Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр

Бала дүниеге келгеннен кейін ол әлсіз, оған қамқорлық жасайтын анасы. Ал баланың ауырып қалмауы үшін, өсіп жетілуіне ата мен ана екеуіне бірдей жүк артылады. Қазақ халқында қай кезде болмасын бала тәрбиесі ерекше орынға қойылған. Дүние есігін ашқаннан бастап, тәй-тәйлап қадамдай бастағанына қызығып, еркелетіп, тәй-тәй балам тәй балам, қадамыңды бас балам деп, қадамын басқан сайын қуанып, баласына ата-анасы жақсы ой-ойлап келешегінің амандығын тілеген. «Харакет күші адамды өзінің әлдебір ниеттерінен туатын есті харакеттер жасауға бастайтын адам денесі қозғалысының бастауы болып табылады. ... онда адамға тән көңіл күйлерінің болуынан көрінеді, осының арқасында адам жылдам харекетке және харекетті өткеріп құбылуға, мәселен, ұялу мен қысылу, күлу мен жылау, тағы да сол сияқты қабілеттері болады»(1). Яғни адам баласының бойына әртүрлі сезім махаббатын салып қойған Аллаһ тағала Қасиетті Құран Кәрімде «дүние мен бала дүние тіршілігінің қызығы»-деген. (Кәһф сүресі 46а.) «Пайғамбарымыз с.а.у. хазреті Алидің ұлы Хасанды сүйді. Сонда сол жерде отырған Ақрағ ибн Хобис ат-Таимий: «Менің он ұлым бар, олардың ешқайсысын сүймегенмін»,-деді. Пайғамбарымыз ғалайһис салам оған бір көз тастап қойды да, оған : «Кімде-кім мейірімділік етпейді екен, онда ол да мейірімділік көрмейді!» -деді (2). «Ей, Раббымыз!- дейді олар; бізге әйелдеріміздің, балаларымыздың қуанышын көруге нәсіп ет. Бізді тақуалардың өнегелісінің дәрежесіне жеткіз!» (Фурқан сүресі 74-аят.) Қай кезде болмасын әйелдер мен балалары ислам жолында болатын болса, адам баласының бақыты екені сөзсіз. Сол себептен әрбір адам Аллаһ тағаладан сұрайтыны адал жар мен саналы ұл, қыз. Қария ата-апаларымыз бойдақ жастарға бата беретін болса, адалынан жар табылсын- деп бата береді. Осыларды сұрап, саналы әрекетке кіріседі. Ал өзінің ұрпақтары үлгілі де, өнегелі болып, басқаларға өрнек болып қалуын қалайды. Аналарымыз болса баланы туасың, бірақ , мінезін тумайды екенсің деп жатады. «Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. Біреуі-ішсем, жесем, ұйықтасам деп тұрады. Ал енді бірі білсем екен демеклік. Не көрсе соған талпынып, жалтұр-жұлтыр еткен болса, дауысына ұмытылып, онан ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа тұра жүгіріп, «ол немене?», «бұл немене?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді» (3). Баланы жақсы көріп , еркелетіп олардың бойларына асыл құндылықтарды сіңіруде ата мен ананың орны ерекше. Ежелден бері ер бала мен қыз бала тәрбиесін әке мен шеше бөлісіп алған.
«Әкеге қарап ұл өскен, ұл атасының бауыр еті болған. Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған қарап өсетін нысаны» (4). «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер», Ұлды атасы, не әкесі ертеде соғыс өнеріне, мал бағуға, отын жаруға, шөп шабуға, аңшылыққа бірге алып барып мергендік жағдайлардың бәрін бойына сіңіртіп өсіреді «Пайғамбарымыз ғалайһис салам әркім бақташы, өзінің қол астындағы бағып-қағып жатқанынан, патша халқынан, ата-ана бала-шағасынан, қызметші қожайынның мал-мүлкінен сұралады»-деген (5).
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Ғ. Есім «Фалсафа тарихы» Алматы 2004ж 70-бет.
2. Хадис Ташкент 1992ж, 84-бет.
3. А. Құнанбаев. «Қара сөздері» 21-бет
4. Сонда Т . «Отан тарихы» 2003ж №4 25-бет
5. В.А. Нирша «Забота о детях в исламе» Алматы 2005ж 18-бет.
6. Мухаммад Содиқ Мухаммад Юсуф «Хадис ва хаят» 16-17том 10-бет
7. «Риадзис солихин» Каир 1993ж Р.164 бет.
8. Г.Е.Тайжанов. «Казахи» историко-этнографическое исследование Алматы 1995ж 246-бет
9. В. А. Балий «жин ва шайтондан сақланиш йуллари» Ташкент 2006ж
10. М.С. Орынбеков «Ежелгі қазақтың дүниетанымы» Алматы 1996ж 161-бет.
11. Киелі кітап «Мысырдан көшіп шығу» 122-бет 26-сөз
12. Сонда Х. 16-17том 337-бет
        
        Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр
Бала дүниеге келгеннен кейін ол әлсіз, оған қамқорлық жасайтын анасы. Ал
баланың ... ... ... өсіп ... ата мен ана ... ... ... Қазақ халқында қай кезде болмасын бала тәрбиесі ерекше орынға
қойылған. Дүние есігін ашқаннан ... ... ... ... ... ... балам тәй балам, қадамыңды бас балам ... ... ... ... ... ата-анасы жақсы ой-ойлап келешегінің
амандығын тілеген. «Харакет күші адамды өзінің әлдебір ниеттерінен туатын
есті харакеттер ... ... адам ... ... ... болып
табылады. ... онда адамға тән көңіл күйлерінің болуынан көрінеді, ... адам ... ... және ... өткеріп құбылуға, мәселен,
ұялу мен қысылу, күлу мен ... тағы да сол ... ... ... адам баласының бойына әртүрлі сезім махаббатын салып ... ... ... ... ... ... мен бала ... тіршілігінің қызығы»-
деген. (Кәһф сүресі 46а.) «Пайғамбарымыз с.а.у. хазреті Алидің ұлы Хасанды
сүйді. Сонда сол жерде отырған Ақрағ ибн ... ... ... он ... олардың ешқайсысын сүймегенмін»,-деді. Пайғамбарымыз ғалайһис салам
оған бір көз тастап қойды да, оған : ... ... ... екен,
онда ол да мейірімділік көрмейді!» ... (2). «Ей, ... ... ... ... балаларымыздың қуанышын көруге нәсіп ет. Бізді
тақуалардың өнегелісінің дәрежесіне жеткіз!» (Фурқан ... ... ... ... ... мен балалары ислам жолында болатын болса, ... ... ... ... Сол ... әрбір адам Аллаһ тағаладан
сұрайтыны адал жар мен саналы ұл, қыз. ... ... ... жастарға
бата беретін болса, адалынан жар табылсын- деп бата ... ... ... ... ... Ал ... ... үлгілі де, өнегелі
болып, басқаларға өрнек болып қалуын қалайды. ... ... ... ... , ... ... ... деп жатады. «Жас бала ... екі ... ... ... Біреуі-ішсем, жесем, ұйықтасам деп
тұрады. Ал енді бірі ... екен ... Не ... ... ... жалтұр-
жұлтыр еткен болса, дауысына ұмытылып, онан ... ит үрсе ... ... да, ... ... де, біреу жыласа тұра жүгіріп, «ол ... ... деп, көзі ... ... ... ... сұрап, тыныштық
көрмейді» (3). Баланы ... ... , ... олардың бойларына асыл
құндылықтарды сіңіруде ата мен ананың орны ерекше. Ежелден бері ер ... қыз бала ... әке мен шеше ... ... ... ұл ... ұл ... бауыр еті болған. Әкенің мінез-
құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер ... ұл ... көз ... алатын, соған қарап өсетін нысаны» (4). «Әке көрген оқ жонар,
шеше ... тон ... Ұлды ... не ... ... ... өнеріне, мал
бағуға, отын жаруға, шөп ... ... ... алып ... ... ... ... сіңіртіп өсіреді «Пайғамбарымыз ғалайһис салам
әркім бақташы, өзінің қол астындағы бағып-қағып жатқанынан, патша халқынан,
ата-ана бала-шағасынан, ... ... ... ... ... ... болмасын өзінің жауапты адамы бар. Ал қыз балаға үй
тірліктерімен айналысу, ұсақ-түйек кір ... ас ... шай қою, ... жүн ... киіз ... тон пішу ... үй ... баршасын
үйретіп білдіртеді. Осындай тірліктерді үйретуді әжесі, ана, апа- ... ... Қыз бала ... ана, бала ... ... ... екенін
түсініп, иманды, инабатты, еңбек ... ... ... ... мән
берген. Ата-бабаларымыз осындай өнерге баулуда жынысына ... ... ... керек. Баланы кішкентайынан сыйлау, сыпайыгершілік,
үлкенге құрмет, ... ізет ... ... ... бала ... асыл қазыналарға айналары сөзсіз. Сол себептен ... ... ... ... -деп екі ... ... ... алуға
үйретеді. Сонымен қатар кімнің баласы екенін айтып, үйретіп қояды. Бұл
жағдай міндетті ... ... ... ... ол кісі кімнің
баласысың деп сұрайтыны тағы бар. ... не ... соны ... ... ... ... керек. Мұның ерекшелігі өте зор. Кеңес үкіметінің
санамызға сіңдірген қаншама теріс ... ... ... ... ... ... алмаймыз. Қазақ баласының үйінде жиын болмай тұрмайды.
Сол ағайын-туыс ... ... ... ... ... мен ... ... айтылудың орнына, бос, әркім өз басынан өткен қызықшылығын
айтып, ... ... ас ... ... ... ... не ... соны
айтып, отыратындықтан балаларды дастархан басынан алыстатып, бөлек бөлмеге
қойып қоятынымыз бар. Сол ... ... ... ... ... бала,
дастарханға қойылған арам арақ-ішімдіктерді жат ... деп ... ... деп қабылдап, өспесіне не ... ... ... ... ... қымыз, қымыран-шұбат, сүт, айранын
қойып, соғымын сойып, ... ... ... ... ... ... ... өткізетін. Осындай жиындарда жас балаларға үлкенді
күтіп алып, астындағы атын ... ... жем, ... ... ... ... ... Тағы бірі келген қонақтардың қолдарына су ... Ал ... су құйю өз ... бір ... Суды ... қолға құмғанды
алып, оның ішіне жылы су құйып, астыға бір ыдыс ... ... суды ... ... құю ... көп ... білі бермейді. Ал оны үйретіп
санасына сіңіретін ... оның ... мен ... ... ... тамақтың берекесі, оны жеу алдын екі қолды және одан кейін жуу»-
деген (6). Ал ... ... ... жуу, бұл тазалықтың бірі және маңызды
істің өзі болып саналады. Әрқашан жас отаудың ... ... мен ... ... бала ... ... бар. Сонда сол ... ... ... ... ... ... аналарының алдарында
сүйіп, аймалауға ұялатын. Қазіргі кезде ... мен ... ... өз
балаларың өздеріңніңкі, өздерің өсіріп, өндіріңдер деп разылықтарын беріп
жатыр. Бұл ... да, ... мен шал ... ... ... ол немерелері өз әкесімен шешесіне суық қарайтын жағы тағы бар.
Егер олар дүниеден озатын болса, кейін әкемен ... ... ... Жасы кішкентай кездерінде апа-әжелеріміз немерелерін еркелетіп,
бесік жырын, ертегілер айтып ұйықтататын ... ... ... тек ... ... десек қателесеміз. Баланы өзінің төсегіне жатқызғаннан
кейін айтыла береді. Сонымен қатар апа-әжелеріміз балалары мен немерелеріне
төсекке ... ... ... ... ... ... Яғни, «Лә
иләһа иллаллаһ Мухаммадур расулуллаһ» деп ... ... ... ... ... ... ... «жаттым тыныш, жастығым құрыш,
тілім Құран, көңілім иман» деп айтқызатын бірнеше ... ... ... ... ... бар. ... ... салам жатар алдын дәрет
алып оң жағымен ... ... ... және ... саған тапсырдым,
азабыңнан қорқып сауабыңнан үміт етіп саған сүйендім, сенің ... өзге ... жоқ, ... ... өзге ... жоқ, ... ... сендім және пайғамбарыңа сендім»-деп жататын ... ... ... «Ей, Аллаһым сен атыңмен өлеміз, сенің атыңмен
тірілеміз»-дегендей хадистердің бірнеше ... бар (7). ... ... ... ... алып жату ... ... айтып жату сол адамның
ұйқысының тыныш болуына септігін Аллаһ тағала ... ... ... болмай, шошып жататын болса, ата мен ана ... ... ... молдаларға оқытып қайтады. Жас кездерінде ештеңеге көңіл бөлмеген ... ... ... ... ... ... діни ... жолығып
түсіне алмай жататын жағы болып жатады. Осындай жағдайларда адыраспан
түтетіп, үйді иістетіп ... бар. Оның ... ... ... ... ... ... көкейлеріне түйіп алған. Осы жағдай ересек
адамдардың басында болатын болса, олар мешітке ... ... ... ... ... ... Ал сол жын-жыбырларды жаратушы Аллаһ емес
пе? Жын-шайтандар турасында ... ... ... 96 жерінде бірнеше
аяттар бар. «Жындарды оттың ... ... ... ... ... ... в казахский язык арабское слово "джинн", ... ... в ... но ... употреблявшееся и как обозначение особой категории
духов. Коран делит джиннов на мусульман и немусульман. В ... ... и в ... ... джинны разделены на мусульман и ... ... в ... ... и женщин. "Один из них ... ... ... ... а все ... ... ... него рядами и
находятся как бы на службе у него". Такой предстает ... ... ... у которого духи отняли разум. Когда же этот человек ... их ... и ... то ... что ... им ... ... золы и всякого сора, а золотом и ...... ... ... ... ... ғалайһис саламда жындар туралы айтқан бірнеше
хадистері бар. «Жындар үш топ болады: 1. ұшып жүретін қанатты ... ... және ... ... ... 3. ... ... жындар» (9). «Жын- адам
бейнелі шайтан ер, әйел жынысы болып бөлінеді, ... жас ... бар. ... рух, яғни адам ... аяқ ... ... бар. ... өмір сүреді. Жолаушыларды аңдып, мойнына мініп, шылбырмен,
белдікпен орап, ... ұрып ол ... ... қуалайды»(10). Кейбір
кездері адам ұйқыға кеткен кездерде ... ... ... жын ... ... жын категориялары әртүрлі зұлымдықтарынан
сақтану үшін таза болып жатса, ... пана ... оған ... ... ... бес ... ... кейін сүндетке отырғызылады. Яғни, сүндетке
отырғызудың түбірі өте ... ... Бұл ... ... ... ... Ал мұны көп адамдар ислам дінімен байланыстырады. Сүндетке
отырғызылса болды, енді ол- мұсылман ... деп ... ... ... болып қоя ма? Ал ислам шариғаты бойынша мұсылман болу үшін тілін
кәлимаға ... ... ... ... ... ететін ешкім жоқ,
Мұхаммед оның елшісі деп тілмен айтып, жүрекпен ... ол ... ... саналады. Осы сөздің арабшасы «Лә илаһа иллаллаһ ... ... ... ... діни ... болып сол
замандардан бері орындалып келе жатқанын байқаймыз. «Тас пышақты ала ... ... ... (11). Ал мұны ... ... ... ... суннеттері» (яғни, жаратылыс суннеттері) он екенін айтып,
оларды жеке-жеке атап шықты.
«Мұртты қайшылау,Сақалды өсіру, мисук (яғни ... ... ... ... су алу, тырнақтарды қысқарту, дененің бүгілетін жерлерді жуу,
қолтықты ... ... ... ... сумен истінжа жасау (яғни, үлкен
дәреттен кейін жуу), оныншысын ... ... ... су ... ... ... осы ... жеткізушілердің бірі Мисъаб р.а. «фитрат суннеттерінің
оныншысын ұмытқан екен, ... ... ... ашығын айтқан; ұмыттым,
меніңше ауызды су менен тазалау болса керек. Бұл ... ... ... еске ... ... ... бір амал ... жорамалы күшейеді.
Ғұламалар оныншысын; хатна жасау деді, (яғни, ... ... ... ... ... тазалық» (12). Шындығында осы ... ата мен ана ... ... ұл мен ... ... ... ... амалдар.
Бала қамқорлығы жалғыз әкесі мен шешесі ғана емес, сол шаңырақ
мүшелері ... ... ... Ал ... ... орны ... сол себебтен қалған мына нақыл сөз бар: «балаңды өскенше
бақсаң, ... ... ... ... ... кейін қариялар немерең өте
тәтті болады екен деп жатады. Балаңа ұрса алады екенсің, немереңе ұрса ... ... ... де ... шалып қалады. Тағы да «немерең етін жеп,
сүйегін береді»- деген сөздер тегін ... ... Яғни ... ... ата
мен бала күннің ыстығында далада жұмыс істеп жатса керек. Бір кезде ата
баласына, балам-ау ... ... ... ... жүр үйге ... ... барып дем алайық деп,- айтады. Сонда баласы, әке мен мына ... ... ... , ... ... береді. Сонда қария үйден
немересін шығарып, далаға күннің астына отырғызып, ойнатып ... ... әке, ей ... ... күннің көзінен алсаңдаршы, төбесінен күн
өтетін болды ғой деп ,- дауыстаса керек. Әлгі ... мен ... ... ... ... панала десем, сен жоқ деп,- жұмысқа кірістің. Енді ... ... ал деп- ... Ал сен ... балам емессің бе? Сен өз
балаңды ойласаң, мен сені ойламаймын ба?- ... ... Әке мен ... ... ... ... тағала адам бойына дарытып қойған
емес пе?
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Ғ. Есім «Фалсафа тарихы» Алматы 2004ж ... ... ... 1992ж, ... А. Құнанбаев. «Қара сөздері» 21-бет
4. Сонда Т . «Отан тарихы» 2003ж №4 25-бет
5. В.А. ... ... о ... в исламе» Алматы 2005ж 18-бет.
6. Мухаммад Содиқ Мухаммад Юсуф ... ва ... ... ... ... солихин» Каир 1993ж Р.164 бет.
8. Г.Е.Тайжанов. «Казахи» историко-этнографическое исследование Алматы
1995ж ... В. А. ... «жин ва ... ... йуллари» Ташкент 2006ж
10. М.С. Орынбеков «Ежелгі қазақтың дүниетанымы» Алматы 1996ж 161-бет.
11. ... ... ... көшіп шығу» 122-бет 26-сөз
12. Сонда Х. 16-17том 337-бет

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін және жастар тәрбиесі51 бет
Діни тәрбие30 бет
Исламдық салт-дәстүрдің өзіндік ерекшеліктері16 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет
Діни дәстүрлер арқылы жеткіншектердің рухани-адамгершілігін қалыптастыру80 бет
Ежелгі Мысырдың, халқы, тілі, діні, салт-дәстүрі4 бет
Жапонияның дәстүрлі мәдениетінің ерекшеліктері және модернизация мен вестернизация үрдістері103 бет
Көркемсөз өкілдерінің шығармаларындағы имандылық идеясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь