Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр


Бала дүниеге келгеннен кейін ол әлсіз, оған қамқорлық жасайтын анасы. Ал баланың ауырып қалмауы үшін, өсіп жетілуіне ата мен ана екеуіне бірдей жүк артылады. Қазақ халқында қай кезде болмасын бала тәрбиесі ерекше орынға қойылған. Дүние есігін ашқаннан бастап, тәй-тәйлап қадамдай бастағанына қызығып, еркелетіп, тәй-тәй балам тәй балам, қадамыңды бас балам деп, қадамын басқан сайын қуанып, баласына ата-анасы жақсы ой-ойлап келешегінің амандығын тілеген. «Харакет күші адамды өзінің әлдебір ниеттерінен туатын есті харакеттер жасауға бастайтын адам денесі қозғалысының бастауы болып табылады. ... онда адамға тән көңіл күйлерінің болуынан көрінеді, осының арқасында адам жылдам харекетке және харекетті өткеріп құбылуға, мәселен, ұялу мен қысылу, күлу мен жылау, тағы да сол сияқты қабілеттері болады»(1). Яғни адам баласының бойына әртүрлі сезім махаббатын салып қойған Аллаһ тағала Қасиетті Құран Кәрімде «дүние мен бала дүние тіршілігінің қызығы»-деген. (Кәһф сүресі 46а.) «Пайғамбарымыз с.а.у. хазреті Алидің ұлы Хасанды сүйді. Сонда сол жерде отырған Ақрағ ибн Хобис ат-Таимий: «Менің он ұлым бар, олардың ешқайсысын сүймегенмін»,-деді. Пайғамбарымыз ғалайһис салам оған бір көз тастап қойды да, оған : «Кімде-кім мейірімділік етпейді екен, онда ол да мейірімділік көрмейді!» -деді (2). «Ей, Раббымыз!- дейді олар; бізге әйелдеріміздің, балаларымыздың қуанышын көруге нәсіп ет. Бізді тақуалардың өнегелісінің дәрежесіне жеткіз!» (Фурқан сүресі 74-аят.) Қай кезде болмасын әйелдер мен балалары ислам жолында болатын болса, адам баласының бақыты екені сөзсіз. Сол себептен әрбір адам Аллаһ тағаладан сұрайтыны адал жар мен саналы ұл, қыз. Қария ата-апаларымыз бойдақ жастарға бата беретін болса, адалынан жар табылсын- деп бата береді. Осыларды сұрап, саналы әрекетке кіріседі. Ал өзінің ұрпақтары үлгілі де, өнегелі болып, басқаларға өрнек болып қалуын қалайды. Аналарымыз болса баланы туасың, бірақ , мінезін тумайды екенсің деп жатады. «Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. Біреуі-ішсем, жесем, ұйықтасам деп тұрады. Ал енді бірі білсем екен демеклік. Не көрсе соған талпынып, жалтұр-жұлтыр еткен болса, дауысына ұмытылып, онан ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа тұра жүгіріп, «ол немене?», «бұл немене?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді» (3). Баланы жақсы көріп , еркелетіп олардың бойларына асыл құндылықтарды сіңіруде ата мен ананың орны ерекше. Ежелден бері ер бала мен қыз бала тәрбиесін әке мен шеше бөлісіп алған.
«Әкеге қарап ұл өскен, ұл атасының бауыр еті болған. Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған қарап өсетін нысаны» (4). «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер», Ұлды атасы, не әкесі ертеде соғыс өнеріне, мал бағуға, отын жаруға, шөп шабуға, аңшылыққа бірге алып барып мергендік жағдайлардың бәрін бойына сіңіртіп өсіреді «Пайғамбарымыз ғалайһис салам әркім бақташы, өзінің қол астындағы бағып-қағып жатқанынан, патша халқынан, ата-ана бала-шағасынан, қызметші қожайынның мал-мүлкінен сұралады»-деген (5).
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Ғ. Есім «Фалсафа тарихы» Алматы 2004ж 70-бет.
2. Хадис Ташкент 1992ж, 84-бет.
3. А. Құнанбаев. «Қара сөздері» 21-бет
4. Сонда Т . «Отан тарихы» 2003ж №4 25-бет
5. В.А. Нирша «Забота о детях в исламе» Алматы 2005ж 18-бет.
6. Мухаммад Содиқ Мухаммад Юсуф «Хадис ва хаят» 16-17том 10-бет
7. «Риадзис солихин» Каир 1993ж Р.164 бет.
8. Г.Е.Тайжанов. «Казахи» историко-этнографическое исследование Алматы 1995ж 246-бет
9. В. А. Балий «жин ва шайтондан сақланиш йуллари» Ташкент 2006ж
10. М.С. Орынбеков «Ежелгі қазақтың дүниетанымы» Алматы 1996ж 161-бет.
11. Киелі кітап «Мысырдан көшіп шығу» 122-бет 26-сөз
12. Сонда Х. 16-17том 337-бет

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр

Бала дүниеге келгеннен кейін ол әлсіз, оған қамқорлық жасайтын анасы. Ал
баланың ауырып қалмауы үшін, өсіп жетілуіне ата мен ана екеуіне бірдей жүк
артылады. Қазақ халқында қай кезде болмасын бала тәрбиесі ерекше орынға
қойылған. Дүние есігін ашқаннан бастап, тәй-тәйлап қадамдай бастағанына
қызығып, еркелетіп, тәй-тәй балам тәй балам, қадамыңды бас балам деп,
қадамын басқан сайын қуанып, баласына ата-анасы жақсы ой-ойлап келешегінің
амандығын тілеген. Харакет күші адамды өзінің әлдебір ниеттерінен туатын
есті харакеттер жасауға бастайтын адам денесі қозғалысының бастауы болып
табылады. ... онда адамға тән көңіл күйлерінің болуынан көрінеді, осының
арқасында адам жылдам харекетке және харекетті өткеріп құбылуға, мәселен,
ұялу мен қысылу, күлу мен жылау, тағы да сол сияқты қабілеттері болады(1).
Яғни адам баласының бойына әртүрлі сезім махаббатын салып қойған Аллаһ
тағала Қасиетті Құран Кәрімде дүние мен бала дүние тіршілігінің қызығы-
деген. (Кәһф сүресі 46а.) Пайғамбарымыз с.а.у. хазреті Алидің ұлы Хасанды
сүйді. Сонда сол жерде отырған Ақрағ ибн Хобис ат-Таимий: Менің он ұлым
бар, олардың ешқайсысын сүймегенмін,-деді. Пайғамбарымыз ғалайһис салам
оған бір көз тастап қойды да, оған : Кімде-кім мейірімділік етпейді екен,
онда ол да мейірімділік көрмейді! -деді (2). Ей, Раббымыз!- дейді
олар; бізге әйелдеріміздің, балаларымыздың қуанышын көруге нәсіп ет. Бізді
тақуалардың өнегелісінің дәрежесіне жеткіз! (Фурқан сүресі 74-аят.) Қай
кезде болмасын әйелдер мен балалары ислам жолында болатын болса, адам
баласының бақыты екені сөзсіз. Сол себептен әрбір адам Аллаһ тағаладан
сұрайтыны адал жар мен саналы ұл, қыз. Қария ата-апаларымыз бойдақ жастарға
бата беретін болса, адалынан жар табылсын- деп бата береді. Осыларды
сұрап, саналы әрекетке кіріседі. Ал өзінің ұрпақтары үлгілі де, өнегелі
болып, басқаларға өрнек болып қалуын қалайды. Аналарымыз болса баланы
туасың, бірақ , мінезін тумайды екенсің деп жатады. Жас бала анадан
туғанда екі түрлі мінезбен туады. Біреуі-ішсем, жесем, ұйықтасам деп
тұрады. Ал енді бірі білсем екен демеклік. Не көрсе соған талпынып, жалтұр-
жұлтыр еткен болса, дауысына ұмытылып, онан ержетіңкірегенде ит үрсе де,
мал шуласа да, біреу күлсе де, біреу жыласа тұра жүгіріп, ол немене?,
бұл немене? деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық
көрмейді (3). Баланы жақсы көріп , еркелетіп олардың бойларына асыл
құндылықтарды сіңіруде ата мен ананың орны ерекше. Ежелден бері ер бала
мен қыз бала тәрбиесін әке мен шеше бөлісіп алған.
Әкеге қарап ұл өскен, ұл атасының бауыр еті болған. Әкенің мінез-
құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың көз алдындағы
үлгі-өнеге алатын, соған қарап өсетін нысаны (4). Әке көрген оқ жонар,
шеше көрген тон пішер, Ұлды атасы, не әкесі ертеде соғыс өнеріне, мал
бағуға, отын жаруға, шөп шабуға, аңшылыққа бірге алып барып мергендік
жағдайлардың бәрін бойына сіңіртіп өсіреді Пайғамбарымыз ғалайһис салам
әркім бақташы, өзінің қол астындағы бағып-қағып жатқанынан, патша халқынан,
ата-ана бала-шағасынан, қызметші қожайынның мал-мүлкінен сұралады-деген
(5). Қандай тірліктер болмасын өзінің жауапты адамы бар. Ал қыз балаға үй
тірліктерімен айналысу, ұсақ-түйек кір жудыру, ас пісірту, шай қою, кесте
тігу, жүн түту, киіз басу, тон пішу сияқты үй тірліктерінің баршасын
үйретіп білдіртеді. Осындай тірліктерді үйретуді әжесі, ана, апа- бауырлары
қолға алған. Қыз бала келешек ана, бала тәрбиешісі, шаңырақ ұйытқысы екенін
түсініп, иманды, инабатты, еңбек сүйгіш, ізетті, өнерлі болуына мән
берген. Ата-бабаларымыз осындай өнерге баулуда жынысына ерекше мән
бергенін ескеруіміз керек. Баланы кішкентайынан сыйлау, сыпайыгершілік,
үлкенге құрмет, кішіге ізет қасиеттерді үйрету болашақ бала өміріндегі
табылмас асыл қазыналарға айналары сөзсіз. Сол себептен баланы үлкенді
көрсе, ассаламу алайкум -деп екі қолымен үлкендердің қолын алуға
үйретеді. Сонымен қатар кімнің баласы екенін айтып, үйретіп қояды. Бұл
жағдай міндетті түрде үлкен кісілермен сәлемдескенде ол кісі кімнің
баласысың деп сұрайтыны тағы бар. Ұяда не көрсең, соны ілесің-деп халық
даналығы текке айтылмаса керек. Мұның ерекшелігі өте зор. Кеңес үкіметінің
санамызға сіңдірген қаншама теріс әрекеті, санамызды улап, мәңгүрттікке
алып келгенін жасыра алмаймыз. Қазақ баласының үйінде жиын болмай тұрмайды.
Сол ағайын-туыс жиылған басқосуда өнегелі өсиет әңгімелер мен тәлім-
тәрбиелі сөздер айтылудың орнына, бос, әркім өз басынан өткен қызықшылығын
айтып, атамыздан қалмаған ас арақ, арамды ішіп, ауызға не келсе соны
айтып, отыратындықтан балаларды дастархан басынан алыстатып, бөлек бөлмеге
қойып қоятынымыз бар. Сол дастархан басындағы жағдайды көріп өскен бала,
дастарханға қойылған арам арақ-ішімдіктерді жат әрекеттер деп білмей,
қалыпты жағдай деп қабылдап, өспесіне не дерсіз. Ата-бабаларымыз
дастарханына арамды жолатпай ағарған қымыз, қымыран-шұбат, сүт, айранын
қойып, соғымын сойып, дастархан басында шешендік әңгіме, өнеге-өсиет,
айтыс болып, тамашалап өткізетін. Осындай жиындарда жас балаларға үлкенді
күтіп алып, астындағы атын байлап, суарып, жем, шөбін салып қызмет
көрсетуге қойып қоятын. Тағы бірі келген қонақтардың қолдарына су құйюмен
болады. Ал қолға су құйю өз алдына бір тәрбие. Суды құйярда қолға құмғанды
алып, оның ішіне жылы су құйып, астыға бір ыдыс қойып, еңкейіп, суды аз-
аздан үзіп-үзіп құю керектігін көп жастар білі бермейді. Ал оны үйретіп
санасына сіңіретін әрине, оның атасы мен анасы. Пайғамбарымыз ғалайһис
салам тамақтың берекесі, оны жеу алдын екі қолды және одан кейін жуу-
деген (6). Ал тамақтың алдын қолды жуу, бұл тазалықтың бірі және маңызды
істің өзі болып саналады. Әрқашан жас отаудың тұңғышын атасы мен апасы
иемденіп, немересін бала қылып алатыны бар. Сонда сол аталарымыз
өздеріде тұңғышымен басқа балаларын көргенде әкесімен аналарының алдарында
сүйіп, аймалауға ұялатын. Қазіргі кезде атасы мен апасы айналайындар өз
балаларың өздеріңніңкі, өздерің өсіріп, өндіріңдер деп разылықтарын беріп
жатыр. Бұл жағдай да, кемпір мен шал қартайған уақыттарында немерелерін
өсергенде, ол немерелері өз әкесімен шешесіне суық қарайтын жағы тағы бар.
Егер олар дүниеден озатын болса, кейін әкемен шешесін мойындамай қиналып
жүреді. Жасы кішкентай кездерінде апа-әжелеріміз немерелерін еркелетіп,
бесік жырын, ертегілер айтып ұйықтататын болған. Бесік жырын, тек бесікке
жатқанда айтады десек қателесеміз. Баланы өзінің төсегіне жатқызғаннан
кейін айтыла береді. Сонымен қатар апа-әжелеріміз балалары мен немерелеріне
төсекке жатқызғаннан кейін тілдерін кәлимаға келтіртіп жатқызады. Яғни, Лә
иләһа иллаллаһ Мухаммадур расулуллаһ деп айтқызады. Болмаса, тілім
Құран, көңілім иман, Мухаммедтің үмметімін, жаттым тыныш, жастығым құрыш,
тілім Құран, көңілім иман деп айтқызатын бірнеше ұйықтар алдында айтылатын
иман шақыру ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар.(Отбасындағы бала тәрбиесі)
Ислам және дәстүр
Бала тәрбиесіндегі еркектің рөлі
Қазақ әндерінің бала тәрбиесіндегі ролі
Бала тәрбиесіндегі ата-ана мен балабақшаның ролі
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы
Бала тәрбиесіндегі ойын рөлі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь