Қазіргі дағдарыстан кейінгі даму кезеңіндегі ұзақ мерзімді тұрақты дамуды қамтамасыз ету мақсатында еңбек өнімділігін арттырудың негізгі бағыттары мен жолдары

Кіріспе
1. Еңбектің мәні және еңбек өнімділігінің теориялық аспектілері
1.1 Еңбек және еңбек өнімділігі ұғымдарының мәні және оның инновациялық дамумен арақатынасы
1.2 Еңбек өнімділігін өлшеудің әдістемелік негіздері
1.3 Қазақстандағы еңбек өнімділігінің және ғылыми.техникалық даму көрсеткіштерінің талдауы
2. Қазақстан экономикасының инновациялық даму жағдайындағы еңбек өнімділігін арттырудың негізгі бағыттары
2.1 Еңбек өнімділігін арттырудың және оның бәсекеге қабілеттелігінің шетелдік тәжірибелері
2.3 Қазақстандағы индустриалдық.инновациялық даму бағытында қабылданған бағдарламалар: еңбек өнімділігімен арақатынасы мен күтілетін нәтижелер
2.4 Орта білім беретін оқу орындарында еңбек өнімділігін арттыру факторларын оқытудың әдістемесі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер:
Қосымша А
Қосымша Б
Қосымша В
Қосымша Г
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіз экономикалық даму жылдарындағы әлемеуттік-экономикалық қайта құрылым меншік формаларының әртүрлілігіне негізделген жаңа экономикалық жүйенің құрылуына әкелді.
Нарықтық қатынастардың дамуымен пайда болған өзгерістер, өз кезегінде, еңбек мәселесінің ерекше маңыздылығын көрсетті. Тиімді экономикалық жүйенің қалыптасуы мен дағдарыстық құбылыстармен күресу тек жоғары еңбек өнімділігіне қол жеткізілген кезде ғана мүмкін болады, бұл отандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етеді.
Аталған тақырыпты зерттеудің маңыздылығы көпжақтылығымен белгілі. Оның теориялық аспектісі экономика ғылымының шектелген ресурстарды тиімді пайдалану мәселесін шешуімен түсіндіріледі. Мұнымен қоса, мәселені зерттеуде өндірістің негізгі факторы ретінде еңбекке ерекше мән беріледі.
Бұл мәселені зерттеудің практикалық аспектісі жоғары өнімділіктің экономикалық басқарудың жоғары
Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында экономиканы дамытуға қоғамды басқару мен өндіріс салаларында экономикалық тиімді және озық инновацияларды жетілдіру арқылы еңбек өнімділігін арттыру негіз бола алады. Бұл жайында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2010, 2011 жылғы халыққа жолдауларында терең талдаулар жасалынып, еңбек өнімділігін арттыру отандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатуда маңызды фактор болып табылатындығы айтылған.
Аталған мәселенің практикалық маңыздылығы жоғары өнімділік жоғары экономикалық басқаруды да талап етілуімен түсіндіріледі. Ол басқару тәжірибесінің ілгерілеушілігін жақсы көрсетеді.
Бүгінгі таңда еңбек мәселесін зерттеудің жаңа әдістемелерін жасау қажет екендігі анық, ол еңбекке қатысты түсініктерді, әсіресе, «еңбек мазмұны» ұғымын анықтау үшін қажет. Ғылыми әдебиеттерде осы негізгі ұғымды анықтаудың бір-біріне қарама-қайшы келетін түсініктері де кездеседі. Бұл, біріншіден, еңбек мазмұнының пәнаралық сипатымен, оның экономикалық негізінің еңбек экономикасы, еңбек психологиясы сияқты арнайы ғылымдарда пайдаланылуымен түсіндіріледі. Екіншіден, экономистердің түрлі әдістемелік тәсілдерді пайдалануы «еңбек мазмұнын» анықтаудың әртүрлі түсіндірілуіне алып келеді.
Осы ұғымды анықтаудағы бірізділіктің болмауы еңбек өнімділігінің өсу факторларын анықтауда қиындықтар туындатады.
Мәселенің зерттелу деңгейі. Еңбек және оның өнімділігі мәселелерімен К. Маркс, А. Маршалл, У. Петти, Д. Рикардо және А. Смит сияқты көптеген танымал ғалымдар айналысты. Ресейде бұл мәселеге А.И. Анчишкин, Е.В. Борисов, Л.С. Бляхман, Р.В. Гаврилов, С.Г. Струмилин, П.А. Хромов т.б сияқты экономистер көңіл бөлген. Еңбек өнімділігін өлшеуде жеке, жергілікті және қоғамдық деңгейде жаңа көрсеткіштер ұсынылды.
1. А.В.Золотов, М.В.Попов Философия производительного труда: Монография. Н.Новогород: Изд-во ННГУ 2006;
2. Петти В. Трактат о налогах и сборах. Антология экономической классики: В 2-х т. М.: Эконов, 1993. – 253 б.
3. Рикардо Д. Начало политичиской экономии и налогового облажения// Антология экономической классики: Петти, Смит, Рикардо. М.: Эконов-Ключ,1993. – 403 б.
4. Маркс К., Энгельс Ф. Соч. Т. 26, ч.1. – М.: Политиздат, 1962. – 476 б.
5. Ширяева Ю.С. Механизм формирования эффективного управления опытным производством предприятий в условиях инновационной деятельности: автореферат на дисс.к-та экон. наук. – Нижний Новогород, 2008. – 52б.
6. Cинк С. Управление производительностью: планирование, измерение и оценка, контроль и повышение: пер. с англ./Общ. ред. и вступит. ст. В.И. Данилова-Данилияна. – М.: Прогресс, 1989. – 528 б.
7. Мамраева Г.Б. Содержание труда и его производительность в условиях рыночной экономики: дисс. ... к-та экон.наук 08.00.01. – Караганда, 2009.
8. Портер М. Международная конкуренция: конкурентные преимущества стран. Пер. с англ. – М.: Международные отношения, 1987. – 260 б.
9. Берешев С., Аухадиев М., Сейдахметов Ж. Взаимосвязь оплаты и результатов труда: макроэкономический аспект//Труд в Казахстане. – 2007. - №3. – 9-14б.
10. Хромов П.А. Производительность труда: теория, методология, практика. – М.: Наука, 1979. – 240 б.
11. Френкель А.А. Прогнозирование производительности труда: методы и модели: научное издание / 2-ое изд., доп. и переб. – М.: Экономика, 2007. – 220 б.
12. Общая экономическая теория (политэкономия): Учебник / под общ. ред. акад. В.И. Видяпина. М: ПРО-МО-Медиа, 1995. 304б.
13. Морозова Н.А. Производительность труда: теоретические основы и факторы ее роста в современной экономике: дисс. ... к-та экон.наук 08.00.01. – Нижний Новгород, 2007. 45 б.
14. Қазақстан Республикасының 2010-2020 жылдарындағы үдемелі индустриалды-инновациялық дамуы Мемлекеттік Бағдарламасының мониторингі үшін еңбек өнімділігін есептеудің әдістемесі /Қазақстан Республикасының Статисттика агенттігі. – Астана, 2010.
15. Ясин Е. Модернизация и общество//Вопросы экономики. – 2007г. - №5. – 24б.
16. Смольков Д.П. Производительность труда: современная теория и методика измерения: дисс. ... к-та экон.наук. М.: 1997.
17. www.statsng.ru /Межгосударственный статистический комитет СНГ.
18. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық
дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы.- Қазақстан Республикасының индустрия және сауда министрлігі. – Астана, 2003.
19. Регионы Казахстана. Брошюра 2005-2009гг. - Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. – www.stat.kz.
20. Антончева С. Индустриализация как общенациональный тренд//Казахстанская правда, 18 марта 2011г.
21. Байе М.Р. Управленческая экономика и стратегия бизнеса: Учеб. пособие для вузов /Пер. с англ. под ред. А. М. Никитина. — М.: ЮНИТИ, 1999. — 743 б.
22. Алибекова Р. Модернизация к старту готовы!//Казахстанская правда, 4 марта 2001г.
23. Алинов Ш.Ш. Проблемы экономического стимулирования производительности труда. – Аль-Пари, №2 2010г. – 64 б.
24. Батасова А.К. Многофакторный анализ производительностит труда. – А., 1974. – 62 б.
25. «Қазақстан 2009 жылы» Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің жылнамалығы. – Астана, 2010.
26. Айткалиева А. Рост производительности труда как основа конкурентоспособности. – А., 2006. – 35б.
27. Кахарман Н. Управление инновационным развитием Казахстана: концепции и практика реализации. – Алматы, 2007.- 47 б.
28. Толыбаев А.Н. Повышение инновационной активности экономических систем//автореф. на к-та экон. наук. – А.,2005. – 17б.
29. Винникова И.С. Резервы роста производительности труда на основе формирования инновационного капитала: автореф. ... к-та экон.наук. – Нижний Новгород, 2005. – 65 б.
30. Қазақстан Республикасы Статистка агенттігінің 2010 кәсіпорын өнімдері бойынша есебі. – Астана, 2011. – www.stat.kz
31. Назарбаев Н.А. Болашақтың іргесін бірге қалаймыз!// Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда 2011ж. – www.akorda.kz
32. Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Астана 2010. – www.ukimet.kz
33. Назарбаев Н.А. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өсу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері//Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы.
34. Байтова А. На «карте» - производственная мощь//Казахстанская правда, 4 марта 2011г.
35. Байтова А. Фарвартер обновленной экономики//Казахстанская правда, 18 марта 2011г
36. «Индустрияны дамытудың Қазақстандық институты» АҚ ресми сайты – www.kidi.kz
37. Сарбасова Т.С. Методика преподавания экономических дисциплин. Уч. пос. для студентов, магистрантов по спец. «Основы права и экономики». – Алматы, 2008. – 6-7б.
38. Педагогика. Ахметова Г.К., Исаева З.А., Әлқожаева Н.С./Оқулық. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 155-157б.
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіз
экономикалық даму жылдарындағы әлемеуттік-экономикалық ... ... ... ... ... жаңа ... ... әкелді.
Нарықтық қатынастардың дамуымен пайда болған өзгерістер, өз кезегінде,
еңбек мәселесінің ерекше маңыздылығын көрсетті. Тиімді ... ... мен ... ... ... тек ... еңбек
өнімділігіне қол жеткізілген кезде ғана мүмкін болады, бұл отандық
экономиканың ... ... ... ... ... ... ... көпжақтылығымен белгілі. Оның
теориялық аспектісі экономика ғылымының шектелген ресурстарды тиімді
пайдалану мәселесін шешуімен ... ... ... ... өндірістің негізгі факторы ретінде еңбекке ерекше мән беріледі.
Бұл мәселені зерттеудің практикалық аспектісі жоғары өнімділіктің
экономикалық ... ... ... ... ... экономиканы дамытуға қоғамды
басқару мен ... ... ... ... және ... ... ... еңбек өнімділігін арттыру негіз бола
алады. Бұл жайында Елбасы Нұрсұлтан ... 2010, 2011 ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін арттыру отандық
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатуда маңызды фактор болып
табылатындығы ... ... ... ... ... ... ... басқаруды да талап етілуімен түсіндіріледі. Ол басқару
тәжірибесінің ілгерілеушілігін жақсы көрсетеді.
Бүгінгі таңда еңбек ... ... жаңа ... ... ... ... ол еңбекке қатысты түсініктерді, әсіресе, «еңбек
мазмұны» ұғымын анықтау үшін қажет. Ғылыми әдебиеттерде осы ... ... ... ... ... ... де кездеседі. Бұл,
біріншіден, еңбек мазмұнының пәнаралық сипатымен, оның ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарда
пайдаланылуымен түсіндіріледі. Екіншіден, экономистердің түрлі әдістемелік
тәсілдерді пайдалануы «еңбек мазмұнын» анықтаудың әртүрлі ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің өсу
факторларын анықтауда қиындықтар туындатады.
Мәселенің зерттелу ... ... және оның ... ... ... А. ... У. Петти, Д. Рикардо және А. Смит ... ... ... ... ... бұл мәселеге А.И. Анчишкин, Е.В.
Борисов, Л.С. ... Р.В. ... С.Г. ... П.А. ... ... экономистер көңіл бөлген. Еңбек өнімділігін өлшеуде жеке,
жергілікті және қоғамдық ... жаңа ... ... ... М. ... С. ... Р. ... Д. Кларк, Дж. Кендрик,
К. Макконелл, М. ... М. ... П. ... Р. Солоу т.б
ғалымдардың еңбектерінде көрініс ... ... ... ... ... байланысты бағыттағыларға сай келеді.
Еңбектің мазмұны мен сипатының өзгеру мәселесі марксистік ғылыми
бағыттағы басымдылықпен ... ... ... ... ... (Л.И. ... А.С. ... В.А. Грималюк, А.М. Ермаков, А.А.
Колганов, Я.И. Кузьминов, Н. ... В.В. ... И.И ... ... ... шет ел ғалымдары (А. Горц, О. ... Д. ... ... т.б.) осы ... ... жүргізді.
Еңбек өнімділігінің елеулі зерттелу тарихына қарамастан, берілген
мәселе толық талданбаған ... ... ... теория классиктерінің
жұмыстарында мәселені шешу жолдары жалпы түрде көрсетілген. Әрине,
экономикалық ... оны ары ... ... ... ... ... әдебиеттерде еңбек және оның өнімділігі
мәселелерін Я.А. ... А.А. ... Р.А. ... ... М.К. ... С.Х. ... М.К. Мелдаханова, А.Ж.
Орманбаев, Т.П. Притворова, Ж.И. Сейдахметов, А.А. Таубаев т.б ғалымдар
зерттеді.
Қазіргі экономиканың ерекшелігіне әсер ... ... ... негізгі теориялық зерттеулері енді ... ... ... ... еңбектерінде «өнімділік» ұғымының
кең ауқымдағы түсініктемесі аталып өтсе де, ... ... ... ... осы ... ... жаңашылдығы және толық
талданбағандығы бұл дипломдық жұмыс тақырыбына ... ... ... мақсаты. Еңбек өнімділігіне ... ... ... ... ... нарықтық экономикалық жағдайда,
әсіресе, қазіргі дағдарыстан ... даму ... ұзақ ... ... қамтамасыз ету мақсатында еңбек ... ... ... мен ... ... жұмыстың мақсатына жету мынадай міндеттерді шешуді талап
етеді:
- еңбек және ... ... ... ... үшін қолданыстағы
экономикалық әдебиеттерге талдау жасау;
- зерттеу пәні мен негізгі тәсілдерді анықтау, ... ... ... ... экономикалық ұғымдар мен түсініктерді анықтау;
- еңбек өнімділігінің дамуын шетелдік көрсеткіштермен салыстыра отырып
талдау;
- еңбек өнімділігінің экономикалық мәнін ашу;
- ... ... ... әсер ... ... ... еңбек өнімділігін арттырудың негізгі мәселелерін айқындау.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... және
шетелдік экономистердің еңбек мәселелері және оның ... ... ... ұстанымдар мен концепциялар табылады. ... ... ... және ... ... және ... және ... талдау, статистикалық талдау.
Қойылған мақсаттар мен міндеттерді жүзеге асырудағы дипломдық жұмыстың
ақпараттық базасы болып Қазақстан ... ... ... ТМД ... ... ... комитетінің мәліметтері,
басқа да халықаралық ұйымдар мен ресми баслымдардың ... ... ... мен ... ... ... ... негізгі мәселелер:
- еңбек өнімділігінің мазмұнын зерттеудің жүйеленген теориялық-
әдіснамалық ... және оның ... даму ... ... еңбек өнімділігінің мәнін анықтайтын тәсілдер мен концепцияларға
талдау;
- ұлттық және шетел экономикаларындағы еңбек өнімділігінің ... ... даму ... ... өнімділігінің деңгейіне әсер ететін
факторлар жіктемесі.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі. Дипломдық жұмыс ... ... ... және ... ... Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі 38 атауды құрайды. Жұмыста 6 кесте, 2 сурет берілген.
Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде ... ... ... ... мектептердің ұстанған негізгі теориялық идеяларына
талдау жасалған. Сондай-ақ, қазіргі ... ... ... ... ... ... тәсілдеріне зерттеу жүргізілген. ... ... ... даму ... ... ... екінші бөлімінде еңбек өнімділігін арттырудың ... мен ... ... ... ... ... ... Осылардың негізінде ұлттық экономикадағы еңбек өнімділігін
арттырудың бағыттары мен факторлары жүйеленіп, жіктелген. ... ... даму мен ... өнімділігін арттырудағы
қабылданған мемлекеттік бағдарламалардың ролі мен маңызы зерттелген.
Жұмыста еңбек өнімділігі тақырыбын мектептер мен ... ... ... ... ... мен ... негізгі
мәселелері қысқаша берілген.
1. Еңбектің мәні және еңбек өнімділігінің теориялық аспектілері
1.1 Еңбек және еңбек өнімділігі ... мәні және ... ... ... уақыттарда еңбекке және оның нәтижелілігіне көп назар
аударылды, себебі еңбексіз жеке адам үшін де, ... ... үшін де ... қанағаттандыратын түрлі өнімдерді жасап шығару ... ... ... ... ... ... ... табылады, оның нәтижесі
– игілік. Мұнымен қоса, еңбектің барлық түрлерінің ... ... ... ... болып табылады [1]. Әрине, қоғамдық сананың
өзгерісіне, дамуына әсер ететін ғылыми ... те ... ... ... ... ... ... түрде.
Еңбек өнімділігі туралы ілім ежелгі уақыттардан бері пайда болып, адам
ой-санасының дамуымен қоса жүрді. ... ... ... ... ... ... Платон сияқты философтардың еңбектерінен
табуға болады. Бірақ ... ... ... ... ... ... яғни политэкономияның ғылым ретінде қалыптасқан
кезеңінде пайда болды.
Экономика ғылымынды классикалық мектеп ... ... ... У.Петти өзінің байлық тарихының кітабы аталып кеткен еңбегінде
алғаш болып, еңбектің табиғи бағасы өнімділікке тура ... ... ... Оған ... – байлықтың атасы, табиғат - анасы» деген
сөз тиесілі. У.Петти табыстың қайнар көзі еңбек өнімділігі деп ... ... ... ... екі жолмен арттыруға болады: 1) еңбекке көп
салмақ түсіру; 2) қызметкерлердің еңбегін қысқартатын ... ... ... ойынша, тек бағалы металды өндіруге және құн ... ... ... ... ... ... мен ... өнімділігі
арасында кері тәуелділік бар [2].
Физиократтар мектебінің өкілдері еңбек өнімділігін ауыл шаруашылығымен
байланыстырды. Ф.Кэне таза өнім ... ... ... тек жер ... ... ... және ... құн жасай алады.
Еңбек өнімділігі ілімінің қалыптасуына классикалық ... ... үлес ... ... өнімділігі және оның өсуін ... ... ... ... ... ... ... Петти сияқты ол
да еңбекті байлықтың қайнар көзі деп атады. А.Смит еңбектің ... ... ... ... ... сондай-ақ, оның ойынша,
тауар бағасы еңбекпен анықталады.
Еңбекті өнімді және өнімсіз еңбек деп бөле отырып, ол өз ... деп ... ... ... ... әдетте, өзі жасап
шығаратын материалдардың бағасын ... ... ... ... жасалуы
құны мен иесінің табысын өсіреді. Үй қызметшісінің, ... ... ... әкелмейді… Қоғамның кейбір аса құрметті таптарының еңбегі
үй қызметшісінің еңбегі ... ... құн ... және ұзақ ... ... мүмкін тауар мен затта көрінбейді… Мысалы, мемлекет
басшысы өзінің барлық сот шенеуніктері және офицерлері, бүкіл әскер мен
теңіз ... ... ... ... ... [2, 255 ... өнімділігінің қоғам дамуындағы ролін талдай келе, А.Смит қандай
да бір ұлттың жылдық өнімінің құнын екі түрлі жолмен өсіруге ... ... ... ... ... (өндірістік күш) арттыру арқылы;
2) бұрынғы жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... мен ... арқылы мүмкін болады немесе еңбекті
барныша тиімді пайдалану мен бөлу арқылы жүзеге асады. Бірақ бәрінен ... ... ... ... оның ... мен ... да «көптеген игіліктердің еңбек арқылы жасалатынын» айтқан
болатын [3]. Оның ойынша, ... құны оны ... ... ... ... тәуелді. Алайда, Рикардо құн жасайтын еңбек тек
тікелей еңбектен емес, құралдар мен ... ... ... де ... пікір айтты.
А.Смит пен Д.Рикардоның көзқарастары ары қарай көптеген экономистердің
(Ж.Б.Сэй, К.Маркс, А.Маршалл, М.Портер т.б.) ... ... ... олар ... ... туралы жаңа концепциялардың туындауына себеп
болды. Еңбекті ... ... ... ... ... пайды
болды.
Осы тақырыпқа арналған ғылыми әдебиеттерді талдау ... ... ... ... ... ... ... құнның еңбек
теориясына негізделген және неоклассикалық деп екі топқа бөлуге болады.
Мұның алғашқысы Ресейде және басқа да ... ... ... ... Бұл тәсілдің негізін классикалық мектеп өкілдері қалап,
кейіннен ол ... ... ... толықтырылды. Ол бір өнім бірлігіне
жұмсалған нақты еңбек ... ... Бұл ... бойынша еңбек
өнімділігінің мәнін К.Маркс ... ... ... ... ... ... «Қандай еңбек болмасын, бір жағынан, адам ... ... ... ... ... осы пайдалы еңбек қасиетінде ол тұтыну
құнын туындатады» [4].
Еңбек өнімділігін нақты еңбектің бір уақыт ... ... ... ... ... немесе белгілі бір жұмыс көлемін орындай алу қабілеті
деп сипаттауға болады.
Еңбек өндірістің маңызды, өзгеріссіз ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек заттарын белсенді пайдалануға
мүмкіндік береді. Мұнымен қоса, еңбек үш экономикалық қызмет атқарады:
• Тұтыну құнын өндіру;
• Олардың ... ... ... ... ... функциясының нәтижесі болып өндірілген тұтыну құны табылады,
екіншісі - өндіріс құралдарын үнемдеуден ... Осы ... ... пайдаланудың тиімділәгә тәуелді болып табылады, және
сәйкесінше, ... ... ... де ... ... ... ... өнімділігі пайдаланылатын ресурстардың бірі – еңбектің
жеке жағдайы ретінде ... ... ... айтуынша, «...еңбек өнімділігі деп тірі
еңбектің өнімділігі түсіндіріледі». Мұндай анықтама ... ... ... ... көмек береді [5].
Алайда, қолданыста кеңейтілген ұғым да бар, ол ... ... ... – бұл бір өнім бірлігіне шаққандағы тірі еңбектің,
негізгі және айналыстағы қорлардың шығындары. Еңбек ... ... егер ... ... ... есепке алмаса, өндірістің
тиімділігі ұғымымен сәйкес келеді.
Жалпы қазіргі уақытта ... орыс ... ... ... айта кету ... бұған сәйкес «өндіріс
тиімділігі» және ... ... ... ... ... ... бұрын кеңестік ғылымда да басымдыққа ие болған. Мысалы,
В.Л.Медведев ... ... ... атты ... ... әрбірі және барлығы бірге қоғамдық еңбек өнімділігінің
деңгейін, оның ... ... ... жиынтығы мен жұмсалған және
жартылай өтелген қоғамдық ... ... ... ... атап ... ... тиімділігі түсінігі өзінің мазмұны
бойынша кең ... ... ... ... ... ... сол жерде].
Өндірістік қатынастар жүйесінде «еңбек өнімділігі» мен «өндіріс
тиімділігінің» әсер ету ... ... Егер ... ... ... мен ... көзі болып әртүрлі нысандағы адам еңбегі
табылса, онда тиімділік ұғымының негізі ретінде өндіріс процесі ... ... ... ... ... функциялары
және т.б болып табылады. Осылайша, ... ... ... ... ... да, ... ... өндірістің тиімділігі ұғымымен бірдей
емес.
Біздің пікірімізше, еңбек өнімділігі экономикалық жүйенің қызмет етуі
мен дамуының объективті негізі бола ... ... ... ... ... ... Ол ... ресурстарын тиімді пайдалануды
көрсетумен қатар, техника, технология және басқарудың ... ... ... ... тек тірі ... ... сонымен қатар,
жұмыскерлер пайдаланатын жабдықтары мен ... ... ... өткен
еңбек те жұмсалады. Өткен еңбек – өндірістің алдыңғы сатыларына қатысқан
адамдардың және еңбек ... мен ... ... тірі ... ... ... қолданатын ақпаратты, білімді алуға да еңбек
керек.
Қазіргі жағдайларда еңбектің пайдаланылуының мақсатқа ... ... ... ол ... ... ... және
бөлшектеп қарастыруға мүмкіндік береді. Сондықтан, біздің ойымызша, еңбек
өнімділігінің жеке, жергілікті және қоғамдық ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарастыру неоклассикалық мектептің
өкілдері арқылы жүзеге асады. Бір жағынан, еңбек өнімділігі шаруашылық
жүргізуші ... ... ... жан ... ... жалпылаушы
ұғым болып табылады. Л.Литлдің пікірінше, ол өнім ... ... ... қажеттілігін және жұмыскердің жеке қажеттіліктерін
қанағаттандыру, өнім саны сияқты түрлі көрсеткіштердің ... ... ... ... ... басты мақсат – табысқа қатысты аса
қажетті, сонымен қатар, ... ... ... ... табылады. Мұнымен
қоса, кәсіпорын қызметінің нәтижелілігін сипаттайтын ... ... ... әрекеттілік, үнемділік, сапа, табыстылық,
өнімділік, еңбек өмірінің сапасы, жаңалықтарды енгізу.
Қазіргі уақытта отандық және шетелдік экономикалық ... ... ... ... шегінде кейбір экономистер «өнімділік» және
«еңбек өнімділігі» ұғымдарының аражігін ажыратуды ұсынады.
Мәселен, Д.Скотт Синк жалпы өнімділіктің мынадай анықтамасын ... ... ... ... ... ... және қаржылық
активтер), энергия, материалдар және ақпарат нысанындағы ... Бұл ... ... ... ... мен қызметтер).
Өнімділік – бұл берілген уақыт аралығындағы берілген жүйенің өндірген өнім
санының осы уақыт аралығында осы өнімді жасауға немесе ... ... ... [6].
«Өнімділік» және «еңбек өнімділігі» ұғымдарының ... ... ... ... ие ... ... Мәселен,
Л.О.Соколова «өнімділік» ұғымы «еңбек өнімділігі» ... ... ... кең деп ... [6, ... өнімділігі адами ресурстардың қолданылуын сипаттайды. Алайда, ол
өнімділік сияқты шаруашылық айналымына ... ... ... көрсете алмайды. Өнімділікті шаруашылық айналымға тартылған
ресурстардың экономикалық және ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік дамуының ... ... ... техника мен технологияның дамуын сипаттайтын
көрсеткіш ретінде қарасытруға болады.
Өнімді ... ... ... фактордың (еңбек, капитал, жер,
кәсіпкерлік т.б.) ролі мен үлесін нақты белгілеу мүмкін ... ... ... ... ... ... ... өнімнің қайнар көзі
тек еңбек дегенді білдірмейді, тек өндірістің тиімділігін анықтаудың бір
әдісі ғана болып табылады.
Осыны дәлелдеу үшін ... ... ... білдіреміз.
Мәселен, Б.Кордтың пікірінше, еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... Дж.Кендерик еңбек өнімділігін өндіріс
нәтижелерінің жұмсалған еңбек пен капитал элементтеріне ... ... ... ... ... жалпы теориясы» анағұрлым
тереңірек Г.Реусстің еңбектерінде көрініс тапқан, ол ... ... ... ... ... ... (түпкі өнімнің өндірістің барлық өлшенуші
факторларына қатынасы);
• Жинақталған (түпкі өнімнің факторлардың қандай да бір ... ... да бір ... факторға қатысты өнімділік [7].
Өз кезегінде, К.Друри еңбек өнімділігі ретінде өнімнің ... бір ... ... ... ... ... Оның ойынша, төмен
еңбек өнімділігі төмен ... ... ... ... ... ... ... техникалық қызмет
көрсетуі салдарынан, жаңа жабдықтарды пайдаланғаннан және технологиялық
процестің ... орын ... ... ... ... ... ... себебі болып әлсіз өндірістік жоспарлау мен сапаны бақылау
нормаларының өзгерісі де табылуы мүмкін. Автордың ойынша, жұмыскерлердің
әрбіп әрекетке ... ... ... алып ... ... ... ... бұл шындыққа жанасады. Себебі қатаң есепке алынған уақыт
жұмыс жасаудың негізін орнатуға болады, ал ол арқылы еңбек ... ... ... ... ... ... ... түсіну
өндірістің тиімділігінің оған ... ... ... нақты
бағалануына мүмкіндік береді [7, 35б.].
Қазіргі инновациялық даму жағдайында мұндай көрсеткіштерді ... ... ... ... және ... ... бар ... байланысты болып отыр. Осы ... ... саны ... ... жұмсалған ресурстардың санына тең.
Жасалған өнімдегі еңбек пен капиталдың үлесін анықтау үшін ... ... ... ... ... Бұл Д.Б.Кларк арқылы шекті
өнімділік теориясы деген атпен ... ... бұл ... еңбек шығындарының тиімділігін зерттеудің жаңа ... ... Бұл ... ... ... ... ... пайда болды және ... ... ... ... ... ... ... «Байлықты бөлу» атты еңбегінде құн жасаудағы әрбір
өндіріс факторының қатынасы оның ... ... ... ... of factor) арқылы анықталады, ол өндірістің жалпы көлемінің
өзгерісіне сәйкес келеді.
Д.Кларктің ... ... ... бөлу ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Автор өндіріс
факторларының иелері арасында табысты бөлу, сәйкесінше, шекті өндірістік
өнімділік әлеуметтік ... ... ... ... ... болжам
жасайды.
Жасалған қорытындылар минималды шығындар мен максималды пайданы
қамтамасыз ... ... ... ... ... жатады.
Д.Кларктің, А.Маршаллдың, Ф.Тауссигтің және Ф.Эджуорт теорияларының
қағидалары экономикалық ... ... ... кейнсиандық,
неолиберализм, институционализм бағыт өкілдерінің ғылыми зерттеулерінде,
өндіріс теорияларында, Р.Солоу теориясында және т.б. көрініс ... ... ... ... ... аса маңызды экономикалық
ұғым ретінде басқа да аспектілер ... ... ... ... өнімділігін «еңбекақы» ұғымының мәнінің басы және соңы
деп анықтайды [7].
Сондай-ақ, еңбек өнімділігін зерттеудің тағы да бір ... ... ... Оның ойынша, әрбір мемлекеттің ... ... ... жоғары, әрі тұрақты өсетін өмір деңгейін қалыптастыру болып
табылады. Осы мақсатты ... ... ... еңбек ресурстары мен
капиталдың тиімді пайдаланылуы арқылы қол жеткізілетін ... ... ... ... ... ...... өмір сүру деңгейін
айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі, себебі онда жан ... ... ... көзі болады» [8, 24б]. М.Портер ұзақ
мерзімдік ұлттық экономикалық мақсаттарды өнімділікті ... ... ... ... ... деп ... оның соңынан сәйкес келмейтін
саясат жүргізу ілеседі. Егер саясаттың критерийі болып еңбек өнімділігінің
қарқындылығын, ... ... ... ету ... онда ... ... прогрестің қажеттіліктеріне қарама-қайшы ... саны ... ... ... бір жұмыскерді есепке
алғандағы қосылған құн ретінде анықтай ... ... бұл ... ... ең ... ... ретінде ел
өнімділігінің жалпы деңгейіне шығарады. Бұл еңбек өнімділігінің шаруашылық
жүргізуші ... ... ... әсер ... ... ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта «еңбек өнімділігі» ұғымының мазмұнын нақтылау жүріп
жатқанын тағы да бір атап ... жөн. ... ... бұл түсінікті өз
нақтылауларын қоса отырып, мәнін ашуға тырысуда. Олар еңбек өнімділігін
былайша ... ... бір ... уақыт бірлігінде тұтыну құнының ... ... ... ... ... нәтижелілігі;
- белгілі бір уақыт аралығындағы адамдардың ... ... ... ... тірі және өткен еңбектің өнімділігі;
- еңбектің орта ... ... ... бір ... ... ... ... ұжымның, кәсіпорынның тірі еңбегінің өнімділігі және тірі ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындардың еңбек өндірісіне
қатынасы;
- еңбек шығындарының бірлігіне шығарылған өнім мен ... ... ... еңбектің нәтижелілігін жалпылайтын көрсеткіш;
- тірі еңбек шығындарыны нәтижелілігі;
- шығарылған өнім мен өндірістік ... ... және ... ... ... ... ... өнімділігі өндіргіш күштер мен экономикалық
қатынастардың қарама-қайшылығының қарқыны мен бірлігін ... ... ... ... ... ... ... Мұндай сипатта
еңбек өнімділігін шаруашылық айналысқа тартылған ресурстардың экономикалық
және әлеуметтік тиімділігінің ... ... ... жөн. ... ... экономикаға, яғни ғылыми-техникалық прогрестің
жетістіктерін жүзеге асыруға ... ... ... ... ... түрде зерттеу оның негізгі ... ... ... ... ... әдебиетте өнімділіктің түрлері бір-
бірінен тәуелсіз қарастырылады, бұл оның жіктемесінің әртүрлілігін
тудырады.
Өнімділіктің ... ... ... ... ... ... ... болған. Мысалы, ресейлік ғалым П.А.Хромов «жеке» және
«халық шаруашылық» ұғымдарын негізге ала отырып, алғашқысын тек ... ... ... ... ... ... автор
«тірі еңбектің де, сондай-ақ заттанған еңбектің де ағымдағы шығындары»
ретінде түсінеді ... ... жеке және ... ... бөлек, «жергілікті»
өнімділікті де қарастыруды ұсынады. Ол жекелеген ұжымдардағы (цехтар,
кәсіпорындар, ... тірі ... ... ... ... шығындары ретінде тікелей өндіріс процесіне қатынасы бар
жұмыскерлердің (кәсіпорындық-өндірістік ... ... ... ... нысандарына байланысты еңбек өнімділігінің мынадай үш
түрін бөліп қарастыру ұсынылады:
• Жеке еңбектің өнімділігі;
• Қауымдасқан ... ... ... еңбек өнімділігі.
Жеке өнімділікті талдауда жеке еңбек мазмұнының дамуын ескеру қажет.
Егер индустриалдық өндірісте еңбекті оңайлату, оны ... ... ... байқалса, қазіргі уақытта еңбекті байыту, басқару,
ұйымдастыру және ... ... қосу ... ... ... ... ... тікелей байланысты
факторлар мен шарттар арқылы, оның еңбегінің техникалық қамтылу деңгейі,
құрал-жабдықтардың қуаттылығы, материалдардың ... ... ... интенсивтілігі арқылы анықталады. Еңбек өнімділігі
жұмыс уақытының бірлігіне шаққандағы өнімнің артуының ... ... ... ... жұмыскердің жеке еңбек өнімділігі тұрақты, ... ... шама ... ... Ол ішкі еңбек нарығының өзгерістері мен
жалақының ауытқыларына ... ... ... ... өзгерту жалдамалы
еңбектің өнімділігін ынталандырудың тәсілі болып табылады. Өз ... ... ... өсуі еңбекке ақы төлеудің артуына алғышарт
жасайды.
Қазіргі ... ... ... өнімділігінің өсуі барлық санаттағы
жұмыскерлердің, яғни тікелей өндіріс процесінде жұмыспен қамтылғандардың
қызметінің, сондай-ақ оны басқаруға және ... ... ... да интеграциялық өсімімен анықталады. ... ... көп ... ... ... және оның ... өсуі
тәуелді. Әлемнің көптеген өнеркәсіптік дамыған елдерінде ертеден-ақ
барлық ... ... ... ... ... ... жасалған және сәтті қолданылуда.
Қоғамдық еңбек өнімділігінің деңгейіне қоғамдық ... ... даму ... әсер ... Себебі қоғамдық еңбек нысаны ... ... ... ... отырып, оларға толық сәйкес келмейді,
сол сияқты қоғамдық өнімділік те тек ... ... ғана ... ... экономика өндіріс пен қызмет саласының
арасындағы күшейіп келе жатқан өзара тәуелділікпен сипатталады, ... ... ... өнімділігіне үлесін есептеуді қажет ... ... ... ... ... ... ... (мемлекеттік мекемелерді қоса алғанда) саласында да есеп жүргізуді
талап етеді.
Экономиканың екі саласының да ... ... ... ... ... нақты қарқынын көрсетеді. Бұдан бөлек, ол
қоғамдық еңбек мазмұнының дамуындағы негізгі үдерісті – өндіріс ... ... ... ... ... ... ... артып жатқан үлесін сипаттайды. Ғылымның қазіргі дамуы және
өндірістік емес саланың кеңеюі жағдайларында ... ... ... ... ... және ... әсер ете отырып, оның күшті
тетігі болып табылады. Мұнымен қоса, еңбек ... ... ... ... емес, сапалық мәні күшейе түседі. Мәселен, еңбектің ең
доғары қорлануы бар ел ... ... ... ... арттырудың
негізгі қайнар көзі ретінде еңбекті ұйымдастыруды жақсартуды, персоналдың
біліктілігін арттыруды көрсетеді. Р.Дорнбуш, С.Фишер, Р.Шмалензи де ... ... ... біліктілігіне тәуелділігінің артып ... ... Бұл ... ... ... ... ... қазіргі кезеңінде аса ірі маңызға ие болып отыр ... ... өсу ... ... отырып, еңбектің сапасы
сияқты құрауышына да тоқтай кеткен дұрыс. Ол еңбектің ... ... ... ... ... ... экономикадағы, өндіргіш
күштердегі, өндіріс құралдары мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... кәсіби даярлығын арттыруды
талап етеді.
Зерттеушілер еңбек сапасын еңбек өнімділігінің өсуінің ... ... және ... ... ... ... байланыстырады.
М.Ю.Иванов «еңбек сапасы дегеніміздің өзі – нақты еңбектің бір ... ... ... қол ... қасиеті болып
табылады. Мұнымен қоса, түрлі нәтижелер еңбек процесіндегі күрделіліктің
әртүрлілігінің, ... ... ... ... салдарынан болады» деп атап көрсеткен [10].
Басқа бір еңбекте бұл еңбек сапасының бұл ... ... ... ... ... ... процесінің
қасиеттерінің жиынтығы ретінде түсіндіреді. Бұл өндірістік қасиеттерінің
сипатынан тәуелді.
Берілген ... ... ... ... өнімділігіне тікелей
әсерін қарастырады. Оның еңбегінің сапасының негізінде өндірілетін өнімнің
сапасын арттыруға, персоналдың өз еңбегіне ... ... ... осы арқылы өндіріс ... ... ... ... мен ... үздіксіз жетілдіру, шеберлігін
жоғарылату, жаңа білім алу ... ... ... ауыстыру кезінде
көрінетін кәсіби икемділік ... әсер ... ... ... болып табылады.
Бұл жерде өндірістік қызметті ... ... ету ... ... ... еңбекақы төлеудегі әділеттілік ойнайды. Ол, ең
бірінші жұмыскердің ... ... ... ... қарастырады.
Жалақының көлемінен бөлек, әділеттілік сезімін қалыптастыруда еңбектің
маңызды жақтарын ескеру болып табылады. Қазіргі кезде жалақының ... ... ... ... ... емес, тұтыну нарығындағы жағдаймен
байланысты ... ... бұл, өз ... ... ынталандырушы
функциясының төмендеуін көрсетеді.
Инновациялық даму жағдайында еңбек ... ... жаңа ... ... жатыр: техникалық прогрестің, ғылыми сыйымдылығы жоғары
салалардың, ... ... мен ... ... ... ... сапасының, жұмыскерлердің біліктілік деңгейінің т.б. маңызы
артуда. Мұнымен қоса, ... ... ... ... тек
ұлттық емес, интеграцияның күшеюі, көп жағдайда халықаралық еңбек
бөлінісін пайдаланудың күшеюі ... ... ... да маңызының
артуына алғышарт жасайды [9, 13б.].
Ғылым мен техника өндірістік қызметке өз даму дәрежесімен ғана ... ... ... ... ... де әсер ... ... ғылыми-техникалық прогресс инновациялық процестерді белсендірмей,
өндірістік секторға алдыңғы қатарлы технология мен ... ... ... ... ... ... ... дамудың жетекші үдерістеріне мыналар
жатады:
- таңдаулы бағыттар бойынша жаңа өнімдер жасау үшін жаңа ... ірі ... ... ... ... ... тетіктерін ұдайы күрделілендіру;
- түрлі инновациялық шаруашылық жүйелерді ... ... ... ... процестерді ... ... ... ... сәйкес ірі және кіші кәсіпорындарды техникалық-
технологиялық талаптары бойынша ... ... ... бұл фиралардың
ұйымдастырушылық құрылымы мен корпорациялық байланыстарын үнемі ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын және аймақаралық шаруашылық
құрылымдардың сатылап ... ... ... ірі ... ... ... ... тұрақты инновациялық
тізбектердің шеңберінде ...... - ...... ... ... іске ... Технологиялық деңгейдің өмірлік циклі
ғылыми-техникалық прогрестің сәйкес ... ... ... деңгейдің талдауы мен еңбек өнімділігінің ролінің
негізделуіне ХХ ғасырдың ортасынан ... ... ... мән ... жатқанын айта кету керек. Мәселен, М.Фридмен соңғы 200 ... ... ... ... ... ... ... немесе ақпараттық деген атауға ие ... ... ... аса ірі ... ... Электрондық
техника басқаруға, медицинаға, білімге, саудаға, үй ... ... ... ... ... және ... жетті. Мұнымен қоса, материалдық өндірістің негізгі ... ... өсуі ... елдерге қызмет саласындағы жұмыспен
қамтылғандардың саныны арттыруға мүмкіндік берді.
Бұл елдердегі ... ... ... ... ... бар, ... ... жоғары және ... ... ... жағдай жасайды. Еңбек сыйымдылығы, материал сыйымдылығы және
энергия сыйымдылығы жоғары өндірістер өнімділігі аз, ... да аз ... ... мұндай өндіріс түрлерін дамыған елдер
дамушы елдерге беруге тырысады, осылайша, жаңалықтар индустриалдық дамыған
елдерде ... ... ... ... ... ... Н.Д.Кондратьевтің
ұзын толқындар теориясының шегінде әрбір технологиялық деңгей өзінше ұзын
толқын болып табылады. Мұндай толқындар, біздің ойымызша, орташа 50 ... ие ... ... конъюнктураның ауытқуын көрсетеді. 1980
жылға қарай мұндай 5 ... ... ... ... 1900, 1950, 1980
жылдарда сәйкесінше пайда болған. Бесінші толқын ... ... ... келеді [12].
Қайта өрлеуге экономиканың төрт ... ... ... ... ... болды: энергетикада, еңбек құралдарын
өндіруде, транспорт жүйесі мен ... ... ... ... ... ... мен ... пайдалана отырып, олар
еңбек өнімділігінің жоғары өсіміне қол ... және ... ... ... ... басқа секторларының дамуына әсер етті. ХХІ ғасырдың
басында нанотехнологиялық негізі бар алтыншы цикл басталды.
Жоғары технологиялар еңбек ... ... әсер ... Олар
өндірістің басынан соңғы мақсатына дейін қамти ... ... ... ... ... жүйелер өндірістік процесті
автоматтандыратын, өндірістік жүйелердің икемділігін қамтамасыз ... ... ... Дәл осы негізде еңбек өнімділігінің
біршама артуы байқалады.
Бұдан бөлек, еңбекті ұйымдастыруда, барлық ... цикл ... ... ... ... ортада, басқаруда,
менеджментте және басқаларда ... ... бұл да ... ... оң ... ... Бұл ... жиынтығы
жаңа, біршама жоғары технологиялық укладтың құрылымдық элементтерінің
өзгерістерін қалыптастырады. Оның ... ... ... экономиканың
ғылыми сыйымдылығы жоғары ... мен ... ... ... интеграциясына жағдай жасайды. Ол «ғылым - өндіріс -
тұтыну» циклінің қысқаруына, ... ... ... ... ... ... ... шешіміне алғышарттар
жасайды.
Осылайша, еңбектің негізгі нысандарының мазмұнының ерекшеліктерін
қарастыру белгілі бір ... ... ... ... ... ... және оларды өлшеу бойынша ұсыныстар жасауға жағдай
жасайды. Жүргізілген ... және ... ... ... ... ... бір ... мәні бар сұрақтардың қаралуына
мүмкіндік жасайды. Еңбек мазмұнының дамуының маңызды бағыттарын анықтау
еңбектің негізгі нысандарының тиімділігін ... ... ... ... ... ... өлшеу әдістемесіне нақтылаулар
енгізуді, сондай-ақ еңбек ... ... ... ... жасауды мүмкін етеді.
Қорыта айтқанда, бұл бөлімде еңбек өнімділігі туралы отандық және
шетелдік ғалымдардың ... ... ... ... ... ... жалпы өнімділік ұғымдары және олардың технологиялық-
инновациялық дамумен арақатынастары айқындалды. Алайда, ... ... ... ... ... қою - еңбек өнімділігін арттыру факторларын
анықтауда, оның ... ... ... ... болып
табылады. Сондықтан, еңбек өнімділігінің сандық мәндерін анықтау қажет. Ол
үшін қазіргі тәжірибеде және ... ... ... ... ... ... ... де қарастырып кеткен жөн.
1.2 Еңбек өнімділігін өлшеудің әдістемелік негіздері
Кәсіпорындар мен мекемелерді басқарудың қазіргі ... ... ... ... тәсілдерін пайдалануға мүмкіндік береді. Мұндай
әртүрліліктің болуы кез келген кәсіпорынның қызметі белгілі бір ішкі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық-шаруашылық жүйелердің, соның ішінде, еңбек
өнімділігін өлшеу саласындағы жалпы ... мен ... ... ... ... ... бір әдістің
негізінде қол жеткізу мүмкін емес. Сонымен қатар, көптеген фирмалар еңбек
өнімділігін өлшеу барысында бір ғана ... ... ... ... ... ... сайын оның құрылымы да күрделене түседі,
орталықсыздану деңгейі де ... ... ... қол жеткізу басқаша
әдістерді пайдалануды талап етеді.
Жұмыс күшіне деген шығындар мен өндіріс нәтижесінің ... ... ... ... ... ... ... экономикада
еңбек өнімділігін өлшеу мәселесі жұмыс күшіне деген шығындардың ұлғаюмен
көрініс табатын ... ... ... ... ... ... маңызды мәнді болып еңбек өнімділілігін өлшеу емес, ... ... қол ... ... ... болады.
Экономикадағы нарықтық қатынастарға көшу, ... ... ... қатынастардағы едәуір өзгерістерге алып келді. Еңбек
нарығы біршама өзгерістерге ұшырады, ... ... ... ... ... қамтылу пайда болды. Экономика салалары ... ... ... еңбек шығындарын өлшеу қиынға түсетін болды.
Еңбек өнімділігін өлшеудің ... ... тек бір ... ... ... ... бағытталған, себебі индустриалдық
өндірісте, әдетте, бір ресурстың ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылған. Бұл
еңбектің барлық түрлерінің нәтижелілігін кешенді есептеуге ... ... ... шығаруда қиындықтар туғызды.
Бірақ қазіргі өндірістің техникалық базасында жүріп жатқан, ... ... жаңа ... байланысты ілгерілеушілік барысында
еңбектің барлық түрлерін үнемдеуге ... ... ... ... ... ... ... жеке иелік етіп, олардың тиімді
жұмсалуына ерекше мүдделі болып табылады. Бұл өлшеудің көпфакторлы үлгісін
қолдануды қажет етеді.
Экономикалық әдебиеттерде осы ... ... ... ... ... ... шығындарын есепке алатын еңбек өнімділігінің
өлшеу формулалары да ұсынылды. ... ... пен ... ... құн» ... ... ұсынды. Ол мынадай формуламен белгіленеді
[13]:
еңбек өнімділігi=толық өнім/толық ... ... ... ... ... ... нысанда өлшеу, ал толық
емес шығындарды тек ... ... ... Соңғылары өзіне өзіндік
құнының толық сомасын, қорларға төлемді, несие үшін ... ... ... ... ... төлемдер және өндірістік емес
шығындарды біріктірді.
Еңбек өнімділігін өлшеудің жиынтық шығындардың есебін қарастыратын осы
және басқа да ... ... ... тек ... ... қалып қойды. Тәжірибеде соңғы уақытқа дейін өнімділікке әсер
етуші факторлардың ... ... ... ... ... фактор бойынша тірі еңбектің үнемделуін есептейтін «баспалдақты
әдіс» тек шартты ... ... деп ... Ол ... ... ... өсуіне әсер етуші фактордың өзгерісін көрсетеді және
қазіргі өндіріс жағдайларындағы ... даму ... ... ... ... ... қоғамдық еңбек өнімділігі мәселесі
«өндіріс тиімділігі» категориясымен ... ... ... ... ... ... ... өнімділігі» және «өндіріс
тиімділігі» ұғымдарының арақатынасы туралы бірыңғай ... жоқ. ... бұл ... теңестіреді, басқалары тиімділіктің ауқымын
қоғамдық еңбек өнімділігінен кең ұғым ... ... ... тиімділікті еңбек өнімділігінің құрамына енгізеді.
Экономикалық әдебиеттерде кеңінен таралған мұндай концепцияларға тән
бір кемшілік бар – «қоғамдық ... ... ... тек ... ... ғана байланысты және оның талдауы өндіріс ... ... ... шығындарымен байланыстырылады. Біздің
ойымызша, өнімділіктің бұл түрінің ауқымы бұдан да ... ... ... өнімділіктің құрауышы ретінде немесе оның аз
тараған баламасы ретінде ... ... ... ... ресейлік әдістемелердің ерекшелігі
– ол материалдық өндіріс саласының нәтижелілігін ғана есепке алады. Әлі
күнге дейін оның деңгейін анықтау үшін мына ... ... ... ... =ұлттық табыс/өндіріс саласындағы жұмыскерлердің саны
(2)
Экономистер бұл әдістеменің көптеген кемшіліктерін көрсетеді. Мәселен,
ұлттық табыс (сәйкесінше ... ... ... ... ... әсерінен артуы мүмкін, тіпті, кейбір ... ... ... ... да ... ... ... жоғарылауы да байқалуы мүмкін [13].
Соған қарамастан, ... ... ... ... ... оның өзгерісіне әсер ететін негізгі факторларды есепке алуға
мүмкіндік бермейді, себебі материалдық өндіріс саласындағы жұмыскерлердің
еңбегінің шығындарын ғана ... ... ... ... өндіріс қорлану
деңгейінің өсімімен, яғни заттанған еңбек үлесінің артуымен ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Тек өнеркәсіптік жұмыскерлердің үлесін көрсететін қоғамдық ... ... ... ... ... ... саласы деңгейінің
артуындағы жұмыскерлердің басқа санаттарының (басқарушы, ... ... ... ... ... ... ... Соңғысы, ол
қоғамдық еңбек мазмұнының дамуының негізгі үрдісін - өндіріс саласының
қызмет ... ... және ... ... ... үлесінің артуын көрсетпейді, бұл оның тәжірибелік құндылығын
төмендетеді.
Тәжірибеде өндірістік емес саланың ... ... ... ... құнының жұмыскерлер санына қатынасы пайдаланылды.
Мысалы, саудадағы еңбек өнімділігінің деңгейі шартты түрде сауда ... ... ... ... санына бөлу арқылы анықталған, бұл
жерде жұмыспен қамтылғандардың арасынан сауда саласының, ... ... ... т.б. ... ... ... кейбір бөліктерін ғана көрсете отырып, мұндай
әдістемелер қызмет саласындағы өнімділік деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... оның өндіріс
саласымен арақатынасының тереңдеуінің т.б. деңгейі әзірге есепке алынып
жатқан жоқ.
Еңбек өнімділігін есептеудің жаңа ... ... ... даму ... ... ... ... Еңбек өнімділігін жан-жақты
есептеусіз, оның ... әсер ... ... ... ... өсуіне жағдай жасау мүмкін емес.
Атақты американдық экономист М.Портердің ұлттық ... ұзақ ... ... ... артуына қатыссыз анықтау
тамыры терең ... ... ... оның артынан сәйкессіз саясат ұласады
деген пікірімен келіспей болмайды.
Жеке меншік ... ... жеке ... пайда
болуы статистикалық бақылаулар жүйесіндегі өзгерістерге алып келді.
Тұрақты есептілік ... ірі және орта ... ғана ... ... ... етулерін бақылау іріктеме әдісі бойынша
жүзеге асады.
Жасырын ... және ... ... ... қызмет ететін жеке кәсіпкерлер
қызметі кең таралды, ресми түрде ресімделмеген қосалқы жұмыспен айналысу
(қосымша қызмет атқару) қеңейді, ... ... ... ... ... ... аталғандардың барлығы еңбек өнімділігін өлшеуде, оның құрамындағы
көрсеткіштерді есепке алуда біршама қиындықтар туындатты.
Өнімділік шығарылым көлемінің көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... Өнімділікті өлшеу
объектілеріне мыналар жатады [14]:
- Технология: Технология экономика үшін қажетті ресурстардың ... ... ... ... ... ол ... асырылмаған
нысанда (сызбалар, ғылыми нәтижелер, жаңа ... ... ... ... ... ... (инвестициялық тауарлардың және
аралық өнімдердің жаңа буынының ... мен ... ... Тиімділік: Толық тиімділік техникалық тұрғыда өндіріс үрдісінің
максималды шығарылым ... ... ... ... ол ... тұрғыда
заманауи технологиялар мен ұсынылған және ... ... ... ... ... табылады. Техникалық тиімділіктегі жетістіктер техникалық
және ұйымдастырушылық тиімсіздікті жоюдағы қозғалыс болып табылады. ... ... ... ... ... ... саланы
құрайтын жеке кәсіпорындардағы тиімділіктің артуымен немесе өндірістің
анағұрлым тиімді ... ... ... ... ... ... Нақты шығындардың үнемделуі: Концепциялық тұрғыда ... ... ... ... ... және ... ... мүмкін болғанымен, тәжірибе жүзінде бұл қиын
мақсат болып есесптеледі. Өнімділік, ... ... ... ... және осы ... ... тек қана ... аталған факторларды
ғана көрсетіп қоймай, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... мен өлшеу кезіндегі әртүрлі
қателіктерін айқындайды. Тәжірибеде өнімділікті өлшеу өндірісте нақты
шығындардың үнемделуін анықтаудағы ұмтылыс ... ... ... ... үрдістер деңгейінің базадан саналуы: Бизнес экономикасы
шеңберінде тиімсіздікті айқындау үшін ... ... ... ... көрсеткіштерін салыстыру қажетті болуы ... ... ... ... бірлік ретінде көрініс табады және оның
нақты сипаты болады. Бұл кәсіпорындар арасындағы салыстыру мақсатына ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін
біріктіру немесе агрегаттау қиынға соғады.
- Өмір деңгейі: Өнімділік көрсеткіші өмір деңгейін өлшеуде ... ... ... ... Қарапайым мысал ретінде өмір деңгейінің
анағұрлым кең таралған көрсеткіші ... ... жан ... ... ... болады: экономикада жан басына шаққандағы кірістің өнімділік
көрсеткіштерінің бірі – бір сағат ... ... ... ... ... ... ... өлшеу өмір деңгейінің өзгеру үрдісін
түсінуге мүмкіндік береді. Басқа мысал болып ... ... ... ... ... Бұл индикатор экономиканың болжамды өсімінің
маңызды ... ... ... ... мүмкіндіктерін
(«шығарылымның мүмкін болатын көлемін») бағалау үшін қажет.
Өнімділіктің түрлі көреткіштері бар. Олардың ... ... ... ... және көптеген жағдайларда – мәліметтердің
болуына байланысты. ... ... ... ... ... бойынша өнімділік көрсетікіштеріне (шығарылым көрсеткіштерінің
шығындардың жалғыз көрсеткішін байланыстырушы) ... ... ... ... көрсеткіштерінің әртүрлі құрауыш
шығындарының жиынымен байланыстырушы) бөлуге болады. Сала немесе кәсіпорын
деңгейінде анағұрлым маңызды ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің ерекшелігі саналады, олар, өз ... ... ... ... ... өнім шығарылымының өзгерісін
айқындау үшін қосылған құн концепциясын қолданатын бір ... ... ... ... критерийлер өнімділіктің негізгі көрсеткішінің
аударымында қолданылады. Бұл тiзiм толық емес болғандықтан, ... ... ... ... ... ... еңбегі және капиталы ... ... ... [14]. Бұл ... ... және капиталдың көрсеткiштерi
және көп факторлы өнiмдiлiктiң көрсеткiштерi – ... ... ... ...... қосылған құн сияқты шығарылымның
тұжырымдамасында негiзделген, немесе көпфакторлы өнімділік нысанындағы
«капитал – еңбек – энергия – материалдар», жалпы ... ... ... ... негiзiнде еңбектiң өнiмдiлiгi осы
көрсеткiштер арасында ... жиi ... ... көрсеткiшi болады. Осыдан кейін ...... ... және «капитал – еңбек – энергия – материалдар»
ілеседі.
Кесте 1
Өнімділіктің негізгі көрсеткіштеріне шолу
|Шығарылым |Шығындардың түрлері ... ... ... | |
| ... ... |Капитал және |Капитал, еңбек |
| | | ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |Еңбек ... | ...... ... |өнімділігі |(жалпы |еңбек» (жалпы ... |
| ... ... |шығарылым ... ... ... ... ... |негізінде) | ... |дар |
| | | ... | ... ... ... | ... – | ... |өнімділігі |капиталы ... ... |
| ... құн ... құн |құн ... | |
| ... ... ... | |
| | | ... | |
| ... ... |Өнімділіктің көпфакторлы |
| ... ... ... ... ... 2010-2010 жылдарындағы үдемелі
индустриалды-инновациялық дамуы Мемлекеттік Бағдарламасының мониторингі
(ҮИИДМБ) үшін еңбек өнімділігін есептеудің ... ... ... ... ... ... ... бұл байланысты өндiрiстiң экономикалық ... ... ... ... өнімділіктің бес немесе одан да ... шолу ... ... ... ... ... ... және әрбiр көрсеткiштерге түсініктеме келтіріледі [14].
Кесте 2
|Жалпы шығарылымға ... ... ... ... ... ... ... индексі |
| ... ... ... индексі ... ... ... ... ... ... қолданылуының|
| ... ... ... ... ... |
| ... ресурстарының өзгерісінің жалпы ықпалына, |
| ... ... ... ... техникалық, ұйымдық|
| ... ішкі ... ... ... |
| ... фирмалар арасындағы, тиімділік ауқымының ықпалы, |
| ... ... ... ... және ... |
| ... көрсетіледі. Еңбек өнімділігінің көрсеткіші|
| ... жеке ... ... ... |
| ... ... жартылай өнімділікті көрсетеді. |
| ... мен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... еңбектiң өнiмдiлiгi орындаушылардың тартуын |
| ... ... ... және ... ал ... |
| ... ... алуы ... ... |
| ... ... күштiң жеке сипаттарының |
| ... ... және ... ... технология |
| ... ... ... де қамтып көрсететiнi |
| ... Бiр ... ... ұтысты кейбiр жағдайда |
| ... ... бұл ... ... ... ... |
| ... ... ... ... осы ... |
| |үшiн ... ... ... өнiмдiлiгiнiң көрсеткiштерi |
| ... ... өнiм және ... ... |
| ... ... ... тиімділігін, оларды |
| ... ... ... ... ... ... |iске асырылған немесе iске асырылмаған ... |
| ... ... ... Бiрiншiсi капиталды |
| ... ... ... және ... өнiм ... |
| ... өнiмдiлiкке сай келгенде әсер етедi, екiншiсі |
| ... осы ... ... ... мүмкiндiгiн |
| ... және ... ... ... ... әсер |
| ... ... |Жалпы шығарылымның базасында еңбек өнiмдiлiгi |
| ... ... ) ... ... |
| ... ... көрсетедi. Ол сала бойынша еңбек |
| ... ... ... ... және |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... және айқындығы. Жалпы шығарылымның |
| ... ... жеке ... ... ... |
| ... тек қана баға ... ... етедi, қосылған|
| ... ... ... ... ... өнiм |
| ... емес. ... және ... ... – осы ... жиынтығының ортақ |
|шектеулер |ықпалын қамтып көрсететiн өнiмдiлiктiң дербес |
| ... ... ... оны оңай қате ... |
| ... ... болады немесе жұмысшы күштiң |
| ... ... ... ... ... |
|Қосымша құнға негізделген еңбек өнімділігі ... ... ... сандық индексі |
| ... ... ... ... ... |Қосымша құнды құруда еңбек өнімділігінің қолданылуының|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... жалпы ықпалына, сонымен бірге |
| ... ... ... ... ішкі |
| ... ... және ... арасындағы, |
| ... ... ... ... қолданудағы |
| ... ... және ... ... ... |
| ... өнімділігінің көрсеткіші жұмыскерлердің жеке |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... мен ... |
| ... арасындағы байланыс белгіленген жоғары |
| ... ... ... тәуелді. |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... өсу ... қосымша құн мен |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... және ... ... немесе сатылас |
| ... ... аса ... емес. Мысалы, |
| ... ... ... орын ... ... |
| |аралық өнiмнiң шығындарының ... ... ... |
| ... Бұл қосымша құнның төмендеуiне, сонымен бiрге |
| ... ... ... алып ... ... |
| ... өнiмдiлiгiнiң көрсеткiштерi қосымша құнға, жалпы|
| ... ... ... ... |
| ... ... ... өнiм және ортақ |
| ... ... ... ... |
| ... оларды қамтып көрсетiп техникалық |
| ... ... ... ... |
| ... ... iргелi игiлiктер көмегiмен және |
| ... өнiм ... ... және ... сай |
| ... әсер етедi, екiншiсі шығындардың осы жиынға |
| ... ... ... кеңейтедi және сонымен |
| ... ... ... ... ... ... ... байланыс талдауы, |
| ... және ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... негізделген біріктірілген еңбек |
| ... ... ... ... өмір |
| ... қең таралған көрсеткіштері - адам басына |
| ... ... ... Өмір ... |
| ... ... ... ... ... санының |
| ... ... ... ... |
| ... қатысуы және демографиялық өзгерістері |
| ... ... ... |
| ... ... ... қарағанда қосымша құнның|
| ... ... ... ... |
| ... ... еңбек ақы көлемі маңызды роль |
| ... ... ... ... және ... ... және ... ... – осы факторлардың жиынтығының ортақ |
|шектеулер |ықпалын қамтып көрсететiн өнiмдiлiктiң дербес |
| ... ... ... оны оңай қате сияқты |
| ... ... ... ... жұмысшы күштiң |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... және iс ... басқа да|
| |кемшiлiктермен зардап шегеді. ... ... ... ... көпфакторлы өнімділік |
|Анықтама |Қосымша құнның ... ... |
| ... ... шығындары және капиталды сандық индекс. |
| ... ... ... және ... сандық индекс =|
| ... және ... ... ... ... индекс, әрбір |
| ... ... ... жалпы қосымша құнға |
| ... ... ... ... шығындарының өндірімі және қосымша |
| ... ... ... ... қолданысы көпфакторлы |
| ... ...... индексінің серпінін |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... техникалық өрлеудiң тура өлшемі |
| ... ... ... ... ... |
| ... индикаторы алғашқы шығындардың |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... қосады. Бұл көрсеткiштер iс жүзiнде |
| ... ... iске ... ... |
| ... ... ... масштаб, тиiмдiлiктiң |
| ... ... ... және ... ... |
| ... ... Капитал шығындарының көрсеткiшi әрбiр|
| ... ... ... тиiстi құн бойынша |
| ... және iске ... ... ... |
| ... ... ... шағылатын iргелi тауарлардың |
| ... ... ... ... |
| ... активтердiң көптеген түрлерiнiң агрегаты |
| ... ... және ... ... тек қана |
| |iске ... ... өрлеуге ықпал етедi. |
|Мақсаты ... ... ... ... жалпы |
| ... ... және өмір ... ... |
| ... ... ... үлесі құрылымдық талдаудың |
| ... ... ... ... ... ... оңайлық, көпфакторлы |
| ... ... ... ... ... |
| ... деңгейімен тең. Мәліметтер ұлттық шоттарға ғана|
| ... қол ... ... және ... ... ... технологиялық прогрестерді |
|шектеулер |өлшеуге арналған жарамды көрсеткiшінің ... ... |
| ... ... ... ... капитал өнімділігі ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |Қосымша құнды құруға арналған капитал қолданысының |
| ... ... ... ... ... |
| ... Капитал өнімділігінің жалпы ықпалына аралық |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... қолданудағы дәрежесі|
| |мен ... ... ... |
| ... ... ... ... көрсеткiштерi, |
| ... ... ... жалпы өнiм өндiру |
| ... ... ... қолданылуында негiзделе алады. |
| ... ... ... және осы ... ... ... үшiн дәлелдері: орындаушыларды сырттан |
| ... ... ... және ... құнға |
| ... ... ... өзгерiсі, аралық|
| ... ... ... кем және жалпы |
| ... ... ... ... ... ... тигізеді. Сондықтан да, тауар капиталының |
| ... өсуі ... ... ... ... |
| ... Өнiм өндiрудегі өсу қарқынында, осы капиталды|
| ... ... ... Капитал өнімділігін |
| ... ... ... ... ... ... ... Бiрiншi көрсеткiш өнiмдiлiктiң көрсеткiшiнiң |
| ... ... ... ... ... – бұл |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... көрсеткiшi. ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ала ... ... ... |
| ... өсуі аз ... әлеуметтік |
| ... ... ... ... |Өлшемнiң оңайлығы және айқындығы. ... және ... ... – бұл ... факторлардың ықпалын|
|шектеулер ... ... ... ... ... ... ... нормасындағы капиталды және капитал өнімділігін |
| ... ... ... ... ... ... шығарылымның сандық индексі |
| ... ... ... ... |
| ... шығындарының сандық индексі = Еңбектің сандық|
| ... ... ... ... энергия, қызмет, |
| ... ... ... бағалар жалпы қосымша құнға |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... Жалпы, |
| ... ... |
| ... сәйкес iске асырылмаған техникалық өрлеудi|
| ... ...... ол энергияның |
| ... ... ... масштабын, |
| ... ... және ... ... ... |
| ... Капиталдың шығындары және аралық шығындардың|
| ... ... және ... ... ... |
| ... ... және iске ... ... ... |
| ... ... ... ... бағаларда |
| ... ... ... және ... ... ... өнiмдердiң әр түрлi керi біріктірілген |
| ... үшiн ... ... ... тек қана iске |
| ... ... ... ... ... ... және ... өзгерімінің сала деңгейін талдау|
|Артықшылығы |Бұл салалар бойынша ... ... ... ... ... өте ... өйткенi аралық өнiмдердiң шығындарының|
| |өндiрiсiндегi роль ... ... ... және ...... ... бар ... қажетті |
|шектеулер ... ... ... келісілген; |
| ... ... ... және ... сала ... |КФӨ ... ... қосымша құнға негізделген |
| ... ... ... ... ... Республикасының 2010-2010 жылдарындағы үдемелі
индустриалды-инновациялық дамуы Мемлекеттік Бағдарламасының мониторингі
(ҮИИДМБ) үшін еңбек ... ... ... ... ... ... өнімділігін есептеудің негізі болып ... және ... ... ... ... ... көлемдері көрсеткіштеріне шығарылым және қосылған құн, ал ... ... ... және қосымша жұмыстар жатады.
Үдемелі индустриалдық-инновациялық даму бағдарламасының шеңберінде
экономиканың басым секторларында ... ... құн ... ... ... ... қойылған, ол басым секторлар, әдетте,
экономикалық қызмет түрлерінің жалпы мемлекеттік жіктемесіндегі секторлар,
салалар мен кіші ... ... ... өзгеше. Өзгешіліктер
тек атауларда ғана емес, секторлардың құрамы ... да бар. ... ... ... көрсеткіштері экономиканың басым
секторлары бойынша экономикалық қызмет түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... Экономиканың
басым секторлары тізімі және құрамы экономикалық қызмет түрлерінің ... ... ... ... ... ... және шағын кәсіпорындарды статистикалық бақылау жаппай есепке алу
әдісі бойынша жүргізіледі. Бұл ретте ірі кәсіпорындар үшін есеп ... ... тән. Осы ... ... ... ... ... яғни шағын кәсіпорындарды және заңсыз жұмыспен қамтылғандарды
қоса алғанға қарағанда ... ... тобы ... ... жолы ... деректердің жоғары сәйкестілігін қамтамасыз
етеді.
Жалпы қосылған құн ... ... ... ... ... ... көздері болып ресми статистикалық есеп деректері табылады:
- экономиканың салалары (кіші салалары) бойынша өнім шығарылымы және
аралық тұтынудың үлесі бойынша
- ... саны ... ... есептеу үш кезеңнен тұрады:
Бірінше кезеңде жалпы қосылған құн экономикалық қызмет түрлерінің
жалпы сыныптауышы бойынша 3-формула бойынша ... ... ... жалпы қосылған құн;
– кезеңдегі жалпы шығарылым;
– кезеңдегі аралық тұтыну.
Жалпы шығарылым есепті кезеңде экономикада өндірілген ... ... ... ... ... ... тұтыну есепті кезеңде өндіріс
процесінде түрленетін немесе түгелдей ... ... мен ... ... ... ... ... түрлерінің жалпы жіктемесінің
сәйкес салаларының бөліндісінде жалпы қосылған құнның осы ... ... ... ... ... ... еңбек
өнімділігі есептеледі. Есептеу 4-формула бойынша жасалады:
, ... ... ... ... кезеңдегі жалпы қосылған құн;
– кезеңдегі жұмыскерлердің саны.
Жұмыскерлер санына жалдау келісімдері бойынша жұмыс істейтін адамдар
жалақы, ... ... ... ... ... заттай нысанда еңбек ақы
(сыйлық) алатын жалдамалы ... ... ... ... ... секторлары үшін экономикалық қызмет
түрлерінің жалпы сыныптауышының сәйкес салаларының бойынша орташа өлшемі
түрінде еңбек өнімділігі есептеледі.
Сондай-ақ, экономикалық ... ... ... өлшеудің басқа
да әдістері қарастырылады. Солардың бірі – нормативтік әдіс. Осы ... ... ... ... ... ... [15]:
Нш=Ешкөл/Енкөл
(5)
Мұндағы, Нш – шығарылым нормасының деңгейі (%);
Ешкөл – нормативтік еңбек сыйымдылығы (адам-күн);
Енкөл – нақты еңбек сыйымдылығы (адам-күн);
Нормативтік әдіс – ... бір ... ... жұмсалатын нақты
шығындардың жұмыскерлердің нормативтік ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі көрсетіледі.
Бұл әдіс нормативтік уақытты қысқарту дәрежесін немесе ... ... ... ... мүмкіндік береді. Нормативтік әдіс
арқылы еңбек өнімділігін анықтауда дайын болу ... ... ... түрі ... ... Бұл өлшеу әдісі өнімнің материал сыйымдылығы,
рентабельділігінің өзгеруі салдарынан болатын бұрмалаушылықтарды ... ... ... барынша нақтырақ анықтауға мүмкіндік
береді [10, 202б.].
Өткен ғасырдың 20-жылдарында ... ... ... ... ... көлемінің тірі еңбек шығынының шамасына қатынасы арқылы
өлшеу әдісін ұсынды:
Қазіргі кезде кеңінен қолданылатын құндық әдісте атқарылған ... ... ... орташа санына қатынасы көрсетіледі:
Шығарылым=Атқарылған жұмыс көлемінің құны/Жұмыскерлердің орташа саны
(6)
Р.Солоу жасаған еңбек өнімділігін өлшеу әдісі де кең қолданысқа ... әдіс ... ... ... ... ... ... көпфакторлы өнімділікті өлшеудің теориялық негізі ретінде
қабылданды. ... ... ... ... әдісін ұсынды:
ЕӨ=қосылған шығарылым құны/жұмыс күшіне негіз капитал ... ... ... ... ... ... ... және тоқсандық негізде жүзеге асырылады [16,
36б.].
Осылайша, еңбек өнімділігін өлшеудің шынайы ... ... ... даму ... ... ... есепке алуды
талап етеді. Ал ... ... ... ... әдістердің,
жоғарыда атап кеткендей, кемшіліктері бар және олар ары ... ... ... өнімділігін өлшеу түрлі экономикалық көрсеткіштердегі, мысалы,
ЖІӨ, ЖҰӨ-дегі еңбек өнімділігінің динамикасын, өнеркәсіптік, ... ... ... ... кемуін анықтауға көмектеседі.
Теориялық болжамдар мен ... ... ... олардың
тәжірибе жүзінде іске асуымен байланысты болады. Осы аталғандарды бағамдау
үшін бізге экономикадағы еңбек өнімділігі мен ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы еңбек өнімділігінің және ғылыми-техникалық даму
көрсеткіштерінің талдауы
Өнімділік – өндіргіш күштердің дамуына және ... ... ... әлеуетті пайдалануға тәуелді қоғамдық еңбектің тиімділігінің
көрсеткіші.
Өнімділік өндіріс көлемінің еңбек, тауар ... үшін ... ... ... мен көрсетілген қызметтің көлеміне қатынасы
ретінде анықталады. Әлемдік ... ... ... ... ... жұмыс істейтін халық санына бөлу арқылы анықтайды.
Баршаға мәлім болғандай, бизнестің ... ... ... ... ... өсуі аса ... рөл ... ол өз кезегінде
капиталдың алғашқы қорын жинап алу мен келешекте ұлттық ... ... көзі ... табылады. Еңбек өнімділігінің артуы
нәтижесінде капиталдың қайтарылымы ... ... ... ... және ... құн артады.
Бұл жұмыста сандық көрсеткіштер макроэкономикалық деңгейде жасалынған.
Еңбек өнімділігіне байланысты ұлттық экономиканың ... ... ... ... бар. ... ұлттық статистиканың деңгейі әлі
де әлемдік стандарт деңгейіне келе алмай жатыр. Статистикадағы кешенділік
деңгейін ... ... ... байланысты көптеген қалыптасқан
жағдайларды өзгерте алар ... әлем ... ... ішкі өнім ... ... ... ... сирек пайдаланады. Еңбек өнімділігін жалпы ішкі
өнімнің көлемі бойынша бағалау ... ... ... ... ... ... ішкі ... тек өндірістік әрекетті емес, жалпы
шаруашылықтың нәтижесін бағалауында болып табылады.
ТМД елдеріндегі ... ... ... ... ... бұл ... ... олардың реформаға дейінгі көрсеткіштер
деңгейіне шыға алмағанын көрсетеді. Қазақстандағы еңбек өнімділігінің ең
үлкен ... 1995 жылы ... (1990 ... ... ... [17]. ... үдерісі 1998 жылға дейін жалғасқан. 1999 жылдан
бастап, біршама өсулер байқалған. Осылайша, бүкіл реформа уақытында ... өсуі өте аз ... ... ... ... ... өсуі байқалды.
Мысалы, дағдарысқа дейінгі 2000-2007 жылдарда бұл көрсеткіш ... ... ... Ал өнімділіктің жалпы көрсеткіші осы жылдары ... Бұл өсу ... ... ... ... ішінде,
Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуінің жылдамдауы және отандық
шаруашылықтың нақты секторының қалпына ... ... ... ... ... инвестициялары мен несиелері артты және жаңа өндірістік
кәсіпорындар іске қосылды.
Қазір әлемде жоғары ... ... ... басымдық болып
табылады. Мәселен, өнеркәсіптік дамыған мемлкеттер ... ... ... ... отыр – ... АҚШ, ... ... Бұл
көрсеткіш бойынша оларға Ирландия, Бельгия, ... ... ... болуда [18].
Еңбек өнімділігінің қарқынына технологиялық даму әсер етеді. Жаңа
технологияларды енгізу өнімділіктің ... ... ... ... мен ... мүмкіндік жасайды. Алайда, еңбек өнімділігі
тек технология мен жабдықтарға тәуелді деп ... ... ... ... сондай-ақ, бизнестің белсенділігі, бағалық ынталандыруға
мүмкіндік беретін мықты бренд, персоналдық біліктілігі, тартымды ... ... ... ... ... т.б. ... ... өнімділікті арттыруда менеджменттің ролі де күшейеді. Заманауи
басқару технологиялары жұмыс күшін тиімді пайдалану мен оның ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу мен ... ... қол ... үшін ... ... ... ... Чехия мен ... ... ... ... капитал салу көрсеткіштерінің ішінде 22 және ... ... алып ... ... ... еркін капиталдың
тапшылығын және инфрақұрылымға инвестициялар қажет екендігін есепке ала
отырып, Қазақстандағы жоғары ... ... ... ... ... ... ... көзі болып шетел
инвестициялары табыла алады.
Адам ресурстарының дамуы республиканың ұзақ ... ... ... басымдылығы болып табылады. ... ... ... ... ... білім беру мен денсаулық сақтауға
инвестициялар болашақтағы экономикалық тиімділіктің негізі болып табылады.
Бұл шеңберде ... ... ... ... кезекте
бүкіл экономиканың өнімділігін кешенді арттыруға бағытталған. ... ... 2020 ... ... ... ... жоспарында
2020 жылға дейін өңдеуші өнеркәсіптегі еңбек өнімділігін кем дегенде 2
есеге, ал ... ... 4 ... ... туралы міндет қойылған.
Қазақстанның экономикалық гүлденуі ... ... ... ... ғана ... ... адам капиталының сапасын арттыру
арқылы, ресурстарды тиімді бөлу мен ... ... ... ... да
қамтамасыз етіледі.
Қазіргі уақытта мемлекеттің дамуын анықтайтын үш негізгі модель бар:
инновациялық, технологиялық және ... ... ... бірінші орынға негізгі зерттеулерден пайда болатын жаңа білім
өндірісі шығады. Осы негізде алынған тауар ... ... ... ең қымбат болып табылады. Алайда ... ... ... өте ... қаржы және кадрларды даярлау үшін ұзақ уақыт қажет
етеді. Ал ... ... ... ... ... ... жасалған жаңа процестер мен заттарға салынады. Бұл ... ... ... ... болады, бірақ инновациялық дамыған
елдерді басып озу мүмкін емес. Бұл ... ... ... ... ... Ал ... ... негізгі басымдық
шикізат экспортына беріледі. Бұл бағыт қазір экономиканы тоқырауға, ал
елді ... алып ... ең ... ... ... ... ... қазіргі әлемдік экономикада табыс тек ... және ... ... арқылы ғана келеді. Және өндіріс көлемін
жаңа технологиялық жетістіктерді пайдаланбай ұлғайту ... ... ... ... ХХІ ... ... ... ғылыми-
техникалық даму деңгейі бай және кедей елдердің арасындағы айырмашылықты
білдіреді және экономикалық өсудің ... ... ... ... әлемдік
экономикалық күштердің орналасу ерекшелігін де белгілейтін болады [19].
Қазақстанда экономиканы ... ... үшін ... ... бар:
- табиғи ресурстар, минералдық шикізат базасын дамыту;
- ішкі нарықта, ... ... ... ... ... түрде төмен бағадағы тауарлар өндірісінің резерві;
- біршама ғылыми-техникалық потенциал, патенттер, ноу-хау, жоғары
білікті кадрлар, жоғары білім ... ... ... ... ... дамытудағы басты
кедергілер болып мыналар ... ... ... ... өз ... ... отандық банктік
капиталға тәуекелдің жоғары болу себебінен ұзақ ... ... ... ... жеткіліксіздігі; тауар өндірушілердің
талаптарына жауап бере алатын ... ... ... ... ... шикізаттық бағытталудан арылуына мүмкіндік
беретін экономиканы әртараптандыру арқылы дамуына қол жеткізу мақсатында
Қазақстан ... ... ... Республикасының 2003-2015
жылдарға арналған ... даму ... ... ... ... ... ... бағдарламасын» жасады. Олардың негізі ...... және ... да ... ... сүйене отырып
жасалды.
Индустриалдық-инновациялық бағдарламаның жүзеге асуы ... ... ... ... ... сауда, инвестиция және салық
саясаты, білім беру және ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым, тариф саясаты және бәсекені қорғау,
экологиялық ... Егер сан ... ... ... ... ... асуының алғашқы кезеңінде ЖІӨ-ң ... ... ал ... 8,6%-ға өсіру көзделген. Ал қазіргі өсу көлемі ЖІӨ үшін ... ... ... үшін ... құрап отыр [19].
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі ... ... ... жүзеге асуы шеңберінде мемлекет
тарапынан арнайы ... ... ... және ... ... қалыптастыруға елеулі назар аударылады, бұл
жағдайлар жоғары ... мен ... ... ... ... құны бар өндірісті қалыптастыруды ынталандырады. Мұнымен ... ... және ... ... ... ... ... элементі ретінде болуы тиіс. Инновациялық әлеует
ресурстарының ... және ... ... айналысы инновациялық
процесті білдіреді. Экономикалық өндіріс ... ... ... және ... асыру инновациялық қызмет болып табылады.
Өндірістің ... ... ... ... ... айырбастау және
тұтыну) дәл осы ғылыми білімді ... оны таза ... ... ... ... ... арттыру үшін қабылданған бағдарламалардың
арасында Үдемелі индустриалдық-инновациялық дамудың ... ... ... ... ... ... біріншіден, елімізде бұған дейін болмаған өндіріс орындары
ашылуда. Мәселен, Павлодарда болашақта жоғары қайта ... ... ... ... ... ... ... ферроқорытпа
шығарылатын болады. Ақтөбеде заманауи автоматтандырылған транспорт-
логистикалық орталық ашылды. Орал ... ... ... көмірден емес, енді Қарашығанақ кен орнының газынан шығаратын
болады. Екіншіден, жаңа өндірістің арқасында жаңа ... мен ... ... еліміз сыртқы нарыққа өнімнің кең ауқымын шығарып,
соның арқаында мол ... қол ... ... әрине,
индустрияландыру бағдарламасы арқылы қосымша жұмыс орындары ... тек ... ... ... ... ғана
32,5 мың жұмыс орындарын ашу ... Бұл, өз ... ... де ... есе ... ... ... А,Б).
Нарықтық экономикада ресурстардың шектеулігін жоюдың басты бағыты мен
шарты болып инновациялық идеяларды іздеу және жүзеге асыру ... ... ... ... мен шығаруда қолданылатын ресурстардың ... қол ... ... ... ... ... себебі бұл
көрсеткіш экономика тұрақтылығының негізгі критерийлерінің бірі болып
табылады. Тек жоғары өнімділік жалпы ішкі өнім ... ... мен ... ... қол жеткізуді, өнімнің шығындары мен өзіндік құнын
төмендетуді, ... ішкі және ... ... ... ... жан ... ... табысының тұрақты
артуын қамтамасыз ете алады.
Нарықтық экономикада ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... идеяларды іздеу және жүзеге асыру болып табылады.
бұл өнімді жасау мен ... ... ... ... қол жеткізу мәселесінің шешімі болып табылады, себебі бұл
көрсеткіш экономика тұрақтылығының негізгі ... бірі ... Тек ... ... ... ішкі өнім ... өсіру мен тұрақты
экономикалық өсуге қол жеткізуді, өнімнің ... мен ... ... ... ішкі және сыртқы ... ... ... жан ... ... табысының тұрақты
артуын қамтамасыз ете алады.
Қазіргі интеграциялық процестердің ... ... елде және ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың әрекет
етуіне жаңа талаптар қойылуда. Мұндай жағдайларда еңбек өнімділігінің ... ... ... ... еңбек өнімділігінің өсуінің негізгі басымдыққа
ие бағыттарын анықтау ұлттық өндірістің ... ... ... ... ... ... ... ерекше орынға ие бола
отырып, көп жағдайларда, қоғамның дамуын ... ... ... және экономикалық өсуге өтуді қамтамасыз етеді.
Сондықтан оны ... ... ... ... бар мәліметтерді талдай
отырып, шетелдік тәжірибелерді пайдаланып зерттеу қажет. Осы ... ... ... даму ... факторларын анықтай аламыз. Бұл
бағытта ел үкіметінің өнімділік пен инновациялық белсенділікті арттыру
мақсатында қабылдаған ... мен ... ... зерттеудің
негізі болып табылады.
2. Қазақстан экономикасының инновациялық даму жағдайындағы еңбек
өнімділігін арттырудың негізгі бағыттары
2.1 Еңбек өнімділігін ... және оның ... ... ... ... ... ... қабілетті болуының басты
алғышарты болып ғылыми-технологиялық прогрестің кең етек жаюы ... ... ... ... саясат дүниежүзі елдерінің кез-
келгені үшін маңызды. Алдыңғы бөлімде айтылғандардан ... ... ... арттыруда еңбек өнімділігінің тұрақты
өсуі аса маңызды рөл атқарады, ол өз ... ... ... ... алу мен ... ... ... капитализациялаудың қайнар көзі
болып табылады. Еңбек өнімділігінің артуы нәтижесінде капиталдың
қайтарылымы өседі, ... ... ... төмендейді және
қосымша құн артады.
Экономиканың бәсекеге ... ... ...... ... ... оң серпініне қарамастан Қазақстан дамуы жағынан
орта деңгейлі елдерден де ... ... 2008 ... деректері бойынша сатып
алу қабілетінің тепе-теңдігі бойынша Қазақстандағы еңбек өнімділігі бір
адамға 22,6 мың ... ... ал бұл ... ...... – 68,2, ... – 98,1[20].
Қазіргі таңда әлемнің көптеген дамыған елдерінде, атап айтсақ,
Ұлыбританияда еңбек ... ... ... ... ... ... және ... потенциал есептеледі. Ал Қазақстан үшін адами
капиталды интеллектуализациялау және еңбек ... ... ... әлі де ... қалып отыр. Сол себепті де еліміздің барлық
аумақтары үшін бұл мәселе аса өзекті болып ... ... ... ... ... болсақ, шикізат ресурстары мен басқа да
материалдар қолданылатын өндіріс орындарында басты назар ... ... мен ... ... ... ... ... аударылады [6,
262 с.].
Осылайша, еліміздің аумақтарындағы бизнестің ... ... ... өнімділігін арттыру мен тауар сапасын жақсартуға келіп
саяды. Яғни, олар - ел ... ... ... ... әсер ... факторлар. Нарықтық қатынас жағдайында тауар мен қызмет бағасы
осыларға ... ... Бұл ... ... ... ... ... бағалар бойынша, еңбек өнімділігін есептеу бойынша ... ... ... ... ... өлшеуге болады. Яғни, бір ғана
фактор – еңбек өнімділігін қолдану арқылы ғана. Жалпы ... ... ... ... және сол ... еңбек өнімділігінің деңгейі мен сапа
құны бағаланады.
Еңбектің капиталмен қарулану деңгейі – екінші маңызды көрсеткіш. ... ... ақша ... ... ... қамтамасыз етілу деңгейін
анықтайды. Еңбектің капиталмен ... ... ... ... мен
экономикадағы жұмысбастылар саны қатынасымен анықталады. Жұмысшының жоғары
технологиялық жабдықтармен, берік те әсем ғимараттармен және осы ... ... ...... ... ... ... алғышарт
және жұмысшылардың кәсіби деңгейін көтеруіне ынталандырушы күш. Бұл
индикатор жеке ... ... ... ... ... сондай-ақ елдің, оның аймақтарының даму деңгейін ... ... ... үшін ... ... қабілеттілікті арттыруда маңызды
мәселеле болып капиталды тауар мен қызмет өндірісіне салу ... ... ... ... ... арттыру мақсатында салу және сол
арқылы өндіріс үдерісінде өндірілген тауар ... ... ... ... ... Қазіргі таңда бұл көрсеткіш әлем елдерінің ұлттық
байлығының басты индикаторына айналып ... ... ... ... ... ... ... елдің өндіргіш күштерінің артуы.
Жаңа техника мен ... ... ... ... ... бола ... бір ... адам қара күшін алмастырып, еңбекті
жеңілдетіп, еңбек өнімділігін қамтамасыз етсе, екінші жағынан бір жұмыс
адамына есептегендегі ... өнім ... ... ... ... ... қарулануы) артады. Көптеген жағдайларда еңбектің
капиталмен қарулану деңгейінің артуы жұмысшылардың кәсіпқойлық деңгейінің
артуына әкеледі. Өйткені ... ... ... ... істейтін
адамдардың ой-жүйелік мүмкіндіктерінің дамуына көмектеседі. Сол себепті де
еңбек пен ... ... ... ... ... мен ... көлемінің
артуына көмектеседі. Бұл жерде, сондай-ақ ... өнім ... ... артады. Нәтижесінде еңбек адамының бос уақыты артады.
Қазірдің өзінде дамыған елдерде жұмыс аптасы 25-30 сағатқа ... ... үшін ... ... уақытының, экономикадағы жұмысбасты
халық үлесінің қысқару үрдісі байқалуда. Ал жұмысбасты халықтың ... өсуі ... ... мен оның өнімділігі есебінен толтырылады.
Еңбек (және капитал) өнімділігі – ... ішкі өнім ... ... ... ... тең. ... ... тұжырым –
ол бизнестің ... ... ... капитал мен еңбек
өнімділігінің өсуі ... ... ие. ... ... - ... ... және ... ұлттық экономика капитализациясының қайнар көзі.
Еңбек өнімділігінің артуы өнімнің бір данасына ... ... ... ... ... азаюына және қосымша құнның
ұлғаюына ықпал етеді, ЖІӨ, ЖҚҚ және т.б.
Экономиканың ... ... ...... ... ... еңбек өнімділігінің арттыруда ... ... ... ... ... аса ... Бірақ бұл әлі күнге ... ... ... ... ... ... бойынша да ақша өлшемі
бойынша да еңбектің капиталмен қарулануы тек қана ... ... ... сондай-ақ экономикалық категория экономика
оқулықтарында да сирек кездеседі. Олардың ... ... ... ... ... ұғым бола бермейді.
Экономиканың басты секторында еңбек өнімділігінің жылдам өсуінің
қажеттігі, әсіресе ауыл ... ... ... алдағы
халықаралық интеграция және Әлемдік шаруашылықта Қазақстанның экономикалық
байланысын кеңейту жағдайында анық болып отыр. Бұл ... ... ... ... қабілетті 50 елдің ... ... ... асыру жағдайында аса маңызды.
117 әлем елдері арасында Бүкіләлемдік Экономикалық Форум бәсекеге
қабілеттілікті өлшеу жүйесінде Қазақстан алғаш рет 2005 жылы ... ... озып 61-ші ... ... ... ... ... етуде шешуші орынды еңбек өнімділігінің деңгейіне ... ... ... болу ... байланысты еліміз үшін болашақта кейбір ... ... ... ... мен ірі ... ие болмаса да алдыңғы қатарға
шыққан елдердің деңгейін қуып жетуге мүмкіндік туады. Бұл ... ... ... ... өндірістік алыптардың біріне айналған
қазіргі Жапонияны жатқызуға болады. 2005 жылы Жапониядағы жалпы ... ... ... ... 4,8 ... АҚШ долларын құрады ... 14%-ға ... Ел ... ... химия, құрылыс, кеме жасау
өндірістері бойынша еңбек өнімділігі жөнінен ... ... ... ие және
өндірістік роботтар, сандық басқару жабдықтарын, максималдық ... ... ие ... таза керамика, жоғары технологиялық
электроника жасаудан да ... ... ... ... ... экономика қарқыны бойынша алдыңғы қатарды иеленетін
АҚШ пен Жапониядағы еңбек ... ... ... американдық
экономист М.Р.Байе 90-жылдардың ... ... ... ... ... кері баға беріп, оларды «еңбексүйгіш емес» деп
атағаны туралы ... Fortune ... ... көрген мәліметтерге
сүйенсек, Honda компаниясы Civic маркалы көліктер жасап ... ... ... ... уақытын жұмсаса, ал Escort маркалы көлікті жасап шығару
үшін американдық Ford корпорациясы 16 сағат уақыт кетіреді ... ... ... ... ... ... айып General Motors, Ford ... акционерлерінің алаңдатушылықтарын туғызды. Алайда, американдық
автомобиль ... ... ... ... қорыққан менеджерлер
Automotive News журналында ... ... ... ... жасап,
акционерлерлді тыныштандырды. Бұл мақалада құжаттармен расталған деректер
көрсетілді. Ол ... ... ... саласында қызмет ететін
американдық жұмысшыларға барлық қосымша ... қоса ... ... 16 ... еңбекақы төленетіні көрсетілген. Ал ... ... - 18 ... тең [21, 743б.]
Бұл жерде келтірілген сандық көрсеткіштер автомобиль жасап шығару үшін
Honda компаниясы 10,9 ... ... ал Ford ... 16 ... ... ... ... Бұл көрсеткіштер автомобиль зауытындағы жұмыс
уақыты ұзақтығын (бір жұмыс күшінің) шығарылған автомобильдердің жалпы
санына (өнім ... ... ... ... ... ... сандық
көрсеткіштер көлік саласындағы американдық және жапондық жұмысшылардың
(екі компания бойынша) орташа өнімділіктерінің кері шамасы ... ... ... ... есептеу тәсілі арқылы келесідей нәтиже аламыз. Жапон
жұмысшысының орташа өнімділігі мынаған тең [21]:
,
(8)
Ал американдық жұмысшылардың өнімділігі келесідей:
  ... ... ... өнімділік деңгейі.
Мұндай айырмашылықтың болу себебі неде? Неліктен жапон ... ... ... ... ... ... ... автомобиль жасау саласындағы американдық жұмысшылар
үшін сағатына 16 ... ... ... ол - 18 ... Егер де ... ... өндірістік технологиялар қолданылып, капиталды пайдаланудағы
шығындар мөлшері бірдей деп ... ... онда ... ... ескере отырып, бұл елдің компаниялары еңбекті
капиталмен ауыстыруға мәжбүр ... ... ... ... ... ... ... шығарушылар жұмысшылардың аз санын қолданып,
олардың еңбек күшін қосымша капиталмен ... Бұл ... ... ... ... ... әріптестерімен салыстырғанда аз жұмыс күшін пайдаланып,
қосымша капиталды көбірек пайдаланады. Яғни, капиталмен қаруланудың ... ... ... ... ... етсе, ал бұл фактор өз кезегінде еңбек
өнімділігінің артуына әкеледі.
Бұдан егер ... ... ... тек қана ... мен еңбек қажет
деген болжам жасайтын болсақ, онда жоғарыда қарастырған орташа өнімділікті
келесідей етіп көрсетуге болады ... ... үшін ... / L=0,06 (10), ал
жапондық жұмысшылар үшін AP=F(K,L) / L=0,09 (11).
Сондай-ақ, Байе екі ел жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... министріне қарама-қарсы «шынымен де жапондықтар өз
жұмысшыларының еңбекқор ... ... ... үлесі мол технологияны
қолдану арқылы толтырады ма?» деген ... ... жөн ... ... ... ... ... екі елдің еңбек төлемі
өнімділігінің - q қатынастарын бөлу арқылы ... ... ... ... ... АҚШ-тан (0.09/0.06) = 1.5 есеге артық. Бұл -Жапонияның
басқаша жолмен дамып жатқандығына дәлел. ... ... ... ... ... ... ... болу мен өз ұлтының бос уақытын
арттырудың басты факторы деп ... ... ... ... ... фирмалар елдегі демографиялық ... ... ... ... ... ... ... отырғаны мәлім. Әрине,
Жапонияға қоғамның қартаю үдерісі тән. Әлемдегі ең ұзақ өмір ... де ... тән. ... ... даму мен ... саясат есебінен шешілуі, бір ... ... ... ... деңгейі мен экономикалық дамудың үлкен жетістігін
көрсетсе, екінші жағынан әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жүргізілген
2009 жылғы 25 ақпан - 6 наурыз аралығындағы халық санағы да ... ... ... ... ... көп ... олардың жұмысшыларының
кемшілігі емес, керісінше жоғары технологиялық жетістігінде. Бұл,
сәйкесінше, ... ... ... де ... ... ... Ал адам күшінің немесе еңбектің капиталмен алмастырылуы қазіргі
кезде жапон жұмысшыларының бос ... ... ... ... сағатын
азайтып отыр. Ал олардың бос ... ... ... ... ... ... жолға қойылған жапондық менеджмент пен өнім
сапасының ... ... де ... зор. ... ... Байенің
Жапония еңбек министрінің бағытына айтқан тұжырымы дұрыс емес, ... адам ... ... ... ... ... қана ... олардың
еңбекақылары да қормен қарулану деңгейі ... ... ... Ол,
сәйкесінше, олардың еңбек өнімділігінің артуына әкеледі.
Екі жақтылық қағидаты негізінде экономикалық басқару жүйесінің негізгі
индикаторлары болып табылатын экономикалық (), ... ... () ... ... формалары адам басына
шаққандағы жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ал адам басына шаққандағы жалпы ішкі
өнімнен тек қана экономика дамуының негізгі факторлары ғана ... ... ... «бос ... ... да көрініс табады. Аталған фактор
әлеуметтік әл-ауқат деңгейінің биік шыңы әрі ... ... ... ... табылады.
Сондай-ақ, еңбекті барынша үнемдеу жиынтық еңбек өнімділігі өсімінің
аралық тұтынудың өндірістік ... ... ... ... ... ... көзі саналады. Бұл тұжырымның дұрыс екендігін
теңдеуінен ... ... ... ... ... алуға болады:
(12)
(6) формуланың оң жағы негізгі капиталдың еңбек ... ... ... оның таза ... ... ... ... Ол жалпы өндірістің интенсивті даму тиімділігі индикаторының
интегралды көрсеткіші. Сол жағы оны екі ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы тиімділігі
(E0) болғандағы ақша түріндегі еңбектің капиталмен қарулануы өсімінің
қайтарылымын ... Оған ... ... ... ... Яғни, өндірістегі бір жұмысшының ақша өлшеміндегі капиталмен
қарулануының өсуімен байланысты болғандықтан, оның ... ... да ... жоқ. ... бұл ... индикатор тек қана
өндірістің негізгі капиталдың ... ... ... ... қатар
денсаулық сақтау, білім беру және экология салаларын дамытуға тартылған
негізгі капиталды өлшеуге ... ... = r ... ... даму деңгейінің көрсеткіші, ал
қосындысы ақша күйіндегі ... ... ... ... ... технологиялық өндірістердің үлесін көрсетеді.
Бұл теңдеу еңбек төлемінің өнімділігі өсімін q индикаторын капитал
бағасы өсімінің қарқынына ... ... ... ... – Е=r)
және еңбек төлемінің капиталмен қарулану өсімінің қарқынына жіктеуге
мүмкіндік ... ... q ... ... ... екі ... ... Олардың біріншісі - еңбек төлемінің капиталмен қарулануы, екіншісі
– негізгі капиталдың ... ... Егер ... ... ... ... ... оң сан болса, онда ел экономикасы ... ... деп ... айтуға болады [21].
Қазақстанда аумақтық мамандануды қалыптастыру, аймақтардағы кластерлер
желісін қалыптастыру олардың экономикалық әрекетінің мамандануы ... ... ... алу ... ... ... ... мен индустриалдық-инновациялық дамуға өту мұнай-газ саласындағы
машина жасау, металлургия, құрылыс кешені, мақта-мата және ... ... ... жүзеге асады. Бұл жерде елімізде жақсы
ғылыми-зерттеу базасы бар жаңа технологияны, информатика, биотехнология,
ғарыштық ... атом ... ... да ... ... ... бір ... осы бағыттарда дамыту жоғары білікті мамандарды
тарта отырып, қосымша ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше, жұмыссыздық деңгейін азайтуға
мүмкіндік береді.
Еңбек өнімділігі экономиканың тиімдігі мен ... ... ... бірі бола ... ... ... байланысты,
жалақы барлық тұрғындардың әлеуметтік стандарттарын бағалауға ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің
индикаторларының бірі болып табылады. Батыс экономистерінің пікірінше,
бәсекелік басымдықтар – тек еңбек ... ғана ... ... ... және ... ... бағалау болып табылады.
Жинақталған әлемдік тәжірибе көрсеткендей, көптеген елдерде еңбек
өнімділігі елдің ... ... ... Ол ... қоғам өмірінде маңызды
орынға ие (жеке ... ... ... ... ... ... ... саласындағы жетекшілік түбінде әлемде экономикалық және
саяси жетекшілікке қол жеткізуге мүмкіндік ... ... ... еңбек өнімділігін арттыру елдің ішкі
саясатының басты мақсаты болып табылды. Өнімділік бойынша комитет құрылды,
ол кейіннен АҚШ ... ... ... бойынша ұлттық
консультациялық орталық болып қайта құрылды. Комитеттің жобаларының жүзеге
асуына (соның ішінде, ... ... ... ... ... ... ... жылдарда жүзеге асқан)
федералдық бюджеттен жыл сайын 2 миллиард доллар бөлініп отырған. ... ... ... ... ... ресми шаралардың жасалуына Еңбек
министрлігінің Еңбек Статистикасының Бюросы (BLS) жауапты болып табылады,
сондай-ақ ... ... ... да (APC) осы ... ... ... ... Оның көбіне жалпыұлттық деңгейдегі мәселелермен
айналысатын Еңбек ... ... ... - ... орталығы кәсіпорындар мен ұйымдар үшін ... ... ... ... ... айналысады [22].
Азияда өнімділікті арттыру бойынша басты рольді 1960 жылы құрылған
Жапонияның Өнімділік Орталығы (JPC) ... Осы ... күш ... ... желісі, сондай-ақ кәсіпорындардағы ... ... ... ... 1961 жылы ... ... Корея,
Непал, Пакистан, Филлипин және Таиланд Өнімділіктің Азиаттық Ұйымын (APO)
үкіметаралық мекеме ретінде құрған болатын. Өнімділік үшін ... мен ... ... ... ... және ... министрліктері,
сондай-ақ Жапонияның даму банкі ойнады. Олардың бірі жоғары өнімділікке
қол ... ... ең ... ... ... ұйымдастырса, басқалары
олардың жеңімпаздарына қолайлы шарттармен несиелер береді. Нәтижесінде,
Жапония еңбек ... және өнім ... ... ... ... ... ... Ал тұрғындарының өмір сүру деңгейі бойынша әлемде бес жетекші
елдердің қатарына кіреді.
Мұндай еңбек ... ... ... ... ... ... Италияда және басқа да елдерде бар. Өнімділікті
арттырудың арнайы бағдарламалары жасалып, іске асырылуда. Бұл ... ... ... атап ... жөн: ... бірі өндірістің
процестің техникалық аспектілеріне назар аударады, мысалы, жұмыс орындарын
автоматтандыру; басқалары – ... ... ... еңбекті байыту шараларына тарту сияқты әлеуметтік тетіктерге
мән береді; үшіншілері өз назарын жұмыскерлердің ... ... ... өсуімен байланыстыратын жалақы төлеу жүйесіне баса назар
аударады.
Ресейде Еңбек және әлеуметтік даму министрлігінің қарамағында ... ... ... ... ... ... атқарады:
Еңбек өнімділігін қорғаудың Бүкілресейлік орталығы (ВЦОПТ), ... ... ... ... бойынша нормативтердің Орталық Бюросы
(ЦБНТ), Персоналды дамыту қауымдастығы, еңбектің аумақтық органдары [23].
Экономиканың қарқынды дамуы ... ... ... ... жасаусыз
мүмкін еместігін түсінген Ресей үкіметі осындай бағдарламалардың жүзеге
асуына көп қаражат жұмсайды. Олардың қолдауымен ... ... ... ... ... ... жасалуы
мен жүзеге асуына кеңес береді, олардың ... ... ... ... ... 160 ұлттық және аймақтық өнімділік және ... ... ... институттары және қауымдастықтары жұмыс
жасайды, олар еңбек өнімділігін арттыру бойынша ... ... ... ... келесі негізгі мәселелерге бағытталған:
- Мемлекет, кәсіпкерлер және жұмыскерлер арқылы қолдау табуы ... ... ... ... ... Өнімділікті өлшейтін жаңа жүйелер мен құралдар жасау;
- Қолданбалы зерттеулер жүргізу;
- Бәсекеге қабілеттілікті арттыру жобаларын жүзеге асыру;
- ... ... үшін ... ... ... ... және ... арасында өнімділікке салыстырмалы
талдау жасау ... ... ... ... ... қатар, өнімділік мәселелері бойынша
хабарландырылу деңгейін де ... ... ... ... ... асыру;
Жоғарыда аталғандармен қатар Халықаралық еңбек ұйымын да атап кеткен
жөн. Бұл ұйым мемлекеттер арасындағы ақпаратты ... ... ... ... және еңбек өнімділігі саласындағы тәжірибені
зерттейді. Австрия, Бельгия, Венгрия, Греция, Дания, ... ... ... ... ... ... ... және Оңтүстік
Африка мемлекеттерінің өнімділіктің аймақтық және ... ... ... ... орталықтарының Еуропалық қауымдастығы
құрылды [7, 82 б.].
Халықаралық Еңбек Ұйымының баяндамасында («Еңбек нарығындағы негізгі
көрсеткіштер. Бесінші ... ... ... ... ... ... артқаны айтылған, бірақ берілген көрсеткіш бойынша ... ... мен ... ... ... арасындағы алшақтық сақталуда.
Қолданылған шаралар нәтижесінде АҚШ 2009 жылы ... ... ... ... ... ... өнімділігі бойынша өзінің әлемдік
көшбасшылығын дәлелдеген. Шығыс Азия елдерінде қазіргі таңда жұмыскерлер
он жыл ... ... ... екі есе көп өнім өндіреді,
бұл ... ... өсіп ... Баяндама бойынша ... ... АҚШ пен ... ... ... ... ... АҚШ-
тың еңбек өнімділігінің өсу қарқыны ... ... ... ... ... 2009 жылы бұл елде бір ... ... таза
өнім 63 885 АҚШ долларын құрады, азғана көрсеткішпен ... ... ... АҚШ ... ... (55 641 АҚШ ... ), ... (55 235 АҚШ
доллары) және ... (54 609 АҚШ ... ... ... ... ... ... уақыт саны басқа дамыған елдерге қарағанда көбірек екендігін
айта кету керек. Мұнымен түсіндірілетіні бұл ... ... ... үшін ... таза өнім ... ... ... көшбасшысы
Норвегия (37,99 мың АҚШ доллары) келеді, тек ... ... АҚШ (35,63 ... доллары) және Франция (35,08 мың АҚШ доллары) тиісінше орындарды алады
[19, сол ... ... өсуі ... ... ... ... ... сияқты факторлардың тиімді үйлесімінің нәтижесі болып табылады.
Жұмыс күшіне (оның оқытылуы мен кәсіби ... ... ... ... мен ... ... жеткіліксіздігі
нәтижесінде әлемнің еңбек әлеуеті толық емес көлемде пайдаланылады.
«Өнімділік және әл-ауқаттылық арасындағы ... ... ... ... ... елдердегі ең аз табыс табатын жұмыскерлердің еңбек
өнімділігін арттыру - әлемдегі абыройлы ... ... ... негізгі
тәсілі,» - деп Халықаралық Еңбек Ұйымының Бас директоры Хуан Сомавия
мәлімдеген болатын.
Халықаралық Еңбек ... ... ... ... ... Азия
мемлекеттерінде еңбек өнімділігі ең жоғары қарқынмен өсті және ... ... екі ... ... өнім бір ... үшін өнеркәсіптік дамыған
мемлекеттер деңгейінен сегізден бірден (1996 жылы) бестен бірге дейін
(2006 жылы) өсті. Дәл осы ... ... ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия және Тынық мұхиты елдерінде жеті
есе, ал Оңтүстік Азия елдерінде сегіз есе ... ... ... жалақы өсімі
еңбек өнімділігі өсіміне үлгермей келеді. Мысалы, Қытайда 1990 ... ... ... ... ... ... ал ... табыс тек 80%-ға
жоғарылаған.
Дамыған елдермен салыстырғанда, Таяу Шығыс, Латын Америка, ... ... бір ... ... ... таза өнім шамамен
тоғыз есе ... ... және ... ... ... ... кірмейтіндер) және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
мемлекеттерінде 3,5 есе ... ... ... ... төрт есе ... ... өнеркәсіптік дамыған елдеріндегі жұмыкерлерге қарағанда
ең үлкен алшақтық ... ... ... ... ... ... шаққандағы шартты таза өнім өнеркәсібі дамыған ... 12 есе ... ... ... ... ... өткеріп, Орталық және
Оңтүстік-Шығыс Еуропа елдерінің көбісі (Еуропалық Экономикалық ... және ... ... ... еңбек өнімділігінің
тұрақты өсуіне ие, ол жұмыспен қамту деңгейімен қатар артып келеді. 1996-
2009 ... ... ... ... ... 5%-ға ... 2009 жылы ... бір жұмыскер дамыған елдердегілермен салыстырғанда, 3 есе ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру мәселесінің маңыздылығына
қарамастан, тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы ... ... ... ... біраз бәсеңсіп қалған ... 1992 жылы ... ... ... Көп ... бойы ... ... экономиканы тұрақтандыру мен дамыту бойынша ресми құжаттар үнсіз
қалды. Нарықтық ... ... ... ... ... ... табыс алуға саяды деген қате пікір қалыптасты. Халық
шаруашылығының барлық салаларын қамтыған 90-жылдардың ... ... ... пен еңбек өнімділігіне жағымсыз әсерін
тигізді.
Соңғы ... ... ... оң ... ... ... ... отырғандай, экономикалық өсу негізінен интенсивті
факторлардың есебінен мүмкін болған.
Осылайша, қазіргі инновациялық даму жағдайларындағы ... ... оның оң ... ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктің
индикаторларында еңбек өнімділігінің алғашқы орынды иемденетіні даусыз.
Оның деңгейі мен қарқынынан мемлекеттің ... өмір сүру ... ... ... ... ... бәсекелік басымдықтарды
қалыптастыру және әлемдік нарықтағы орынды нығайту тәуелді.
Жалпы, жоғарыда айтылып кеткен еңбек өнімділігін арттырудағы шетелдік
жетістіктер мен тәжірибелерді ... ... ... өз тәжірибемізде
пайдалансақ болады. Әрі еңбек ... ... ... ... экономиканың өзіндік даму ерекшеліктері мен сипаттарын ескерген
жөн. Еңбек ... ... ... ... ... қана ... жұмыс орындарын ашуға да мүмкіндік береді. Көптеген жобалардың
жүзеге ... ... ... ... мен ... ... тікелей жақсаруында да көрініс табады. Бұл қазіргі ... даму ... аса ... ... ... Инновация жағдайында еңбек өнімділігінің экономикалық ... өсу ... ... ... ... ... ... қарастыра келе, оның
экономикалық негіздерін және өсу факторларын анықтаған дұрысырақ, себебі
еңбек өнімділігінің оң мәндегі қарқыны ... ... ... негізі
болып табылады.
Біздің ойымызша, еңбек өнімділігінің өсуінің экономикалық ... ... ... ... ... меншіктің нақты
нысаны табылады.
Меншік туралы жеке көзқарастар Платон, Аристотельдің еңбектерінен
бастау алған. Бұдан толық және тереңірек меншік ... өз ... ... ... ... С. ... А. Смит, Ж.Б.Сэй, Й.Шумпетер және
Ф.Энгельстің еңбектерінде тапты.
Бір айта кететіні, қазіргі ... ... ... ... бар. ... ... ... ретінде өндіріс құрадары мен
өнімдерінің белгілі бір тұлғаға тиесілілігі ... ... ... адам ... ... ретінде қарастырылады. Мұндай
түсіндірме меншіктің құқықтық мәнін ашады. Сондықтан, біздің ойымызша,
меншік адамдар арасындағы экономикалық игіліктерді иеленуі мен ... және ... ... жүйесі.
Меншік қатынастары өмірлік маңызы бар игіліктерді жасауда шешуші роль
атқарады. Өндіріс әрдайым қоғамдық нысанда, яғни қоғамдық ... ... Бұл ... ... әлеуметтік-экономикалық қатынастардың
жиынтығы (өндірістік қатынастар) ... ... мәні мен ... ... мен ... құралдары құрайды.
Меншіктің белгілі бір нысанына негізделген өндірістік қатынастар
өндіргіш күштердің ... ... ... және осы даму үшін ... ... ... мен ... қалыптастырады. Меншіктің
салыстырмалы жаңа түрі, қалай болғанда да, өндіргіш күштердің ары қарайғы
ілгерілуіне ықпал етеді, бұл ... ... ... ... ... өсуінде көрініс табады. Меншіктің феодалдық түрі ... ... ... ... бұл ... ... ... феодалдық қатынастың орнын алмастыруы арқылы жалғасты.
Меншіктің әрбір жаңа түрінің қалыптасуымен ... ... ... ... Соңғысы қосымша өнімнің шамасының өсуіне жағдай жасайды, бұл
кеңейтілген ... ... ... ... ... өнім ... ... өндірісті жетілдіруге материалдық жағдай жасайды, бұл ары қарай
ғылымның, мәдениеттің және адам дамуына ... ... ... үшін ... меншік қатынастары өндіргіш күштердің дамуын және ... ... ... егер оның ... ... ... Мұның барлығы меншіктің еңбек өнімділігіне тигізетін кері әсерін
көрсетеді [24].
Қазіргі қазақстандық экономика меншік ... ... Осы ... ... ... ... түрлерін қоса
алғандағы, дамуы мен бекуі өндіргіш ... ... ... ... ... ... ... барысында мемлекеттік емес меншік институты
қалыптасты. Мұнда қолда бар кәсіпорындарды ... ... жеке ...... ... ... ... материалдық және материалдық емес ... ... ... ... ... – бұл ... және инновациялық даму сатысына
көшкен экономикадағы барынша қарқынды сала болып табылады.
Меншік қатынастарының ... ... ... ... ... үшін ... қатынасты қамтамасыз ететін шаруашылық
субъектілерінің үлкен мөлшерін қамтамасыз ететін қажетті шарт ... ... ... ... үшін ... шарт бола ... ... ресурстардың тиімді қолданылуына әсер ... ... ... ... ... және таза ... күштердің дамуы мен ... ... ... ... ... ... ... нысандырының әртүрлілігі шаруашылық
еркіндікті, сонымен қатар, материалдық игіліктерді ... және ... ... қалыптастыруда қажетті
шарт болып табылады.
Бір айта кететіні, қазіргі экономикада меншік қатынастары жүйесіндегі
корпорациялық құрылымдардың күшеюі басымдыққа ие ... ... ... ... ... қарама-қайшы сипатқа ие: бәсекелестік төмендейді, бағалар
өседі, бірақ мұнымен қатар, ірі ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін арттыру үшін ... мен ... ... ... Бұл жерде тек қажетті сәйкес
ынталандырулар жасау қажет және бұл ... ... ... өз әсерін
тигізбей қоймайды. Мемлекеттің қатысуымен интеграцияланған құрылымдарды
жасау осы кәсіпорындардың мақсаттарының ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің
өсуінің жоғары қарқынын қолдау мақсатымен сәйкестенуін қамтамасыз етеді.
Меншік қатынастары қоғамдық еңбек бөлінісімен ... ... құл ... мен ... ... ... ... өндіргіш
күштердің нашар дамуы мен төмен еңбек өнімділігі жағдайындағы ақыл-ой және
физикалық ... ... ... ... Капитализмдегі күрделірек
еңбек бөлінісі еңбек өнімділігінің елеулі алға жылжуына жағдай жасады.
Бұдан ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктерін анықтайды. Мәселен, корпорациялардағы
еңбек өнімділігін арттыру үшін материалдық емес ынталандыруларды көбірек
қолданады. Ал жеке ұсақ ... ... ... ынталандыруларды
пайдаланады.
Өндірістік қатынастардың негізі бола ... ... ... бөлу ... да ... Меншік объектінің кімнің
пайдасында қолданылып жатқандығын және бұл қолданудан кімнің пайда алып
жатқандығын анықтайды [7, ... ... және ... ... ретінде көріне отырып, жалақы еңбек
өнімділігінің негізі болып табылады. Бүкіл әлемде ... ... ... ... 50%-ды ... ... ... көптеген отандық
кәсіпорындарда өндіріс шығындарын қысқарту көп жағдайларда еңбек құқығының
бұзылуы арқылы ... ... ... ... Ал бұл, өз ... ... ... тиімді еңбекке деген қызығушылығын
төмендетеді.
Капиталдың ... ... ... ... ... саны ... ... да өсіруге мүмкіндік туады. Ал еңбекақының
жоғарылауы жұмыскерлерді өз міндеттерін жылдам әрі ... ... ... ... өнімділігі еңбекті бағалауды білдіреді,
оның деңгейі жоғары болған сайын, жалақы да жоғары болуы тиіс.
Біздің ... ... ... ... арттырудың негізі бола
отырып, еңбек өнімділігін өсуінен ... ... ... ... артуы арқылы жасалған тұтыну құндарының саны да өседі,
сондықтан бағаларды төмендетуге немесе сәйкесінше, ... ... ... ... ... ... жылдарындағы және қазіргі кездегі жалақы
деңгейінің еңбек өнімділігіне ... ... ... ... және жалпы
деңгейінің нақты төмендеуінің ең ірілері 1992 жылы, 1995 жылы және ... ... ... ... 1992 ... салыстырғанда, басқа
жылдардағы жалақы ... ... оны ... ... қарызданулардың есебінен жүзеге асты. Нәтижесінде, ... ... ... ... ... ... артып кетті.
Алайда 1990 жылғы мардымсыз өсуден кейін жалақының орта және жалпы
көлемінің төмендеуін байқауға болады, бұл 1991 жылы ... 1992 ... 1993 жылы ... ... ... ... 1994 ... тауып, 1995 жылы қайта қарқын алды. Тек осы жылдың өзінде нақты
анықталған ... ... 45,7% ... ... 1990 ... салыстырғанда – шамамен 54,3% азайған. 1996-1997 жылғы қалпына
келтіру процесі жағдайды аздап жақсартты, бірақ бұл екі жыл ... ... ... 6%-ға өсуі шектелген түрде алдағы төмендеудің
салдарын жұмсартты. Бұдан кейін, ... ... ... ... ең алдымен жалақыға ерекше әсер етіп, оның орташа ауқымы (қарыз
өсімінің есебінсіз) 1997 жылмен ... ... 1990 ... ... ... 2000 ... ... отандық
экономикадағы еңбектің құнсыздануының өсу үрдісі тоқтады.
Осылайша, егер 1999 жылға дейін жалақының төмендеуі кем дегенде сандық
тұрғыда ... ... ішкі өнім ... басты факторы болса, 2000
жылдан бастап оның өсуі аса ... ... ал 2001 жылы – ... ... ішкі
өнім өсуінің басты факторы болды. Өндірілетін өнім бағасының қалыптасуында
бұл фактордың мәні тек жалақымен шектелмейді.
2000 жылдан басталған экономикалық ... ... және ... оң ... қарамастан, бұл дамудың жалпы ішкі
өнімнің физикалық көлемінің ... ... ... ... ... ... дағдарыстық жағдайлардың шиеленісуі арқылы көрініс
тапты (2.1 кесте).
Нәтиже ретінде ... ... ... ... ішкі ... ... көлемін, және сәйкесінше осы көлемдегі жалпы, сомалық
шығынды, жалақының өзгерісімен қоса алғандағы ... ... ... ... ... ... олардың сомасымен де бағалануы
мүмкін.
Бірақ, әлемдік қаржылық дағдарыстың басталуымен барлық ... ... ... ... 2007 ... ... 2008
жылы барлық экономикалық қызмет бойынша еңбек өнімділігінің индексінің
төмендеуі байқалды. Жалпы экономика бойынша еңбек өнімділігінің ... ... ... құрады. Қаржы саласы қызметінде 37,8%-ға
төмендеді [25].
Кесте 3
ҚР экономикасындағы 2002-2009 жылдардағы еңбек өнімділігі, номиналды
және нақты жалақы ... ... |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж ... ... және |15 |111,5 |2 078 |151 025 ... | | | | ... | | | | ... ... |105,3 |9 443 |312 965 ... және |4 |104,6 |1 535 |25 443 ... | | | | ... | | | | ... |9 |104,1 |565 |58 760 ... ... |1 |103,2 |241 |30 750 ... ... |5 |137,1 |559 |19 785 ... пен ағаш |26 |119,7 |2 525 |77 238 ... | | | | ... жасау |15 |138,6 |1 733 |53 280 ... |48 |109,5 |3 622 |60 375 ... | | | | ... ... |2 |118,4 |477 |9 882 ... |4 |146,1 |530 |2 300 ... ... |152 |Орта есеппен-110% |23 308 |801 803 ... ... ... ... ... ... В
|Сала атауы |Кәсіпорын |Қызметкер ... ... ... |
| ... |саны, адам |% ... ... |
| | | | |2009ж, % ... % ... ... |49 |12 228 |45,95 |55,72 |49,34 ... |13 |97 382 |54,02 |51,23 |42 ... ... |20 |9 050 |49,29 |41,96 |30,5 ... | 10 |3 185 |55 |42 |32,4 ... |24 |4 882 |62 |84 |40,09 ... |11 |2 948 |53,4 |45 |40,03 ... |7 |704 |68,3 |20 |12 ... |7 |1 668 |69 |56,56 |43,66 ... ... |9 |1 105 |45 |41,67 |30,4 ... |150 |133 152 |55,78 |43,72 |31 ... ... ... ... ... [36]
Қосымша Г
Еңбек өнімділігін арттыру механизмдерінің моделі
|Еңбек өнімділігінің өсуі |
|Күтілетін нәтижелер ... ... ... ... ... және ... |
|қызметтің нәтижелеріне|
|қызығушылығын арттыру.|
|1.Басқару еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... ... қанағаттанылуы |
|4. Құқықтық құзыреттілікті |
|арттыру. ... ... ... ... ... ... және ... жүйесін |
|жақсарту |
|Табиғи ... ... ... ... ... |
|2. Өнім және |
|қызмет сапасын |
|арттыру ... мен ... ... ... |
|2.Ескірген құралдарды ... ... ... |
|және автоматизациялау |
|деңгейін көтеру; ... Жаңа ... ... ... ... ... |
|технологияларды енгізу; |
|5. Шикізат пен ... ... ... қолдану; |
|6.Жаңа энергия көздерін ... ... ... ... ... ... басқаруды, |
|өндірісті, еңбекті, |
|басқару жүйелерін |
|ұйымдастыруды және ... ... ... ... ... ... ... |
|жүйелі және |
|жоспарлы |
|мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|және құқықтық |
|қорғалу; ... және ... ... ... ... ... |
|психологиялық ... пен ... ... |
|қалыптастыру |
|1.Әлемдік стандарттарға |
|сай өндірістің техникалық |
|жабдықталуы; ... ... ... ... ... ... ... |
|функцияны, жауапкершілікті|
|күшейту; ... ... ... ... ... ... ... еңбекті |
|ынталандыру; ... ... ... ... ... ... |
|Еңбек өнімділігінің факторлары ... ... ... ... ... ... ... | |
-----------------------
Қызылорда облысы
Батыс Қазақстан облысы
Ақмола облысы
Алматы қ.
Қостанай облысы
Жамбыл ... ... ... ... ... ... облысы
Астана қаласы
Шығыс Қазақстан облысы
Қарағанды облысы
Маңғыстау облысы
Солтүстік Қазақстан облысы
35,0
30,0
25,0
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
-5,0
31,6
27,0
15,6
14,0
13,8
13,3
12,4
12,1
11,7
9,1
8,6
5,9
1,5
0,2
-0,3
-0,4

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарыстан кейінгі кезең78 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
1929—1933 жж. дүниежүзілік экономикалық дағдарыс27 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет
Дүниежүзілік экономикалық дағдарыстағы Қазақстан қоғамындағы проблемалар және оны шешу жолдары4 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Нарықтық экономикадағы дағдарыстың пайда болу себептері58 бет
Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірбиесі6 бет
Өндірістік шығындар11 бет
Өндірістік шығындар жайлы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь