Экономиканы мемлекеттік реттеу жолдары

Кіріспе
І. ЭМР теориялық негіздері
1.1 ЭМР теориясы
1.2 ЭМР.дің шетелдік тәжірибесі
1.3 ЭМР объекті ретінде
ІІ ҚР экономикасын мемлекеттік реттеудің қазіргі жағдайы
2.1 ҚР экономиканы мемлекеттік реттеудің түрлері мен ұйымдастыру негіздері
2.2 Нарықтық экономикадағы ақша.несие саясаты және оның Қазақстан экономикасының дамуы үшін маңыздылы
2.3 Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін пайдалану қажеттіліктері мен мүмкіндіктері

ІІІ Мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары
3.1 мемлекеттік реттеуді жетілдіру бағыттары

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Экономика қоғам дамуының негізі, ал мемлекет сол қоғмның негізгі буыны болып табылады. Өз кезегінде мемлекет экономиканы реттеуді жүзеге асырады. Экономиканы ретеу қоғамдық даму мен мемлекеттің экономикалық сипатына байланысты әр түрлі деңгейде және әр түрлі әдістер қолданылады.
Экономиканы мемлкеттік реттеуде мемлекеттің рөлі оның экономикалық процестерді реттей алатын қабілеті экономика мен саясатың байланыстыратын экономикалық саясаттың жасалуына тәуелді болады. Экономикалық саясат дегеніміз экономикалық реттеудің шоғырланған мағынасын береді. Экономикалық заңдардың дамуын адамзат қоғамы саясатты қолдану арқылы жүзеге асырады. Мемлекет қоғамның жемісі болып табылады және ол ылғи да рететуді қажет етеді.
Қазақстан Рсепубликасының өз егемендігін алып, жаңадан анрықтық қатынастарға өтіп, дамудың нарықтық жолына түсуіне байланысты елдегі мемлекеттік ретттеудің мақсаты мен бағыттары өзгеріп, экономиканы мемлекеттік рететудің жаңа формалары мен әдістерін дамытудың қажеттігі туындады. Атап айтқанда, бастапқы жылдары елдің тұрақтылығын қамтамасыз ету, мемлекеттік меншікті жекешелендіру, әлеуметтік саланы қолдау, экономикалық өсуді қамтамасыз ету болып табылатын.
Ал бүгінгі еліміздің аяғынан нық тұра бастаған кезеңде экономиканы мемлекеттік рететудің жаңа формалары мен әдістерін жүргізудің маңыздылығы туындап отыр. Сол себепті, Қазақстан үшін экономиканы мемлекеттік реттеу мен қолдаудың, дамытудың әдіс-шараларын ендігі жерде дамыған елдердің экономиканы реттеу мен ұлттық экономика үшін маңызды болып отырған салалар мен даму жолдарын мемлекеттік рететудің рөлі орасан зор болып табылады.
Тақырыпты орындаудағы мақсат пен міндеттеріме келесілер жатады: экономиканы мемлекеттік рететудің қажеттігін, маңызын және қалыптасқан реттеу бағыттарын айқындау; экономиканы реттеудің қажеттігі мен ерекшеліктеріне тоқталу, нарықтық экономика кезіндегі мемлекеттік реттеудің әдістерін талдау және Қазақстан үшін бүгінгі таңдағы маңызды болып табылатын экономиканы мемлекеттік реттеудің әдістерін талдау болып табылады.
1. Государственные регулирование рыночной экономики / Под. ред. Петрова Р.П. СПб, 2009г.
2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. – Алматы: 2003ж.
4. Ивашковский С.Н. – Экономика: микро- и макроанализ. Учебно-практическое пособие. – 2009 г.
5. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: 2009 г.
6. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003ж.
7. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
8. А.Исаева «Мемлекеттің дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері» // Қаржы-Қаражат, 2005, №6
9. Қазақстан Республикасы үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты.
10. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика государственного регулирования в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2009 г.
11. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г.
12. Стратегия «Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы» – Алматы, 2003 ж
13. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2007 г.
14. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
І. ЭМР теориялық негіздері
1.1 ЭМР теориясы
1.2 ЭМР-дің шетелдік тәжірибесі
1.3 ЭМР объекті ретінде
ІІ ҚР экономикасын мемлекеттік ... ... ... ҚР ... ... ... түрлері мен ұйымдастыру негіздері
2.2 Нарықтық экономикадағы ақша-несие саясаты және оның ... ... үшін ... ... жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін
пайдалану қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеуді жетілдіру бағыттары
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Экономика қоғам дамуының негізі, ал мемлекет сол қоғмның ... ... ... Өз кезегінде мемлекет экономиканы реттеуді жүзеге асырады.
Экономиканы ретеу қоғамдық даму мен мемлекеттің ... ... әр ... деңгейде және әр түрлі әдістер қолданылады.
Экономиканы мемлкеттік реттеуде мемлекеттің рөлі оның ... ... ... ... экономика мен саясатың байланыстыратын
экономикалық саясаттың жасалуына ... ... ... ... ... ... шоғырланған мағынасын береді. Экономикалық
заңдардың дамуын адамзат қоғамы саясатты қолдану арқылы жүзеге асырады.
Мемлекет ... ... ... табылады және ол ылғи да рететуді ... ... өз ... ... ... ... ... дамудың нарықтық жолына түсуіне байланысты ... ... ... мен ... ... ... рететудің жаңа формалары мен әдістерін дамытудың қажеттігі
туындады. Атап айтқанда, бастапқы жылдары ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саланы қолдау,
экономикалық өсуді қамтамасыз ету болып табылатын.
Ал ... ... ... нық тұра ... ... ... ... жаңа формалары мен әдістерін жүргізудің маңыздылығы
туындап отыр. Сол себепті, Қазақстан үшін ... ... ... ... ... әдіс-шараларын ендігі жерде дамыған елдердің
экономиканы реттеу мен ұлттық экономика үшін маңызды болып ... ... даму ... ... ... рөлі ... зор ... табылады.
Тақырыпты орындаудағы мақсат пен міндеттеріме келесілер жатады:
экономиканы мемлекеттік рететудің ... ... және ... ... айқындау; экономиканы реттеудің қажеттігі ... ... ... экономика кезіндегі мемлекеттік реттеудің
әдістерін талдау және Қазақстан үшін ... ... ... болып
табылатын экономиканы мемлекеттік реттеудің әдістерін талдау болып
табылады.
І. ЭМР ... ... ЭМР ... ... ... ... оның ... қызмет ететін
сферасыда қалыптасты. ... ... ... ... да, экономикаға
араласуы және реттеуі бүгінгі экономикада объективті қажеттілік.
Тарихи жағынан дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.
Кейнстік мектеп – шаруашылық механизмін мемлекеттік реттеу
концепциясы және ... қоға ... ... ... ... неокейнстік кездерде консервативті доктриналардың синтезі. Осы
аталған екі теориялық ағымдардың өздеріне тән ... ... бар. ... де ... ... стратегиялық мақсаттарына жетуге бағытталған
экономикалық саясат жүргізу үшін белгілі меншіктің ... мен ... ... қамтамасыз етілген. Ал олардың бір-бірінен негізгі
айырмашылығы мемлекеттік ... ... әр ... ... ... ... біреулері мемлекеттің экономикалық процестерге мүлдем
араласпауын жақтайды. Оның өкілі Хайек мемлекеттің «түнгі күзетші» ... ... ... ... және ... ... ... параметрлерінің жағдайына
бақылау жасауды мемлекеттің басты қызметі деп есептеді.
А.Смит мемлекеттің үш негізгі міндетін атап көрсетеді:
1. Әскери қауіпсіздікті сақтау;
2. Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... туралы Орешин былай деді:
экономиканы мемлекеттік реттеу мемлекеттің құқықтық шаралар ... ... ... және ... ... етуге және әлеуметтік-
экономикалық жүйенің қызметіне араласу болып ... ... ... пен ... ... ... мемлекеттің өзіне негізгі административті экономикалық және
ұйымдық-құқықтық араласуы, әсіресе ... ... ... ... ... және ... ... қолдау көрсету
екендігін атап өтті.
Мемлекеттік реттеу экономикалық өсудің тұрақтылығын сақтауға және
дамытуға ынталы ... ... ... механизміне тән кемшіліктерді мемлекет
экономикалық реттеу арқылы түзетіп отыруға тиісті.
Мемлекеттік реттеудің келесідей түрлері бар:
• Шаруашылықты ... ... ... ... ... және ... да экономикалық жүйелердің ұштасуының әр түрлі
нұсқасы;
Экономиканы мемлекеттік реттеудің басты үлгілері:
• Адаптациялық үлгі – ... АҚШ ... ... ... ... ... яғни Жапония мысалында.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі әдістеріне тоқталатын ... ... ...... тарапынан;
2) Өндіруші фирмалар және тұтынушылар үшін экономикалық қызмет тәртібінің
белгіленуі жатады. Бұл ... заң ... және ... ... меншік
формалары мен ережелерінің жүйесі меншік құқықтарын келісім-шарт
жасаумен фирманың қызмет ету ... ... ... ... Әкімшілік реттеу – лицензиялау, квота белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау
шараларымен айналысады.
4) Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ортаға ықпал жасауға талап етеді. Бұл
жиынтық сұранысқа, жиынтық ұсынысқа, ... ... ... ету ... реттеу шараларын жүргізеді.
Ал экономиканы мемлекеттік реттеудің келесі бағыттардағы қызметтері
кең тараған:
• Ұлттық қорғаныс;
• Фундаменталды ғылым;
• Космостық зерттеулер;
• Денсаулық сақтау;
• Қала ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың сапасын
реттеу;
• Ресурстарды тиімді бөлу мен ұтымды ... ... ... ... ... ... шаралары;
• Жұмыссыздықтықтың орын алуын, инфляция, сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... мен қоршаған ортаның ластануын реттеу.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің мақсаттары келесідей:
• Жалпы ... ... ... ... Шаруашылық қызметтің кординациясын дамыту;
• Бәсекелік ортаны барынша қолдау.
Осыдан барып ... төрт ... ... Экономикалық өсім;
2) Жұмысбастылықтық жағдайы мен деңгейі;
3) Бағаның тұрақтылығы;
4) Сыртықы экономикалық тепе-теңдік.
Экономиканы мемлекеттік рететуде негізгі субъект ... өзі ... ал ... объектісі экономиканың әлсіз және реттеуді қажет ететін
салалары мен аумақтары.
Экономиканы мемлекеттік реттеуде нарықты реттеудің әдістерін келесідей
жіктеуге болады:
Сурет- 1 – ... ... ... ... ... ... ... тікелей реттеу шаралары неғұрлым
әкімшілік сипат алады да, ал жанама реттеу ... ... ... Енді осы ... ... ... ... маңызды болып
табылатын әдістеріне жекелеп тоқталып ... ... ... ... айта ... ... ... елдердегi мемлекеттiк реттеу
тәжiрибесiн оқып ... және ... ... ... оны бiздiң
әлеуметтiк –экономикалық жағдайымызға өзгертпей көшiрiп алу емес. ... ... ... ... ... ... емес:
1) республика басқа ... ... ... ... ... ... және тағы да басқа
себептерге байланысты өзгешеленедi;
2) ... ... ... бiз ұлттық экономиканы құру
процесiндемiз және де әлемдiк экономикалық ... ... ... нарықтық экономикаға өткен бiзге ұқсас
ешбiр ел жоқ;
3) басқару ... мен ... ... ... ... ... байланысты тиiстi негiздеусiз жүргiзiледi және
“революциялық” көрiнiс табады, ал ... ... ... ... ... эвалюциялық даму “нәтижесi”
болып табылады.
Бiрақ та шет елдер тәжiрибесiн ғылыми қорытындылау қажеттiгi ... ... ... бiрiншiден, экономиканы мемлекеттiк
реттеудiң қағидалары мен жүйесiнiң тұжырымдамалы негiзiн, түбiрiн анықтауға
мүмкiндiк туады, ... ... ... ... ... ... туады, және де бұл Қазақстан ... ... ... ... ... ... үшiншiден, мұндай толықтыру
мемлекеттiк реттеудiң нәтижелерiн ... ... ... ... ... ... болған жағдайда экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... ескере отырып,
реформаларды дұрыс жолмен жүргiзуге мүмкiндiк бередi.
Әлеуметтiк – экономикалық процестерге мемлекеттiң араласу тәжiрибесiн
үйренуден шығатын ...... ... қатарлы елдерде экономиканы
мемлекеттiк реттеудiң негiзгi құралдары ... ... ... ... мен басымдылықтарын анықтау, болжау, жоспарлау, бағдарлама жасау
қарастырылады. Сыртқы, iшкi және оларға сәйкес факторлардың ... ... тек ... ... ... ... ... тарихи жағдайды ескерудi талап етедi. Американдық ... ... ... ... ... ... – күнге
өсiп отырған қиыншылықтар мен әлеуметтiк өзгерiстерге ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты мықты
болғаныменен, бара- бара күйреу қатерi туындайды, өйткенi ғылым мен техника
экономикалық өрiстiң ... ... ... ... ... ... дәл ... экономика сияқты, “әлсiз экономикалық жүйеге”, барлық
туындайтын қиындықтарға “эвалюциялық жолмен қажеттiлiгi” үздiксiз ғылыми –
техникалық процесс салдарынан ... ... ... (20-жылдардың аяғы мен 30 жылдардың басы)
алдыңғы қатарлы капиталистiк елдердiң нарықтық ... өзiн - ... ... алмайтындығына көзерi жеттi және де туындаған қиындықтарда
уақытында шешу тек ...... ... мемлекеттiң белсендi
араласуымен ғана жүзеге асатынын түсiндi. Бұл ... ... ... ... қамтамасыз ететiн ресми мемлекеттiк ұйымдардың
ресми ұстанымдарынан ... ... ... ... қамтамасыз ету
туралы Заңға” сәйкес (1946ж.) құрылған Президенттiк экономикалық Кеңесi осы
заңның талаптары ... ... ... ... ... жұмысбастылықты,
халықтың тұтынушылық қабiлетiн сақтай отырып, мемлекеттiк ... ... ... ... аталған Кеңеске мiндет ретiнде
экономикада ұлттық ... ... ұзақ ... ... ... ... ... әзiрле жүктелiндi.
Капиталистiк елдерде бағдарламалаудың алғашқы кезеңдерiнде
экономиканы ... ... ... ... ... Швецияда,
ФРГ және т.б. мемлекеттерде ... ... ... ... экономикалық салаларды қамтиды және олардың дамуын маңызды және
тұтастай болжауда ... рөл ... ... ... ... мұндай
бағдарламалар 1200 –ге жуық ... ... ... энергияны үнемдеу,
космостық зертеулер, аймақтық даму ... орын ... Бұл ... ... ... ... байланыстарды күшейтуге бағытталған
мемлекеттiк шараларды қажет еттi. ... ... ... ... ... ... ... аймақтық филиалдары құрылған, тиiстi
аймақтық Комиссияның мiндетi бағдарламаларды жүзеге ... ... ... шешу ... ... Бұл тәжiрибе бiздiң
жағдайға пайдалы болар едi. Нарықтық жүйеге көшуге байланысты эйфория халық
шаруашылық мәселелерiн тиiмдi шешу ... ... ... ... Түркияда және т.б. елдерге ағымдағы, орта
мерзiмдегi ... ... және ... ... ... органдар шешедi. Францияда бұл қызметтi
Жоспарлау бойынша бас ... ... ... Экономикалық
жоспарлау басқармасы мен Аймақтық кешендi даму департаментi және т.б.
жүргiзедi. Ұзақ ... ... даму және ... ... ... саясатымен қатар өндiрiстiң аймақтық орналасуының ұзақ мерзiмдiк
мақсаттарын белгiлеу Жапонияның экономикасын жоспарлаудағы мықты жағы деп
саналады.
Түркияда орта ... ... 1963 – 1967 жж. ... ... ... ... түрде жоспарлау уақытының мiндеттерiне
байланысты жүзеге асырылуда. Осыдан алтыншы ... ... ... ... жүйенiң дамыған күйiн ескерiп, халық шаруашылығының
макроэкономикалық ... ... көп ... бөлiндi.
Германияда экономиканы реттеу бiраз басқаша, мұнда көбiнесе
бәсекелестiктi қорғауға, мемлекеттiң антимонополиялық және ... ... ... iрi ... ... ... ... мен бағдарламалардың әлеуметтiк қызметiн кеңейтуге көңiл
бөлiнуде.
Реттеушi ... ... ... бiрi аймақтардың
үйлесiмдi ... ... ... ету. ... ... 1982 ... ... нәтижесiнде аймақтық шаруашылық жүйесiн ... үш ... ... ... ... және ... Ал ... құрамына кiретiн кантондар
мен аудандардың өзiндiк даму ... ... ... ... ... ... шаруашылығында аймақтық мәселелер мен ... ... ... ... ... ... Кореяның және де басқа дамыған нарықтық жүйедегi
елдердiң көптеген ... ... ... Бұл ... ... ... ... органдары өзiнiң әлеуметтiк-экономикалық саясатын жүргiзе
отырып жалпы мемлекеттiк және макроэкономикалық ... ... ... жоспарлау тәжiрибесiн қорытындылай келiп,
американдық маркентинг маманы ... ... ... ... бiрнеше қолайлы жақтарын ы салалық экономикамен үйлесiмдi
байланыстыруға Швецияның, Англияның, Германияның,Оңтүстiк Кореяның және ... ... ... ... елдердiң көптеген үкiметтiк шешiмдерi
арналған. Бұл ... ... ой, ... ... ... ... ... жүргiзе отырып жалпы мемлекеттiк және
макроэкономикалық мақсатқа жету.
Көптеген елдердiң жоспарлау ... ... ... ... маманы Мелвилл Бранч маркентинг ... ... ... жақтарын бөледi. Соның iшiнде, жоспарлау:
1) басшылардың үнемi болашақты ... ... ... ... ... және ... жүргiзушi субъектiлер қолданылатын
шараларды үйлестiредi;
3) көрсеткiштердi ... және ... ... ... жол ашады;
4) алдағы мәселелердiң және саяси ұстанымдардың нақты анықталуын талап
етедi;
5) шұғыл өзгерiстерге ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынаста екенiн көрсетедi.
Аталған пунктерден (халық шаруашылығының алдыңғы звеноларында ғана ... ... ... ... екiншi және алтыншыны айтуға болады, өйткенi
қазiргi ... ... осы 3 ... ... ... өте аз
қолданылады.
Қарастырылып отырған мемлекеттердiң тәжiрибесiнен ... ... ... ... бiр қаржы-бюджет ресурстарын
және салық жинау механизмi болып табылады. Осы механизмдердiң маңызы мен
оларды ... ... ... ... және де ... ... негiзге ала отырып, бiрнеше тұжырым жасауға болады.
Бiрiншiден, ... ... ... ... ... ... бюджет шығындарын жоспарлау) халық шаруашылығының
басымдылықтарын және бiлiмдi көп ... ... ... ... дамыту
мәселелерi шешiледi. Италияда, Норвегияда, Данияда, Швецияда, Белгияда және
басқа да ... ... ... арқылы бөлiнетiн ұлттық табыстың
үлесi 50 % жоғары, ал Францияда, Австрияда және ФРГ-де 50 % шамасында. ... АҚШ пен ... 30 % ... ...... ... жүзеге асыру үшiн
салық салу механизмi үлкен рөлдi ... Бұл ... ... ... ... ... арттыруға болады, өйткенi олар
өндiрiс және өнеркәсiп салаларының тез дамуына әкеледi. Ол ... ... және ... түсе ... ... тауарларды шығару. Жапонияның
экономикалық ғылымының патриархы ... ... ... (25.02.92 )
газетiнде: “Шенеулiктердiң (әкiмдердiң ) ақылдығы телефон арқылы немесе
ведомстволық ... ... ... ... ... ... және ... саясат, салалық байланыстардың тиiмдi
және дұрыс тұжырымдамасын анықтау, ... ... ... ... ... ... Бұл ... құлдыраушылық (стагфляция) жағдайына
дұшар болған мемлекет үшiн қолайлы. ... шығу үшiн ... ... ... ... Бұл ... ... а) мемлекеттiк
шығындардың өсуi; ә) салық ставкасының және ... ... ... ... өсуi мен ... азаюы үлестiр пайдалану жатыр.
Бұл әдiстiң бiреуiн таңдап алу алға ... ... ... ... ... Үшiншiден, мемлекеттiк әлеуметтiк және ғылым
салаларына шығындарын азайтпауы қажет. Шығындарын ... бұл ... ... ... ол қайтадан шығындалуға мәжбүр болдаы және
бұл жерде екiншi ... ... ... өте ... ... ... он жыл
iшiнде Жапонияның әлеуметтiк – шаруашылық дамуындағы тәжiрибесiнен ... бiлiм ... өсу ... ... және ... факторы
ретiнде көрiнедi” [9,87 – б.]. Қазақстанда бұл салаларға көңiл бөлу жоқ,
қаржыландыру ... ... яғни ... ... ... ... ... 1994 жылдың басында болған Ұлттық Академиясының жалпы
жиналысында: “Интеллектуалдық өндiрiстi қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... негiзгi мәселелердi шешудi
ұмытып кеттiк” деген.
Дамыған өнеркәсiптiк елдерде “экономикалық ... ... ... құралы экономиканы реттеудiң ақша – ... ... ... ... ... ... iрi мамандары К.Р. Маконелл
және С.П. Брю, “ осы ақша ... ... ... ... ... бастылыққа
қол жеткiзуге және инфляцияның болмауына экономикада жалпы ... ... ... ... ...... [21,298 – б.]. Мұндай
саясат пен дем берушi (жұмыссыздық болғанда) және ... ... ... ... ... арасында тығыз байланыс бар екенi
көрiнедi. Сонымен қатар, ... ... ... ... механизмi
жоғарыда аталған “ көмекшi” ретiнде тек қана оның ... ... ... емес (яғни коммерциялы- спекулятивтi құрылымдардың баюына емес),
материалды игiлiктердi өндiруге бағытталған болса ғана көрiнедi.
Нарық жүйесi дамыған елдерде бұл ... ... ... ... ... ... негiзгi қорытынды шығаруға болады:
1. Монетарлы саясаттың әскерiн “сезiнетiн” ұзақ ... ... ... ... ақша ... ... мен ... механизмi әлсiздiгiнен пайыз мөлшерi және инвестицияға
дем берудiң арасында ... ... ... ... ... ... ... бұл тәжiрибеге терең
талдау жүргiзу нәтижесiнде П. Самуэльсон ақша массасының қысқаруының
салдары болып келетiн ... ... ... ... өсiмi бұл ... және ... тұлғалардың қол жеткiзуiне қиын жағдай туғызатыны
туралы қорытынды жасайды. Ал несиенiң қымбаттылығы мен қолайсыздығы,
өз кезегiнде, дербес және ... ... ... ... Бiрақ бұл тенденция күштi трансмиссиондық
механизмдi қолдану арқасында бiраз нивелирленуi ... ... ... ... мүлiктi, қолда бар тауарды iске
асыру арқасында инвестицияны ынталандыру).
2. Көптеген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жеделдететiнi туралы
қорқыныш бастан-бос. Бұл жағдайда несие, егер ол тек ... ... ... шығарылған тауарлардың санын
артырады. Мұнда, басқа да ... ... ... баға мен ... ... ... ... массасының өзгеруiне
байланысты ақша массасының өзгеру ... ... ... ... ... қиын ... Егер бұл
несие басқа құрылымға келiп түссе, онда ол ақша ... ... ... ... болуына әкеледi.
3. Егер фискалды және монетарлы саясат ... ... ... ... онда пайыз мөлшерiнiң деңгейi (несиеге байланысты)
мемлекеттiң бақылауы мен реттеуiнде болуы керек. ... ... ... ... (жетiлдiру) кезiнде несиенiң өндiрiстiк
инвестицияны жеделдетудегi ... ... ... ... ... және ... жеңiлдiктерiнiң берiлуi, сыртқы экономикалық
тарифтiк саясаттың ... тыс ...... ... ... ... ... Ұлыбританияда, Германияда, Жапоияда,
Оңтүстiк Кореяда, Францияда, Италия және т.б. елдерде ... ... ... ... Бiрақ бұл тәжiрибе ҚазақстанҮкiметi 1994
жылдың басында кез келген несиелiк және салықтық ... ... ... ... ... ... [14,11 – ... Жалпымемлекеттiк мақсатқа жетуде ақша –несие механизмдерiн тиiмдi
реттеу көбенесе оны қадағалайтын ... ... ... Әлемдiк тәжiрибе бойынша, егер бұл органдар саяси ағымдар
мен мүдделердiң “шеңберiне” түссе, ... ... ... ... ... ... негативтi
болуы мүмкiн. Бұл туралы Нобель сыйлығының иегерi Ф. Хайек ақша
саясатының ... ... ... ... ... ету ... ... жасайды.
Өндiрi дамыған елдердiң тәжiрибесi, сонымен қатар аграрлы секторы жақса
дамыған елдердiң экономикасында бағаға мемлекеттiк және ... әсер ... ... бар ... ... Егер ... ... жүзiнде ешқашан және еш
жерде мемлекеттiң араласуынсыз “таза нарықтық” болуы мүмкiн емес ... ... ... ... болсақ, онда дәл осылай тарихта
қоғам дамуындағы баға ... ... және ... даму ... ... қорытынды да дұрыс деп есептелiнедi.
Бiрақта бұл тәжiрибе жеке ... ... ... ... ... отырған механизмдер құрамының әр түрлi екенiн ... ... ... ... ... сала формасының нақты ара қатынасына; қысқа
және ұзақ мерзiмдiк шаруашылық және әлеуметтiк ... ... ... дұрыс қалыптасу деңгейiне байланысты екенiн
көрсетедi. Мысал ретiнде, ... 60 жыл ... ... ... өнiмiне енгiзiлген баға белгiлеу жүйесiн алуға болады. Ол өзiнiң
“демократиялылығымен” және икемдiлiгiмен ерекшелiнедi. Бұл жүйенiң мәнiсi –
фермердiң ертеңгi ... ... ... ... нәтижесiнде, ол өзiнiң
шаруашылық жұмысынан қандай қорытынды алатынын анықтауға мүмкiндiк табады.
Бұл жерде ... баға ... сөз ... ... Егер ... бағаға
күтпеген тенденциялар әсер ететiн болса, онда ол фермерге минималды табыс
деңгейiн қамтамасыз етедi. ... ... ... ... қарым-қатынасқа түскен кезде ... ... ... баға арқылы фермерден қабылданған өнiм, ... ... ... бiр ... ... (баға көбейтiлген өнiм)
Қазақстан жағдайында да бұл жүйе орнықты ... ... едi. ... ... ... ... қамтамасыз ететiн, сонымен қатар
мақсатты баға ... ... ... ... ... ... ... Италия, Франция, Оңтүстiк Корея, Жапония және тағы басқа елдердiң
үкiметтерiнiң баға ... ... АҚШ ... ... өте қатал
тәртiппен және арнаулы экономиканы басқару ... ... ... ... ... баға реттеу қызметтерi бәсекелестiк Кеңес
арқылы ... және ... ... ... бестен бiр бөлiгiн
қамтиды. Австрияда мұндай қызмет баға ... ... заң ... ... Ол мемлекеттiң экономика өрiсiнде туындайтын төтенше жағдайын
болдырмауын ... ... рөл ... Осы ... ... ... кезеңi соғыстан кейiнгi (1946 –1947) ... ... ... әлi ... ... Экономика министрлiгi мен
үкiметтiң тарапында сол елде өндiрiлген және ... ... ... ... кең өрiс алуда. Бiрiншi топтағы тауар туралы сөз болса,
онда оларға ... ... ... ең ... ... кеткен шикiзат материал
ресурсының бағасы төмендеу фактiсi ескерiледi, ал егер ... ... онда ауыл ... ... ... елге ... кезiнде
қолданылатын баж салығын төмендету фактiлерi ескерiледi. ... ... ... функцияларын күшейту, әсiресе ... шығу ... ... пайдалы екенi тәжiрибе ... ... ... француз үкiметiнiң шағын және орта
бизнестi жеңiлдетiлген несие, салық салу ... ... және ... ... құқықтар бойынша басқару iсiн жүргiзу тәжiрибесi пайдалы
болар едi.
Мемлекеттiк баға реттеудiң басты ... ауыл ... ... ... ... дүнижүзiлiк тәжiрибе көрсетiп отыр. Ғылыми талдау
шаруашылық өндiрiсiнiң бiрқатар ерекшелiктерiн бөлiп көрсетедi. ... ... ... байланысты. Бұл тәуелдiлiк фермердiң және
аграрлы сектор субъектiсiнiң табиғи-климаттық фактордың қолайсыз ... ... пен ... ... объективтi және өзектi проблемаға айналдырады.
Оны шешуде ... рөл ауыл ... ... бағаны мемлекеттiк реттеуi
және сол ... ... ауыл ... ... еңбегiн
ынталандыру. Яғни, көптеген елдерде қарастырылып отырған саладағы өнiмге
баға деңгейiн анықтау ... ... ... ... ... Демек,
фермер әр түрлi шығындар кезiнде немесе өндiрiске әсер ететiн табиғи-
климаттық ... ... ... ... болғанда табысқа
қол жеткiзе алады. Әлеуметтiк бағыттағы баға ... ауыл ... ... ... ... және де ... мен ... сабақтастығы қамтамасыз етiледi.
Екiншiден, тұрғындардың тамақ ... ... ... ... ... ... тауарларына) ауыл шаруашылық
өнiмдерiн табиғи өңделген түрлерiне негiзгi көңiл бөлiнедi. ... ... ... және ... өмiрiн қамтамасыз етуден ауыл
шаруашылық өнiмдерiне баға құру процесiнде ... ... ... ... тұра алмайды. Осындай объективтi араласу әр түрлi басымды
механизмдерде әкiмшiлiк, экономикалық, тiкелей, жанама, ... ... ... орын ... ... әр ... ... құрылымдық, институционалдық ерекшелiктерiне байланысты.
Үшiншiден, аграрлы сектор қандай да болмасын ... ... ... ... ғылыми-техникалық қызмет көрсету бағыты мен нақты
инновациялық – инвестициялық шараларды iске асыруда. Мысалы, ... ... үлес ... төрттен бiрге жетедi, ал ... ... (ЕЭО) ... ... ... фермерлердiң барлық
табыстарының төрттен үшiн құрайды. Канадада бүл ... ... ... % ... Мемлекеттiң ауыл шаруашылығын дамытуын ... баға ... ... ... және ... ... мүдделерiн
байланыстыруда қолданады.
ЕЭО елдерiнде ауыл шаруашылығы министрлерiнiң Кеңесiнiң шешiмiмен ... ... 95 % ... ... және бұл ... ... ... ол сатып алу бағасының минималды деңгейi базар ... ... ... ... ... ... ауыл ... (ет,сүт, астық) баға құру саясаты қолданылады, онымен ... ... Баға құру ... ... ... “сиқырлы
төртбұрышта” (тұрақты өсу қарқыны, жұмысбастылық, баға ... ... ... ... ... ... ... Компартиясы бесжылдық
экономикалық реформалардың қорытындысын жасай отырып және көрсетiлген
төртбұрыштың ... ... ... ... отырып, өздерiнiң
шешiмдерiне (қазан 1984 ж.) “бүкiл экономикалық жүйелердегi ... ... ... ... деп ... ... ... Бұл
шешiмдердiң нәтижесiн жүзеге асыруда екi жылдың iшiнде бағаның төрт ...... ... ... шартты баға, еркiн нарық бағасы “жүзетiн
... ... ... және ... ... ... iстеу аясының кеңеюi
тауарлар номенклатурасының қысқаруымен, бiрыңғай жоспарлы ... ... ... ... Бұл ... ауыл ... ... бағасына қатысты,
яғни жоспарланған түрде белгiленген сатып алу бағасын қабылдамау өзара
шартты ... ... ... алу үшiн ) және ... ... алу өзара
шарттың үстiнен ) бағаны қабаттас енгiзу. Ауыл шаруашылық қызметкерлерiнiң
өндiрiс қызметтерiн ынталандыруда еркiн баға үлкен рөл атқарады.
Дамыған ... ... ... ... iшкi ... ... ықыласын қорғауда және ... ... ... ... ... кедендiк кiрiстер және
тарифтiк реттеу механизмдерiн қолдану әр елдiң ... ... ... ... және ... –мәдени ерекшелiктерiне
байланысты. Сонымен қатар әлемдiк нарық пен әлем шаруашылық ... ... ... ЭМР ... ... ... ... объекті ретінде реттеу процестерін жүзеге асыру
үшін жағдай жасайтын мынандай элементтерді қамтиды:
• Құқықтық база мен қолайлы нарықтық ортаны ... ... ... ... және ... ... ... және инфляция деңгейін бақылау,экономикалық өсуді ынталандыру;
• Бәсекені ... және ... ... ... ... ... мен ... табысты қайта бөлу;
• Ұлттық табыстың құрылымын өзгерту мақсатында ресурстарды бөлуді
реттеу;
• Экономикалық ... ... үшін ... ... ... ... рөлі ... мақсатқа жетуге мүмкіндік беретін
тікелей және жанама әдістер мен тұтқаларды ұштастыруға негізделген.
Экономиканы ... ... ... ... ... ... ... мен тұрғындардың ... ... ... ... ... ... ... саясат.Ол мемлекеттік бюджетпен байланысты реттеу ... ең ... ... ... ... көбейту немесе азайту,ірі
қаржылар жұмсау бағдарламасы,әлеуметтік төлемдер, кейбір өндіріс салалары
мен кәсіпорындарға бюджеттің есебінен берілетін жәрдем ... мен ... ... жатады.
2.Несие-ақша саясаты.Мемлекет нақты салалық және аймақтық проблемаларды
шешу,ерекше мемлекеттік ... ... ... үшін ... ... несие береді.Сонымен бірге,ол бюджеттен тыс ерекше
даму қорын да құра алады.Дегенмен,несиелік реттеудің ... ... ... ... ... ... өзгерту.
ә)эмиссиялық банкке ақша салудың міндетті минимумін арттыру.
Б)»ашық нарықтағы операциялар».
3.Бағаны және табысты реттеу ... және ... ... ... мен ... ... ... құралы бола алмайды,сондықтан
мемлекет барынша тікелей әсер ету ... ... ... ... баға мен ... ... ... шегін
белгілейді,кейде олардың көбеюіне уақытша тиым ... мен ... ... мемлекеттік органдар тарапынан алдын-ала рұқсат беретін
жүйені ендіреді.Дегенмен тікелей шектеулер табыстың пайда,дивиденд ... ... ... ... ... ерекшеленген
салалар,мысалы,қоғамдық пайдалану салаларына қатысты қолданылатын әртүрлі
бақылау шаралары,қор биржаларының ... ... ... бақылау,әділ
бәсеке күресі деп аталатын тәртіпті сақтауға бағытталған бақылау кіреді.
5.Қысқа мерзімді реттеулер.Оның мақсаты –бірнеше айдың ішінде нәтиже ... ... ... ... әсер ету ... табылады.Бұл жерде әңгіме
экономикалық циклдың ағымдағы ... ... ... ... ... ... шектеу,бәсеңдету,жанжану
фазасының басталуын жеделдету,өндірістік өрлеу фазасын тұрақтандыру немесе
оны одан ары ... созу ... ... ... ... ... жыл ... нәтижелер алуға есептелген ұдайы
өндіріс процесіне мақсатты бағытта әсер ету болып табылады.Оған ... ... ... ... ... даму ... ұстап тұру,кейбір салаларды
артықшылықпен дамыту арқылы ... ... ... қайта құру және ғылыми-техникалық прогресті жеделдету
мақсатында жедел амортизациялау саясатын жүргізу жатады.
Нақты шаруашылық немесе белгілі бір ... ... үшін ... арнайы шаралар жиынтығы түрінде ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.Ондай
бағдарламалар мақсатты сипатта,нақты уақыт пен шепке бағдарланған,орындалуы
адресті болады.Олар реттеуші әдістердің барлық ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстан ... және ... ... бірсыпыра жетекші
салаларын ,сонымен бірге қазіргі заманғы техникалық прогресте ерекше рөл
атқаратын ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз Қазақ республикасында қолданылып жатқан шараларда дәлел
бола алады.
ІІ ҚР ... ... ... қазіргі жағдайы
2.1 ҚР экономиканы мемлекеттік реттеудің түрлері мен ұйымдастыру негіздері
Экономиканы реттеудің нарықтық механизмдерін ұййымдастыру мен қолдану
мәселелрі ... ... ... ... басқаша болады. ... ... ...... пен ұсыныс – жалпыэкномикалық
заңның маңызынан туындайды. Олардың теңгермешілігі нарықтық қатынастардың
барлық қатысушылары ... Егер ... бұл ... ең соңында
мемлекеттің макроэкономикалық ... пен ... ... ... ... болса, онда оның реттеуші ролі, ... ... ... салды:
- монополияға және инфляцияға қарсы тиімді саясатты нақтылы жүзеге
асыру;
- меншіктің көптеген түрлері ... және ... ... ... ... ... ... үшн барлық
қажетті әкімшілік – экономикалық және құқықтық жағдайларды
қамтамасыз ... ... ... және ... және т.б. ... ... ескеру жөніндегі шаралары ... ... ... ... ... ... ... шаралар оның
ғылыми, әдістемелік және ұйымдық негіздерінің бірлігін талап ететіндігін
көрсетеді. Ос үш ... ... ... экономикалық, сондай-ақ
әлеуметтік жағдайларды ... ... ... ... ... Яғни оған ... мысал келтіруге болады. Нарықтық экономикаға,
оның ... ... ... ... ... ... ... жоқ кезінде оның бұрынғы жолын тез арада эою ... ... ... атап өту ... ... ... және
микроэкономикалық жағдайларды, ақша – несие және ... ... ... ... ... және т.б. ... ... немесе одан айырылып та қалдық.
Экономиканы реттеу жөніндегі маңызды ... ... ... өндіргіш күштерді орналастыру ... де ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оның жүзеге асырылуы
экономиканы құрылымдық құру концепциясын ғылыми негіздеуен ... ... ... ... жағдайдан шығу кезеңіне арналған мұндай
концепция бар. Бірақ оның ... ... мен ... ... ... басымды дамуына бағытталудың орынды болуы біраз
күдік-күмән тудырады. Өнеркәсіптің укөптеген өңдеуші салаларының ... және ... ... тауарларға сұранысты қанағаттандыруға
мүмкігдік беретін агроөнеркәсіп кешенін ... ... ... ... бағыты деп көпшіліктің мақұлдауы өте орынды. Қазіргі
уақытта инфрақұрылымның қалыптасу ... да, ... ... қатынастар аясының кеңеюін де айтарлықтай тездетуге болар еді,
басқаша айтқанда, ... ... ... кешеніне қызмет етуі
керек, сонда ғана экономиканың ... ... ... ... ... ... үлесіне шешуге мүмкіндік ... ... ... ... шаруашылықтық басымдық ретінде, машина жасау ісінің
айрықша дамуын мақұлдау дұрыстығын да анықтаушы ... ... ... ... ... ... ... шаралар арасында
қаржылай-бюджеттік қорларды бөлу мен пайдалану шешуші ... ... ... ... және ... ... кіріс бөлігін орындаудағы
шиеленушілік әлеуметтік сала мен ... ... ... бюджет
шығындарын шектеуге негіз бола алмайтындығын атап өту ... ... ... ... ... шектеулер болашақ уақыттағы жағымсыз жайттарды
тудыратындығын дәлелдейді. Бұл ең алдымен, халқтың денсаулығының ... ... ... ... ... ... өндірістің
ғылымды қажет ететін салалары дамуының бәсеңдеуңне қатысты.
Әкімшілік – аумақтық ... ... даму ... ... ... ... ... Мұндай қажеттілік объективтік сипаттағы
бірқатар жағдайлармен байланысты. Оның ішінде келесілерін бөлп қарастыруға
болады:
- ... аса ... ... және ... ... ... ... аумағында халықшаруашылықтың басымдықтар құрамына қосылған
өндірістік кешендер мен салардың болуы;
- пайдалы жер байлықтарының жаңадан табылатын кең орындарын игеру;
- ... ... ... бөлігін жұмыспен қамтудың жоғарғы
деңгейін қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... жалпымемлекеттік тәсілі, жоғарыда
аталған жағдайлармен қатар, ... ... ... ... қамтамасыз ету мүдделерінен де туындайды, ал ол ... ... ... ... ... ... ... халқының өмір сүру
деңгейін көтеру жөніндегі арнайы бағдарламаларды жасап-дайындауды немес
ірі ... ... ... ... ... Мұндай бағдарламалар
Қазақстанның ауылдық ауданрында кезінде жасап-дайындалған ... ... ... күні ... ... қажетті көңіл бөлінбей ... ... ... ... ... негізінен жергілікті бюджетке
аударылатын төлемдер мөлшерін ... ... ... ... мөлшерін азайту керек. Үкім деңгейінде аймақтық ... ... әр ... ...... ... ... мемлекеттік
қолдау керек.
2.2. Қазақстанда экономиканы аймақтық дамуды ... ... мен ... - 2030» ... стратегиялық шараларын жүзеге асыру
жағдайында стратегиялық жоспарлаудың ролі ... ... Егер ... ... алып қарасақ, онда мұның құқықтық «қолдауы». Қазақстан
Республикасының Ата ... ... ... (86,87) ... ... пен
аймақтық аспектісіндегі стратегиялық жоспарлауды іске асырудың объективті
қажеттілігі туралы сөз, тек ... ... (1997 ж) ... Республикасының
Президенті халқына жолдауында ғана ... ... ... ... мен облыс басшыларына жаңа 1998 ... ... ... ... ... ескере отырып, ағымдағы
және орта мерзімдік стартегиялық жоспарларды әзірлеуге бұйрық берілді.
Бірақ осындай тапсырыстар ... ... ... мен іске ... ... берілген еді.
Қарастырылып отырған құралдағы алдымен ғылыми негізделген ... ... ... өзгеруі алдағы келе жатқан мерзімнің мақсатты
мәселелер сипатымен ... ... ... ... ... конъюктуралық өзгерістерге тәуелсіз қағидаларды атап өту қажет.
Ең алдымен кешендеу қағмдасының ролін ... атап ... ... ... ... – бұл жанарлы көрсеткіштерге аймақтардың меншік
нысандары жүргізілген институционалдық өзгерістерге ... ...... ... ... ... сөз. Осы ... ескермеу
аймақтардың әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... баға ... ... қиыендықтарға әкелуі мүмкін. Кешендік
қағиданы сақтау:
- тиісті мерзімдерге жасалған республикалық ... ) ... ... ... табиғи – экономикалық, материалды – техникалық және
интеллекетуалдық ресурстардың ... ... ... жеке ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардың әлеуемттік –
шаруашылық ниеттерін талдап қорытумен;
- мемлекеттік, салалық және ... ... ... ... ... ... ... қағидасының мәнісі мақсаттық
бағыталумен анықталады. Оның ғылыми негізделуі әлеуемттік ... ... ... ... ... ... ... дамуының
тұрлі мәселелерін шешу көбінесе жалпылама көзқарасыт талап етеді. Сондай-ақ
осы секторды нарықтық қатынастары элементтерінің пайда болуын ескеру ... ... ... шешу ... ... ... - ... тұтастай өзгертеді. Бұл, алдымен, а) экономикалық заңдар ... және ә) ... ... ... болжау және енгізгі позицияларды
талдауды тереңдетуге алдымен жергілікті ғылыми әлеуемттік ... Тек осы ... ... ... ... ғана ... ... таксондар дамуының жоспарларын құрастыруға кірісуге болады. ... ... мен ... үлкен жүйесі қолданылады.
Ең алдымен республикамызда өндірістік-экномикалқ қатынастардағы, ... ... және ... ... ... ... ... бағыт алынған еді. Экономиканы басқару
органдарының саны мен ... ...... ... және ақша ... ... ... істің құқықтық неізі мен механизмінің жиі,
кейде өзгерулері кездейсоқ емес.
2.2 Нарықтық экономикадағы ақша-несие ... және оның ... ... үшін ... ... экономикаға өтуіне байланысты экономиканың тиімді
және тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін ... ақша ... ... ... ақшалардың және несиенің айналысын, олардың көлемін,
банк және қаржы жүйелерінің қызметтерінің тиімді жүргізілуін, сондай-ақ
тұрақты ... бет ... ... ... мен саясаттарын ұтымды жүргізу
мемлекеттің және ... ... ... ... мен ... ... Осы аталған экономика салаларын реттеудегі кең ... бірі ... ... ... ... жүргізетін ақша-
несие саясаты болып табылады.
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын басты ... ... ... ... ... ... бұл саясат нарықтық экономиканы реттеудегі өте ... ... және ... ... ... саясаты – бұл айналыстағы ақша жиынын, несие ... ... ... ... банк ... ... ... шаралар жиынтығы. Ақша-несие ... ... ...... банк ... ... Ал ақша-несие
саясатының Ұлттық банк ... ... ... ... ... және ... ... жиынының жиынтығы жатады.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екi түрi бар:
• рекстрикциялық ақша-несие саясаты;
... ... ... ... саясаты - коммерциялық банктердiң несиелiк
операциялар көлемiн шектеуге және қатаң шарт белгiлеуге, ... ... ... ... ... шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... ... ... ... және сыйақы
мөлшерлемесiнiң төмендеуiне байланысты сипатталады.
Ақша саясатының құралдарын төмендегiдей топтастыруға болады:
Ақырғы ... ... ... ... ... бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесi;
б) айырбас ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесiн тiкелей реттеу;
ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және жанама (ә,б,в) құралдарының ... ... ... ... тиiмдi пайдалану ақша нарығынаң дамуымен тығыз
байланысты. Нарықтық экономикада ... ... ... ... және жанама құралдар ... ... ... ... ... ... ... ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесiн, сол ... ... да ... ... ... Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн ақша нарығының жалпы жағдайына ... ... пен ... ... ... ... белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық банкi мүдделендiру мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-
несие саясаты жүзеге ... ... ... ... ... ету үшiн пайдаланады.
Жоғарыда атап өткеніміздей соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... және теңгенiң тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... алу. Бұл ... ... ... ... банкі бүгінде қатаң ақша-несие саясатын ... ... ақша ... ... ... ... ... көмегімен реттеледі:
• Қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру мөлшерлемесi
деңгейiн белгiлеу;
• Қазақстан ... ... ... ең ... мiндеттi резервтер
нормасын белгiлеу, оның iшiнде сырттан тартылған қаражаттарды
мерзiмiне, көлемiне және ... ... ... ... ... ... сатып алу және сату бойынша ақша
нарығындағы операцияларды ... осы ... ... ақша жиынын реттеу;
• Банктерге және үкiметке, экономикалық құрылым ... ... ... жүргізу;
• Валюталық нарықтағы басқыншылық, яғни Ұлттық банктің ... өзі ең ... ... алуы және осы ... ... мен ... ... реттеп отыру;
• Кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң
деңгейi мен ... ... ... ... енгiзу;
• Ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесi.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық саясаттың, ... ... ... ... ... ... және басқа да саясаттарды
ескере отырып, несие-ақша саясаты жоғарыда аталған ... бiр ... ... мақсаттар нарықтық жағдайда тiкелей Орталық банктiң жанама
құралдары арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн, сол сияқты басқа да
мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. ... ... ... ... ... ... жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция
деңгейiне ... ... ... ... банкi мүдделендiру
мөлшерлемесi ... ... ... ... ... ... ... мүдделендiру мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкi пайыз саясатының басты мақсаты – айналыстағы
теңге ... ... ... ... ... ... азайту, соның
нәтижесiнде ақша жиыны және инфляцияның өсуiн төмендетудi қамтамасыз ету
болып табылады. ... ... ... шын ... ... ... өз кезегiнде шығынның көлемiн құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе белгiлi бiр ... ... ... ... ... тиiс. ... ... мүдделендiру мөлшерлемесi ақша нарығындағы
қаржылық операциялардың барлық ... ... ... ... ретiнде қызмет етіп отырады.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы ... ... ... ... ... болып табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты ... ... ... ... айырмасы есебінен алып-сатарлық табысқа қол жеткізу ... ... ... ... ... ... нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. Айырбас бағамы анықталатын сыртқы көрінісі мен ... ... ... ... ... Ұлттық валютаның тұрақсыздығын
одан сайын арттыра түсті.
Қайта ... ... ... ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және инфляция ... ... ... ... ... ... ... арқылы республикамыздағы ақша жиынының
шамасына әсер ... және ... ... ... ... немесе
қысқартуға мүмкiндiк жасайды. Ресми пайыз ... ... ... ... үшiн, ... банк ... ақша ... бақылау жасау
шегiндегi негiзгi бағыттарын сипаттайтын басты бiр ... ... ... ... ... оның тiкелей бақылауына жатпайтын
несиелiк ресурстар нарығының шартына сай ... ... ... пайыз мөлшерлемесiне жанама түрде ықпал етедi. Соның негiзiнде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты саудада белгiленетiн ... ... ... ... ... ... несиелер және мемлекеттiк қысқа
мерзiмдi несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерi жыл ... ... ... ... ... ... төмендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелерi, өз кезегiнде инвестициялау үшiн ... ... ... ... ... мекемелерге ағылуын арттыра түстi.
Ақша нарығындағы тепе-теңдiктi қамтамасыз етуде, банктерге берiлетiн
несие көлемiн реттеуде және ... ... ... төлемсiздiктi
төмендетуде, сол сияқты банктiң салым иелерi мен акционерлерiнiң мүдделерiн
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең ... ... ... ... банк екiншi деңгейдегi банктер үшiн, олардың ... ... ең ... ... ... ... барысында
банктерге келесiдей екi тәсiлдi қолданады:
1) мiндеттi резервтеу;
2) резервтеудiң баламалы тәртiбi.
Орталық банк ... ... ... ... жоғары
тағайындаған сайын, коммерциялық банктердiң операцияларды ... ... ... аз ... ... ... өсуi ( rr ) ... төмендетiп, ақша жиынының азаюына алып келедi. Сонымен
Орталық банк ... ... ... ... ... , ақша ұсынысының
динамикасына әсер етедi.
Ақша-несие саясаты арқылы реттеудiң бiрi есеп ... ... ... ... ... ... банк ... несие бередi. Егерде есеп мөлшерлемесi өсетiн болса, онда ... ... алу ... демек коммерциялық ... ... ... ... және ... банктер қымбат несие алғаннан соң,
қарыз пайыз мөлшерлемесiн өсiредi.
Қазақстан экономикасындағы ... ... ... ... ... ... әлі де болса шикізаттық бағытта ... ... ... ... ғана биылғы жылы төлем балансы оң болып
отыруы және ... 5-6 ... ... ... өсуі, халықтың табысының
көбеюі және олардың тұтыну қабілетінің артуы ... ... Ал осы ... ... ... отандық өнімдердің үлесінің шамалы
болуы, шетелдік өнімдер импортының жоғары болуы, отандық өңдеу өнеркәсібі
салаларының ... ... ... ... таргеттеу саясаты
тұрақтандырудың өзі ... ... ... Бұған жауап ретінде соңғы 2-3
жылдағы инфляция қарқынының ... өсіп келе ... ... ... ... осы ... дами ... болса, экономиканы реттеу қаржы
саласының ғана қолында болып, оның басты негізі өндіріс ... ... ... ... инфляциялық толқулардың орын алуы мүмкін.
Осыған байланысты еліміздегі ақша-несие саясатының 2003-2006 жылдарға
арналған негізгі міндеті Ұлттық ... ... ... яғни ... тәуелсіз орган ретінде қаржы ... ... ... ... ... ... ... қолға алып отыр. Инфляциялық
тұрақтылықты және оның төменгі деңгейін сақтау үшін ... ... ... ал ... ... ... ... шикізаттық
экономикадан алып шығатын 2003-2015 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... үшін инфляцияның төменгі деңгейін ұстап тұру
және инфляцияның мақсатты көрсеткіштерін қамтамасыз етуде ... ... ... орны ... ... таргеттеу
саясаты арқылы экономика дамуында ... ... ... ... мен ... деңгейін жылдар бойынша белгілейді. ... ... ... және толық қадағалап отыруды Ұлттық банк өзінің
басты міндетіне айналдырады. ... ... ... өту ... ... қызметтер мен шаралар қолданыс табады:
• Бағалы қағаздардың алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар портфелін кеңейту;
• Қаржы нарығының реттеуші құралы болып қайта қаржыландыру пайыз ресми
мөлшерлемесін және ... ... ... ноталарының өтімділігін
реттеуші «РЕПО» операцияларын дамыту көзделген;
• Ұлттық ақша ... ... ... ... ету ... ... етуші тұлғаларға тиімді орта қалыптастыру және
алдын ала ... ... ... өз ... ... ... ... дамуында жағымды тенденцияның сақталуы
еліміздің Ұлттық банкінің ақша-несие саясатында жаңа режим ... ... ... ... байланысты болып отыр. Қазіргі таңда
инфляциялық таргеттеудің негізгі саясаттары мен құралдары, басты ... ... ... бұл ... ... банктің қолға алып іске асырып
отырғандығын көре аламыз. Елдің ... ... ... жедел әрі сапалы дамуы, соңғы жылдардағы сыртқы экономикалық
жағдайлың жақсаруы Ұлттық ... жаңа ... ... ... ... ... Бұл банк ... ақша-несие саясатиын нақты жүргізуге, осы
арқылы коммерциялық банктердің қызметтері мен ... ... ... айналысын тұрақтандыруды жолға қоюда. ... ... ... ... ... бағытталуды, яғни тек қана ақша
агрегаттары мен теңгенің ... ... ... ... тұрақсыз
бағалар болып табылатын ауыл ... ... ... және тұрғын-
комуналдық бағаларды қатаң түрде реттеп отыру шаралары ... ... 2004 ... ... ... банк ... саясатын жүргізу
кезінде есептеу көрсеткіштерін базалық инфляцияның көрсеткіштері негізінде
есептей бастады. Қазақстан Республикасының ... ... ... орай ... ... есебі екі әдістеме бойынша жүргізіледі
және оны Қазақстан Республикасының Статистика ... ... ... ... ... ... ... әдістемесіне сәйкес тұтыну
бағалары индексінен (ТБИ) көкеністерге, жанармайға, жеміс-жидектерге ... ... алып ... ал ... ... ... – ТБИ-ден бағаның ең
жоғары өсуін көрсеткен 5 компонентті және бағаның неғұрлым ... 5 ... алып ... ... ... 2004 ... бойынша осы екі әдісті пайдаланып инфляция ... ... ... ... 1-ші әдіс ... 6,7% және 2-ші ... 5,9% болды. Бұл көрсеткіштер ... ... ... арналған негізгі бағыттарында негізі қаланған 2004 жылға арналған
базалық ... ... осы жылы ... алғанда 4-6%-ды құрайтынын
ескере отырып, 2004 жылы инфляция деңгейі 6,7% болуына байланысты тұтастай
алғанда болжанған ... 0,7% ... ... ... ... ... ... саясатының биылғы және алдағы 2006-
2007 жылдарға ... ... ... ... ... тұрақты
белгіленген шамада ұстап тұру болып табылады. ... банк ... ... 2005 жылы 4,9%-6,5%-дан, 2006 жылы 4,8%-6,2%-
дан және 2007 жылы 4,1%-5,5%-дан ... ... ... ... саясатында таргеттеудің іске асқан жылдары
бойынша келесі 1-ші ... ... ақша ... ... ... өсу шамасын, ақша массасын және инфляцияның ... ... және ... ... ... ... іске асу
нәтижелерін зерттей аламыз.
Кесте-1
2001-2005 жылдардағы ақша-несие ... ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 (6 ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |550.6 ... ... ... | | | | | ... ... ... % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |-4.7 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |389.5 ... млрд. теңге | | | | | ... ... |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |2.7 ... % | | | | | ... ... ... ... |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... ... % |6.4 |6.6 |6.8 |6.7 |3.5 (6 ай) ... кестеден көретініміздей соңғы жылдардағы ақша агрегаттарының,
ақша массасының өсу ... ... ... ... ... ... нәтижесінде инфляцияның жылдық деңгейі 2003 және 2004 жылдары ... ... ... ... Ал ... ... 11 ... деректері
бойынша инфляция деңгейі ақша-несие саясатының болжаған және белгіленген
шамасынан асып кетіп отыр. Қазір ... ... ... 8% ... ... 4,9%-6,5% болады деп белгіленген инфляциялық таргеттеу көрсеткішінен
асып кетіп отыр.
Өйткені елімізде ... бері ... келе ... ... ... ... ... тым артып кетуіне байланысты
экономикалық толқуларға алып келе жатыр және елімізде шілде ... ... ... өсуі, әлемдік рынокта мұнай бағасының рекордтық
нәтижеге жетуінен бүгінде инфляция деңгейі 11 ... ... ... нәтиже
берді. Сондықтан ендігі жерде ... ... ... және басты
міндеттерінің бірі инфляцияны таргеттеуде ең тиімді әдіс болып табылатын
Ұлттық банктің қысқа ... ... ... ... ... ... банк ... ақша-несие саясатын жүзеге асыруда «қайта қаржыландыру»
пайыз қойылымын өсіру арқылы қатаң түрде ретеуді қолға алды.
Ұлттық банк бұл инфляцияның ... ... асып ... ... ... қысқа мерзімді пайыз қойылымын екі рет ... ... ... өсімі 2005 жылдың 1-ші сәуір айында РЕПО ... ... ... ... ... ... өсіру, ал екінші рет пайыз
қойылымын өсіру 1 шілдеде 8%-ға өсіру негізінде қолға алынды.
2.3 Қазақстан ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен мүмкіндіктері
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне келесі мәселелерді қойып отыр:
бұл тәжірибе Қазақстан экономикасының жағдайына ... ... және ... ... әлде ... өту ... Қазақстан үшін шаруашылық
жүргізудің өзіндік моделі болуға тиіспе? Бұл ... ... беру жай ... ол ... ... негізін талап етеді. Еліміздің бірқатар экономика
ғалымдары қазіргі уақытта экономикалық жаңалықтардың ... ... ... ... әкімшілдік және нарықтық механизмін
қолдануды, өтпелі кезеңнің экономикасын жасауды ... ... тиек ... жоқ. Бұл ... ... ... ... аталмыш проблемалардың
теориясын анықтап енгізуге байланысты ... ... Осы ... ... ... ... болады:
- шаруашылық моделдерін өзгертуде және экономикалық жаңартуда ... ...... па, ... ... нарықтық қатынастардың аясын ұлғайту және нарық инфрақұрылымын
дамытуда әкімшілік шешімдер ... ... ... ... ... және ... шешімдер арқылы іске аса ма ?
- жалпы экономикалық ... пен ... ... ... ... ... функциялары мен рөлі қалай өзгереді
?
- экономиканы мемлекеттік реттеу шаралары қандай ғылыми негізде ... ... іске ... ... ?
- ... ... ... механиздерінің басыңқылығы мен
құрамы әр ... ... ... байланысты өзгеріп отырады ?
- бәсекелестік нарықты ортаны құруда не маңызды: ... ... ... ... түрде және жаппай жекешелендіру ме,
жоқ әлде ... өз ... ... ... және ... ... тарапынан қолдау ма ?
- макроэкономикалық реттеуде салалық және аймақтық ... ... ... ?
- ... ... ... және ... реттеу қандай ғылыми
негізде үйлестіріледі ?
Егер де осы ... ... ... ... ... ... тәжірибесін Қазақстан жағдайында пайдаланатын болса,
онда келесі негізгі заңдылықтарды ... ... ... ... ... ... стратегияны анықтау,
шаруашылық даму ... және ... ... - ... ... - ... ... сипаттағы
мәселелерді шешуге пайдаланылады .
2. Кәсіпкерлердің, шағын және орта бизнес ... ... ... ... және ... тиімді бағытта дамуын ынталандыруы мақсатында
ұсынушы – реттеушілік жоспарлауды жүзеге асырады.
3. ... заң ... ... және баға ... ... қолдана отырып, қоғамдық тауарлар, заңды және
жеке тұлғалар табыстарының, трансакциялық ... ... ... ... ... ... ... жүргізуде мемлекеттің экспорттық
потенциалын жоғарылатудың басыңқылығын мойындау және оның әлемдік
шаруашылық интеграциялық процесіне «жеңіл» ... іске ... ... ... шаруашылық жүйесінде шетелдің мемлекеттік
басқару ... ... ... ... ... екі ... ... қажет:
а) КСРО мемлекетінің ... ... ... саяси-
экономикалық бостандық және егемендік алғаннан кейін сыртқы экономикалық
саясаттың құрылуы және іске асырылуы жаңа ... ие ... ... ... ... қатаң орталықтандырылған жоспарлы
модельден, нарық субъектілері ... ... ... жағдайда іске
асырылатын, нарықтық ... ... өту ... ... ... нәтижесі көрсеткендей, халық шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... экономиканы басқаруда көптеген ... ... ... ... ... ... ... көлеңкелі
экономиканың қалыптасуы орын алады.
Енді шетел тәжірибесінің макроэкономикалық реттеуін ... ... ... ... даму жоспарының қажеттілігі сөзсіз үлкен.
Бірақ, жоспарлаудың ғылыми-методологиялық және ... ... ... ... айырылуы қажет және ... ... және жеке ... ... ... шаруашылық
жүргізуді ынталандыру ролдерін атқаруы тиіс.
Бұл жердегі ең ... ... ... жету, жеке және мемлекеттік
кәсіпорындардың стратегиялық жоспарларына «сіңілуі» (салалар және әкімшілік
аумақтар) сол сияқты ... ... ... Өйткені ЖҰӨ экономиканың
денсаулығы, ал осы жылда ... өнім ... ... ... ... Бұл ... ... жоспардың орындалуы мен шаруашылық
субъектілердің байланысы ретінде қарастыруға болады. Қарапайым болу ... ... ... ... ... ... көрсетілген (2-
сурет). Бұл схема бір жағынан жоспарлы және нарықтық ... ... ... ... және ... ... ... көрсетеді.
2-сурет. Шаруашылық субъектілердің жоспарлары мен олардың
орындалуының өз ара байланысы.
- жоспарлық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... емес, керек байланыстардың бағыты
Шет елдерде нарықтық экономикамен қоса кәсіпорын және фирмалардың
жоспары маңызды рөл ... ... ... ... ... шетел өндіріс сфераларын жеңілдікпен несиелеу және осы несиелердің
тиімді пайдалануға бағытталған мемлекеттің ... ... ... ... жөн. ... Қазақстанда үш жыл ... ... ... ... несиелеуде және салық салуда барлық
жеңілдіктерді алып ... ... ... ... ал ... ... ... делдалдық жүйеге «қызмет көрсетуге» басқаша айтқанда
тауар айналымына жұмсалды. Осындай саясаттың кері ... әлі де ... ... ... ... өсуін ынталандыру мақсатында және
мемлекеттің экспорттық потенциалының өсуіне ... ... ... белсенді қызметі, бізді икемді салық жүйесінің жоғарғы
тиімділігіне сендіруде. ... ... әлі де бұл ... ... және жеке ... ... ... айналысуға
ынталарын жоятын қатал жүйе таңдалуда.
1992 жылдан бастап ҚР Президенті ... ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау туралы жарлықтар мен заңдарға қол
қойды. Бірақ осы ... ... ... ... әлі де ... және ... ... ... ... ... баға белгілеу механизмі үлкен қызығушылық көрсетуде. Ауыл
шаруашылық ... ... ... ... ... буынына табыс және
пайда сомасының минималды ... ... ... ... беру ... ... мемлекеттердің тәжірибесі көрсеткендей дағдарыс жағдайынан
шығу жолында үкімет баға ... ... ... ... ... ... Қазіргі біз өндіріске және өндіріс құралдары мен тұтыну
заттарды ... ... ... ... ... ... ауыл ... материалды өндіріс саласы ретінде даму үшін
қажетті дотацияларды ... ... келе ... ... ... ... үштен бірін құрайтын, экономиканың аграрлы
секторының ... баға ... және баға ... ... ... тыс қалдыруда.
ІІІ Мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары
3.1 мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мен қолдану
мәселелрі қарастырылған тұста жағдай ... ... ... ... ... ...... пен ұсыныс – жалпыэкномикалық
заңның ... ... ... ... ... ... қатысушылары ұмтылады. Егер олардың бұл ұмтылысы ең ... ... ... пен ... теңгермешілікке
ұмтылысының негізін құрайтын болса, онда оның реттеуші ... ... ... келіп салды:
- монополияға және инфляцияға қарсы тиімді саясатты ... ... ... ... түрлері (мемлекеттік және жеке) жағдайында
нарықтық қатынастар ... ... ... үшн ... әкімшілік – экономикалық және ... ... ... ... ... және ... және т.б. ... жағдайларды ескеру жөніндегі шаралары алдын ... ... ... ... реттеу жөніндегі шаралар оның
ғылыми, әдістемелік және ұйымдық негіздерінің бірлігін ... ... Ос үш ... ... ... ... сондай-ақ
әлеуметтік жағдайларды реттеудің түгелдей тізбегінде жағымсыз ... Яғни оған ... ... ... ... Нарықтық экономикаға,
оның ғылыми негізін ... ... ... басқарудың жаңа
моделінің жоқ ... оның ... ... тез ... эою ... ... ... атап өту жеткілікті. Нәтижесінде макро және
микроэкономикалық ... ақша – ... және ... ... сыртқы экономикалық байланыстарды және т.б. басқарудың «тізгінін»
босаттық немесе одан айырылып та қалдық.
Экономиканы реттеуді жетілдіру ... ... ... шараларының
бірі - өндіргіш күштерді орналастыру мәселесін де ... ... ... саясатты жүзеге асыру болып табылады. Оның жүзеге ... ... құру ... ... негіздеуен басталады.
Қазіргі уақытта бізде дағдарыстық жағдайдан шығу кезеңіне арналған мұндай
концепция бар. Бірақ оның ... ... мен ... ... ... басымды дамуына бағытталудың орынды болуы біраз
күдік-күмән тудырады. ... ... ... салаларының айрықша
дамуына және ... ... ... сұранысты қанағаттандыруға
мүмкігдік беретін агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... ... деп көпшіліктің мақұлдауы өте орынды. Қазіргі
уақытта инфрақұрылымның қалыптасу барысын да, ... ... ... ... ... де ... ... болар еді,
басқаша айтқанда, өндәруші салалар агроөнеркәсіп кешеніне қызмет етуі
керек, ... ғана ... ... ... ... ... ... салалар үлесіне шешуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... машина жасау ісінің
айрықша дамуын мақұлдау дұрыстығын да анықтаушы фактор ретінде ... ... ... ... ... шаралар арасында
қаржылай-бюджеттік қорларды бөлу мен пайдалану шешуші ролді атқарды. ... ... және ... бюджеттердің кіріс бөлігін орындаудағы
шиеленушілік әлеуметтік сала мен ғылымның ... ... ... шектеуге негіз бола алмайтындығын атап өту керек. Басқа елдердің
тәжірбесі, бүгінгі ... ... ... ... ... жайттарды
тудыратындығын дәлелдейді. Бұл ең алдымен, халқтың ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өндірістің
ғылымды қажет ететін салалары дамуының бәсеңдеуңне қатысты.
Әкімшілік – ... ... ... даму ... ... ... ... етеді. Мұндай қажеттілік объективтік ... ... ... Оның ... келесілерін бөлп қарастыруға
болады:
- аймақтардың аса маңызды табиғи-экономикалық және ... ... ... ... ... халықшаруашылықтың басымдықтар құрамына қосылған
өндірістік кешендер мен салардың болуы;
- пайдалы жер байлықтарының жаңадан табылатын кең орындарын ... ... ... ... бөлігін жұмыспен қамтудың ... ... ету ... ... және ... ... ... жалпымемлекеттік тәсілі, ... ... ... ... тұтастай аумағында әлеуметтік
әділеттілікті қамтамасыз ету мүдделерінен де туындайды, ал ол кезегінде, ... ... ... ... ... ... халқының өмір сүру
деңгейін көтеру жөніндегі арнайы бағдарламаларды жасап-дайындауды немес
ірі үкімет ... ... ... ... ... бағдарламалар
Қазақстанның ауылдық ауданрында кезінде ... ... ... ... күні бүгінге дейін қажетті көңіл бөлінбей келеді.
Жоғарыда аталған бағдарды жүзеге ... ... ... бюджетке
аударылатын төлемдер мөлшерін арттыру мақсатында республикалық ... ... ... ... Үкім ... ... мәселелерді
шешу кезінде әр түрлі аумақтық – шаруашылық жүйелерге арналған ... ... ... ... қандай даму формасы ... ... ... екендігіне көзіміз жетті. ... ... әр елде әр ... ... ... ... экономикалық дамуда міндетті түрде экономикалық реттеу жүргізіліп
отырады. Экономиканы мемлекеттік ... өз ... ... ... қолдауды қажет ететін салаларын мемлекеттік қолдау ... және ... ... ... мен туындап отырған экономикалық
мәселелерді реттеуді жүзеге ... ... ... ... реттеудің екі негізгі
әдістемелік ... бар ... ... ... Олар экономиканы
мемлекеттік реттеудің тікелей және ... ... ... тікелей әдістер
көбінесе әкімшілік рететудің сипатын алса, ал жанама ... ... ... ... ... құралдарын пайдалануды көрсетеді. Жанама
әдістер арқылы нарықтық экономиканың ... ... ... ... ... және ... ... ынталандыру мен қолдауды жүзеге
асырады. Экономиканы ... ... ... ... ... үшін ... жоғары болып табылатындығына ... ... ... ... мемлекеттің даму бағдарламалары, стратегиялары,
қаржы және өндіріс салаларының даму бағдарламаларының, Ұлттық банктің ақша-
несие саясатының, ... ... ... ... ... ... реттеу әдістері болып табылады.
Экономиканы мемлекеттік реттеулердің негізгі құралдарының бірі болып
табылатын мемлекеттік бюджет, мемлекеттік қаржылардың ... да ... ... көзі ... ... ... ... Сондықтан мемлекеттің
қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі көзі – ... ... және ... ... бірі ... ... халыққа және шаруашылық қызмет
етуші субъектілерге салынатын тура және жанама салықтардың ... ... ... ... Ұлттық банк жүзеге асыратын ақша-несие саясаты ұлттық
экономиканың дамуының ... ... ... ... бірі ... Бұл ... экономика дамуындағы маңыздылығын Қазақстан
Республикасы Қаржы саласының бүгінгі таңда ТМД елдері ... ең ... және ... ... сай ... ... ... жүйе болуымен
және елдің ақша-несие саясатында 2002 жылдардан ... ... ... ... валютаның тұрақты деңгейін және оның нығаюын қамтамасыз ету ... көре ... ... ... ... оның ... экономиканың
шикiзаттық емес бағытындағы салаларда жұмыс iстейтiн экспортқа бағдарланған
өндiрiстер ... ... ... ... ... ... стратегиялық мiндеттердi шешу мақсатында ғылымды көп қажет
ететiн және жоғары технологиялық өндiрiстердi дамыту үшiн ... ... ... бөлу ... әдебиеттер тізімі
1. Государственные регулирование рыночной экономики / Под. ред. ... СПб, ... С.Б. ... Оқу ... ... айналысы және несие” – Алматы, Қазақ
университетi, 2004 ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... ... ... С.Н. – ... ... и макроанализ. Учебно-практическое
пособие. – 2009 г.
5. Мэнкью Н.Г. ... ... – Спб: 2009 ... ... Б.Ж. ... және ... ... Оқу құралы – Алматы: -
2003ж.
7. Қазақстан Республикасының Бюджет ... (2004 ж. 24 ... N ... ... ... дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі
кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері» // Қаржы-Қаражат, 2005, №6
9. Қазақстан ... ... ... ... ... орта
мерзімді фискалдық саясаты.
10. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика ... в ... ... ... ... ... ... 2009 г.
11. Сайденов А.Г. «О перспективах ... ... ... ... направлениях деятельности Национального Банка» // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 ... ... ... Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының
2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi ...... 2003 ... ... А.К. ... таргетирование: SWOT-анализ» // Банки
Қазахстана, №10, - 2007 ... Н. Ә. ... ... ... ... ... ... 50
елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
-----------------------
Жанама ... ... ... ... ... ... мен ақысын реттеу шаралары
Баға мен табысты реттеу
Орталықтандырылған күрделі қаржы жұмсау
Лимиттерді бекіту
Мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... саясаты
Салық саясаты
Қазақстанның халық шаруашылығы және оның даму жоспары
Тауар, ресурс, қызмет көрсетудегі түскен табыс, оларды бөлу мен пайдалану
Тауар және ... ... ... ... және ... қатынастардың
субъектілері
Экономика саласын тікелей мемлекет
тік реттеу
Қалалар, аудан-
дар және олар-
дың кешенді даму жоспары
Жеке кәсіп-
керлер, үй ... және ... даму ... кәсіпорындар және олар-
дың даму жоспары
Халық шаруашылығы салалары және олар-
дың даму жоспары
Қазақстан облстары және ... ... даму ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу24 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу ерекшеліктері56 бет
Дамыған және дамушы елдердің экономиканы мемлекеттік реттеуі18 бет
Мемлекеттің экономиканы реттеу11 бет
Мемлекеттің қаржы жүйесі және оның экономиканы реттеудегі рөлі25 бет
Нарықты экономиканы мемлекеттік реттеу9 бет
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу13 бет
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу.33 бет
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь