- әлеуметтік салықтың есепті жылда түскен нақты сомасы;
Тн- есепті жылдағы ... ... ... ... ... ... ... салық салынатын табыстарының өсуі
мен орташа мөлшерлеме мөлшерін пайдаланып, ... ... ... салықтың көлемі анықталады. ... ... осы ... ... салықтың болжамдық сомасы ... ... ... ... ... салықтың болжамдық сомасы;
Та- ағымдағы жыл бойынша салық салынатын табыстың ... ... ... ... ... ... ... салықтың орташа мөлшерлемесі.
Кесте 14
2010-2012 жж динамикалық салықтық және өзге де түсімдер [35]
млн. теңге
|Атаулар |2010 год |2011 год |2012 год |
| ... ... ... ... |% ... ... |% |
|кәсіпкер. |131 |158 |121% |259 |300 |116% |275,0 |278,3 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |142 |169 |119% |197 |227 |115% |280,8 |288,1 |103% ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |50 |59 |116% |55 |63 |115% |75,8 |79,0 |104% ... ... |29 |34 |116% |37 |47 |127% |80,7 |86,4 |107% ... ... | | | | | | | | | ... |69 |69 |100% |74 |74 |100% |72,0 |72,1 |100% ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | ... |38 |41 |107% |57 |63 |110% |82,6 |89,5 |108% ... | | | | | | | | | ... |497 |967 |194% |524 |446 |85% |1081,2 |754,7 |69% ... сату |256 |639 |250% |187 |39 |21% |297,0 |119,1 |40,1% |
14 ... ... келе, біз мынадай тұжырымдама жасаймыз:
Қалалық бюджетке түсетін түсімдер көрсеткіштерінің бірі ... ... ... ... ... әр түрлі деңгеймен өзгергенін ... ... ... ... 2011 жылы 300 мың ... ... жылдық көрсеткіш 2012 жыл 278,3 мың теңге, 2010 жылы 158 мың ... ... ... ... ... 2010 жылы ... орындалған,
ал 2011-2012 жылдары 116-101,2%-ды көрсетеді.
Заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... мынадай
болып келеді:
• 2010-2011 жылдары (227-169)=58 мың теңгеге ұлғайғанын көрсетеді;
• 2010-2012 жылдары (288,1-169)=119,1 мың теңгеге өскен;
• 2011-2012 ... ... ... мың ... ... ... мүлік салығы бұл көрсеткіштерге қарағанда аз
сомалық қаражатты көрсетеді, яғни 2010 жылы 21 мың ... ... ... ... ... ... 2011 жылы 112%-ға, 2012
жылы 110%-ға орындалғанын көрсетеді. Теңгелік көрсеткіш бойынша 2010 ... мың ... 2011 жылы 21 мың ... Екі жыл бойы бұл көрсеткіш ... ... ал 2012 жылы 19,1 мың ... түсіп кеткенін байқап
отырмыз.
Жер салығы ... 2012 жылы ... ... ... деректік 104%-
ға орындалған, яғни болжамдық жоспардын артып кеткен. ... ... ... 2010 жылы ... ... ... ... осы
қарқынмен ұстанатын болса қалалық бюджет түсімдері де артады. Бұл Макинка
қаласының әкімдігінің ... ... ... тұлғалар мен заңсыз тұлғалардың көлік салықтарының көрсеткіштерін
салыстыратын ... ... ... ... ... динамикасы жоғары.
Мысалғы: 2010 жылы заңды тұлғаға салынатын көлік салығының жылдық сомасы
30,0 мың ... ... ... ... көлік салығының сомасы 34,0
мың теңге. 2011 жылы заңсыз ... ... ... 47,0 мың ... 2012 жылы
86,4 мың теңге. Көлік салығы да жылдан жылға артып ... ... ... Бұл ... ... 2010 жылы ... 2011 жылы 127%-ды (10,0 мың теңге) көрсетеді. 2012 жылы 7,8 мың
теңгеге түсіп ... ... ... лицензиялау жинағынын қалалық бюджетке ... ... ... ... деректікке сәйкес 100%-ға орындалған.
Бұнда еш кемшілік пен артықшылық жоқ.
Ендігісі жер жалдау мен жер сату ... ... ... ... ... көп ... ... жерді сату. Жалға берген жерлерден 2012
жылы 48,3 мың теңге түссе, 2011 жылы 46 мың ... 2010 жылы 43 мың ... Ал жер сату ... қалалық бюджетке 2012 жылы 383,9 мың теңге
болса, 2011 жылы 226 мың ... 2010 жылы 154 мың ... ... ... ... 2012 жылы 119,1 мың теңге, 2011 жылы 39 мың ... 2011 ... ... ең ... ... ... 2010 жылы ... теңге бюджетке түскен, себебі бұл жылы қалады жаңа ... ... ... ... Сол ... 2010 жылғы көрсеткіш қалған екі жылға
қарағанда өз мәресінен асып түсті.
Жылдық қортындылар бойынша Макинка қаласының ... ... ... 5146 мың теңге түскен, пайыздық көрсеткіші ьойынша 117%-ды көрсетеді.
2011 жылғы қорытынды 5514 мың теңге, яғни ... ... ... 104% ... ... 2012 жылы ... бюджетіне түскен түсім
сомасы 5365,1 мың теңге.
Макинка қаласының әкімдігінің бюджеті жедел қарқынмен дамып ... ... ... құрылған бағдарламмалар арқылы іске асырылған
және Бюджет ... ... ... негізінде кірістер бюджетке
түскен.
3 Мемлекеттік қаржыны басқару механизіміндегі қаржы ... ... ... Бюджет тапшылығының пайда болу себептері және оны қаржыландыру
саясаты жетілдіру жолдары
Шығыстардың кірістерден асып түсуі ... ... ... ... ... әрі ... болуы қаржылық дағдарыстың жай –
күйін сипаттайды.
2010-2013 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... айқындалатын болады: бюджет ... ... ету; ішкі ... ... ... деңгейімен қамтамасыз ететін мөлшердегі бюджет тапшылығын өтеуге
бағытталатын қарыз алуларды жоспарлау; ... ... ... ... бірінші дәрежелі рөлі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің бюджет тапшылығын қаржыландыру
саласындағы саясаты елдің борышын ... ... және ... ... ... ... ... көрсеткіштерге қол жеткізу елдің егеменді рейтингінің өсімін
қамтамассыз етеді. Бұл өз алдына инвестициялар өсімін ... ... ... ... қаржы шарттары бойынша жаңа қарыздарды тартуға
мүмкіндік береді.
Республикалық ... ... ... бюджеттің түсімдері мен
шығыстарының болжамдық көлемдеріне сүйене отырып, бюджеттің теңгерімділігін
қамтамасыз ету қажеттігін ескере отырып, айқындалған. (Сурет ... 6 ... ... ... ... бюджет тапшылығын
қаржыландыру
6 суретке сәйкес үкіметтік қарыздар есебінен ... ... ... ... 2011ж ... ... көрсеткіштер мен ағымдағы
2012жылды ала отырып 2012-2013жж жоспарланып отырған ... ... ... ... ... ... ... болсақ,
2011-2013жж көрсеткіш бойынша алдағы уақыттағы бюджет тапшылығы мен оның
қаржыландыру жолдарын қарастырамыз. Мұнда ... ... ... 2011 жыл 747,6 млрд тг ... 2012 жылы 602,5 млрд ... Ал 2012 ... 581,9 млрд тг ... 2013 жылға 382,3
млрд тг көлемі болжамдалып жоспарға енгізіліп ... ... ... ... % - дық көрсеткіш бойынша қарастыратын болсақ, 2011 жылы 3,9% ... Ал 2012 ... 2,8 % ... ... ... қатар 2012ж және
2013жылдарға 2,5 % және 1,5 % ... ... ... ... ... бюджеттің профицитін қамтамасыз
етіп отырған экономиканың орнықты өсуі ... ... ... ... ... әсерін жұмсартатын резервтер жинақтап алуға мүмкіндік
берді.
Сол сияқты, ... ... ... ... емес шығыстарды
қысқартуды, сондай-ақ инвестициялық жобалар бойынша шығыстарды оңтайландыру
мен мемлекеттік ұйымдардың жарғылық капиталдарын ұлғайтуға мүмкіндік ... ... іске ... ... ... ... қарауды қоса алғанда,
бюджетке түсетін шығыс жүктемелерін азайту жөніндегі үкімет қабылдаған
шаралар да ... ... ... ... 2012 – 2013 ... шоғырландырылған бюджеттің теңгерімі мен мемлекеттік бюджеттің
мұнайға қатысты емес тапшылығын ... ... ... болады (Сурет 7).
Сурет 7 2012 – 2013 жылдардағы болжамдалған шоғырландырылған бюджеттің
теңгерімі мен ... ... ... ... емес тапшылығы
Бюджеттің теңгерімі мен мемлекеттік ... ... ... ... жж ... ... ... емес
тапшылығы 2001ж 5,4 % -дан басталса, 2002 жылы ол 2,2 % ... ... ... жылы ... ... ... Ал 2012 жылы осы ... 1,5%-ға
жетсе, 2010 жылы 4,1 % -ға жоғарылағын. 2011жылы 0,4 % -ға ... ... ... ... емес тапшылық көзін алып қарастыратын
болсақ, мұнда 2012жылы (-8,8%)- ды құраса, 2010 жылы ... ... 2011 ... ... осы ... (-10,4% )- ды көрсеткен.
2012 – 2013 жылдарға арналған мемлекеттік ... ... ... ... кодекстерінің және басқа да нормативтік құқықтық ... ... ... Қазақстанның Кедендік одағына кіруін әсер етуін
ескере ... орта ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамды параметрлері негізінде
айқындалған.
2012 жылғы кірістерді есептегенде бюджет саласы кызметкерлерінің
жалақыларын 30%-ға ... ... ... ... болжамдау 2012 жылдан бастап мұнайға
экспорттық кедендік ... ... ... ... ... және ... ... баждардың сомаларын есепке жатқызу және бөлу тетіктерін
қолдануды болжамдайды. 2012 жылға кірістерді ... ... ... ... таза табысының 18,4 млрд.теңге мөлшеріндегі
бір бөлігінің түсімі ескерілген. Сондай –ақ ... ... ... ... 15 кестеден көруге болады.
Кесте 15
Мемлекеттік бюджеттің болжамдалған кірістері (трансферттерді есепке
алмағанда) ЖІӨ-ге %-бен
|Көрсеткіштер атауы |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл ... |16,8 |17,0 |17,4 ... ... |16,3 |16,7 |17,0 ... емес ... |0,4 |0,3 |0,3 ... ... сатудан түсімдер|0,1 |0,1 |0,1 ... ... ... ... 2011 ... ... 16,8 % -ға ... 2012 жылға 17 %бен – 2013 жылға ... ... ... ... осы ... 16,3 %ды ... 2012 ... жылға 16,7%және 17 %-ды көрсетеді. Салықтық емес түсімдер бойынша осы
жылға 0,4 %, 2012 және 2013жж 0,3 %-ға ... ... ... ... ... 0,1 және де ... ... осы көрсеткіш
жоспарланған. 2012 – 2013 ... ... ... ... ... ... 6 ... көреміз.
Сурет 7 2012 – 2013 жылдардағы мемлекеттік бюджеттің кірістері мен
шығыстары
2012 – 2013 ... ... ... ... мен
шығыстарының жоспарына талдау жасасақ, 2012 жылы кірістер 3% -ға 2010 ... ... 2,8 % ... 2012 жылы ... ... 3,6 % ... 4% және 2013 ... 4,4 % деп болжам жасалуда. Шығыстар бойынша
2012жылы 4,4 % -ды ... 2010 жылы 4%, ... 4,8% -ды ... осы ... 3,6 %-ды жоспарлап отыр. Ал 2012 және 2013 жж 4% және ... ... ... ... ... ... ... дейінгі
кезеңмен салыстырғанда ЖІӨ-нің өсу қарқынынан аспайтын деңгейдегі жүйелі
өсу қарқынын көрсетіп ... бұл ... ... ... тартуды білдірмейді (Сурет 8).
Сурет 8 2012 – 2013 жылдардағы мемлекеттік бюджет шығыстарының
және ЖІӨ-нің өсу ... – 2013 ... ... ... ... және ... ... талдау жасасақ, ЖІӨ-нің наминалды өсуі 2012жылы 124% ... ... 105,9 %ды , ... 113,5 %ға ... ... 109,9 %
ретінде күтілуде.Ал 2012ж 109,7 % деп жоспарланса, ... 109,5 ... ... ... өсуі 2012 жылы 140,5 % ... ... %-ға төмендеген, 2011жылға қарай 120,8 %ды көрсетсе, 2012жылы 111,2%
күтілуде. Ал 2012ж ... –ға 107 % және 104,6 % ... ... ... ... ... ... орта мерзімді перспективада әлі сақталады және мемлекеттік
шығыстарды жоспарлау кезінде ... ... ... ... ... әкеп ... жаңа көтеріңкі міндеттемелерді қабылдамастан
орнықты өсу мен адамдардың өмір сүру деңгейлерін жақсарту болып табылатын
болады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әл ... арттыру – мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты», «Дағдарыстан жаңару мен ... ... ... - ... ... – Қазақстанның жаңа мүмкiндiктерi» атты Қазақстан
халқына жыл сайынғы ... ... ... iске ... іс-шаралар ескерілді.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасы ... 2011 ... ... № 922 Жарлығымен бекітілген Қазақстан ... ... ... ... даму ... ҮИИДМБ-ны,
2012 – 2020 жылдарға арналған білім беруді және 2012 – 2015 ... ... ... дамыту мемлекеттік бағдарламаларын, Қазақстан
Республикасындағы тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 – 2011 ... ... ... ... іске ... үшін ... іс-шаралар .
Мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты басқару жөніндегі ... ... ... сыртқы борышты басқару деңгейін арттыруға
бағытталған шараларды қабылдайтын болады.
Ал Қазақстан Республикасының Ұлттық қорының қаражатын ... ... орта ... ... арналған тұжырымдамасына
сәйкес үкіметтік қарыз алу саясаты ... қор ... ... ... ... ... отырып, үкіметтік борышты ... қол ... ... ... ... Республикасы бюджет жұйесінің жаңа ... ... ... ел ... сай билік өзіне
жүктелген міндеттемелерді орындаудың негізгі құралының бірі. Мемлекеттік
сектор мемлекеттік бюджет көмегімен ... ... ... ... ... ... ... таңдағы мемлекеттің тұрақты
экономикалық дамуы тұрғысынан негізгі ... ... ... ... деп санауға болады.
Бюджеттің қызметі ... ... мен ... ... ерекше
экономикалық формалар арқылы ... ... ... ақшалай қорларын қалыптастыру және ... Бұл ... ... бөлу ... ... мемлекеттік
бюджеттің қызмет етуінің спецификациялық формасы.
Мемлекеттік бюджеттің табысы негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер
базасында елдің экономикасын ары ... ... мен ... ... ... ... ... шаралары мен орта мерзімге
елдің әлеуметтік экономикалық дамуының индикативті жоспарымен анықталынады.
Бюджет кірісін басқарудың барлық ... ... ... негізгі
принциптері бекітілген "Бюджет туралы", "Салық және басқа да ... ... ... ... ... заңдарымен реттеледі,
сондай ақ республикалық бюджетте ағымдағы жылға ... ... ... ... жылы мемлекеттік бюджетке түсім 1 трлн теңгеден асып түсті, бұл
барлық деңгейдегі бюджеттің табыс бөлігін орындап, Ұлттық ... ... ... берді.
Республикалық бюджеттің табысында соңғы жылдары 90%-тен астамын
салықтық түсімдер құрайды. 2010 жылы салықтық ... ... 93% ... ... ... ... ҚҚС пен корпоративті табыс салығы 5,8% кеден
төлемдері және 6,5% ... ... ... бойынша роялти құрады.
Әлемдік шикізат ... ... ... ... сай бюджетке
аударымдар шикізат секторынан артып отыр [32, 15 ... ... ... есеп ... ... және ... есеп ... салық төлеушілер саны артып келе жатыр. Мұнан басқа
жоспарланған цифрдың артуына қарамастан, мұнда ... ... ... ... заңдылыққа сәйкес салық органдарымен
түзетіледі. Мұндай ауытқулар ... ... ... ... ... емес ... ... Сонымен мұнай мен мұнай ... ... ... ... 6 ... бойынша 2010-2012 жылдарға
639,5 млн АҚШ долларын құрады, ал ... ... ... ... ... жалпы түсім көлемі 759,4 млн-нан астам АҚШ
долларын құрады. Осылайша заңдылық бойынша ... ... ... ... 119,9 ... ... АҚШ ... құрады, өйткені ауытқулар
референттік бағадан 18,8 % болды, ал талап бойынша ол 10 % -тен ... ... ... ... ... ... сомасы 27,9 млн АҚШ
долларына тең, яғни өткізуден түскен ... ... ... ... 2010-
2012 жылдары салық салынбаған 92,0 млн АҚШ долларын ... ... ... ... ... ... ... республикалық
бюджеттен құралдардың жыл санын бөлінуіне қарамастан, салықтық әкімшіліктің
тиімділігі елеусіз болып қалғанын ... ... ... ... ... де бар.
Мемлекеттік бюджет құралдары мемлекеттік ... ... ... саны ... кезде 400 ден астам. Бұл
жағдайда 2003-2015 жылдары Қазақстан ... ... даму ... ... ... үшін үкімет республикалық
бюджеттен 500 млн доллардан астам қаржы бөлді. Бұл құралдар негізінен даму
институттарын қалыптастыруға, ... ... ... ... ... ... ғылыми шығыстардың 1/5 нен жартысына дейін
өзіне алатыны көрсетіп отыр, ал ... ... үшін бұл ...... 2/3 –ке ... ... шығыстардың жалпы сомасында
ғылымға шығындар үлесі соңғы 20 жылда ... ... 6-7%, ... ... ... – 4-5%, ... ... фундаменталды зерттеулерді қаржыландыруға 51,5%, Германияда
51,4%, Канадада 35%, ал ... 46,4%. ... ... дамыған елдер ғылымға
ІЖӨ-нен орташа 2-ден 4%-ке дейін ... ... ... фундаменталды, қолданбалы ғылымға зерттеулер мен
инновацияға шығыстар ІЖӨ-нен ... ... ... ... да ... инвестицилық – инновациялық даму стратегиясына сай ғылым мен
инновацияға шығыстарды дамыған мемлекеттер деңгейіне дейін ... ... ... ... тобы ... ... 2006 жылға дейін 0,1%
өссе, жыл сайын өскенде ... 3,94% ... ... ... деңгейі ІЖӨ-
ге қатысты алғанда, Ұлыбритания (1,3%), ... (1,2%) және АҚШ ... ... ... ... ... (6,86%), Швеция (6,6%) және Белгия
(6%) сияқты елдерден төмен. Білім – адам дамуы индексінің шешуші ... ... Адам ... ... 1%-ке ... ... 5,8%-ке
өзгеруіне алып келеді. Білім беруге шығындардың өсуі ... ... ... талабына сай келетін ел экономикасының салалары үшін жоғары
білікті ұлттық мамандарды даярлау ... ... ... ... ... беруге шығындарды ІЖӨ-ге 5-6% деңгейіне арттыру қажет.
"Денсаулық ... ... ... ... ... ... ... ғана көп. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш 6-7%-ке жуық, бірақ міндетті
медициналық ... ... ... денсаулық сақтауға шығындар 2-3%
деңгейінде сақталынады деп болжамдануда ... ... мен ... ... ... ... шығыстар қазіргі кезде ІЖӨ-нен 6%-ке жуық және ол болашақта ІЖӨ-нен
5,5% деңгейінде сақталынады. Бұл ... ... ... ... ол ... (13,1%), ... (8,2%), ... (10,2%) төмен.
Шығыстардың негізгі мақсаты жұмыс істейтін халықтың табысын арттыру,
кедейшілік деңгейін төмендету, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді жетілдіру. Мемлекеттік шығыстар
халықтың ең ... ... ... қайта бөлінеді. Мүгедектерді
әлеуметтік, ... ... жаңа ... ... ... алу ... мүгедектерді интеграциялауды, сонымен бірге
ана мен баланы қолдау және дені сау ... ... ... ... шаралар қолға алынуда.
"Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңестік" функционалдық тобы
бойынша шығыстар ІЖӨ-ге проценттік өлшемде ... ... 2012 ... ... ... ... ... бұл топта үстіміздегі
жылға 24,5% болады деп болжамдануда. Шығынның артуы, арнайы орта мерзімді
«Мәдени мұра» ... ... ... ... негізгі мақсаты
халықтың үлкен мәдени мұрасын оқытудың толық жүйесін ... ... ... ... ... ... гуманитарлық білім беру
қорын ұлттық тілде құру, ғылыми, биографиялық, көркем арналарды құру ... су, ... ... ... және ... ... қорғау"
функционалдық тобы бойынша 1,69%-ке дейін шығыстардың өсуі қарастырылды.
Бұл 2011 жылы ... азық ... ... ... ... ... елеулі үлесі аграрлық өндірісті жандандыру мен дамытуға,
ауылдағы өмір сүру деңгейін жоғарылату мен ауыл ... ... ... ... есебінен "Ауыз су" салалық бағдарламасы
шеңберінде халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету ... ... ж ... ... ... ... дамытудың мемлекеттік
бағдарламасы шеңберінде жылына 1,5 млрд теңге бөлінді. Бұл құралдар ауыл
мектептерін, ауруханаларды, жол және ... ... ... ... және құрылыс" тобы бойынша мемлекеттік бюджеттен шығындар
жыл сайын қысқаруда, өйткені 2003-2015 жылдары ... ...... даму ... қарастырылған шараларды
қаржыландыруға байланысты болжамдануда ... және ... тобы ... ... ... ... ... -ке жуық. Құралдар сыртқы рынокқа шығуды қамтамасыз ететін және қоғам
мен экономиканың ... сай ... ... ... ... ... ... дамытуға жұмсалады. Бұл
басымдық ... және ... даму ... ... ... ... асырылады. Автомобиль жолдарының торабын дамыту
және ұстау, сақтап қалу үшін ... ... ... ... ... бұзылған бөлімшелерін қалпына келтіруге, жөндеуге
қаржыландыру ... ... ... ол ... ... ... ... 30% -нен көп емес немесе ІЖӨ- нің 0,3-0,33%
деңгейінде [17].
2010-2012 жылдары мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында мемлекеттік қызметкерлердің
қайта даярлау мен біліктілігін арттыруға құралдар ... ... ... ... ... даму ... ... болмайды. Мемлекеттік функцияны толыққанды қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... ... кем дегенде 30%
арттыру қажет. Қазіргі ... ... ... ... төмен деңгейде,
салықтық және салықтық емес түсімдер көлемі ІЖӨ-нің 20%-ке жуығын ғана
құрайды. ... ... ... шығындар орташа 47% -ке жуық, АҚШ-та
ІЖӨ-ге ... ... ақы мен ... ... шығындарды қоспағанда
34%, Японияда 35% құрайды.
Мемлекет ресурстарын қайта бөлу процесінде бюджетті ... ... ... қайта құрылымдау мен даму ... ... ... ... объектісі ретінде мемлекеттік сектор бюджеттік
жіктеуде табыс бөлігінде де, шығыс бөлігінде де белгіленбеген. Мемлекеттік
және муниципалдық ... ... ... табыс "салықтық емес
түсімдер" ... ... ... ... ... ... категорияларынан түсімдер бөлек көрсетілмейді, бұл мемлекеттік
мүлікті муниципалды ... ... ... және ... мемлекеттік
сектордан түскен табысты анықтауға мүмкіндік бермейді.
Мұнан басқа мемлекеттік сектор салықтық және салықтық емес аударымдар
туралы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... мөлшерінде мемлекеттік сектор үлесі туралы мәліметтерді
салыстыру экономиканың аталған секторы бойынша бюджеттік көрсеткіштердің
жүзеге ... мен ... ... ... ... ... ... бюджеттің шығыс жіктемесінің барлық түрі меншік формалары
бойынша ресурстарды бөлуді қарастырмайды, осылайша әрекет етуші әдістеме
негізінде ... ... ... бағытталған құралдарды бағалау
мүмкін емес. Бюджеттік жіктеме баптарын талдау ... ғана ... ... болады.
Сонымен функционалдық жіктемені қарастыру кезінде бірде бір ... ... ... ... ... функционалды
жіктеме баптары ішінде оның үлесін анықтау әдістемесі әлі жоқ.
Экономикалық жіктеме ... де оның ... ... тек
мемлекеттік секторға жатқызуға мүмкіндік бермейді. Бюджет құралдарын
тікелей алушылар тізімі мемлекеттік ... ... де, бұл ... ... бөлу өзге ... ... мен кәсіпорын бюджетін орындау
процесіне қатысуын болжамдайды.
Осылайша мемлекеттік сектор бюджеттік шығындардың жалпы ... ... ... үшін ... ... ... ... енгізу
қажет, бұл ағымдағы бюджеттік жылда мемлекеттік секторға "жоспарланған"
мемлекеттік шығындарды бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... түзу ... ... орындалу дәрежесін
бағалау мүмкіндігі пайда болады.
Жергілікті бюджеттен бөлінетін аймақтық мақсаты бағдарламаларды
орындауға ... ... ... мен өзге меншіктегі кәсіпорындар
арасында белгілі пропорцияда ... ... ... ... ... беруші мен қажет етілетін қаржы көлемі бекітіледі.
Мемлекеттік ... ... ... мақсаты бағдарламаларды
орындауға жұмсалған құралдарды игеруге қатысуын ... ... ... және ... ... құралдардың үлесі мен мөлшерін бөліп
көрсетіп, ізденушілер құрамы мен сәйкесінше ... ... ... ... ... ... мен ... қамтитын мемлекеттік сектордың
дамуының жоспарлы көрсеткіштер жүйесін ... ... ... ... құру ... ... массивті ақпаратты жинақтау мемлекеттік ... ... ... ... бірге экономиканың аталған секторының
бюджеттік реттеу стратегиясын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік секторды бюджеттік ... ... ... ... даму ... мен ... арқылы анықталады. Мемлекеттік
секторды ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау кезінде қоғамның әлеуметтік ... ету және ІЖӨ ... мен құру ... оның ... ... Осы орайда, меншікті мемлекеттік сектор ішінде бөлу кезінде
мемлекеттік басымдықтар жүйесін өңдеу қажет.
Мемлекеттік сектордың стратегиялық басымдықтарын ... ... ... және ... мөлшерін анықтауда шешуші рольді, біздің
пікірімізше, мемлекеттің қатысуымен ірі кәсіпорындарда қамтитын холдингке
бекіту қажет. ... ... ... ... ... ... салалық
аспектіні қамтитын тек қысқа мерзімді ғана ... ұзақ ... ... ... қажет.
Қорыта келе соңғы жылдары Қазақстанда мемлекеттік инвестицияның
экономикаға бағдарланған кейбір ... ... ... ... Осы жерде мемлекеттік кәсіпорындардың ... үшін ... ... рентабельділігінен асып түскендіктен, жоғары
проценттік ставкаға байланысты ... қол ... ... ... ... ... ... үлесі елеусіз. Бұл жағдайда
мемлекеттік секторға тікелей инвестициялар өз ... ... ... ... ... перспективада инвестициялық процесті қалпына келтіруді
реттеуде негізгі құралдарының бірі болуы мүмкін
Қорытынды
Осы ... ... ... ... мемлекеттік бюджет
экономиканы реттеудің ең ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің атқарылуында, салық жүйесінде, ... ... ... ... ... ие
болды. Тиімді бюджет жүйесін құру бойынша, маңызды қадамдар ... ... мен өз ... ... ... ... біз қағидаттық жаңа кезеңге сенімді қадам бастық. Мұның
өзі Қазақстанның одан әрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы және ... ... ... ... және ... ... қоюға мүмкіндік
береді.
Бүгінгі күнгі мемлекеттің бюджетті қаржылық қарым-қатынастағы әр түрлі
қатысушылардың ... ... ... ... көп ... ... ... Бюджет арқылы орталық пен ... ... ... мен салық бөлу, еңбекақы мен кіріс жөніндегі
ымыраға келеді, бюджеттік ... мен ... бөлу ... ... және ... ... ... іске асырады. Ал бюджет
экономикалық құжат ретінде қоғамның саясаттық және ... ... ... бюджеттер арасындағы қатынастардың жүйесі
қалыптасу мен даму стадиясында тұр, оның оңтайлы механизімі іздестіруде.
Нарық жағдайында салықтардың ... орны ... Бір ... ... арқылы алынатын қаражаттар, мемлекеттің саяси- шаруашылық қызметін
атқарудың қаржы негізі болып табылады. Салық қаражаттары ең ... ... ... ... ... технология мен өнім
түрлерін ... ... ... ... ... ... қорғау
шараларын жүзеге асыру, әлеуметтік саланың объектілерін ұстау үшін
пайдаланады. ... ... ... және күрделі аспап, ол жеңілдіктер мен
жазалау шаралары арқылы шаруашылық қызметтің ... ... ... әсер ... жүйесі мемлекет қаржы көздерін жасақтаудың ең негізгі құралы
болумен қатар, ел экономикасын қайта құруға, ... ... ... ... әлеуметтік шаралардың толығымен іске асуына мүмкіндік туғызады.
Республикалық бюджеттің салықтық түсімдері ... ... ... 2010 ... 556 мың ... ... Бірақта соңғы жылдары ел кірісінің 90%-дан
астамын салықтық түсімдер құрайды. Ал ... ... ... ... ... 2010 жылы ... ... 220,5 млрд.
евроны құрады және кірістің 90%-дан астамы салықтық ... ... ... 2010 жылы 302,3 ... ... ... ал ... республикалық бюджет шығысы 270,5 млрд. евроны құрады.
Германия ... ... ... ... 2010 ... ... қарағанда 260,0 млрд. евроны құрайды. ... ... 410,9 ... ... ... ақ, ... ... ауыр өнеркәсіп пен тоқыма өнерін
қолдануға енгізу барысында мемлекеттік ... ... ... ... де еліміздің тәуелсіздігімен бірге мемлекеттік бюджет маңызды салаға
айналып отырғандықтан, бұл жүйенің ел ... үшін ... ... ... ... ... ... арттыра отырып, мемлекет
бюджетке де қатты әсер етеді.
Экономикаға мемлекеттік ... ... ... бір бөлігін және мемлекеттік мекемелер, мемлекеттік
кәсіпорындар, ... ... ... қызметінің жекелеген түрлерін
бәсекелі ортаға беру ... қол ... ... ... ... ... ... және олардың төрешілдік дәрежесін
азайту мемлекеттік қызметтерді көрсету стандарттарын енгізу, ... ... ... стандарттарын бекіту, мемлекеттік секторға
бағынышты өнеркәсіптердің санын арттырып және ... ... ... ... шаралар әзірлеу арқылы жүретін болады.
Айта кететін бір жай, ... ... ... негізінде
мемлекеттік бюджетте шоғырланған құралдар арқылы қаржыландырылады, сондай-
ақ еліміздің экономикасын қаржыландыру да ... ... ... ... Егер де ... дамуын жақсартатын салалар санын арттыратын
болсақ еліміз ірі елдердің қатарына қосылуына мүмкіндік алады.
Экономиканы дамытуға бағытталған шығындардың ... ... ... ... ... ... соған сәйкес төмен ... ... ... ... ... ... болады. Әрине бюджет
құралдарын пайдалану тиімділігі бұл ... ... ... ... ... мемлекеттің жүргізіп ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
жіктеуі бюджеттік қаражаттарды жоспарлау мен пайдалануда маңызды мәні бар,
себебі, мұндай жіктеу бюджеттің экономикалық ... ... ... ... ... ... оның барлық
кірістік және шығыстық көрсетілімдері ЖІӨ-нің құрылымында көрсетіледі.
Ұсынылған ұсылынымда ... ... ... бөлек жеке сала ... ... ... себебім де осыған байланады.
Мәселелерді неғұрлым егжей–тегжейлі талдау ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қандай болмасын мемлекеттің болмысы мен өсіп-дамуын , ... ... ... оның орталықтандырылған қаржылық ресурсы (
ақша қоры ) – ... ... , осы ... ... бар мүдделерге байланысты атқаратын рөліне қарап сипаттауға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі//Алматы: Юрист-2010,135
2. Қаржы, Жоғары оқу орындарына ... ... ... Мемлекеттік бюджет, Оқулық//Өтебаев Б.С., Алматы: Экономика-2006
4. Қаржы, ақша ... және ... ... т.б., ... Бюджет бойынша тәжірбиелік жинақ: өқу құралы//Қамқорова А.Қ., Астана:
Фолиант-2011 (Кәсіптік білім)
6. Финансы: учебник для ... С.М., ... ... ... және ... ... Ұ.М., Алматы-2012
8. Основы финансов;учебник для вузов//Мельников В.Д., Алматы-2005
9. Бюджеттік құқық: оқу құралы//Сартаев С.С., Найманбаев С.М., ... ... 2006, ... Сборник Президента Республики Казакстан, Правительство Республики
Казакстан: Бюджет ... ... ... ішкі ... ... ... 2010 ... Назрели концептуальные изменения в бюджетном устройстве: ... ... ... С.//Қазақстанская правда 2010,
22 октября
13. Бюджет как ... ... ... ... Заң ... 2012 ... Қазақстан және бюджет жүйесінің стандарты/Елубаева ... ... 2004 ... ... ... ... ... Республики Казахстан
на 2003-2015 гг.
17. Фискальная политика Республики Казахстан. ... ... ... ... ... Д.А. ... 23-
24 октября 2003 г.
18. Экономика стран: учебник для вузов//Колесов В.П и др., М.: ... ... ... ... ... К.К., ... Бюджетная политика унитарного ... (на ... ... С.А., ... ... ... РК: станавление и перспективы ... Ж.М., ... ... ... ... в финансовой отчетности:
Бюджет/Елубаева Ж.М.//Қаржы-қаражат Финансы Казакстана 2010 ... ... ... ... ... (ҚР Заңы №548 2004 жыл 24
сәуір)//Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы 2004 ... ... ... ... ... ... и перспективы развития
(на примере г.Алмата): автореферат//Бейдали М.Б., ... ... ... ... ... Республикасының Заңы/Назарбаев
Н.//Қазақстан Республикасының Заңы, ... 2011 ... ... ... ... мемлекеттік мекемесінің тарихы
27. www.minplan.kz
28. 2011 жылға арналған ... ... ... ... есеп
комитетінің есебі//Егемен Қазақстан 2011 24 маусым
29. 2012 жылға арналған республикалық бюджеттің ... ... ... ... Қазақстан 2012 30 мамыр
30. www.akmola.kz
31. “Ақмола облысының қаржы басқармасы” мемлекеттік мекемесінің 2010-2012
жылдардағы экономикалық көрсеткіштері.
32. Экономическая роль и ... ... ... ... Казакстана 2012 №2-3
33. Сборник оснавных показателей социально-экономического развития города
Кокшетау
34. Налоги /Под редакцией д.э.н. профессора Черника Д.Г. /– М.: ... ... ... ... В.Д. Ли В.Д. Институт развития Казахстана.– Алматы, ... ... Г. ... ... ... – Алматы, //Қаржы-
қаражат.- 2000ж.
37. Байдуйсенов А.Д. Налоговая система Казахстана // Финансы Казахстана.
Каржы-Каражат.- Алматы, 2001ж.
38. Есенбаев М. ... за ... // ... ... ... Алматы, 2001ж.
-----------------------
Астана бюджеті
Республика- лық маңы- зы бар қала бюд- жеті
Обылыс бюджеті
Обылыстық бағыныстағы қала ... бюд- ... ... ... жыл
2013 жыл
ЖІӨ %-бен
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
4,5
млрд. теңге
Тапшылығын қаржыландыру
ЖІӨ-ге пайызбен
-2,9
-3,4
-4,8
-4,6
-5
-1,9
-3,7
-9,4
-10,4
-7,7
-8,5
-8,8
-6,2
5,4
2,2
3,7
1,9
4,1
0,4
0,4
0,7
5,9
8,3
5,2
1,5
1,4
-12
-10
-8
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
10
2001 жыл
2002 жыл
2003 жыл
2004 жыл
2005 жыл
2006 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 ... ... ... ... емес ... ... теңгерімі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Англияның әлемдiк экономикалық дағдарыс кезiндегi сыртқы саясаты24 бет
Ақша – несие саясаты22 бет
Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы және оның даму кезеңдері, сонымен қатар кезеңдерде енгізілген өзгерістерді талдау, бюджеттің салықтық түсімдері және фискалдық саясатты ұйымдастыру тәсілдері60 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
Алымдар29 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Басқа да салықтар бойынша бюджетпен есеп айырысу есебі48 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бюджет жүйесі15 бет
Бюджет жүйесі жайлы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь