Банктік тәуекелдердің Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылуы мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибе

І Бөлім. Банктік тәуекелдердің экономикалық мәні
1.1 Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері
1.2 Банктік тәуекелдердің сыныпталуы
ІІ Бөлім. Банктік тәуекелдерді басқару және бағалау
2.1 Банктік тәуекелдерді басқару әдістері
2.2 Банктік тәуекелдерді бағалаудың әдістері
2.3 Банк несиесі бойынша шығындарды жабуға арналған
ІІІ Бөлім. Банктік тәуекелдерді басқарудың шетел тәжірибесі
Қорытынды
Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс табатын объективті оқиға болып табылады. Ол кәсіпкерліктің барлық саласында кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел жағымсыз оқиғаның болуымен сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Кез келген кәсіпкерлік іс тәуекелмен байланысты, әсіресе банктер үшін тәуекелді басқарудың маңызы жоғары болып келеді. Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді. Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ісінің негізі болып табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер тарапынан тәуекелдерді басқарудың саясаты қалыптастырылады.
Нарықтық жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер тәуекелсіз жүруі мүмкін емес, өйткені банктің кез-келген опрециясы тәуекелмен байланысты болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына байланысты көптеген банктердің банкроттыққа ұшырағанына көз жеткізуге болады.
Бұл курстық жұмыстың мақсаты банктік тәуекелдердің теориясына талдау жасай отырып, олардың түрлерін, оларды бағалаудың әдістері мен тәсілдерін, сол сияқты олардың Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылу мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибені салыстыра отырып, коммерциялық банктер үшін тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады және банктік тәуекелдер аясында банктік менеджменттің ең тиімді құралдары мен әдістерін ұсыну болып табылады.
Нормативтік-құқықтық актілер:

1. "О Национальном банке РК". Закон РК от 30.03.95г. №2155.
2. "О банках и банковской деятельности в РК". Закон РК от 31.08.95г. №2444.
3. "О валютном регулировании". Закон РК от 17.04.95г. №54-1
4. "О лицензировании". Закон РК от 17.04.95г. №2200
5. "О банкротстве". Закон РК от 21.01.97ã. №67-1

Әдебиеттер:
1. Екінші деңгейлі банктегі бухгалтерлік есеп.Оқулық/Жалпы редакциясын басқарған Қалғұлова Р.Ж.–Алматы: «Массагет-пресс»,2005ж.
2. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.Сейітқасымов. – Алматы: Экономика, 2001.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Изд.2-е перераб. и доп. – Алматы: Экономика, 1999.
4. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000.
5. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.
6. Нұрғалиев Қ.Р. Қазақстан экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 1999.
7. Шеденов Ө.Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. “Жалпы экономикалық теория”. Оқу құралы. - Алматы – Ақтөбе, 2001.
8. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә.Әубәкіров, Б.Б.Байжұмаев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табеев. –Алматы: Қазақ университеті, 1999.
9. Банковское право РК.
10. Банковская система за 10 лет независимости Казахстана НБ РК. Алматы. 2001г.
11. Новиков, Чумаченко Б.П, Шалгинбаева Г.Н. "Стратегия и управление банковскими рисками".
12. Мақыш С.Б. "Коммерциялық банктердің операциялары". Алматы. 2002ж.
13. Корнилова Л.П. «Управление банковскими рисками» - журнал Банки Казахстана,№2,2004г.
        
        Кіріспе
Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс табатын
объективті оқиға ... ... Ол ... ... саласында
кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел
жағымсыз ... ... ... ... ... ұшырау барысында
кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Кез келген кәсіпкерлік іс тәуекелмен байланысты, әсіресе ... ... ... маңызы жоғары болып келеді. Өйткені, банктер нарықтағы
конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі ... ... ... көптеген жаңа түрлерін атқаруда.
Ол операциялардың ... ... бір ... ... ... ... Осы ... өз мойнына алу банк ... ... ... ... ... ... ... керек және банктің қаржылық
мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер
тарапынан ... ... ... ... ... банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан
банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер тәуекелсіз жүруі
мүмкін емес, өйткені ... ... ... ... ... ... Банк ... тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына
байланысты көптеген ... ... ... көз жеткізуге
болады.
Бұл курстық жұмыстың мақсаты банктік тәуекелдердің теориясына талдау
жасай отырып, ... ... ... ... әдістері мен тәсілдерін,
сол сияқты олардың Қазақстанның ... ... ... ... теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді ... ... мен ... ... ... ... коммерциялық
банктер үшін тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады
және банктік тәуекелдер аясында банктік менеджменттің ең ... ... ... ... ... ... ... негізгі объектісі – банктік тәуекелдер және банктерде
қолайсыз жағдайлардың пайда болу ықтималдығы ... ... ... ... ... ... ... туындайды:
➢ Тәуекелдердің пайда болу факторларын анықтау;
➢ Қазақстан жағдайында тәуекелдерді басқару әдісін анықтау;
➢ Шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына талдау ... ... және ... ... ... ... тәжірибелерінің
негізінде біздің экономикаға қолайлы басқару әдістерін анықтау.
Курстық жұмыс өзара ... үш ірі ... ... Өз ... ... ... ... сұрақтардан құралған.
Бірінші бөлімде банктік тәуекелдерді ... ... аса ... ... ... ... тәуекелдің табиғаты, оның
банк тәжірибесінде алатын ... ... болу ... және ... ... ... толығымен ашылған.
Ал екінші бөлімде негізгі мәселе болып банктік ... ... ... ... ... ... тәуекел,
пайыздық тәуекел, өтімділік тәуекелі және валюталық тәуекел жиі кездесетін
болғандықтан, бұл ... ... осы ... ... ... көп ... ... Сол сияқты, мұнда тәуекелдерді есептеу,
басқару әдістері мен ... ... және банк ... ... ... арналған резервтер есебі берілген.
Соңғы бөлімде тәуекелдерді басқарудың шетелдік және отандық тәжірибесі
көрсетіліп, ... ... ... ... үшін ... қолайлы әдісі анықталып, оны жетілдіру жолдары ұсынылады.
І ... ... ... ... мәні
1.1 Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері
Тәуекелдің тұжырымдамасы адамзатқа ежелден-ақ таныс. Өйткені тәуекел
біздің ... ... ... ... ... ... деп оқиғаның болу
немесе болмау мүмкіндігін жүз ... ... ... ... Кез ... адам тәуекел деңгейін төмендетуге ... ... ... болу жағдайында тәуекелге ұшыраған адам шығын шегеді.
Тәуекел ... ... ... біз екі ... одан да көп
баламалардың бар болуын ... ... ... ... ие ... келеді.
Тәуекел деңгейі мен табыстылық деңгейі өзара пропорционал болып келеді.
Яғни, тәуекел деңгейі неғұрлым жоғары ... ... ... де соғұрлым
жоғары болады. Керісінше тәуекел деңгейі төмен болса, табыс та төмен
болады. ... ... ... табыс пен тәуекел деңгейлерінің
арасынан ең тиімді немесе альтернативті арақатынасты таңдайды.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... банк үшін ... ... ... мәселелердің бірі болып келетінін айтып кеткен жөн. Өйткені кез-
келген ... ... ... ... ... ... ету уақтысында
банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып келеді.
Сондықтан банктің ... ... ... ... ... банктің
тәуекелді басқаруымен байланысты.Банк ісінде тәуекел деп банктің табысы мен
капиталына кері әсер ... ... болу ... ... ... ... болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар
жатады: табыстың төмендеуі, берілген несиелердің қайтарылмауына байланысты
шығындардың ... ... ... ... ... баланстан тыс
операциялар бойынша төлемдердің төленбеуі және тағы ... ... ... ... ... ... жоғары табыс алу ... ... ... ... ... кез-келген банк өзінің қаражаттарын
табысы жоғары және ... ... ... ... ... тырысады.
Тәуекел мен табыс деңгейлерінің арасындағы ... ... ... ... ... Бұл ... ... пен тәуекел арасындағы
байланыс бірнеше бөліктерге бөлінген және әр бір ... ... ... ... де банк өз қызметін бірінші бөлікте ұйымдастырса, мұндай банктің
табыс деңгейі өте төмен болады. Банк ұзақ ... бұл ... ... ... ... жүгінеді. Бұл бөлікті жеткіліксіз табыс бөлігі деп
атауға болады.
тәуекел
2
1 ... мен ... ... арасындағы байланыс кестесі
(сурет-1)
Ал, екінші бөлікте қызметін ұйымдастыратын банк өзіне тәуекелділікті
қабылдайды. Бірақ ... ... ... ... алу ... ... Бұл бөлікті бекер тәуекелге бару бөлігі деп атауға болады.
Банк өз қызметін үшінші бөлікте ұйымдастыратын болса, өзін ... ... ... ... және ... тәуекел деңгейін
қабылдайды. Тәуекел мен табыс ... ... ... осы ... басқармасы тәуекелдің пайда болу көздеріне және пайда болу
себептеріне аса маңызды көңіл бөледі (сурет-2). ... ... ... ... атап ... болады. Алғашқы екі түрі ... ... ... ... ... немесе тәуелсіз болады. Ал, үшінші түрі
субъективті сипатта болады, яғни банк қызметіне тәуелді болып келеді.
1. Нарықтық тәуекел деп әр ... ... ... ... ... ... ... Ол мыналардан тұрады:
• Пайыздық тәуекел – ағымдағы проценттік ... ... ... ... ... ...... бағамының өзгеруімен байланысты тәуекелдің
түрі.
• Инвестициялық тәуекел – қор ... ... ... ... ... болу ... ... тәуекелі немесе несиелік тәуекел – контрагенттің өз
міндеттемелерін орындамауына ... ... ... ... ... ... ... немесе менеджмент тәуекелі. Ол мыналардан тұрады:
• Оперативтік тәуекел – ... ... ... ... ... Оларға мыналар жатады: банктің ұйымдастырушылық
құрылымы, ақпараттық және технологиялық жабдықтармен қамтамасыз ... ... ... ... банктің өз қызметін жедел және
нақты орындау қабілеті.
• Стратегиялық тәуекел – банк қызметінің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау
үшін ақпараттық базаның жеткіліксіздігі, қаржы нарығының математикалық
модельдерінің сапасының ... ... ... және ... ... еместігі.
Тәуекел дәңгейіне әсер ететін факторларды ішкі және ... деп ... ... ... ... ... жиі ... банктік
тәуекелдердің пайда болуына себеп бола алады:
... ... ... тез ... ... айналдыру немесе
міндеттемелерді орындау үшін керек ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... ставканың ауытқуымен байланысты.
❖ Несиелік тәуекел қарыз алушының өз ... ... ... ... ... тәуекел бағалы қағаздардың мүмкін
болатын құнсыздануымен байланысты.
❖ Саяси тәуекел ... ... ... ... Валюталық тәуекел валюталық бағамның жоспарланған ... ... ... ... ... жүргізу барысында немесе мәліметтерді
электрондық өңдеу кезінде пайда болады.
❖ Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және ... ... ... ... ... пайда болады.
❖ Келеңсіз жағдай ... ... ... ... төтенше
жағдайлармен байланысты пайда болатын тәуекелдің түрі.
Банк өзінің ... ... ... сан ... ... Ондай тәуекелдер пайда болу уақтысына, пайда болу жеріне, ... ... және тағы ... ... критерияларға байланысты
жіктеледі. Тәуекелдің барлық түрлері ... ... ... ... тәуекелдің бір түрінің өзгеруі басқа да тәуекел түрлерінің
өзгеруіне себеп болады. Осы себептерге ... банк үшін әр ... ... оның ... тәуекелдің түрлерімен байланысын анықтау қиынға
соғады.
1.2 Банктік тәуекелдердің сыныпталуы
Осылайша банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді ... ... ... ... банктің түрі мен мамандану саласы;
2. банктік тәуекелдің пайда болу ... ... ету ... банк ... ... ... есептеу әдістері;
5. банктік тәуекелдің деңгейі;
6. тәуекелді уақыт тұрғысынан үйлестіру;
7. тәуекелді есепке алу сипаты;
8. банктік тәуекелді басқару мүмкіндігі.
1. ... ... ... ... ... ... Қазіргі
кезде коммерциялық банктердің мамандану ... ... үш ... ... ... ... және әмбебап (сурет-3).
Коммерциялық банктердің түрлері
(сурет-3)
Маманданған банктердің қызметі белгілі бір ... ... ... ... Банк ісінде қызмет ... ... ... түрі жиі ... ... ... ... жаңа
технологияларды несиелендірумен байланысты тәуекелдерге жиі ... ... ... ... ... түрлері жиі кездесуі мүмкін.
2. Банктік тәуекелдердің пайда болу ... ... ету ... ... ... болу ... ... ету аясына сәйкес ішкі
және сыртқы деп екігі бөлінеді. ... ... ... ... ... ... емес ... жатады. Сыртқы тәуекелдің деңгейіне
көп факторлар әсер етеді. Олар: ... ... ... ... және тағы ... Ішкі тәуекелге банктің және
оның клиенттерінің іс-әрекеттерімен байланысты пайда болатын тәуекелдерді
жатқызуға болады. Ішкі ... ... ... банк ... ... белсенділігі, тиімді маркетингтік саясатты таңдауы және ... ... ... тәуекелге мемлекеттік тәуекел, валюталық тәуекел,
табиғи ... ... ... ал ішкі ... банк ... банктік операциялардың сипаты және коммерциялық банктердің түрлері
жатқызылады ... ... ... ішкі және ... ... ... қарағанда біраз өзгеше топтастырған (сурет-5).
Мұндағы негізгі ерекшелік ... ... ... ... деп екіге бөлуі болып табылады. Ал ішкі тәуекелдер әкімшлік,
қаржылық және ... деп үшке ... ... ... клиенттік тәуекел, контрпартнерлық тәуекел жатады. Басқарылмайтын
сыртқы тәуекелдерге саяси, экономикалық, сақтандыру, депозиттік, валюталық,
инвестициялық, проценттік тәуекелдер жатады. Ал ... ... ... ... ... стратегиялық тәуекелдер жатады.
Қаржылық тәуекелдерге қаржыландыру, ... ... ... ... ... ... ... персоналдық, жаңа технологияларды қолданумен байланысты
тәуекелдер жатады.
3. Банк клиенттерінің құрамы.
Клиенттің құрамына ... әр банк ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты банк клиенттеріне байланысты
тәуекелдердің толық ... ... ... ... ... ... ... байланысты клиенттерді кіші, орта және ірі
деп үш топқа бөлуге болады. Кіші және орта қарыз алушылар немесе ... ... тез ... ... құрылымы өте қарапайым
болып келеді, сондықтан мұндай кәсіпорындар жоғары ... алу ... ... ... ... алады. Бірақ мұндай кәсіпорындардың меншікті
капиталы аз болады, сондықтан олар саяси немесе ... ... ... ... бере алмай банкроттыққа ұшырайды. Ал ірі кәсіпорындар
керісінше, нарықтағы сұраныстың өзгеруіне өте жай ... ... ... бағыттарын мүлдем өзгертпейді. Бірақ мұдай кәсіпорындардың
меншікті капиталы үлкен ... ... олар ... ... ... төтеп бере алады.
Меншікке қатысына байланысты банктің клиенттері немесе кәсіпорындар
мемлекеттік, жеке, акционерлік, ... деп ... ... байланысты әр түрлі кәсіпорындарда тәуекелдің деңгейі де әр түрлі
болуы мүмкін. Сондықтан банк клиенттерге ... ... ... ... ... бұрын клиенттер портфелінің сапасын тексереді. Осылайша
банк өз өтімділігін сақтау үшін және рентабельділігін белгілі бір ... үшін ... ... клиенттер портфелінің сапасын тексере отырып нақты
және потенциалды клиенттердің артықшылықтарын анықтайды.
4. Тәуекелді есептеу (талдау) әдістері.
Тәуекелді талдау ... банк ... ... ... қаржылық
шығындарды шектеуге тырысады.
Тәуекелді талдау кестесі ... ... ... бір ... ... ... екі әдісті
қолдануға болады. Олар: сандық және сапалық. Сапалық ... ... ... Оның ... ...... факторларын, пайда болу
кезеңдерін, пайда ... ... ... ... ... ... ... жүйесі үш элементтен тұрады: ... ... ... ... уақытта тәуекелді сандық талдаудың жиі ... ... ... ... ... ... сараптамалық
және тағы басқалары.
5. Банктік тәуекелдің деңгейі.
Банктік тәуекелдің деңгейі оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады.
Ол процент түрінде немесе ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің 2002 жылдың үшінші ... ... ... ... үшін ... нормативтер туралы
ережеге сәйкес тәуекелдің ... ... банк ... ірі ... бөлінген. Бірінші топтағы активтерге кассадағы қолма-қол ақша,
аффинирленген бағалы металдар, ... ... ... Ұлттық Банкке
берілген несие, Ұлттық Банктегі ... ... ... ... тағы ... ... Бұл ... активтердің тәуекелділік деңгейі 0-
ге тең. Екінші топтағы активтерге жергілікті билік ... ... ... ЖАҚ ‘Қазақстан ипотекалық компаниясының’ бағалы
қағаздары. Бұл ... ... ... 0.2-ге тең. Үшінші ... ... ... металдар және тағы басқалары жатады және
олардың тәуекелі 0.5-ке тең. ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар, материалдық қорлар жатады және бұл топтағы
активтердің тәуекел деңгейі 1-ге тең. Бесінші ... ... құны ... инвестициялар, субординацияланған қарыз, ... ... ... Бұл ... ... тәуекел деңгейі 1-ге
тең.
6. Тәуекелді уақыт тұрғысынан үйлестіру.
Нарық жағдайында тәуекелдерді уақыт тұрғысынан ... банк ... ... бірі ... ... ... қарастырсақ тәуекелдер ағымдағы, келешектегі және
бұрынғы деп үшке бөлінеді. Бұрынғы тәуекелдерді талдау арқылы біз ... ... ... ... ... ... Бұл үш кезендегі
тәуекелдер бір бірімен өте тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... ол ... қайтармауға байланысты шығындар келешекте
көрініс табады. Сондықтан да банк үшін ... ... ... ... болып келеді.
7. Тәуекелді есепке алу сипаты.
Есепке алу сипатына байланысты тәуекелдер баланстық және баланстан
тыс, активтік және ... ... ... ... деп ... ... ... басқару мүмкіндігі.
Басқару мүмкіндігіне байланысты тәуекелдер ашық және ... ... Ашық ... ... ... ал ... тәуекелдерді
реттеуге болады.
ІІ Бөлім. Банктік тәуекелдерді басқару және бағалау
2.1 Банктік тәуекелдерді басқару әдістері
Банк үшін ... ... өте ... ... ... ... мен ... болып табылады. Осы арқылы банк ... ... мен ... сәйкестігін қамтамасыз етеді. Стратегиялық
жоспарлау мен басқарудың негізгі мақсаты – ... ... ... ... акциялардың нарықтық құнын жоғарлату мақсатында банктік
қызметтердің жаңа ... ... ... ... ... банк ... банк ... ие болу үшін шешім қабылдаудың ерекше механизмін
дамытады. Банктер тәуекелдің мүмкін болатын деңгейін ... оның ... ... ақтайтынын есептейді. Осының негізінде банк тәуекелдерді
анықтауға өзгертуге, бақылауға, ... ... ... ... дайындап жүзеге асырады. Банктердегі тәуекелдерді басқару ... ... ... элементтерден тұрады.
Банктік тәуекелдерді басқару жүйесі нақты шаралар арқылы жүзеге асады.
Ондай шаралар стратегиялық басқару деңгейінде ... ... ... асуы ... ... ... басқаруға байланысты
банктер тарапынан көптеген жалпы және арнайы әдістер қолданылады. Олардың
ішінде жиі ... ... ... ... өзін өзі ... ... ... мен таңдаулар туралы қосымша ақпараттарды алу;
7. сапаны басқару;
1. Диверсификациялау арқылы банктік ... бір ... ... ... ... ... Банк ... портфелін
төменде көрсетілген бағыттарға байланысты жиі диверсификациялау керек.
➢ Тартылған қаражаттың диверсификациясы:
• мерзімі бойынша;
• тартылу ... ... ... ... ... ... ... банк аралық несие, халық аралық қарыздар);
• тартылу көздері бойынша (сала, клиенттердің топтары бойынша);
➢ қолданылатын ... ... ... ... ... көп болу керек;
➢ қалыптастырылған портфельдің диверсификациясы:
• мерзімі бойынша: көбінесе ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... аз мөлшерде бірақ
көп тұлғаларға берілуі керек.
2. Сақтандыру. Мейлінше, тәуекел деңгейі бар банк активтерінің ... ... ... ... ... құралдарды сату-сатып алу бойынша ашық
позициялар кері мәмілелер ... ... ... ... сақтандыру. Банктің ссуда бойынша ... ... ... және ... бойынша мүмкін шығындарды жабу ... ... ... қосымша алған құралдар немесе банктің
пайдасынан құралған резервтік қоры болуы ... ...... ... шектеу мақсатымен партнерлар,
құралдар және ... ... ... ... ... ... келесідей көп тараған түрлері бар:
➢ әр контрпартнерлармен операциялар бойынша ... әр ... ... ... нақты бөлімше немесе дилерге лимиттер;
➢ бір қарыз алушыға минималды қарыз мөлшері;
➢ баланстан тыс міндеттемелердің минималды мөлшері;
... ... ... ... ашық ... ... мүмкін
мөлшері;
➢ банктің әр бөлімшесі, әр құралы, әр позициясы ... ... ... ... Нәтижелер мен таңдаулар туралы қосымша ақпараттарды алу практикада
келесі шаралардың көмегімен жүзеге асады:
• банктің клиенттері, ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарды іздестіру;
• Блумберг, Телерейтер, Рейтер. Интернет сияқты ... ... және ... ... алу және аналитикалық
агенттіктердің мерзімді ... ... ... ...... ... қазіргі уақытқа ең көп
қолданылатын түрі. Оның ... мәні ... банк ... ... ... алу ... табылады. Мұндай тәсілмен басқару үшін банкке
маманданған қызметкерлер керек.
Несиелік тәуекелді басқару. Банк үшін несиелік тәуекелді ... зор ... ... ... ...... қарызды және берілген
қарыз бойынша есептелген проценттерді қайтармауға байланысты туындайтын
тәуеклдің түрі. Несиелік ... ... ... ... және ... бар. Ол ... факторлармен байланысты туындауы мүмкін: кәсіби
белсенділіктің төмендеуі, сұраныс деңгейінің ... ... ... тағы да ... факторлар.
Банктердің несиелік тәуекелі негізінен екі тәуекелден тұрады: несиелік
тәуекел және контрпартнер тәуекелі. Несиелік тәуекел несиені уақтылы ... ... ... байланысты туындайды, ал контрпартнер тәуекелі
контрпартнердың қаржылық жағдайының ... ... ... байланысты туындайды.
Несиелік тәуекел немесе негізгі соманың қайтарылмау ... ... ... ... өндірістің құлдырауы, өнімге деген
сұраныстың төмендеуі және жеке өндіріс саласындағы кризистік жағдай.
Банктегі ... ... ... ... ... байланысты:
• Ұзақ мерзімді приоритеттердің болмауы немесе банктің несиелік
саясатының жиі ... ... ... ... пайда болған клиенттерінің арасында несиенің үлкен
бөлігін орналастыруы;
• Жағымсыз конъюнктуралық өзгерістермен сипатталатын ... мен ... банк ... көп шоғырлануы;
• Қамтамасыз етілмеген несиелер, күмәнді несиелер, ... ... ... ... ... үлес ... көп ... Нарықтың жаңа сегменттеріндегі банк іс-әрекетінің тығыздығы.
Әр банк өзінің несиелік саясатын жеке ... ... да, ... ... ... ұйымдастырудың, қарыз сомасы мен есептелген
проценттерді өтеу ерекшеліктері бар. ... ... ... үш ... ... туралы ұсынысты алдын ала талдау, несиелеу процесінде
қарыз алушының ... ... ... ... ... ... қарыз алушыны алдын ала талдау келесідей ... ... ... ... әрекет қабілеттілігін тексеру. Әрекет қабілеттілігі
мемлекеттік ... ... ... ... ... репутациясын тексеру, яғни ... ... және ... ... кем ... бір ... ... тексеру. Ол қаржылық есеп және банктің қауіпсіздік
қызметінің материалдары негізінде жүргізіледі.
✓ Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жоспарланған инвестициялық жобаға өз капиталын белгілі
деңгейде ... ... банк ... ... ... ... ... мен тартылған қаражаттардың ара қатынасы 70% / 30%-
ға тең.
✓ Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді несиелендіру ... ... ... ... ... ... керек, яғни несие
алушының өндіретін тауарына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс қатынасы.
✓ Міндетті түрде ... ... ... ... коэффиценттері
анықталады және ... ... ... Банк әрқашан
кепілдіктің сапасын, өтімділігін, оның ... ... ... ... ... ... процесінің екінші кезеңі клиент іс-әрекетінің тиімділігін
периодты тексерумен сипатталады, яғни осыны тексеру арқылы банк клиенттің
ағымдағы қаржылық ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін келесідей ақпараттар керек:
✓ Жылдық, кварталдық және айлық қаржылық есептері;
✓ Тауарлы материалдық қорлардың, ... және ... ... ... үлес ... Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау;
✓ Қарыздың толығымен өтелуіне дейін қарыз алушының ақша ... ... ... ... ... ... ... айтылып өткен
кезеңдердің әрқайсысы белгілі бір ... ... ... ... тәуекелді басқарудың тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
... ... ... ... статистикалық ақпараттарды талдау
арқылы қарыз алушыға байланысты тәуекелдерді бағалау. Осы ... ... ... ... ... ... және ... басқаратын бөлімше құрылады;
▪ Қарыз алушының жеке басының ерекшеліктерін ... ... ... ... нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін анықтау;
▪ Несиені сақтандыру;
▪ Қайтарылмаған қарыздарға байланысты арнайы ... ... ... ... ... болса, қарыз беруден бас тарту;
▪ Несиелік тәуекелді диверсификациялау;
▪ Несие беруге байланысты келісім шартты заңға сәйкес құрастыру.
Несиелік процесс кезінде қарыз ... ... ... мен төлем
қабілеттілігін алдын ала талдау өте маңызды болып келеді. Бұл процессті
тәжірибеде алты ... ... ... Олар:
1. қаржыландыру бағытын талдау;
2. несиені өтеу кезеңдерін талдау;
3. тәуекелдерді талдау;
4. менеджмент ... ... ... ... ... ... талдау және ақша
қозғалысын талдау;
6. кепілдіктің жеткіліктік дәрежесін талдау.
Несиелік тәуекелді бағалаудың ... ... ... ...... ... және күтілмеген шығындар. Несиелік тәуекелгн
байланысты күтілген ... ... ... ... ... ал күтілмеген шығындар ... ... ... орны ... ... бойынша жеке бір операция ... ... ... мына ... есептеледі:
EL = CE*PD*SL, мұндағы
EL – күтілген шығындар;
CE – тәуекелмен байланысты сома;
PD – дефолттың ықтималдығы;
SL – дефолт кезіндегі ... ... ... байланысты күтілмеген шығындар сомасы:
UEL = CE*SL
UEL – күтілмеген шығындар;
CE – тәуекелмен байланысты сома;
SL – дефолт болған ... ... ... ... ... ... екі ... әдісі бар.
Олар жеке және бір бірімен қолдануы мүмкін:
• несиелік инспекторлар мен сараптаушылардың ... ... ... ... жүйесі.
Скоринг математикалық немесе статистикалық модель болып табылады. Осы
модельдың арқылы банк бұрынғы клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... немесе қайтармау
ықтималдығын есептейді.
Пайыздық тәуекелдерді басқару. ... ... ... ... ... ... ... пайыздық ставканың орналастырылған
активтер бойынша алынатын пайыздық ставкалардан жоғарлап кетуге байланысты
пайда болатын тәуекелдің ... ... банк ... көп ... ... ... ... түсінігі нарықтық конъюнктураның өзгеруне байланысты
активтер мен пассивтер бойынша пайыздық ставкілерді ... ... ... ... тәуекелдерге талдау жүргізу үшін активтер
мен міндеттемелер өзгерісінің пайыздық ставканың өзгерісіне тәуелділігін
анықтап алу ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді сақтандыру;
2. несиені өзгермелі пайыздық ставкамен беру;
3. ФРА (Forvard Rate Agreement) ... ... ... ... ... тәуекелдер - әр түрлі бағам
бойынша валютаны сату және сатып алу кезінде шығынға ұшырау. Бір валютаның
басқа валютамен ... ... әр ... факторларға байланысты
өзгереді. Ондай факторларға ... ... ... ішкі ... бір мемлекеттен екінші мемлекетке ақша ағымы. Валюталық тәуекел
ашық позиция ... ... ... ... әр ... әр ... ... басқарылады. Банктер
тарапынан ең жиі қолданылатын әдістердің бірі ... ... ... ... ... болып табылады. Ондай лимиттерге мыналар жатады:
- шетел мемлекеттеріне байланысты лимиттер;
- клиенттермен жүргізілетін операциялар бойынша лимиттер;
- әр дилерге байланысты ... ... ... ... ... ... Өтімділік тәуекелі банк өзінің қысқа
мерзімді міндеттемелерін орындау барысында өтімді қаражаттардың ... ... ... ... ... тәуекелі басқа банктік
тәуекелдердің туындысы болып табылады, яғни ... ... ... тыс ... ... ... ... жоғарлауына
әсерін тигізеді.
Өтімділік тәуекелінің деңгейі пассивтер есебінен ... жоқ ... ... ... ... ... болу көзі ретінде пассивтердің мерзімі мен активтер ... ... ... болады, яғни ... ... ... ... үшін ... ... ... тарта
алмауы.
Дүние жүзілік тәжірибеде өтімділікті басқаруға байланысты ... ... ... ... ... әдісі ресурстарды
активтер топтарының арасында бөлумен байланысты болып келеді. Ресурстарды
бөлу мынадай екі ... ... ... ‘жалпы қор’ әдісі және
‘банк ішіндегі банктер’ әдісі.
‘Жалпы қор’ әдісінің мазмұны: ресурстардың ... ... ... ... әр ... ... арасында бөлу. Банк
белгілі бір активтік операцияны жүргізу ... осы ... ... ... ... есепке алмайды. Бұл тәсіл ... ... ... ... ол ... ... жай әдіс ... ішіндегі банктер’ әдісіне сәйкес банктер тарапынан пассивтерді
бөлу барысында тартылған ресурстардың құрамына көңіл ... ... ... ... ... қаражаттар қысқа мерзімді және
өтімділігі жоғары активтерге орналастырылуы керек.
Өтімділік кризисі банктің банкроттыққа ұшырауына дейін ... ... ... ... тәуекелдерді басқарумен байланысты проблемалардан
басталады. Өтімділік тәуекелін ... ... ... ... ... ... банк ... көрсетілген шараларды қолдана отырып
өтімділік тәуекелінің деңгейін төмендетуге ... ... және ... ... тиімді басқару;
- өтімді активтердің жеткіліктігін қамтамасыз ету;
- ... тыс ... ... ... желі, овердрафт)
жоспарлау және реттеу;
- қызметкерлер арасында банктің қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... уақытта нарықтан қарыз алу үшін жоғары репутациясын
сақтау немесе қалыптастыру.
Өтімді активтердің жеткіліктігін ... ... ... тәсілдері
бар. Өтімділікті басқарудың дәстүрлі әдісі ... ... бір ... ... ... ... яғни ... ақша түрінде сақтау. Бірақ
бұл әдіс банк ... жиі ... ... ... бұл жағдайда банк
капиталының белгілі бір ... ... ... ... деңгейі төмендейді.
Өтімділікті басқарудың екінші әдісі филиалдар жүйесін ашу арқылы тез арада
заңды және жеке ... ... ... ақша ... ... басқарудың үшінші ... ... ... ... ал ... ... ... қаражат көздерін қалыптастыру
болып табылады.
2.2 Банктік тәуекелдерді бағалаудың әдістері
Банктік тәуекелдерді бағалау кезінде тәуекел туралы толық ... ... ... ... ... ... Неғұрлым
ақпараты сапалы болып банктік тәуекелді бағалауда салыстырмалы ... ... ... ... ... Ал ... көрсеткіштер
бағаланып жатқан объектіден күтілетін нәтижелердің негізінде қолданылады.
Тәуекелді бағалау кезінде ықтималдықтың ... ... ... зор ... келеді. Банктік тәуекелдің деңгейін ... ... ... жоспарланған көрсеткіштерден ауытқуын есептеп қана
қоймай, сонымен қатар теріс ... оң ... ... есептеледі.
Банктік тәуекелді бағалаудың келесідей әдістері мен көрсеткіштері жиі
кездеседі:
Value at Risk (VаR) моделі. Ағылшын ... ... ... сома ... ... ... VaR - тәуекелдің құнын бағалаудың
әдістемесі болып ... Бұл ... ... бір ... ... ең жоғары мөлшерін көрсетеді. Яғни, VaR-дың көлемі инвестордың
n күн ... ... бір ... ... ... ... шығындардың ең
жоғары мөлшерін көрсетеді. VaR-ды есептеудегі ең ... ... ... ... болып табылады. VaR мына көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... тәуекел,
несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі.
VaR-ды есептеудің үш әдісі бар:
• Параметрлер әдісі;
• Тарихи модельдеу әдісі;
... ... ... ... ... активтерге бөлінеді. Мұнда портфель
құнының орташа квадраттық ауытқуы оның компоненттерінің ... ... және ... ... ... әдіс – активтер құнының бұрындағы өзгерістерін есепке ала отырып,
ағымдағы портфель құнының өзгерісін бағалау.
Монте-Карло ...... ... активтердің жеке статистикалық
параметрлерінің негізінде жалпы портфель құнының өзгерісін модельдеу.
‘АЛЬФА-БЕТА’ моделі:
‘Альфа-бета’ ... ... ... ... құнының (P) өзгеруі
тәуекел индексі (I) құнынң өзгеруімен ... Ол мына ... ... көрсетілген:
P = (+(((+(, мұндағы:
( - құрал құнының тұрақты өсімі;
( - ... ... ... ... ... ... сипаттайтын
коэффицент. Егер коэффицент 1-ден жоғары болса, онда құрал индекстің
өзгерісіне ... ... ... Егер ... 1-мен 0-дің ... онда құрал құнынының өзгерісі индекстің өзгерісіне онша тәуелді
емес, ал егер коэффицент мәні 0-ден төмен ... онда ... ... ... ... ... болады, яғни мұндай жағдайда индекспен
байланысты тәуекелді ... ... ... - ... емес ... сипаттайтын және математикалық күтімі 0-
ге тең кездейсоқ шама.
‘Gap’ әдісі:
Gap дегеніміз проценттік ставканың ... ... ... ... ставканың өзгеруіне тәуелді пассивтердің ... ... Осы ... ... ... ... негізгі міндеті
айырманың мәнін минимумға дейін жеткізу болып табылады.
Gap-тің көлемі төмендегі формула бойынша ... = a – п = Пп – ...... ... ... активтердің көлемі;
п - өзгермелі ставкамен есептелетін пассивтердің көлемі;
Ап – ... ... ... ... ...... ставкамен есептелетін пассивтердің көлемі.
2.3 Банк несиесі
бойынша шығындарды ... ... ... ... банктің 01.09.03ж № 327 өзгерістері бойынша әрбір ІІ –
деңгейлі ... ... ... ... ... Ұлттық банкке
(немесе агенттікке) ай сайын активтер мен ... яғни ... түрі ... балансының қорытындысын кесте, қағаз немесе ... ... ... ... ...... – яғни ... активтері мен
міндеттемелерінің шығындарын жабу көзі.
Мысалы: біз несие береміз. Несие бергенде бірнінші кезекте –
құжаттар тізімін қарастырамыз. 2 – осы ... ... ... ...... құрамыз.
Осы Провизия құру, яғни активтер мен шартты ... ... ... ... ... ... күмәнді,
үмітсіз).
Мысалы :
Стандартты – 2000 *0%=0
Күмәнді – І - 2000 *5%=100
II - 4000 * ... – 0
IV – 0
V – ......... ... несиені толықтай, сый – ақысымен қоса қайтару
мүмкіндігіне байланысты факторлардан туындайды. Осы ережеге сәйкес несиелер
стандартты, күмәнді және ... – 100% ... ... несие – бұл төлем мерзімі жетпеген ... ... ... ... ... берген несиесі. (провозия – 0%).
Күмәнді несие – төлемдердің төленуі жағдайына ... 5 ... ... ... бойынша жіктеледі:
1. Бірінші категориялық күмәнді (төлемдер уақытылы және толық төленгенде)
– 5%
2. Екінші категориялық күмәнді (төлемдер ... және ...... ... ... ... (төлемдер толық және уақытында төленсе) –
20%
4. Төртінші категориялық күмәнді ... ... ... толық
төленбесе) – 25%
5. Бесінші категориялық күмәнді әрбір жағдайларға ...... ... ... ай ... ... мен ... боынша
құрылған және жіктеме, провизия жөніңдегі есебін әр айдың бірінші күнінен
кешіктірмей ҚР ҰБ ... ... ... ... ... ... ... клиенттің несиеге анықтаса, онда банк аталған
активті жіктеп ... ... ... ... анықтау үшін, олардың
қаржылық жағдайына және қамту сапасына баға беріледі.
Қаржылық жағдайы бойынша:
1. ... ... ... ... Тұрақсыз (нестабильное)
4. Қиын болып жіктеледі (критическое)
Қамту сапасына байланысты:
- сенімді (надежное)
- жақсы (хорошее)
- қанағаттанарлық (удовлетворительное)
- қанағаттанарлықсыз ... ... (без ...... ... ... ... компания шығынсыз, төлем
қабілеті бар, нарықта жақсы конкуренттік позициясы бар. Активтер бойынша
келісім - ... ... ету ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар, анықталмаған сыртқы және ішкі факторлар.
Клиенттің міндеттемесі ... ... есеп ... ... ... ... ... мерзімі өлшеулі.
Қанағаттанарлық – қарызшының қаржылық жағдайының уақытша
нашарлау ... ... ... ... ... нарықтық
позицясының төмендеуі немесе активтер бойынша келісім – ... ... ... ішінде, қарызшының қаржылық жағдайының нашарлатуға мүмкіндігі бар,
ішкі және сыртқы факторлар. Клиент өз міндеттемесін орындап, есеп ... ... ... ... өзі айналыса алады.
Тұрақсыз – қарыз алушының қаржылық жағдайының төмендеу белгілері
сезімді. Қызыметі шығынды, төлем қабілеті төмен , ... ... ... ... деген сенім жоқ.
Қиын – айтарлықтай зиян шеккен жағымсыз, меншікті капиталы бар 1
жылдан аса мерзімі санация жаралған форс – ... ... ... деп ... ... – ҚР Үкіметінің кепілі (тапсырысы бар), сондай-ақ АА
рейтинг тобынан кем емес жеке рейтенгке ие, банк ... ... ... бағалы қағаз, шетел үкіметтің бағалы қағаздары, мониторлық
бағалы металдармен қамтылған.
Жақсы – қамту нысаны 1-ші ... ... ... ... ... ... бойынша қарыз алушының міңдеттемелерінің 90% - аз
емес бөлігін жабатын.
Қанағаттанарлық – ... ... ... ... (қарызбен сый-
ақы), 100% кем емес бөлігін немесе 75% кем емес бөлігін жабатын жоғары
өтімді қамту ... ...... ... ... ... 50% аз емес ... жабатын толық қамтылмаған нысандар.
Резервтерді құру үшін контрактивті 1469-«Басқа да қызметтен болатын
шығындарды жабуға арналған резервтер» ... ... ... шығындарды жабуға арналған жалпы
резервтер» шоттар ашылған. Дт ... ... ... ... сомалар,
ал Кт бойынша қамтамасыз етуге құрылған сомалар есепке алынады.
Банк ... ... ... ... ... резервтер
(провизия) құруға кеткен шығындар есебі V кластағы синтетикалық 5455-5459
... ... ... ... резервтерге ассигнованиялар» шотында
жүргізіледі
Синтетикалық 5455-5459 шоттардың Дт бойынша провизия құруға ... ал Кт ... 4999 ... ... ... есептеледі.
4999- «Салыққа дейінгі кірістер»
Клиенттерге ұсынылған несиелер бойынша ... ... ... келесі
өткізбе құрылады:
Дт – 5455,5456 банк шығыны
Кт – 1456,1469 провизия қоры
Ұлттық Банк нұсқауына сәйкес ...... ... ... ... ... тіркелген кепілдер және кепілдіктер сомаларын
екінші деңгейлі банктер келесі ... ... ...... немесе бекітілген кепілдер бойынша мүмкін талаптар»
6555 – «Шығарылған ... ... ... ... ...... ... бойынша мүмкін талаптар»
6575 – «Қабылданған кепілдер бойынша талаптардың азаю мүмкіндіктері».
ІІІ Бөлім. Банктік тәуекелдерді ... ... ... ... басқаруды банктік тәуекелдерді басқару саласында
ең жақсы зерттелген мәселе ретінде қарастыруға болады. Банктік тәуекелдерді
басқарудың ... ... ... ... ... ... банктерін
қарастырғанды жөн көрдім. АҚШ-тың банктерінде несиелік тәуекелді басқарумен
несиелік комитет айналысады. Құрылымы жағынан қарастырсақ, несиелік комитет
екі бөлімнен ...... ... ... (CRESCO) және ... ... ... функциялары: несиелік тәуекелді анықтау және бағалау,
банктегі несиелік саясатты дайындау, несиелік лимиттерді белгілеу, несиелік
портфельді ... ... ... ... ... Оның ... ... функцияларының бірі – несиені табыс есебінен
өтеу шешімін қабылдау, яғни оны ... деп тану ... ... ... бұл ... ... ... несиелік саясатына өзгертулер еңгізу
туралы ... ... Бұл ... ... ... ... істемейді және
айына бір реттен артық құрылмайды.
Тәуекелдің дәрежесін анықтауға банк қажетті ... ... ... мен CRESCO ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізеді. Олар мемлекеттік тәуекелдер мен салалық тәуекелдерді анықтап,
жиналған ақпараттардың нәтижесінде талдау ... ... ... ... беру ... несие алуға деген ұсынысты
қарастыру, несиелік талдау процесін жүргізу, басқа банктермен несиеге
байланысты ... ... ... ... ... төмендетуге арналған бағыттарға қарыз алушының
несие қабілетін бағалау болып табылады. Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... кезде көп елдерде қолданылады. Бірақ әр
банкте несие ... ... ... әр ... ... келеді.
Англияның клирингтік банктерінде PARSEP және CAMPARI ... PARSEP ...... алушының репутациясы;
A – алынған несиенің сомасы;
R – өтеу қабілеттігі;
S – қамтамасыз етілу дәрежесін бағалау;
E – несиенің мақсаттылығы;
P – ... ... үшін ... ... ... ... ... банктерінде ‘5 си’ ережесі қолданылады. Мұнда қарыз ... ... ... ... ... ... ‘с’ әріпінен басталатын
бес сөзден тұрады:
CAPACITY – қарызды өтеу мүмкіндігі;
CHARACTER – ... ... ... – капитал;
COLLATERAL – кепілзаттың қамтамасыз ету дәрежесі;
CONDITIONS – экономикалық конъюнктура.
Қарыз алушыларды бағалаудың ... ... ... ... ... ... он жылдықта потенциалды қарыз алушылардың сапасын
бағалауда статистикалық ... ... ... әдіс ... ... қарастыруға болады. Бұл модельді американдық экономистер жетпісінші
жылдардың соңында құрастырған. ‘Зет’ моделі қарыз ... ... ... ... бағалауға арналған. ‘Зеттің’ мәнін бірнеше
айнымалылары бар теңдеу арқылы шешіледі. Осы әдісті ... ... ... Альтман бес айнымалыны ұсыныс етті:
Х1 – айналым капиталының активтер сомасына қатынасы;
Х2 – ... ... ... ... ...... табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х4 – акцияның нарықтық бағасының жалпы ... ... ... – сату ... ... сомасына қатынасы.
Егер ‘Z’ мәні 2,675-тен төмен ... ... ... ... ... ... ал егер ‘Z’ мәні 2,675 жоғары
болса, мұндай ... ... ... ... ... ... моделін американдық экономисті Чессер
ұсыныс етті. Оның моделі негізгі алты ... ...... ... мен ... қолма-қол ақшаның активтер сомасына
қатынасы;
Х2 – сату көлемінің бағалы ... мен ... ... ...... ... тұрғандағы табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х4 – жалпы ... ... ... ...... ... ... капиталға қатынасы;
Х6 – негізгі капиталдың таза сату көлеміне қатынасы.
Дамыған мемлекеттерде валюталық тәуекелдердің негізгі үш түрі ... ... ... экономикалық.
Операциялық тәуекел сауда операцияларымен, қаржылық инвестициямен және
дивидендтік төлемдермен ... ... ... ... ... мен табыс деңгейі ұшырайды.
Трансляциялық тәуекел шетелдік инвестициямен және ... ... ... ... Ол табыстар мен шығындарды ұлттық валюта негізінде
есептегенде баланс баптарының ... ... ... тигізеді.
Ал экономикалық тәуекел болса, болашақта жасалатын келісім шарттық
мәмілелермен байланысты тәуекелдің түрі болып ... Ол ұзақ ... ... және оны жорамалдау жеңіл.
Валюталық операцияларды ... және ... деп ... ... ... ... нарығы келісім шарт жасалғаннан кейін екі ... ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейі өте төмен. Оларға спот пен овернайт жатады.
Мерзімді ... ... ... ... ... ... сипатталады. Бұл мерзім неғұрлым жоғары болса, ... ... ... де жоғары болады. Клиенттер өз валюталық
тәуекелдерін хеджирлеу үшін осындай ... ... ал ... ... ... ... мақсатында осындай құралдарды қолдануға мәжбүр
болады. Мұндай тәуекел жоғары болғандықтан, банк өз кезегінде өзі де ... ... ... ... мыналар жатады:
1. форвардтық валюталық операциялар;
2. валюталық фьючерстер;
3. валюталық опциондар;
4. своп операциялары.
Валюталық тәуекелдерді ... тағы бір ... ... ... ... ... мұндай талдау өз кезегінде фундаменталдық ... ... ... ... ... ... ... талдау әдісі бойынша
бағамның өзгерісі валютаны шығыратын елдің ... ... деп ... ... ... ... өзгерісін талдау үшін
валютаны шығыратын елдің экономикасының ... ... ... ... ... әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі макроэкономикалық көрсеткіштері ... ... ... деп ... ... математикалық және техникалық есептеулер
жүргізілу арқылы нақты болжамдар есептеледі. Мұнда есептік база ... ... ... ... ұсынған сандар қатары қолданылады.
Шетел тәжірибесі ретінде өтімділік тәуекелін басқаруды қарастырып
өтейін. Коммерциялық банктердің өтімділігі мына үш ... ... ... ... ... ... ... капиталы, тартылған және
орналастырылған қаражаттар. Осыны ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... және әкімшілік әдістері қолданылады. Осыған байланысты, әр
мемлекеттің орталық ... ... ... ... ... ... ... баға беруге мүмкіндік беретін әдістердің бірі
CAMЕL болып табылады. Бұл әдіс ... және ... да ... ... ... – (capital ... капиталдың адекваттылығы;
A – (assets quality), активтердің сапасы;
M – ... ...... ... немесе рентабельділік;
L – (liquidity), өтімділік.
Әлемдік тәжірибеде өтімділікті басқарудың ... ... ... ... әдісі;
2. қордың пул әдісі;
3. резервтік позицияны басқару әдісі;
4. несиелік ... ... ... ... ... басқару әдісі.
1. Қорлардың конверсия әдісі қаражаттардың тартылу көздері көп ... ... да, ... мен ... ... ... ... пул әдісі ақша нарығындағы операцияларға шек ... ... Бұл әдіс ... қажетті өтімділік дәрежесі мен оның
орнын толтыруға арналған банктік ... ... ... ... оның ... ... ... қамтамасыз ету үшін
қажетті бірінші ретті және екінші ретті резервтерді құру.
3. Резервтік позицияны басқару әдісі ... ... ... ... ... ... ... резервтер алдын ала құрылмайды.
4. Несиелік позицияны басқару әдісі бойынша банк ... ... ... ... ... арқылы өтейді.
5. Портфельді белсенді басқару ... Бұл ... ... яғни ... ресурстарды орналастыру тек келісім шарт
негізінде ғана ... ... ... вексель мен облигацияны қолдану арқылы
жүргізіледі.
Қорытынды
Соңғы жылдары Қазақстанның екінші ... ... үшін ... мәні мен ... ... ... өз тәуелсіздігін алған
күннен бастап бүгінгі таңға дейін көптеген коммерциялық банктер ... ... ... ... ... Осыған орай, қазіргі
кезде тәуекелді басқару мен ... ... ... мен тәсілдері
қалыптасқан.
Әр банк өзінің қызмет ету саласына байланысты өзіне тән ... ... ... ... ... жиынын анықтайды. Банк
үшін тәуекелдердің түрлерін анықтау және оларды бағалау қиынға соғады. Осы
мәселені шешу үшін банк ... ала ... ... ... мүмкін барлық
тәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру мүмкіндігін анықтап алады. Егер
де тәуекел жеткіліксіз дәрежеде ... ... ... ... ... мүмкіндігі артады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Банк үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... бүкіл қызмет ету
уақтысында банктің ... ... ... тікелей байланысты
болып келеді. Сондықтан банктің болашақта ... ... ... ... тәуекелді басқаруымен байланысты.
Банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді мына
элементтер бойынша топтаймыз:
➢ коммерциялық банктің түрі мен ... ... ... ... ... болу ... ықпал ету аясы;
➢ банк клиенттерінің құрамы;
➢ тәуекелділікті есептеу әдістері;
➢ банктік тәуекелдің деңгейі;
➢ тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
... ... алу ... Банктік тәуекелді басқару мүмкіндігі.
Банк ісінде тәуекел деп банктің табысы мен капиталына кері әсер ететін
оқиғалардың болу ... ... ... жағымсыз оқиғаның болу
ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға ... ... ... ... несиелердің қайтарылмауына байланысты шығындардың пайда
болуы, базалық ресурстардың азаюы, баланстан тыс ... ... ... және тағы ... Бірақ тәуекел деңгейі қаншалықты
төмен болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да соншалықты ... ... ... банк ... қаражаттарын табысы жоғары және тәуекел
деңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Банктік тәуекелдерді басқаруға байланысты банктер ... ... және ... ... ... ... ішінде жиі кездесетіндер:
✓ диверсификация;
✓ нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу;
✓ лимиттеу;
✓ өзін-өзі ... ... ... ... ... банк тарапынан дұрыс қолданылуы банктің ... ... ... ... табылады. Қазіргі кезде,
коммерциялық банктер тәуекелді ... ... ... ... ... шетел тәжірибесіндегі әдістерін де жиі ... ... ... ... ... ... жоқ. Әр банк ... сәйкес өзінің жеке ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің бекіткен
пруденциалдық нормативтеріне ... ... ... ... ... ... төмендету мақсатында пруденциалдық талаптарды
орындайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
Нормативтік-құқықтық актілер:
1. "О Национальном банке РК". Закон РК от ... ...... и ... ... в РК". ... РК от 31.08.95г.
№2444.
3. "О валютном регулировании". Закон РК от ... ...... Закон РК от 17.04.95г. №2200
5. "О банкротстве". ... РК от ... ... ... ... ... ... есеп.Оқулық/Жалпы редакциясын
басқарған Қалғұлова Р.Ж.–Алматы: «Массагет-пресс»,2005ж.
2. ... ... ... ... / ... ... ... – Алматы: Экономика, 2001.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под ред. ...... и доп. – ... Экономика, 1999.
4. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / -
Алматы: Экономика, ... ... С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... – Алматы: ИздатМаркет,
2004.
6. Нұрғалиев Қ.Р. Қазақстан экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ
университеті, ... ... Ө.Қ., ... Б.А., ... Ү.С., ... Б.И. ... ... Оқу құралы. - Алматы – Ақтөбе, 2001.
8. Экономикалық теория: Оқу ... / ... ... ... ... ... ... 1999.
9. Банковское право РК.
10. Банковская система за 10 лет независимости Казахстана НБ РК. ... ... ... Б.П, ... Г.Н. ... и ... рисками".
12. Мақыш С.Б. "Коммерциялық банктердің операциялары". Алматы. 2002ж.
13. Корнилова Л.П. «Управление банковскими ... - ... ...
-----------------------
тәуекелдің пайда болу көздері
субъективті
объективті
басқару тәуекелі
нарықтық
тәуекел
несиелік тәуекел
стратегиялық тәуекел
оперативтік тәуекел
инвестициялық ... ... ... ... ... ... құрамы
Көлеміне байланысты
Меншігіне байланысты
Салаға жатқызылуына байланысты
мемлекеттік
кіші
өндірістік
жеке меншік
орта
келеңсіз жағдай
акционерлік қоғамдар
ірі
ресурстық
Тәуекелдің нақты ... ... ... ... ... тигізетін ішкі
және сыртқы факторларды анықтау (1)
Анықталған факторларға талдау жасау (2)
Төмендегі екі әдісті қолдана отырып нақты тәуекелді анықтау ... ... ... анықтау (4а)
Жобаға салынатын қаржылардың экономикалық тиімдігін анықтау (4б)
Тәуекелдің минималды рұқсат етілетін деңгейін ... ... ... ... бойынша жеке операцияларға талдау жасау (6)
Тәуекелді төмендетуге байланысты іс-шараларды анықтау (7)
Уақыт тұрғысынан алғандағы тәуекел
келешектегі
ағымдағы
бұрынғы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
БП-ның өзіндік бағасын табу3 бет
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджет үдерісі84 бет
Макроэкономикалық үлгілердегі сыртқы және ішкі өзгермелілер мен тәуекелдіктер қорының теориялық негіздері31 бет
Қатты дененің еркін қозғалысы19 бет
Несиелік тәуекел20 бет
Несиелік тәуекелдерді басқару есебі31 бет
Тәуекел мен сақтандыру3 бет
Тәуекел. Тәуекел түрлері6 бет
Тәуекелдердің мәні мен түсінігі11 бет
Қаржы тәуекелінің нарықтық экономикадағы мәні және оны басқарудың теориялық негіздері63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь