Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер

Оңтүстік астанамыз - Алматы қаласы Еуразиялық континенттің орталығында, Тянь-Шань тауының солтүстігінде, Іле Алатауының баурайында, Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында орналас- қан. Алматы қаласымен бір параллельде Гагры және Владивосток қалалары орналасқан. Алматының шеткі аймақтары Іле Алатауының ұлттық паркіне жатады. Мұнда арнайы қорықтар бар. Сирек кездесетін құстар мен аңдар Қазақстанның қызыл кітабына енгізілген. Солардың ішінде қар барысы қазіргі кезде Алматы қаласының елтаңбасында белгіленген.
Қала 170 шаршы километр аумақты алып жатыр. Үлкен және кіші Алматы өзендерінің бойына орналасқан. Тау өзендері мен көлдері қаланы сумен қамтамасыз етеді.
Алматы – тарихи қалалардың бірі. Ең алғаш адамдар Алматы төңірегінде неолит кезеңінен бастап пайда болған.Казачка өзенінің оң жақ жағалауында, Көктөбе тауының маңынан А.К.Ақышев жаңа тас ғасырына жататын бірнеше құрал түрін тапқан (Григорьев Ф.П., Алматы, 1999, с.260).
Б.з.д. X-IX ғғ. қола дәуірінде қазіргі қала аумағы ертедегі егіншілер мен малшылардың қонысы болды. Бұған дәлел – Алматы қаласының оңтүстік-шығыс аумағында, оңтүстік-шығысқа қарай 500 м Медеу шатқалындағы трассадан 9 шақырым жерде орналасқан Бұтақты І археологиялық кешенінің табылуы. Ескерткіш 1996 жылы Жарбұлақ (Казачка) өзенінің оң жақ жағалауынан табылған және тұрмыстық құрылыстың салдарынан апатты жағдайда болған. Осыған байланысты кешеннің уақытын анықтау мақсатында 1996-1997 жж. маусымда ҚР БҒМ археология Институтының қызметкерлері ескерткішті құтқару мақсатында археологиялық ізденістер жүргізді. Қазба жұмыстарының нәтижесінде бұл археологиялық кешеннен керамика (қыш ыдыстар), тастан жасалған қарулар, сүйектен жасалған бұйымдар (ине, шеге, спираль тәріздес сақина, білезік) табылған (Горячев А.А., 2006. с. 49-50).
Сонымен қатар екі сармат және екі түркі кезеңіне жататын қабірлер табыл- ған (Мотов Ю.А., 1996, с.5-6).
Б.з.д. VII ғ. сақ дәуірінде Алматы сақтардың, кейіннен үйсіндердің тұрғылықты жері болған. Осы кезеңнен көптеген обалар мен қоныстардың орындары қалған. Олардың арасында ерекшеленетін «сақ патшаларының» қорғандары. Бұл сөзімізге дәлел келтіретін болсақ, 1980-1990 жылдардағы «Қазпроектреставрация» институты Алматы қаласымен оған жақын территориядағы археология ескерткіштерін табу мен зерттеу бойынша жұмыстар атқарды. Осы жұмыстардың нәтижесінде қазіргі күні қаланың солтүстік батыс бөлігінде жатқан қорған қабірлер тіркелді. Бұл Үлкен – Алматы өзенінің оң жақ жағалауында орналасқан Рысқұлов көшесіндегі диаметрі 20-40м, биіктігі 0,5-2,5м болатын 6 қорған, Рысқұлов көшесіндегі диаметрі 50-60 м, биіктігі 3-5м болатын 5 қорған. Бұл қорғандардың топтары Ұлжан І және Ұлжан ІІ деп аталады. Рысқұлов көшесінде тағы да сол жақ жағалаудағы диаметрі 25-30м, биіктігі 2-3м болатын 3 қорған бар, оларды Шаңырақ деп атайды. Топтарға бұл атауларды кейінгі зерттеушілер осы территориядағы шағын аудандардың атауы бойынша берген.
1. Байпақов К.М. Ұлы Жібек жолы және ортағасырлық Қазақстан. Алматы, 1992.
2. Горячев А.А. Археологические памятники комплекса Бутакты І на юго- восточной окраине города Алматы. //Известия, Алматы НАН РК, 2006.
3. Григоьев Ф.П. Древняя история Алматы.//Проблемы изучения и сохране- ния исторического наследия. Алматы, 1999.
4. Қазақстан ұлттық энциклопедия. Алматы, 1998ж.
5. Мотов Ю.А. Отчет о полевых исследованиях за 1996 год // Архив
Института археологии им. А.Х. Маргулана.
6. Самашев З.С., Нурпейсов М.М., Төлегенов Е.Т., Бесетаев Б. Отчет о полевых исследованиях Улжан, №2 курган. // Архив Института археологии им. А.Х. Маргулана. 2006.
        
        АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ АУМАҒЫНДАҒЫ АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ЕСКЕРТКІШТЕР
Оңтүстік астанамыз - Алматы қаласы Еуразиялық ... ... ... ... Іле ... ... Республикасының оңтүстік-шығысында орналас- қан. Алматы қаласымен
бір параллельде Гагры және Владивосток қалалары орналасқан. Алматының шеткі
аймақтары Іле Алатауының ұлттық ... ... ... ... ... ... кездесетін құстар мен аңдар Қазақстанның қызыл кітабына енгізілген.
Солардың ішінде қар барысы қазіргі ... ... ... ... 170 ... ... аумақты алып жатыр. Үлкен және кіші Алматы
өзендерінің бойына орналасқан. Тау ... мен ... ... ... ... – тарихи қалалардың бірі. Ең алғаш адамдар Алматы ... ... ... ... ... ... оң жақ ... тауының маңынан А.К.Ақышев жаңа тас ғасырына жататын бірнеше құрал
түрін тапқан (Григорьев Ф.П., Алматы, 1999, с.260).
Б.з.д. X-IX ғғ. қола ... ... қала ... ... егіншілер
мен малшылардың қонысы болды. Бұған дәлел – Алматы қаласының оңтүстік-шығыс
аумағында, оңтүстік-шығысқа қарай 500 м ... ... ... 9
шақырым жерде орналасқан Бұтақты І ... ... ... 1996 жылы Жарбұлақ (Казачка) өзенінің оң жақ жағалауынан табылған
және тұрмыстық құрылыстың салдарынан апатты жағдайда ... ... ... ... анықтау мақсатында 1996-1997 жж. маусымда ҚР
БҒМ археология Институтының қызметкерлері ескерткішті құтқару мақсатында
археологиялық ізденістер ... ... ... нәтижесінде бұл
археологиялық кешеннен керамика (қыш ... ... ... қарулар,
сүйектен жасалған бұйымдар (ине, шеге, спираль ... ... ... (Горячев А.А., 2006. с. 49-50).
Сонымен қатар екі сармат және екі түркі кезеңіне ... ... ... ... Ю.А., 1996, с.5-6).
Б.з.д. VII ғ. сақ дәуірінде Алматы сақтардың, кейіннен үйсіндердің
тұрғылықты жері болған. Осы ... ... ... мен қоныстардың
орындары қалған. Олардың ... ... «сақ ... Бұл ... дәлел келтіретін болсақ, 1980-1990 жылдардағы
«Қазпроектреставрация» ... ... ... оған ... ... ... табу мен ... бойынша жұмыстар атқарды. Осы
жұмыстардың нәтижесінде қазіргі күні қаланың ... ... ... қорған қабірлер тіркелді. Бұл Үлкен – Алматы өзенінің оң ... ... ... ... диаметрі 20-40м, биіктігі 0,5-
2,5м болатын 6 қорған, Рысқұлов көшесіндегі диаметрі 50-60 м, биіктігі 3-5м
болатын 5 қорған. Бұл ... ... ... І және ... ІІ ... ... ... тағы да сол жақ жағалаудағы диаметрі 25-30м,
биіктігі 2-3м болатын 3 қорған бар, оларды Шаңырақ деп атайды. ... ... ... ... осы территориядағы шағын аудандардың атауы
бойынша берген.
2003-2006 ... ҚР БҒМ ... ... қала және ... ... ескерткіштерге зерттеу жүргізді. Нәтижесінде
Шаңырақ және Ұлжан ІІ ... ... ... ... ... құрылыс зонасында қалып қойған, бұл жердегі 3 қорған ... ІІ тобы ... ... ... оң жақ ... ... ... орналасқан және келесідегідей координатта: N 43° 18` 200``, ... 52` 086``. Топ ... ... ... 5 қорғаннан тұрады, оңтүстіктен
солтүстікке қарай номерленген. Өлшемдері: ... = 65м, ... ...... = 48м, ... = 3,2м, ... = 48м, ... =
4,2м, №4-диаметрі = 5м, биіктігі = 5м, №5-диаметрі = 44м, биіктігі =3,5м.
Қорғандар ... ... ... ... және ол ... көп ... Қорғандар бүлінген, әсіресе №№5,4 және 2 қорғандар
қиратылған. 2006 ж.Археология ... ... №4 ... қазба
жұмыстарын жүргізді. Ол қорған тоналған екен, дегенмен қарақшылардан қалған
бірнеше алтын қапсырма ... Бұл сақ ... ... дерлік
тоналған деп айтуға болады. Тек заттардың фрагменттері, шашылған адам және
мал ... қыш ... ағаш ... ... (Самашев З.С.,
Нурпейсов М.М., Төлегенов Е.Т., Бесетаев Б., 2006, с.3-5).
Сақ және ... ... ... өңрі ... ... ... ... орталығы болған.
Алматы өміріндегі келесі кезең орта ғасыр кезеңі. VIII-X ғғ. бұл
қала мәдениетінің даму, отырықшылыққа ... жер ... мен ... ... ... ... ... қоныстардың пайда болу кезеңі. Қазба
жұмыстарының нәтижесінде керамика, темір және сүйек бұйымдары ... ғ. ... ... өмір ... мемлекет қайраткері
Захириддин Мұхаммед Бабырдың шығармасында мынандай дерек келтірген:
«Ферғана – ауа райы ... ... ... жер, ол ... ... орналасқан; оның шығысында – Қашқар, батысында – Самарқанд,
оңтүстігінде – Бадахшан шекарасындағы таулар, ... ... ... және ... ... аты аталған Янга сияқты қалалар
болғанымен, оларды монғолдар қиратқан, сөйтіп ол ... елді ... ... Бұл ... ... ... орнында болған Алмату атты
ортағасырлық қала ... ... ... болу керек (Байпақов К.М., 1992,
182б).
«Үлкен Алматы» аумағындағы елді мекендер б.з. X-IVғғ. Ұлы Жібек жолы
бойындағы ... ... ... ... ... қолөнер және
ауылшаруашылық орталығының біріне айналды. Бұған дәлел - осы ... ... ... 2 ... дирхемі. Бұл дирхемде алғаш рет «Алматы»-деп қала аты
аталынады (Байпақов К.М., 1992, ... ғғ. Бұл ... ... мен ... ... ... әсер
еткен маңызды үдерістерге толы болды. ... ... ... ... ... ... ... бар аудандар қазақ мемлекеттігі құрамына
енді. Бұл жер жоңғар шапқыншылығы мен өз тәуелсіздігі үшін ... ... ... ... жылы 4 ... Іле Алатауының баурайында Ресей империясы- ның
әскери қамалы Верный қаланды. 1921жылдың 5 ... ... ... ... Верный қаласының атауын ... ... ... ... қаласы Алматы деп аталынды.
Ал, 1927ж. 2 наурызында ҚазАССР-ң астанасын Қызылордадан Алматыға
көшіруге ... ... ІV ... ... кеңестер съезі бұл шешімді
мақұлдады. Алматы 1929 жылы мамыр айында ҚазАССР ... ... ... ... ... жаңа ... ... қалыптасты.Өнеркәсіп тез
қарқынмен дамыды, сонымен қатар қаланың бейнесі өзгерді.
Бұрынғы Верный қаласының ... ... ... 1968 жылы
қабылданған Алматы қаласының бас жоспарында негізделді.
1981 жылдан бастап метрополитен жобасы бойынша жұмыстар жүргізілді.
Алматы ... ... жаңа бас жоба ... ... ... ... мақсат – экологиялық таза, қауіпсіздікке, әлеуметтік жағдайға
қолайлы орта құру. ... ... ... Алматының «бау-
бақша қаласы» атын сақтау мен дамыту. Жоспар ... көп ... ... ... ... ... жол ... нығайту, метрополитен енгізу
қажет.
1993 жылғы шешім бойынша қала атауы орыс тілінде де ... ... ... 1997 жылы ... ... ... Нұрсұлтан
Назарбаевтың үкімімен астана Алматыдан Астанаға көшті.
Алматы қаласының мәртебесі туралы жаңа заң 1998 ... ... ... Бұл заң ... ... ғылыми, мәдени, тарихи,
қаржылық және өндірістік орталық болады.
Осыншама тарихы бар Алматы қаласының ... мен ... ... ... ... Мұндай жағдайда кез-келген көне қаланың жасын анықтауда
археологиялық қазба – деректер ... роль ... Қала ... ... Шаңырақ, Боролдай тағы да басқа көптеген археологиялық
ескерткіштер Алматы тарихының тым ... ... ... қала ... ... құрылыс нысандарын архелогтардың
тексеруінен кейін жүргізілуі керек деп ойлаймыз. Себебі, жер ... ... ... мұра ... мүмкін. Мысалы, қазіргі кезде құрылысы
қарқынды жүріп жатқан ... ... ... ... сақ
қорғандары табылғаны туралы айтылды. Осы ... сыр ... ... Венгриядағы Жажаломбатта археологиялық паркіндей, аспан
астындағы мұражай қылып ... ... ... туризмінің дамуына да көп
септігі тигізер еді.
Сақтардың тұрағы, азаттықтың шырағы болған киелі ... ... ... ... етерін білеміз.
Сөзіміздің соңында айтарымыз, «Қазақстан» ұлттық энциклопедия- сында
«Алматының 2,5 мың ... ... ... ... екен. Сонда қала
тарихын 1854 жылдан бастап, 150 жылдығын тойлағандарды қалай түсінеміз?
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... жасын 1,5-2 мың жылға келтіру, әрі орынды, әрі әділ деп ойлаймын.
Енді біз киелі Алматымыздың мыңжылдықтарын тойлай- мыз!
Ғылыми жетекші:т.ғ.к. А.З ... ... ... К.М. Ұлы ... жолы және ... ... ... 1992.
Горячев А.А. Археологические памятники комплекса Бутакты І на юго-
восточной окраине города Алматы. //Известия, Алматы НАН РК, ... Ф.П. ... ... Алматы.//Проблемы изучения и сохране- ния
исторического наследия. Алматы, 1999.
Қазақстан ұлттық энциклопедия. Алматы, ... Ю.А. ... о ... ... за 1996 год // Архив
Института археологии им. А.Х. Маргулана.
Самашев З.С., ... М.М., ... Е.Т., ... Б. Отчет о полевых
исследованиях Улжан, №2 курган. // Архив Института археологии им. ... 2006.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы ежелгі қазақ даласы38 бет
Алматы қаласының тарихы, бүгіні мен ертеңі129 бет
Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы аймағындағы Қазақстанның саясаты19 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы58 бет
Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь