Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі салық салу жүйесі, салықтың экономикалық-құқықтық мәні, теориялық негіздері, салық жүйесіндегі заңдылықтар мен тәртіптер, теорияларды жүйелеу, оны жетілдіру ұсыныстарын жасау

Кіріспе
1. Салық жүйесін экономикалық.құқықтық реттеудің экономикалық негіздері
1.1Салық жүйесінің даму тарихы мен шетелдік тәжірибесі.
1.2 Салықтардың әлеуметтік.экономикалық мәні және салық жүйесінің принциптері
1.3 Мемлекеттің салық құзіреті және салықтық.құқықтық қатынастар
2. Қазақстан Республикасының салық жүйесін экономикалық.құқықтық реттеу
2.1 Қазақстан Республикасының салық жүйесінің құрылымы.
2.2 Қазақстанның салық жүйесінің қазіргі жағдайын талдау.
2.3 Қазақстан Республикасының салық жүйесін жетілдіру жолдары және даму перспективалары.
. бюджетті орталықсықдандыру принциптерін іске асыру;
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша А
ҚОСЫМША Ә
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасында жүріп жатқан серпінді индустриялық – инновациялық стратегиясын жүзеге асыру үшін елдегі әлеуметтік-экономикалық өмірдің бағыт бағдарларын болжап, алдыға стратегиялық мақсат қойып, сол мақсатқа жету жолдарын белгілеу, әр кезең сайын сол мақсат өлшемдері мен нақты қол жеткен жетістіктер көрсеткішін салыстырып, соған сай түзетулер енгізіп отыру Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылық саясатының негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Елбасы «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты өз жолдауында атап өткендей, Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында, өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және ашық нарық экономикасы бола алады. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кірудің бірінші басымдығы әлемдік экономикаға ойдағыдай кірігуі болып табылады. Мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі әрқашан салық жүйесінің қайта құрылуымен, жаңаруымен қабаттаса жүреді. Осыған байланысты мемлекетті дамыту процесінде бухгалтерлік есепке алу, қаржылық есеп беру жүйесімен бірге салық есебін, салық жүйесін бара-бар дамыту ерекше өзектілікке айналды [1].
Қазақстан Республикасының егемендігі, оның әлеуметтік бағдарлы нарықтық қатынастарға бағытталған даму жолына көшуі, мемлекет және қоғам мүддесіне қажетті қаржы-қаражаттардың мемлекет құзырында орталықтандырылуы, сондай-ақ өтпелі кезеңдегі экономиканы реттеу барысында пайдаланылатын слықтық-құқықтық экономика және құқық аяларынан өзіне тиесілі орнын алуының басты себебіне айналып отыр. Мемлекеттің материалдық мүддесі мен қоғам өмірінің айрықша экономикалық аясының тоғысатын жері, көбінесе объективті қаржылық-құқықтық құбылыс ретінде жарқын көрініс табатын салық салу саласы әрқашанда мемлекеттің салықтық құқығының реттеуші ықпалының ауқымы ретінде көрініс табады. Нарықтық экономика жағдайындағы Қазақстан Республикасында қоғамдағы қандай болмасын процестерге мемлекеттік әкімшілік жүргізу арқылы тікелей ықпал ету мүмкіндігінің тарыла бастағаны бүгінде баршаға аян. Бұл орайда халықаралық өркениетті стандарттар мен нарық талаптарына сай келетін, сондай-ақ қоғамдық және мемлекеттік мүдделерге қол жеткізуге жол ашатын әлеуметтік- экономикалық жанама ықпал етудің елеулі құралы салықтар, салық салу жүйесі және мемлекеттің салықтық құқығы пайдаланады [2]. Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық-экономикалық құрылысы мен саяси іс-бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі көзі – ұлттық табысты қайта бөлудің басты қаржылық құралы, мемлекеттің кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады.
1. Пепеляева С.Г. «Салық құқығы» - оқулық под.ред.-М.:ИД ФБК ПРЕСС 2000 г.
2. Ермекбаева Б.Ж. «Жалпы мемлекеттік салықтар» оқу құралы, 2002 ж.
3. Ермекбаева Б.Ж. «Салықтар және салық салу» Алматы, Қазақ Университеті, 2007 ж.
4. Сейсенова А. «Налоговая политика РК и социальная защита» Саясат 2003 ж №1
5. Найманбаев С.М., Мухитдинов Н.Б., Мұқажанов Н.М. Қазақстан Республикасындағы салықтар:-Алматы 2000 ж.
6. Ермекбаева Б.Ж., Арзаева М.Ж. «Шет мемлекеттердің салықтары»,Алматы-2004 ж, 91-бет.
7. А.Д.Үмбеталиев, Ғ.Е.Керімбек «Салық және салық салу» оқулық. Алматы 2001ж.
8. Юткиной Т.Ф. «Салық және салық салу» оқулық. -М,ЮНИТИ 2005 г.
9. ҚР-ң Статистикалық Агенттігінің ресми сайты – www.stat.kz.
10. Найманбаев С.М. Салықтық құқық.Алматы, 2005 ж.
11. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы: Қазақстан, 2000-96 бет.
12. Мухитдинов Н.Б., Найманбаев С.М. Салықтық заңдарды бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік. Алматы, 1999 ж.
13. Құлпыбаев С. «Қаржы» Алматы 2003 ж.
14. Интыкбаева С.Ж. Фискалды саясат. Алматы, Қаржы-Қаражат 2002 ж.
15. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі, Алматы, Юрист-2009 ж.
16. «Салықтар және бюджетке түсетін басқа да міндетті төлемдер түралы» ҚР-ның кодексі, 12 маусым 2007 жыл. Алматы.Юрист.
17. Қазақстан Республикасының «Бюджет туралы заңы» 2009 ж. Егемен Қазақстан №2
18. «Қаржы-қаражат» журналы, Алматы 2008 ж.
19. Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория» оқулығы. Алматы, Санкт-Петербург 1997 ж.
20. «Салықтар және бюджетке түсетін басқа да міндетті төлемдер түралы» ҚР-ның кодексі, 1 қаңтар 2008 жыл.Енгізілген өзгертулер мен толықтырулар:ҚР 29.12.03 ж. №512-11; 18.03.04 ж. №537-11; 05.07.04 ж.№568-11; 22.10.04 ж. №601-II; 13.12.04 ж. №11-111; 20.12.04 ж. №13-11 және 28.12.04 ж. №24-111; 15.04.05 ж. №45-III; 22.11.05 ж.№89-III; 22.11.05 ж.№90-III; 23.12.05 ж. №107.
21. ҚР-ң Қаржы Қадағалау Агенттігінің ресми сайты – www.afn.kz.
22. ҚР-ның ресми сайты - www.nalogi.kz
23. ҚР-ның Қаржы министрлігінің ресми сайты – minfin.kz
24. Вестник налоговой службы РК №2 (118), февраль 2010 г.
25. Статистический ежегодник Казахстана. Алматы 2009 г.
26. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа онжылдық-жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдауы http://akorda.kz
27. «Егеменді Қазақстан» газеті №3, №11, №12, 2010 ж.
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасында жүріп жатқан
серпінді индустриялық – инновациялық стратегиясын жүзеге асыру үшін елдегі
әлеуметтік-экономикалық өмірдің ... ... ... ... ... ... сол ... жету жолдарын белгілеу, әр кезең
сайын сол мақсат өлшемдері мен нақты қол ... ... ... ... сай ... ... отыру Елбасымыз Нұрсұлтан
Назарбаевтың ... ... ... ... бірі болып табылады.
Елбасы «Қазақстанның әлемдегі ... ... ... 50 ... кіру стратегиясы» атты өз жолдауында атап өткендей, ... ... жаңа ... ... ... ... де өршіл дамып келе
жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы ... ... ... ... ... экономикасы бола алады. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кірудің бірінші басымдығы ... ... ... ... ... Мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі
әрқашан салық жүйесінің қайта құрылуымен, жаңаруымен қабаттаса ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алу,
қаржылық есеп беру жүйесімен бірге салық есебін, салық ... ... ... ... ... [1].
Қазақстан Республикасының егемендігі, оның әлеуметтік бағдарлы нарықтық
қатынастарға бағытталған даму жолына көшуі, мемлекет және ... ... ... мемлекет құзырында орталықтандырылуы, сондай-ақ
өтпелі кезеңдегі экономиканы реттеу барысында ... ... ... және құқық аяларынан өзіне тиесілі орнын алуының басты
себебіне айналып отыр. Мемлекеттің материалдық мүддесі мен ... ... ... аясының тоғысатын жері, көбінесе объективті қаржылық-
құқықтық құбылыс ретінде жарқын көрініс табатын салық салу ... ... ... ... реттеуші ықпалының ауқымы ретінде көрініс
табады. Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік жүргізу арқылы тікелей
ықпал ету ... ... ... бүгінде баршаға аян. Бұл орайда
халықаралық ... ... мен ... ... сай келетін,
сондай-ақ қоғамдық және мемлекеттік ... қол ... жол ... ... ... ықпал етудің елеулі құралы салықтар, салық
салу жүйесі және мемлекеттің ... ... ... [2]. ... ... ... қоғамдық-экономикалық құрылысы мен саяси іс-бағытына
қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі көзі – ұлттық ... ... ... қаржылық құралы, мемлекеттің кірістерін және ... ... ... көзі ... ... ... салық
саясатын, салық саласындағы шаралар жүйесін, қоғамның оның ... ... ... мен міндеттеріне қарай
әзірленген экономикалық саясатқа сәйкес жүргізеді. Сондықтан да ... ... ... ... ең ... мәселелердің бірі
болып қалады. Салықтар мемлекеттің өмір ... ... ... ... мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі қашан да болса оның
салық жүйесінің қайта құрылуымен, ... ... ... ... реттеуге, оны әртараптандыру мен ... ... алып ... ... ... ірі шаралардың бірі
ретінде жаңа Салық кодексінің ... айту ... ... ... және ... ... мемлекет пен оның халқы үшін өз ... ... ... ... тағы бір рет ... ... ... анық.
Салық салудың мәселелерін шешудегі дамудың бағыттарын бөлу критериясына
сәйкес салық жүйелерінің функционалдық көлемділігін анықтауына маңызды мән
берілген. ... ... ... ... ... жүйесінің
функцияларының құрылымы мен олардың өзара қатынасы өзгерді. Неоклассикалық
өкілдерінің көзқарастарының ... ... ... мемлекеттік бюджеттің
табыс көзі ретіндегі мәні жатады. Яғни мемлекеттік қазына қажеттіліктерін
қанағаттандыру немесе фискалдық функциясының ... ... ... ... өкілдері мемлекеттік реттеудің макроэкономикалық
бағытын негіздеді және ... ... ... салықтардың рөлі мен
функциялары туралы ойларды дамытты.
Аталмыш мәселелердің барлығы осы тақырыптың маңыздылығы мен өзектілігін
көрсетеді.
Диплом жұмысының ... мен ... ... ... ... ... салу ... анықтау, салықтың экономикалық-құқықтық
мәнін, теориялық негіздерін ... ... ... ... мен
тәртіптер туралы мәліметтерді, теорияларды ... оны ... ... ... ... Мақсатқа жету үшін төмендегідей міндеттер
қойылды:
- салық жүйесінің негізгі концепцияларын және салық салу ... ... ... ... экономикалық мәні мен мазмұнын, атқаратын қызметін,
механизмін, ... ... ... ... ... ... Республикасының салық
жүйесінің құрылымы мен қазіргі жағдайын талдау;
- Қазақстан ... ... ... және ... ... жүйесін қарастыру;
- Қазақстан Республикасының салық жүйесін жетілдіру жолдары мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының салық
жүйесіндегі экономикалық-құқықтық қатынастар қарастырылады.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі: Салық жүйесі ... ... ... ... үшін ... тудырғандар қатарында
Г.К.Жанибекова, С.А. Ширинбекова, Б.Ж. ... Ө.Қ. ... бар. ... бұл ... ... ... ... жазылған және салық салудың экономикалық-құқықтық мәселелеріне
арналған жұмыстар сирек.
Диплом жұмысына еліміздегі және ... ... ... ... статистикалық көрсеткіштері, интернеттен алынған мәліметтер
пайдаланылған.
Зерттеудің ... және ... ... заң ... ... Қазақстан Республикасының заңдары, Қазақстан
Республикасы Президентінің Жарлықтары мен Үкімет қаулылары, отандық ... ... ... ... және ... ... оның ... оқыту үдерісінде қолдануға мүмкіндігімен анықталады.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, 2 бөлімнен,
қорытынды мен ... ... ... 3 кесте мен 3 суреттен
және қосымшалардан тұрады. ... ... - ... жүйесін экономикалық-
құқықтық реттеудің теориялық ... ... ... ... ... ... мен ... салық жүйесінің даму
тарихы қарастырылады. Екінші тарауда - «Қазақстан Республикасының салық
жүйесін экономикалық-құқықтық ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің қазіргі жағдайы және салық
жүйесін жетілдіру жолдары талданады.
1. Салық ... ... ... ... негіздері
1.1Салық жүйесінің даму тарихы мен шетелдік тәжірибесі.
Салықтар ...... ... ... ... ... ... қажетті үзбесі. Алғашқы салықтардың пайда болу
кезеңдерін нақты анықтау қиын. Тек күмән келтірмейтін бір ... ... ... бірге пайда болғаны. ... ... ... ... ... ... бейімделуге мәжбүр болды,
сыртқы жаулардан қорғану үшін, ашаршылық кезеңінде азық-түліктерді сақтау
үшін қауымның қажеттілігін қанағаттандыратын ... ... ... ... бола ... ... органдарының қызметкерлері көрсеткен
қызметтері үшін қауымнан сый талап етті. Сөйтіп, ... ... ... ... қызметті анықтауға кеткен барлық шығындар салықтың
алғашқы формаларын ... ... ... әдістері мен нысандарының дамуында негізгі үш ... атап ... ... ... ... ... ... бастап орта
ғасырлардың басына дейін мемлекетте салық жинайтын және оны ... ... ... Ол тек ... ... ... ... анықтаған. Ал, салықтарды жинауды қалаға немесе ... ... (XVI-XIX ... елде ... ... ... бола ... соның ішінде қаржылық мекемелер. Сол кезде мемлекет
функцияның бір бөлігін өзіне алады: ... ... ... орнатады,
салықтарды жинау процесін бақылайды. Осы кезде салықтарды өтеп ... ... зор ... кезең, осы заманғы кезең салықтарды жинау және оларды орнатудың
барлық функцияларын мемлекет өз қолына алған. ... ... ... ... ... ... рөлін атқарады.
Мемлекеттік мекеменің бастапқы даму сатысында салық салу ретінде
құрбандыққа шалу ... ... көне ... ... ... ... өзіне, яғни құрбандыққа ... ... ... ... тек брахмандар ала алады» деп белгіленген болатын. Әрине
бұл процесс ерікті бастауда болған жоқ. Құрбандық шалу ... ... ... ... немесе алымдарды күштеу арқылы ... ... ... анық болған. Моисейдің «Пятикнижінде» былай жазылған:
«жердегі ағаш жемістерінен барлық ондық үлес ... ғана ... ... ... ставкасы барлық алынғын табыстардың 10 пайызын
құрайды. Мемлекеттің дамуымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... бірге алынды. Бұл тәжірибе көптеген
ғасырлар бойы әр ... ... өмір ... атап ... ... ... орта ғасыр Еуропасына дейін [4].
Енді көне Грекияға көз салсақ, онда ... мен ... ... әр
алуан тәсілдері мен түрлері пайдаланылғанын байқаймыз. ... ... ғғ. ... ... ... негізін құра
отырып, табыстың 1\10 немесе 1\20 бөлігін құрайтын салықты енгізді. Сонымен
бірге ... ... алым ... акциздер болды. Осының ... ... ... ... қаланың айналасындағы бекіністерді
құруға, шіркеулерді, қоғамдық ғимараттарды, жолдарды, су құбырларын ... ақша мен ... беру және ... да ... мақсаттар үшін
қаражаттарды жұмсауға және шоғырландыруға мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... тек ... мен ... ... шалу
ретінде берілетін мал-мүліктер түрінде алып отырса, кейіннен кемелер
жасауға, ... ... ... ... қала ... ... жұмыстарды жүзеге асыруға деп аздап салық алынатын болған.
Осымен бірге ежелгі заманда салық салуға ... ... ... Афинада ерікті адам салық төлемеуі тиіс деп саналған. Кейбір
адамдар үшін жеке ... ... ... ... ... Кейбір
адамдар мүліктік салықтарды жақтыртпаған [4,98б.].
Қазіргі кездегі мемлекеттер өзінің бастауын Ежелгі Римнен ... ... ... ... ... (ценз) деп аталған. Ценздер әрбір бес
жылдың көлемінде азаматтардың мүліктеріне сәйкес белгіленіп, алынған. Кейде
салықтар мен ... және ... ... ... ... ... ... кететін шығындарды жаппаған жағдайда, тек қалада тұратын
азаматтардан «мунира» деп ... ... ... ... ... салық «трибутумдер» төлеу рим азаматының борышы әрі ... ... ... аумағы өлшеніп, қалалар бойынша
кадастрлар ... ... ... ... провинцияларындағы) негізгі
салықтардың бірі жер салығы «аннона» болған. Оның төлемдері ... ... ... ... ... Рим ... және оған жақын жерлерден
тұрған. Бейбітшілік уақытта салықтар болмаған. Қала мен ... ... ... болған. Өйткені, сайланған магистраттар өздерінің
қызметтерін төлеусіз (ақысыз) ... ... ... олар ... ... ... ... бөлігін қоғамдық ғимараттарды салу
құраған. Көбінесе бұл шығындарды қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... соғыс уақытында Рим азаматтарынан
молшылықтарына байланысты салық алынып отырған.
Салық сомасын әрбір бес жыл ... ... ... ... ... ... ... өздерінің мүліктік жағдайы туралы
және отбасы жағдайы туралы акт берген. ... ... ... ... сол ... ... жасала бастағанын көруге болады.
Б.э.д. IV-III ғғ. Рим ... ... жаңа отар ... ... алына
берілді. Салық жүйесінде де өзгерістер болды.
Отарларда жергілікті салықтар енгізілді. Римдегідей, олардың ... ... ... ... ... ... бір сомасы
әрбір бес жыл сайын өзгеріп отырған. Римнен тыс ... ... ... ... қатар, жергілікті салықтарды да төледі.
Егер Римдіктер соғысты жеңіп алса, онда ... ... ... ... ... ... ... алынбаған. Ал Римнен тыс ... ... ... ... ... ... құрамына провинциялар енген Рим империяға айнала бастады.
Провинцияның тұрғындары ... ... ... ... ... ... Олар ... төлеуге міндетті болған, осының
арқасында олардың қандай тәуелді ... ... ... болады.
Провинцияларда тікелей және жанама мемлекеттік салықтар жиналды. Көбінесе
ол ... ... ... түрінде болды. Бұл ... ... ... ... ... ... мен қауымдардан салықтар әртүрлі
алынған. Мысалы, ... ... ... жерлер мен қалаларды жаулап
алғаннан ... ... өте ... ... ... ... бірге, римдік
әкімшілік сол жерде қалыптасқан салық ... ... Тек ... ... мен ... ... ... Сицилия 227 жылы
Римнің провинциясына айналды. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... аз төледі. Бірақ олар ... ... ... ... ... ... және т.б. салу үшін
шығындар шекті. Мұндай римдік провинцияларда, Испания мен Македония сияқты,
негізгі ... ... кен ... ... ... ... уақыт бойы римдік провинцияларда салықтарды орнататын ... ... ... ... ... Римдік әкімшілік өтеп
алушылардың көмегіне көбіне жүгінген. Римдік әкімшіліктер олардың ... ... ... Осының салдарынан жемқорлықпен өз орнын ... үшін ... ... ... бола ... ... және соның ішінде салық саясатын түрлендіруді ... Юлий ... Ол ... салықтар бойынша өтеп алуды жойып, өтеп алуды
тек қана жанама салықтарға ғана қалдырған. Әрбір ... ... бір ... ... Ол ... ... мен бөлу ... өзіне жүктелген.
Мемлекет салықтарды тікелей ешқандай делдалсыз ... оны, ... ... ... ... ... жеңілдіктерін алды, ал
кейбіреулері ... ... ... үшін ... ... ... дереу
жоғарылатқан.
Осы қызметті ары қарай император Августин Октавиан жалғастырды. Барлық
провинцияларда салық ... ... ... мекемелер пайда бола
бастады. Өтеп алушылықтардың саны қысқарды, тіпті олардың қызметі бар жерде
олар қатаң ... ... ... ... әділ бөлу ... салықтық бағасы тексерілді. Бұл үшін әрбір қауымның оның
жерімен қоса өлшенді, жер иелері ... ... ... ... ... ... жасалды. Азаматтардың мүліктік жағдайы туралы санақтар
жүргізіліп ... Ол ... ... ... басқарушы
прокурорлармен бірге провинциялардың ... ... ... ... ... күні қауымның басшыларына өзінің декларациясын ұсынуы
қажет болған.
Салықтық құжаттар қаржылық органдарда сақталған және кезекті мүліктік
жағдай ... ... үшін ... ... иесі ... өзі ... ... Цензді жүргізуді бақылайтын шенеулік
шаруашылықтың өнімділігі төмендеген жағдайда салықты төмендетуге құқылы
болды.
Римдік ... ... ... көзі жер ... ... ... ставкасы жер учаскесінен түсетін табыстың 1\10 бөлігін құрады.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... Мысалы, жеміс
ағаштарының санына байланысты салық, т.с.с.
Басқа да мүліктерге салық салынды: ... ... ... ... 6 жылы ... ... мұраға 5% мөлшерінде салық енгізді. Бұл
салық тек қана Римнің азаматтары төледі, ал провинцияларда бұл ... ... ... қаражаттар маманданған әскерлерді зейнеткерлік
қамсыздандыруға бағытталған. Әскердің жақын туысқандары бұл ... ... ... тікелей салықтардан басқа жанама салықтар да ... ... ... ... ... ішкі ... үшін ... 1% мөлшері
бойынша, құлдарды сату айналым салықтар 4% ... ... ... ... 5% ... ... ... тұзға акциз және т.б. Август
барлық провинцияларға әкелетін және сатуға ... ... үшін ... баж ... ... мөлшері дифференциалданды. Оның орташа
мөлшері 5%-ды құрады.
Мемлекеттік қаржылық органдар азаматтардан салық жинамады. Онымен қауым
айналысты. Ал салықтардың ... ... мен ... ... ... және баға ... ... өз қолында ұстаған.
Рим империясында салықтар тек фискалдық қызметті ғана ... ... ... ... қосымша ынталандырушы рөлін атқарды. Салықтар
ақша түрінде ... ... ... сату үшін ... өнім шығаруға
мәжбүр болды. Осының бәрі, тауар-ақша қатынасының әрі қарай дамуына ықпал
етті.
Ежелгі Римнің ... ... ... ... ... көше бастады. Византиялық дәуірдің басында VII ғасырға дейін 21
тікелей салықтардың түрлері ... ... ... жер ... ... үшін ... ... сатып алу үшін салық, тауарларды сату үшін
баждар (олардың мөлшерлері әдетте 10-12,5%) мемлекеттік акт беру үшін ... т.б. Егер ... ... арнайы көрсетілген өлшемнен асып кеткен
жағдайда айыппұл салынған. Арнайы ... ... және ... бабымен
көтерілген шенеуліктер, әскерлер төлеген. Византияда ең кең етек жайған
салықтардың бірі – төтенше салықтар, яғни ... ... ... ... салу үшін ... ... ... көптігі Византия империясының қаржылық дамуына
әкелмеді. Керісінше, салық ... ... ... ... ал кейін мемлекеттің әлсіздеуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... IX ғасырдың соңына таман қалыптаса
бастады. Ең бірінші алынған салық «дань» деп аталған.Сол кездерде ... бәрі ... ... ... ... мына түрлері алынған:
«мыт», «гостиная», «перевоз», «вес и мера», «торговая», «вира», «продажа».
Татар-монғол шапқыншылығы ... ... ... ... салық төленген,
сондай-ақ «ям» атты салық Орданың елшісі мен оның қызметкерлерін ... ... ... ... ... кезінде «данные», «ямские», «пищальные» деген
салықтар, «стрелецкая подать», «полоняничные деньги», «сборы на городовое ... ... ... ... ... «яеуся» деген түрлі міндетті
төлемдер алынған.
Соттық «вира» бажы біреуді өлтіргені үшін алынған; «сату» - ... ... ... үшін ... ... ... ... тұсында «шығу» салығын бастапқыда 5000 сом,
содан кейін 7000 сом төледі. Сол ... ішкі ... ... ... ... Осы «шығу» салығын төлеуді 1480 жылы Иван III тоқтатты.
Осыдан кейін Русьтің қаржылық ... ... ... ... бажбен төлеп алу жүйесі бойынша ... ... ең ... ... ... Иван ... (1530-1584 жж.)
салықтарды жинау арқылы мемлекеттің кірісін біршама жақсартты. Жанама салық
салу сауда және соттық баға түрінде ... ... ... бажы тау ... ... ... «тасымал» бажы өзен арқылы өткізгені ... бажы – ... ... ... ... ... бажы- рыноктарды
жасау құқығын иелену үшін алынған.
Осы кездегі негізгі жанама салық бұл саудалық баждар, яғни ... ... ... ... сақтауына салынатын салық. Патшалық
қазынаға моншалардан, ішімдік сатудан ... ... ... отырған.
Ресейдегі ірі мемлекеттік ауқымдағы өзгерістер, экономика ... ... ... ... ... Ұлы Петрдің (1672-1725 жж.)
есімімен байланысты. Петр өндірістік ... ... бар ... ... ... жаңа кәсіпкерлік түрлері ене бастады. Барлық шаруашылық
салаларында өндірістің жаңа құралдарын енгізді, ... ... ... ... ... фискалдық палата құрылған болатын. Одан басқа
қаржылар мәселесімен айналысатын камер-коллегия, штатс-контр-коллегия,
комерц-коллегия және ... ... ... ... ... ел тәжірибелерін қолдана отырып, кедендік баждарға және тағы басқа
да өзгерістер енгізді. Заводтар мен фабрикалардың ... ... ... ... ... Петр ... мен ... теңіздерін
біріктіруді ойлады.
Сонымен бірге Петр I салық салудың әділетті ... ... ... ... ... Петр ... басқаруды қайта
ұйымдастырды. ... ... ... ... мен Штате-контр-
коллегия құрылды.
Осылайша Петр I арқасында мемлекеттің кірісі жылдан жылға ... ... - 3134000 сом; 1722 жылы - 7859833 сом; 1725 жылы - ... Петр I ... ... ... ... Ресей мемлекеті үлкен
шығындарға қарамастан, өзіндік қаражаттарды ғана қолданып, ешбір елге ... ... ... мына ... әр ... салықтар мен міндетті төлемдер
алынған: «гербовый сбор», «подушной сбор с ... ... с ... ... на ... ... «налоги с печей, судов, продажи
съестного», ... ... ... ... со строений»). Кейінгі
патшалардың басқарулары аясында ... ... ... ... ... ... на доходы с ценных бумаг», «сбор с ... ... ... «пошлина с имущества, переходящего по
наследству», ... с ... ... ... сборы», «акцизы
на табак, сахар, соль, спички, прессованные дрожжи, осветительные масла».
Міне, ... ... ... ... ... ... ... негізгі
міндетті төлемдер осылар болған. Әрине, әрбір ... ... ... ... ... және ... тағдыры патшалар мен билеушілердің,
мемлекеттің саяси еркіне тәуелді болғаны, ... бола ... ... да ... сай ... ... болғаны ешбір күмән
тудырмайды. Бір ғана дәлел ... «Ұлы ... ... мен ... ... «Сығанақ», «Отырар», «Тараз», «Мерке», «Исфиджаб», ... ... ... «Аспара», «Баласағұн», «Қойлық», «Талхиз»,
«Екіөгіз», «Баба ата» жөніндегі ... ... ... Тек ... ... мәліметтердің сақталмағанына байланысты осы салықтар
жөніндегі дерек көздерінің өте аз болуы.
8-12 ғасырларда айтарлықтай дамыған салық салу ... ... ... ... ... ... ... елдерінің мұсылмандық құқығында
шариғатта көрініс тапқан болатын. Салық салудың ... ... ... ... ... мен Орта Азия ... олар 19 ғасырда Ресей экономикалық жүйесіне қосылмай тұрып
таралған еді.
Салық жүйесі қазақ жерінде де жылдар бойы ... ... Ол, ... ... ... ... ұлттық дәстүрлерін, қоғамдық-саяси
және экономикалық жағдайларын ескере қалыптасса, екінші жағынан, қазақ
хандықтарының ... және ... орта ... ... ... ... хандықтарымен, сауда,шаруашылық және экономикалық байланыстар
ықпалынан да тыс қалған жоқ. Қазақтардың ... ... ... қайшылықтар, сыртқы жаулардың үнемі шапқыншылықтары белгілі
әсерін тигізді [7]. Олар ... ... ... ... формаларына сүйене отырып, оңтайлық қоныстар, шырайлы жайылымдар
мен шабындықтарды, мыңдаған малдарды өз ... ... ... ... ... ... ... жүргендері үшін жер рентасын
төлеуге міндетті болды. Мал шаруашылығы ... ... ... ... бөлігін (зекет), егіншілік кәсіптерінде науқанның бөлігінде
оныншы бөлігін ... ... ... ... ... пен ... көп ... топтардың пайдасына шектеліп жатты. Ол кезде қазақ елі екі ... ... ... ... және жаулап алушы елдер жағынан.
Мәселен, оңтүстіктегі және шығыстағы жерлердің біраз ... ... ... ... ... өзінің феодал әлеуметіне қоса, жаулап алушы
елдердің әскерлерін азық-түлікпен қамтамасыз етуге міндетті болды. Сондай-
ақ, Қоқан ... ... ... ... оңтүстігіндегі қазақ егіншілері
ұшырдан басқа, харадж төледі, ол науқанның 2\3 бөлігін құрады.
Кезінде салықтарды жинаудың икемді ... ... ... Әмір ... көреген (Гурхан Тимурленг Гурганджи) өзінің «Халықтан
кірістер мен контрибуциялар жинау туралы» қаулысында: «Алым, ... ... ... ... ... түсірмеу керек және аумақтардағы
елді мекендерге салмақ салуды азайту қажет, ... ... ... ... ... әкеләп соқтырады,ал мемлекеттік
мұқтаждықтарды өтеуге қажетті қаражаттың болмауы ... және ... ... ... ... ... ал жеткілікті, мықты әскердің
және басқа да күштердің ... ... ... билігі, мемлекетті
әлсіретеді» деген болатын. Сонымен салықтардың бағзы заманнан ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттің болмысы
мен өсіп-дамуының материалдық негізі - қаржыларды қалыптастыратын ең басты
қайнар ... ... ... мен ... да міндетті төлемдер. Бұл ретте
ескеретін маңызды жәйт, салықтар билеушілердің, императорлардың, ... ... ... ... мемлекеттің тікелей өзіне болсын
мәжбүрлеп алынғандықтан, олардың араларындағы айырмашылық тек ... ... ... ... ... ...... кірістер
сипатында болды.
Сонымен қатар тарихына, салық салу мәселелерін шешуге орасан зор үлесін
қосқан бірден-бір құқықтық дерек көзі Тәуке ... (Әз ... ... ... оның ... ... ... «Жеті Жарғы» болып табылады.
Қазақстанның Ресеймен ... ... ... ... ... өзгерістер болған жоқ. Салықтар қазақ қоғамының әлеуметтік салт-
дәстүріне сәйкес, бұрынғысынша заттай ... ... ... ... дамуына байланысты және Ресей патшалығының қаржылық және
салықтық саясатының ықпалымен зекет пен соғым беру ... ... ... ... ... беру тәртібі енгізілді. Оның мәні мынада болды:
ханның атынан қазақтың ... ... ... бір ... ... бекітіледі. Ол тиісінше төлеушілер арасында бөлінеді. Нәтижесінде
белгіленген салық қандай да болмасын ... ... ... ... Мұнымен қатар, көпшілік жағдайда, үлкен жер иеленушілер,
малы көп ... ... ... Бұл ел ... ... ... салдарынан көптеген қазақ ... ... ... ... жерлерге көшіп кету фактілері жиі кездесе
бастады.1841 жылы ... хан ... ... ... беру ... ... ... нысанда күміспен, соғымды ақшалай немесе малдай ... ... Бұл ... ... ... ... дамуындағы сапалы
жаңа кезеңі, тауарды қарым ... ... дами ... ... ... ... ел ... әлеуметтік қысым етек алды. Тұрғындар
жоғарыда аталғандардан ... да ... ... ... болды. Мысалы,
жұмысқа жалданғаны үшін: билеттік алып, феодал жерлеріне малдарын ... ... ... ... Юсупов пен Граф Безбородконың жерлері ... үшін де алым ... ... ... жылдарға дейін салық салу
мәселесі жөнінде қайшылықсыз заң актілерімен ... ... ... ... ... Жалпы алғанда, салық саясаты біздің отанымыздан ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекет үшін
қолайлы құбылыс емес екені айтпаса да түсінікті. Оның үстіне, ... ... оның ... лайықты салық жүйесінің талап етті. Міне
осыдан екі объективтік талап туындады: ... ... ... ... заң
пакетін жасап шығару, екінші оны қоғамдық өндіріске енгізу ... 1991 ж. ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының Салық Жүйесі туралы» Заң
қабылдады. Міне осы кезден бастап ... ... ... бірінші кезеңі
басталды. Заңға сәйкес 42 түрлі салықтар мен алымдар бекітілді, оның ішінде
16 жалпы ... ... 9 ... ... ... салықтар мен
алымдар, 17 жергілікті салықтар мен алымдар. Заңды тұлғалардың мүлік салығы
мен көлік құралдарына ... ... ... ... иемденуге
салынатын салықтар жалпы мемлекеттік салықтарға жатқызылады (10). 1991 ... ... ... мен ... ақы төлеумен бірдей үлесте, өнім шығаруға
кететін шығындар бойынша өсті, бұл өзге де шығындардың өсуімен байланысты
болды ... ... тыс ... ... 13% -дан 26% -ға ... тұрақтандыру қоры, жалпы республикалық, бюджеттен тыс қорлар
қалыптаса ... ... да көп ... ... Оның ... ... көтерілуі, бюджеттен тыс қорларға аударымдардың шамадан тыс
өсіп ... ... пен ... ... ... ... құқықтық негізде жүргізіле бастауы т.б. Алайда салық салу
жүйесіндегі кемшіліктер мен олқылықтардың ... оның ... ... дами ... тіпті қателіктер де орын алды. Мәселен,
алдымен салықтар, ... ... ... де, одан соң ... заңдары
шығарылды. Бұдан басқа нормативтік заңдылық, актілер жетіспеді, салық
салудың халықаралық ... ... ... ... ... түрлерінің
көптігі, салық ставкаларының шаруашылық субъектілері бойынша әр ... т.б. ... ... себептерге байланысты салық салу тәртібін
одан әрі тереңдете жетілдіру қажеттілігі туындады. Сөйтіп 1995ж. 24 сәуірде
Қазақстан Республикасы ... ... және ... төленетін басқа
да міндетті төлемдер туралы» Заң күші бар ... ... ... Міне ... яғни 1995ж. 1 ... ... ... салық салу жүйесі дамуының
екінші, былайша айтқанда маңызды сатысы басталды.
Сонымен салық жүйесінің мыңдаған жылдар бойы ... ... ... шағы XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басына тұс ... Оның ... ... ішіндегі бірегейі Адам Смит деп
айтсақ қателеспейміз. Ол өзінің 1776 жылы ... ... ... мен себептерін зерттеу жөнінде» атты кітабында: «Мемлекеттің
тұрғындары өздерінің ... ... ... ... үшін ат ... ... Олар төлейтін төлем салықтың мөлшері
дәл айқындалғаны дұрыс болады, сондай-ақ төлеу мерзімі, төлеу тәсілі ... ... өте анық ... ... ... алу ... мен уақыты немесе
тәсілі салық төлеуші үшін ... әрі ... ... ... ... ... ... салмағы халықтың жанқалтасын ойсыратып кетпей, мүмкіндігінше
аздап алынуы қажет. Сонда, мемлекет қазынасына ... ... ... ... ... кем ... деп ... еді.
Міне, осы айтылғандардың түпкі тұжырымы ретінде мынадай: салықтарды
барлық ... ... ... ... сай ... бөліп,
белгілеу; салықтық төлемнің сомасы, тәсілі және уақыты оны ... ... әрі ... ... ... ... ... әрбір салық төлеушіге
қолайлы уақытта және ыңғайлы тәсілмен ... ... ... алу ... ... шығындары мүмкіндігінше аз болуға тиіс деген ... ... ... ... ... ... ... мәні және салық жүйесінің
принциптері
Ұйымдық-құқықтық жағынан салықтар – бұл мемлекет біржақты тәртіппен заң
жүзінде белгілеген, ... бір ... және ... бюджетке төленетін
қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай ... ... ...... ... ... жеке тұлғалардың
мемлекетпен екі арадағы мемлекеттік орталықтандырылған қаржы ... ... ... ... ... ... экономикалық
категория [2,5б.].
Қазіргі нарықтық экономика жүйесінде салықтардың алатын орны өте ... ... ... ... ... Мемлекет салықтарды
экономиканы дамыту, ... ... ... ... тетік
ретінде пайдаланылады. ... ... ... ... қоғамдық
экономикалық құрылысы мен саяси іс-бағытына қарамастан ұлттық мемлекет
кірістерінің ... көзі – ... ... ... бөлудің басты қаржылық
құралы, мемлекеттің кірістерін және бюджеттің кірістерін ... көзі ... ... ... күнде салықтар әлеуметтік сферада және
экономикалық реттеуде неізгі инструмент ... ... ... ... ... ... көмегімен ұлттық табысты қайта бөлу кезінде ... ... ... және ... ... ... мазмұны нақты
түрде көрінеді.
Салықтарға экономикалық әдебиеттерде әр түрлі ... мен ... ... ... кодексінде «Салықтар – мемлекет біржақты тәртіппен
заң жүзінде белгіленген, белгілі бір мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және
өтеусіз сипатта болатын бюджетке ... ... ... ... ... ...... актілерге сәйкес салық төлеушілермен жүзеге асырылатын
бюджетке төленетін міндетті төлем.
Салық – белгілі бір объектілерден төленетін төлем.
Салық – ... бір ... және ... бір ... ... ... ... міндетті төлемдер.
Қорыта айтқанда, барлық анықтамалар бір негізді қараушы жүйе екендігін
байқауға болады.
Салықты басқа да төлемдерден ажырата білуіміз ... ... ... бір объектілерден (табыс, мүлік, тауар, жер, көлік, мұра) төленеді.
Сонымен қатар салықты төлеудің өзіндік мерзімі болады ... ...... он ... ... тоқсандық, жылдық)-және белгілі бір ... ... ... ... алынады. Қазақстан Республикасының
мемлекеттік бюджетінде салықтардың меншікті салмағы 70% ... ... ... ... ... үшін оны жан-жақты
қарастыру керек:
Салықты материалдық тұрғыдан алғанда бұл – салық төлеушінің белгілі бір
мерзімде және ... ... ... ... ... бір ... ... табылады.
Салықтың материалдық белгісі – салық төлеуші белгілі бір соманы
мемлекетке міндетті түрде ... ... ... ...... ... ... ол ақша
қаржыларының салық төлеушіден мемлекеттік ақша ... ... ... ... категория тұрғысынан қарағанда - салық төлеушілерден
мемлекетке қарай белгілі бір мөлшерде, ... ... бір ... қозғалысы болып саналады.
Салықтың құндық категориясы ретінде қаржы категориясының ... ... ... ... мен ... ... ... Салықтың өзіндік ерекшелігі болып, олардың ... ... ... салу жағынан мемлекеттің бәсекелесі жоқ және болуы да
мүмкін емес. Мемлекет салық саясатын – салық саласындағы ... ... ... оның ... ... әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен
міндеттеріне қарай әзірлеген экономикалық саясатқа сәйкес жүргізіледі.
Құқықтық ... ... – бұл ... ... ... ... белгілі бір ақша сомасын беруін ... ... ... мынадай:
- материалдық категория жағынан – белгілі бір ақша сомасы;
- экономикалық категория ретінде – мемлекеттің табысы;
- заңдық категория ... – заң ... ... ... ... ... ... ретінде келесі көрсетілгендерді атауға
болады:
- салық – ... ... ... ... ... ... ... – ақшалай нысанда төленеді;
- салық – қайтарымсыз төлем болып табылады;
- салық – баламасыз ... ... ...... экономикалық қатынас туғызады;
- салықты төлеген кезде меншік нысандары айқындалады.
Салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен ... олар ... ... ашыла түседі. Салықтың ... ... ... ... ... мәселелері» (1928), А.А.Тривустың
«Салық – экономикалық саясаттың ... ... (1925) ... аудару» (1930) атты еңбектерінде толық сипатталған.Автордың
пікірінше, салық ... – бұл оның ... ... ... ... ... категорияның қоғамдық міндеттемесін ... ... ... ... ... ... салық функцияларының
мақсаты бір: ол – мемлекеттің салық ... және ... ... ... анықтауы.
Жалпы қаржы категориясы тұрғысынан салықтар қосалқы ... ... есте ... жөн, сондықтан қаржыға қатысты салықтардың
функцияларын қаржының ... ... ... ... ... ... жөн [2,5б.].
Қазіргі кезде салықтар фискалдық, реттеуші және қайта бөлу сияқты
негізгі үш ... ... ... әрқайсысы осы қаржы категориясының
ішкі белгілері мен өзіндік ерекшеліктерін білдіреді.
Фискалдық функция немесе бюджеттік ...... ... ... ... Бұл ... салықтардың табиғатымен бірге пайда болған,
яғни мемлекеттің ... ... ... ... ... мен
азаматтардың ақшалай табысының бір бөлігін экивалентсіз, мәжбүрлеп алу
негізінде толтыру. ... осы ... ... ... ... ... болады және мемлекет өмір сүруі мен ары ... ... ... ... ... ... ... функция мемлекеттің
экономиканы реттеудегі рөлін арттыру үшін, объективті ... Ал бұл өз ... ... ... функциясына
сәйкестендіріледі. Оның көмегімен бюджеттік қор ... ... ... ... міндеттерін арттыра түседі. Өйткені салықтар
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Салықтардың реттеуші функциясы мемлекеттің ... ... ... ... ... XX ... бірінші жартысында
дүниежүзілік қаржы ғылымында экономикалық саясаттың ең қуатты ... ... ... ... функциясын пайдалану қажеттілігі пайда болды.
Бұл көзқарастар А.И.Буковецк, П.П.Гензел, И.М. Кулишер, В.Н.Твердохлебовтың
«шетел ... ... (1926) атты ... ... ... салық салу жүктемесі» (1928) атты
кітабында толық сипатталған.
Салықтық реттеудің ең басты мақсаты - өндірістің ... ... ... ... ... салу ... ... реттеудің тетіктері болып
саналады. Салықтың реттеуші функциясы, олардың ... ... ... және ... ... ... ерекшеленеді. Қабылданатын
бағдарламаларға сәйкес ол ұлттық шаруашылықтың дамуына ықпал ... ... ... ... таңдау, олардың мөлшерлемелерінің, алу
әдістерінің өзгеруі, ... мен ... ... ... ... ... ... құрылымдарды жылдамдатуға немесе
баяулатуға қабілетті. Салықтық реттеудің ... тек қана ... ... қана ... ... қатар ақша және баға саясаты, шетелдік
инвесторларды ынталандыру, шағын және ішкі ... ... ... ... ... ... ... тетіктері тиімді қызмет атқару
үшін, олардың ... да ... ... ... байланыста болуы
қажет. Салықтық реттеуде салық ставкалары мен салық жеңілдіктерінің алатын
орны ... ... ... ... ... тыс жоғары қойылған
ставкалар кәсіпкерлердің ынтасын төмендетіп, өндірістің төмендеуіне ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Осы сияқты салық
жеіңлдіктерінің де теңсіз жағы және бар. Дамыған елдердің тарихынан ... ... ... ... ... егер ... ... мөлшері салық төлеуші табысының 50 пайызынан
асып кетсе, онда ол өндірістің тоқтап қалуына соқтырады;
- егер салық мөлшері ... ... ... 45-50 ... ... онда жай, ... өндіріске әкеледі;
- егер салық мөлшері, салық төлеуші табысының 35-40 ... ... ... ... ... ... ... Салықтың реттелуі
тауар (жұмыс,қызмет) ұсынысы мен сұранысының, сондай-ақ инвестиция ... ... ... қысқартуына әкеп соғады. Сонымен қатар салықтың
еңбек белсенділігін, ресурстар ... ... ... ортаны
қорғау үшін экономикалық жағдайлар туғызады немесе ... ... да ... ... функциясы – мемлекеттің нарықтық
шаруашылыққа араласуының анағұрлым белсенді құралы.
Қайта бөлу функциясының мәні, ... әр ... ... ... мемлекет пайдасына қайта бөлуінде.
Осыған орай К.Маркстың бөлу қатынасының табиғатына байланысты жасаған
ғылыми түсініктемесін еске алуға болады. Ол: ... ... - ... ... ... жалақы мен пайда, пайда мен пайыз, жер ... ... ... қатынасы, салықтар тек қосымша жағдайларда ғана ... ал ... ... ешқашанда өзгерте алмайды» - деді. Осындай
жағдайда салықтың алатын орнының, ... және ... ... дамуының әр
түрлі кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешудегі рөлі өте ... ... ... ... ... ішкі ... салықтардың
алатын үлесі арқылы анықталады; ол ... ... ... көрсетеді. Оның Қазақстандағы дәрежесін мына ... ... ... ... ... ... *
|Жыл ... ... ... |9,7 ... |16,6 ... |17,4 ... |22,6 ... |22,2 ... |29 ... |33,3 ... ... ... Республикасының Статистика Агенттігінің мәліметтері
бойынша [9].
Сонымен қатар ... ... ... да ... ... ... ... функциясы, экономиканың жеке субъектілеріне салық
салудың ерекше тәртібін (жеңілдетілген және ... ... ... бірдей қойылған салық ставкасын ... ... ... ... салық төлемдерінің мерзімін ұзартуды
(қысқартуды) енгізуді, ... ... ... ... ... ... міндетті жарнаға шоғырландыруды және ... да ... ... ... ... салық салуды басқару органдарының,
нақты кәсіпорындар мен азаматтардың иелігіне қосымша ақшалай қорын ұсынады.
Бұл ресурстар, ... ... мен жеке ... ... қаржы мүмкіншілігін және игіліктерді тұтынуын арттырады.
Салық салудың жеңілдіктері мен ... ... ... әлеуметтік артықшылықтарды қолдау әдісі болып табылады. Оны ... ... ... ... ... ... салаларды, шағын
және орта бизнесті субсидтеумен пара-пар.
Осыдан жүздеген жылдан ... ... ... ... ... ... саясатының фискалдық, реттеуіш, қайта ... ... ... ... функциясы да қолданыла
бастады, яғни салық ... ... ... ... ... материалдық
негізі және әрекет етуші қоғамдық саяси құрылымның қолдаушысы ... ... ... соғыстан кейінгі жылдары, салықтарға,
экономикалық циклді ... рөлі ... ... экономикалық
жағдайына байланысты, басқару құрылымдары, салықты ... ... ... ... экономикалық өсу қарқынын арттыруға,
кәсіпкерлерді инвестицияға қарай итермелеуге, ал ... ... ... әлсіретуге, экономикалық циклді тұрақтандыруға тырысты. ... ... ... ... жетілдірілген түріне қарай немесе
шаруашылық ұйымдарын өндіргіш формаларына қарай бағыттауы үшін, ... ... ... ... ... ... қол
жеткізген тұлғалар мен фирмалар үшін салық жеңілдіктерін беруін сұрады.
Осылайша, арада біраз уақыт өткеннен соң, салық салудың ... ... ... ... әл-ауқаты нашар дамыған топтары үшін,
оларды әлеуметтік қорғайтын кепілдік ... яғни ... ... ... ететін жаңа қызмет атқара бастады.
Қоғамның әлеуметтік жағдайы төмен топтары үшін ... ... ... ... ... ... және азаматтардың табысына
салық салудың үдемелі әдісін пайдаланумен байланысты әлеуметтік ... да ... ... ... ... ... экономикалық
қиыншылықтан қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... дегеніміз – қоғамның табысы аз мүшелеріне, қаржылай көмек
ретінде көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға ... ... ... мен ... ... ... және әл-ауқаты
нашар отбасыларына ... ... ... мен ... ... да ... ... Осындай бағдарламаларға мемлекеттің
тегін медициналық қызмет көрсетуі, тегін пәтер беруі, сондай-ақ табысы аз
отбасыларына әлеуметтік қызметтер ... және т.б. ... ... ... ... қоғамдағы табысты қайта бөлумен ... ... ... ... ... алынып, екінші біреулеріне
жәрдемақы ретінде беріледі. Қазіргі қоғамның ... ... ... ... ... негізгісі болып: жұмысты ұсынушылар
мен жалданып ... ... ... ... ... ... ретінде
төлейтін еңбек ақы салығы және жеке тұлғалардың табыс салығы бойынша салық
жүйесінің жеңілдігі жатады [10].
XX ғасырдың аяғында ... ... ... ... ... теориялық зерттеулерде бұрын соңды болмаған ... ... ... ... реттеуші функциясының бір ... ... ... ... саудалық және сыртқы экономикалық
қатынастарды реттеуі салық ... ... ... ... Оның пайда болуы дүние жүзілік шаруашылықты дамытудың, яғни
ұлттық экономика мен шаруашылық ... ... ... ... ... нығайту процесінің ерекшелігімен сипатталады.
Салық мемлекет үшін өңірлік, шаруашылық және ... ... ... ... кеңістікті қалыптастыру құралдарының
бірі болып қалды.
Мемлекеттің шаруашылық ... ... ... өсуі ... ... ең ... көрінісі болып Еуропалық Одақ
(ЕО) ішіндегі экономикалық интеграция, яғни ... мен ... ... үшін де, ... ... жүзі үшін де маңызды факторы болып
саналды. ЕО-тың мүшелес ... ... ... жүйелерін сәйкестендіру мен
үйлестіру саясаты, ЕО-тың ішкі интеграциялық процесін қамтамасыз етудің ең
қуатты ... ... ... интеграциялық функциясы ұлттық салық саясатын өңдеу
кезіндегі мынадай басқа елдердің салық ... ... ... ... салық ставкалары, шет мемлекеттерде салық
реформаларын жүргізудің болашақтағы ... мен ... ... ескеруді қажет етеді.
Салық, сондай-ақ экономиканың жағдайын тексеретін бақылау ... ... ... салықтардың түспеуі (уақытында келіп түспеген ақшалай
төлемдер мен олардың жиналмаған сомасының есеп айырысу көлеміне қарсылығы)
техникаға, ... ... мен ... ... ... ақшалай-несие жүйесіне, әсіресе әлеуметтік ... ... ... ... ... ... көлемі мен
рентабелсіздігі, өніммен жабдықтау қиыншылығы, кәсіпорындар ... есеп ... ... ... қамту мен инвестицияның
құлдырауы, ... ... ... мен ... ... – міне ... ... бюджетке келіп түсетін салық көлемін төмендетеді.
Мұнің нәтижесі ...... ... жинауының тұрақтылығы мен
артуы, ең алдымен ... ... ... ... ... және халықтың әл-ауқатын көтерумен тікелей ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық айналымына салық талаптарын қатаңдату жолы арқылы
емес, керісінше, бұларды дамыту үшін жағдайлар туғызу негізінде ... ... ... функциясының арқасында салық механизмінің
тиімділігі бағаланады, қаржы ресурстарының қозғалысын ... ... ... ... мен бюджеттік саясатқа өзгерістер енгізу қажеттілігі
анықталады. ... яғни ... ... ... тек бөлу ... ... ету ... ғана көрінеді.
Осылайша, бұл екі функция шектелген бірлікте фискалдық қатынастар мен
бюджеттік ... ... ... шектеу қызметі. Мемлекетке кейде бірсыпыра өндіріс түрлерін
дамыту тиімсіз болады. Салық саясаты арқылы мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бұл қызмет 10-
20-30 пайыздық салық ставкаларымен қатар және нөл пайыздық салық ставкалары
арқылы жүзеге асырылуда.
Салық жүйесінің мәні мен ... ... оның ... арқылы
айқындалады. Қазіргі елдердің барлығының дерлік ... ... ... салу ... ... – Адам ... еңбектеріне сүйенеді.
А.Смиттің пікірі бойынша, «салық – бұл жүктеме, сондықтан да мемлекет заң
түрінде оның ... және ... ... ... ... ... салықты жинау құны, мемлекеттің өмір сүру қажеттілігінен ... ... ... мен жеке ... ... ... ... шығады»
деген. А.Смит салық салудың төрт принциптерін айқындаған. Оның ... ... ... ... ... ... құрайды [11].
1. Өзіне бекем мемлекет мүмкіндігіне қарай, қабілеті мен күшіне сай
үкіметті ұстауға қатысады. ... ... ... ... ... ... табысына сай жүзеге асады.Бұл ережені сақтау
немесе сақтамау салық салудың тереңдігіне немесе тепе-теңдігіне ұрындырады.
2. Жеке тұлға төлейтін салық ... ... ... ... керек. Салықтық
төлеу мерзімі, төлем тәсілі, сомасы, барлығы дерлік төлем төлеуші үшін анық
әрі ашық болуы ... және кез ... ... да солай.
3. Әрбір алынатын салық белгілі уақытта немесе белгілі тәсілмен төлеуші
үшін ыңғайлы кезде барлығын төлейді.
4. Әрбір салық ой ... ... ... дұрыс. Оның
мемлекет қазынасына ... ... ... ... және ұстағаны
мүмкіндігінше аздау болған жөн. Қазынаға құйылғаннан гөрі, ... ... алу мен ... көп ... да ... мүмкін.Себебі, оны жинау
шенеуліктердің көп болуын талап етсе, оларға төленетін ... ... мол ... арқылы жүзеге асады.
Бұл принциптердің қолданылуы салық салудың сора-қылықтарды жойып, салық
салу жүйесін ретке келтірді. Сондықтан Адам Смит: «Салық ... ... ... бостандықтың белгісі» - деп жазды. А.Смит тікелей, жанбасы,
жанама салықтар жүйесін және ... ... ... барынша талдады. Ол салық салудың мынадай қосымша принциптерін
атады: салық бар игіліктерге ... ... ... ... сай
алынады; салық табыс мөлшері мен әл-ауқаттылық деңгейіне тәуелді болады.
А.Смитпен қалыптасқан жалпы және ... ... ... А.Вагнермен, ... ... ... ... толықтырылған. Ол принциптердің
негізіне классикалық қондырғылар мен ... ... ... негіз болған. Оларға мыналар жатады:
I топқа – салық салу принциптерін ұйымдастыру;
II топқа – шаруашылық принциптері;
III топқа – этикалық принциптер;
IV ...... ... ... ... ... салу ... жіктеген болса, Т.Юткин
«салық салу жүйелеріне арналған принциптік қондырғылардың жалпы кешенін екі
жүйешікке бөлді». Олар: ... ... ... ... ... ... ішкі ... принциптері.
Салық жүйесін қалыптастырудың және оны сын көзбен саралау жағынан
В.Твердохлебовтың ... ... ... ... Оның ойынша: «салық салу
принципінің ең ... ... - ... күштерді дамыту саналады».
Өндіргіш күштерді дамыту – таза ұлттық өнім көлемін ... ... ... ... ойын ... ... ... таза
ұлттық өнімнің абсолюттік немесе салыстырмалы өсуіне әсерін тигізуі керек,
ал олай болмаған жағдайда, кері ... ... ... ... мақсаты –
ұлттық өнімді арттыру болғандықтан, бұның жалпы алғанда принципті ешқандай
қарсылығы жоқ сияқты, ал шын ... ... ... ... ... күшін арттыруға ықпалын тигізе алады, яғни ұлттың шаруашылығының
бір бөлігін үнемі алып отырады. Әрине, егер де ... өзі ... бәрі ... ... онда ол шаруашылық үшін керемет жеңілдік
болар еді. Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... шығармау қажет. Сондықтан да, өндіріс күшін ... ... ... ... соманы алу шығынын азайтуға тырысуы керек. ... аз ... ... ... салық жүйесі, жалпы шаруашылықты
дамытудың әрі тиімді, әрі оңтайлысы болып табылады. ... ... ... ... ... ... да ... толықтырыла берді. Мысалы, салықтардың
созылымдылық принцибінің мәні мынада, яғни мемлекет өзінің ... ... ... ... көтере немесе төмендете алады.Салық
салудың салық кодексімен басқару принципі былайша өрнектеледі, яғни салық
төлеу ... ... осы ... салық кодексімен қарастырылған жағдайда
ғана пайда болады [7,31б.].
Салық салудың шындық принципі ... ... ... ... ... ... салудың шындық принципіне сәйкес әрбір адам өз табысына сай
мемлекетті қолдауға ... ... ... ... ... ... салық жинау ең төменгі шығындарда жүргізілуі қажет.
Қабылданған салық салу ... ... үшін және оның ... үшін ... ... атқаратын рөлі зор. Олар ... жаңа ... ... ... ставкаларын көтеруіне, яғни
жалпы салықтардың заңсыздық шараларына жол бермейді.
Аталып ... ... салу ... ... ... ... ... жаңа салық жүйесін қалыптастыру кезінде
де ескерілген. Әсіресе бұл талаптарға 2004 ... 20-шы ... ... 01. 01.2005 ... ... енген «Салық және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... ... Республикасының
салық Кодексі де сәйкес келді.
Жаңа салық Кодексі салықты басқаруы мен өндіріп алуы бойынша, ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендірілді. Содан соң заңға біртіндеп, салық құрылымдары
мен салық салу механизмін түзететін өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... ... ... ... негізделеді, атап айтқанда:
- салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді
төлеудің
міндеттілігі;
- ... ... ... ... ... әділдігі;
- салық жүйесінің біртұтастығы;
- салық заңдарының жариялылығы принциптері.
1.Салық салудың ... ... ... ... ... салық міндеттемелерін толық көлемде және белгіленген ... ... ... ... Бұл ... ... ... негізгі
борышы, парызы болып саналады.
2. Салық салушылардың айқындық принципі. Қазақстан Республикасының
салықтары және ... ... ... да ... ... ... салық
төлеуші үшін айқын болуы тиіс. Салық салу айқындығы салық төлеушінің салық
міндеттемелерін туындауының, орындалуының және ... ... мен ... ... ... белгіленген.
3. Салық салудың әділдік принципі. Қазақстан Республикасының салық салу
жалпыға бірдей және міндетті болып табылады. Кез келген салық ... ... салу ... ... ... ... ... Жеке сипаттағы салық
жеңілдіктерін беруге тыйым салынады.
4. Салық жүйесінің біртұтастық принципі. Қазақстан Республикасының
салық ... ... ... бүкіл аумағында барлық салық
төлеушілерге қатысты ... ... ... ... ... жариялылық принципі. Салық салу мәселелерін
реттейтін нормативтік құқықтық актілерін ресми басылымдарда ... ... ... ... ... ... соң, бұл тізім салықтардың жеткілігімен және
әрекеттілігімен (салықтар мемлекеттің мүмкіншілігі мен ... ... ... ... ... мүмкін), салық салу
обьектісі және салым ... ... ... бір ... ... батыс елдерінің ішіндегі Германияның салық салу жүйесі келесі
негізгі принциптерге сүйенген:
- салықтардың мүмкіншілігінше минималды ... ... ... ... айтатын болсақ, оларды өндіріп ... да ... ... ... бәсекеге кедергі жасамауы, біреуді мүмкіншілігінен
айырмауы;
- салықтардың ... ... ... ... бұл ... ... жеке адам өмірі ескерілуі қажет. Салық салу
барысында адам мемлекетке, өзінің жеке өмірін минималды түрде ашуы керек.
Салық ... ... ... ... ... ешкімге таратуға құқығы
жоқ. Коммерциялық құпияның сақталуына кепілдік беру.
Салық жүйесінің принциптерін осылайша жіктей ... ... ... ... ... ... болады:
1. Классикалық принциптері, оларға: әділеттілік, теңдік, ыңғайлылық
және айқындық;
2. Экономикалық-ұйымдастырушылық принциптері:
- тұрақтылық, ... ... кері әсер ... жол ... ... ... ... яғни классикалық ережелерге ұмтылуы;
- табысты қайта бөлуге таза ... ... ... ... бір рет ... ... салу объектілерінің, мөлшерлемелерінің бейтараптылығын,
тазалығын сақтау;
- салық құқығындағы барлық шаруашылық субъектілері үшін ... ... ... ...... жүйесінің біртұтастығы.
Салық салмағының халық арасында бөлінуінің екі принципі бар:
1.Тапқан игіліктерге негізделген, мемлекет ... ... ... оның азаматтарына кәдімгі тауар ретінде берілуге тиісті.
Мемлекеттік жәрдем ақыларды, субсидияларды тек табысы төмен, тұрақты ... жоқ ... беру ... ... ... принципіне негізделген. Салық ауыртпалығы салық
төлеушілердің ... ... ... деңгейіне байланысты болады.
Мельников В.Д. өз ... ... ... мәні бар ... ... ... ... атап көрсеткен:
1. Салық салу формаларын белгілеу барысында қарапайым ... жөн. ... ... ... төлеуден жалтара алмайды.
2. Салық жүйесі мүмкіндігінше бейтарап болуы тиіс, мемлекет салық
төлеушілерді салық ... ... ... (жеңілдік беру арқылы)
немесе жазалауға жол бермеу керек. Өнімдердің қызметтердің жеке ... ... ... ... ... ... мемлекет
қаржыландырғанмен, бұл қаржыларды салық ставкаларын өзгерту жолымен ... ... ... ... ... ... салықтарды
басымырақ пайдалану.
4. Салық жүйесі экономикалық қызметтердің жақсаруына және ... ... ... келтірмеуі тиіс.
Салық салу жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... салық салу принциптері мүмкіндігінше:
заңдылық пен негізділік; жалпыға бірдейлік және ... ... ... ... және ... ... және ... және нормативтік; тиімді және үнемді; жеңілдік пен ... ... ... ... ... республикамыздың экономикалық ... ... ... ... ... мен принциптерінің
тұрғызылу тәртібіне және ... ... ... ... ... салық жүйесі – рыноктық қатынастарды дамытуға
итермелейді. Осы салық қызметтері мен ... ... ... ... ... ... ... анықтайды.Сонымен бірге оның механизмін құрып,
салықтық-экономикалық саясатқа байланысты қоғамның әлеуметтік жағдайларына
сүйене ... ... ... ... ... ... экономикадағы салық
жүйесінің қызметтері мен принциптері қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болуы
қажет.
Салық жүйесін неғұрлым тиімді пайдалану үшін салықтың мәнін, ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы ғалымдардың
қаржы жөніндегі еңбектерін зерттей отырып, олардың салықтарға деген
көзқарастарының ... ... және ... ... ... ... Осыған
байланысты АҚШ-тың әйгілі саяси қызметкері Б.Франклин (1706-1790) былай ... ... ... «Әрбір адам өлуге және салық төлеуге міндетті».
1.3 Мемлекеттің салық құзіреті және салықтық-құқықтық қатынастар
Бүгінде мемлекеттің салықтық құзіреті ... ... ... ... ... ... жаңаша даму үстінде.
Мемлекеттің салықтық өкілеттілігінің құзырындағы салық салу жүйесі ... мен ... ... ... білдіреді. Мемлекеттің
салықтық юрисдикциясы мемлекет бюджетін атқару ортасындағы мемлекеттің
салықтық ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттің салықтық өкілеттігі өзінің атынан және тапсыруымен
салықтық қызметті ... ... ... ... Қаржы
министрлігінің салық комитетінің негізгі міндеттерінде, функцияларында және
құқығында, әрбір ... ... ... Республикасы
Парламентінің,Үкіметінің және жергілікті ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттің салықтық құзыреті ауқымында тұрақты жұмыс ... ... ... салық әкімшілігінің жүргізу (салықтық ... ... ... ... және өзінің негізгі элементі салықтар
жүйесін (салық және бюджетке төлейтін басқа да міндетті төлемдер жиынтығын)
қамтиды [12].
Мемлекеттің салықтық құзыреті ... ... ... ... ... салық заңнамалық актісінде белгіленген салықтардан
және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден тұрады.
Мемлекеттің салықтық ... ... ... ... ... ... қаржылық қатынастар әртүрлі бюджет кірісін салықтық түсімдермен
қамтамасыз ететін салықтық кірістік қатынастар ... ... ... бюджеттер кірісінің салықтық түсімдері Қазақстан
Республикасы Бюджет кодексінің ... ... ... ... ... ... ... орайда мемлекеттің салықтық юрисдикциясы шегінде:
1. Қоғамның және мемлекеттің экономикалық қаржылық мүддесін қамтамасыз
ету мақсатында ішкі және ... ... ... ... ... негізделген
мемлекеттік бағдарламалар іске асырылады.
2. Мемлекеттік және мемлекеттік емес шаруашылық секторының құқықтық,
сондай-ақ ұйымдастыру ... ... ... кәсіпкерлікті
мемлекттік қолдау, ынталандыру, барлық меншік нысандарының тең ... ... ... сектордағы кәсіпорындар мен мекемелерге салық ... ... ... емес сектордағы шаруашылық және жеке кәсіпкерлік
субъектілеріне салық салу негіздері, ... ... ... міндеті
және т.б. белгіленеді.
5. Мемлекеттің және қоғамның, салық төлеушілердің құқықтары мен заңды
мүдделерін қорғау және ... ... ... ... ... Мемлекеттің салықтық бақылау ... ... ... ... ... ... арқылы мемлекет шығаратын нормативтік
құқықтық актілер ... ... ... ... қалыптастырады және
салық төлеушілердің құқықтары мен міндеттерін айқындайды.
Осы орайда «Салық жүйесі –осы мемлекеттің аумағында белгіленген және
алынатын ... ... деп ... ... ... ... ... [13]. Бұл ретте біздің ойымызша салық салу жүйесіндегі басқа
да міндетті ... ... ... ... ... ... ... – тек салықтар және алымдар жүйесімен сипатталып қана қоймай,
сонымен бірге салық салудың ... мән ... ... және оны ... ... ... салықтарды және алымдарды
белгілеу, енгізу, өзгерту, жою ... ... және ... ... бюджеттер арасында бөлу тәртібі, салық төлеушілердің құқықтыры
мен міндеттері, салық есептілігін және ... ... ... ... ... ... ... айқындайды» деп
пайымдайды [6,54б.].
Аталған көзқарастарға қарағанда салық жүйесі салық салу ... ... және ... ... ... ... әр ... арасында салықтар түсімдерді бөлу тәртібі, салықтық қатынастар
қатысушыларының құқықтары мен ... ... ... ... ... ... қатынастар қатысушыларының құқықтарын және мүдделерін
қорғау тәсілі сияқты салық салудың мемлекет ... аса ... ... ... ... ... ... жүйесінің мағынасын толық
мазмұндаған [14].
Салық жүйесі мемлекеттің салық жүйесінің ... және ... сай ... ... ... ... ... Салық жүйесінің
толыққанды жұмыс істеуі мемлекеттің салықтық ... ... ... жүйенің тұрақты жұмыс істеуіне тиісінше ... Осы ... ... ... ... ... ... 3-
тармағында «Салық және басқа да міндетті төлемдердің сомалары ... ... ... және ... жылға арналған республикалық
бюджет туралы заңдарда белгіленген ... ... ... ... деп көрсетілген [ 15].
Сонымен мемлекеттің салықтық құзыреті аумағында ... ... ... ... мынадай қорытынды жасауға болады:
1. Қазақстан Республикасының біртұтас салық ... ... ... заң ... ... ... кодексіне негізделеді;
2. Қазақстан Республикасының қаржылық жүйесінің арқауы Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының салық жүйесі салық салудың бірыңғай
принциптері негізінде, салықтарды есептеу және төлеудің ... ... ... ... ... Республикасы салық жүйесінің негізгі ... ... ... салықтар жүйесі өзара ұштастырылған тікелей және ... ... ... баждардан және төлемақылардан құралған;
5. Қазақстан Республикасы салық жүйесінің экономикалық негізін құрайтын
салықтар жүйесіндегі ... және ... да ... ... Қазақстан
Республикасы Бюджет кодексінің тетігі арқылы бюджет жүйесінің деңгейлері
бойынша мұқият әрі әділ бөлінген;
6. Қазақстан ... ... ... жеке ... мен ... ... ... салу салмағын әділ бөлуді қамтамасыз етеді;
7. Қазақстан Республикасының салық ... ... ... бір
мәртебелдігін кепілдендіреді, сондай-ақ өзіне тән қаржылық, реттеуші және
бақылау функцияларын ... ат ... ... ... ... ... ... салық
заңнамасына сай жүзеге асырып жатқан экономикалық даму ... ... ... және ... ... тиісінше септігін
тигізеді деп ойлаймыз. Салық жүйесінің негізгі элементі ... ... ... ... мемлекет пен салық төлеушінің арасындағы
материалдық-салықтық-құқықтық қатынастарды реттеуге ат салысады. Дегенмен,
салықтық-құқықтық қатынастар қатысушылардың ... ... пен ... ... ... қатынастарға толығымен байланысты
болмайтынын да ескерту қажет.
Салық салу жүйесінде мемлекет пен ... ... ... ... ... өкілі және уәкілетті мемлекеттік органдар ... өзге де ... ... мен ... байланыстары
мемлекеттің салық заңнамалық актілеріне және басқа да тиісті нормативтік-
құқықтық актілерге қатаң негізделеді.
Салықтық-құқықтық ... ... ... ... бір түрі болып табылады. Сонда да ... бұл ... ... ... себеп болатын ерекшеліктер бар
екенін білуге тиістіміз.
Жалпы, салық құқығы – мемлекеттің салықтық әрекеті ... ... ... ... реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
Салықтық-құқықтық қатынастар деп – мемлекет пен салық төлеушілердің
арасында қаржылық ... ... ... ... қоғамдық
байланыстарды айтамыз. Бұл жерде басты ерекшеліктер ... ... ... ... салық төлеуді талап етуге қажетті
субъективтік құқығы бар: ал ... ... ... төлеу жөніндегі заңды
міндеттері бар. Осы салықтық қатынастар әрқашанда мүліктік ... ... өзін ... деп ... ... ... салық төлеуші
мемлекетке белгіленген саланы төлеуге міндетті болғандықтан ... да ... ... ... ... ... ... төлеушіге
қатысты ешқандай мүліктік міндеттеме қабылданбайды. Бұл қатынастар
мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... ... салықтан жиналған
қаражаттарды мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ... ... ... салықтық-құқықтық
қатынастар да тек ... ... сай және тек ... ... ... ... Мемлекет өзінің мұқтаждықтары мен
мүдделерін қанағаттандыруға қажетті ақша ресурстарын әрдайым, тұрақты түрде
қалыптастыруды көздей ... ... ... нормаларының негізінде, осы
айтылған жағдайларды жүзеге асырудың қоғамдық байланыс ... ... Осы ... ... ... ... ... заңды мәнімен сипатталады да, кейіннен бірте-бірте ... ... ... ... ... таба ... ... бұл
жерде реттеуші функцияны орындайды, яғни ол салықтық құқықтық қатынастардың
заңды нысанын безендіреді. Осы ... ... ... ... нәтижесінде нақты мазмұнға ие бола ... ... ... ... ... қатынастар өздеріне тән келесідей белгілермен
ерекшеленеді:
1) Бұл қатынастар мемлекетке қажетті ақша қаражаттарын салықтар ... ... ... ... ... құқық нормаларымен
реттеудің нәтижесі болып саналады;
2) Бұл қатынастар әрқашанда бөлу сипатында ... және ... ... бөлу ... Бұл ... ... ... біржақты өктем түрде белгілеуі
арқасында туындайды, сондықтан олар оның бір ... ерік ... ... ... Қатынастар мемлекеттік-өктем түрде болғандықтан «өктем билік және
бағыныштылық» қатынастар түрінде туындайды;
5) Осы ... ... әрі ... ... өзінің өкілетті
органдары арқылы қызмет атқаратын мемлекет болып табылады.
С.М.Найманбаев ... ... ... ... ... ... ... салық заңдарына сәйкес және сол заңдарды ... ... ... ... ... ... ... шығару;
4. келісімдік негізде екі жақтық салықтық-құқықтық акті қабылдау;
5. мемлекеттің немесе оның уәкілетті органдарының салық ... ... ... ... ... нақты салықтық-
құқықтық қатынаста біржақты түрде жүзеге асыруы жатады» ... ... ... М.В. ... және ... ... қаржылық
қызметтері құқықтық нысанда жүзеге асырылады және қаржылық ... ... ... ... және ... ... ... актілер қабылдай отырып, қаржы ресурстарын жұмылдыру, бөлуді және
жұмсауды жүзеге асырады» деп пайымдайды.
С.М. ... пен ... ... ... ... жүзеге асыру тек қаржылық-құқықтық ... бір түрі ... ... және ... ... ... ... шығару
нәтижесінде ғана жүзеге асырылады, сондай-ақ салық шарттарын ... ... заң ... ... салық органы арқылы өз ... ... ... ... ... да салықтық қызметтің құқықтық нысаны білдіреді
деп айтуға болады.
Енді салықтық-құқықтық қатынастардың ... ... ... ... барын байқауға болады: материалдық және заңды ... және ... ... ... ... ... қатынастың мәні мен міндеттері арқылы
байланыстары болып табылады.
Субъектілік құқық дегеніміз – уәкілетті тұлғаға оның ... ... мен ... қанағаттандыру мақсатында берілген және басқа
тұлғалардың заңды міндеттерімен қамтамасыз етілген билік шаралары.
Ал заңды міндет деп ... ... ... ... ... мүдделерін қанағаттандыру мақсатында және оның өмірі түрде
белгіленген ... ... ... ... қатынастардағы субъективтік құқығы ... яғни ... ... ... белгіленген салықты
төлеулерін талап ету құқығы арқылы жүзеге асырылады. Талап ету ... ... ... ... сай болу ... ... мемлекет өзінің талап ету құқығын жүзеге
асыруына, байланысты басқа әрекеттерді атқармай тек міндетті субъектілердің
талаптарды орындау жөніндегі әрекеттерді ... Егер ... ... ... орындаудан бас тартқан жағдайда мемлекеттің міндетті тұлғаға қарсы
мемлекеттік мәжбүрлеу аппаратын іске қосу ... ... ... ... ... қатынас мемлекеттің мәжбүрлеу
күшімен, мемлекет салықтық құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ету ... ... ... табады. Осы мемлекеттің
қосарлы жағдайы оның өз субъективтік құқығын екі тәсілімен ... ... ... ... ету ... жүзеге асыру жолымен, яғни
мемлекеттік өкілетті органның мемлкеттің ... ... ... ... ... ету органына –сотқа жүгіну. Осы мемлекеттің өкілетті
органдардың өз ... ... ... пайдалану жолымен.
Салықтық-құқықтық қатынастардың екінші маңызды жағы ... ... ... ... міндеттер белгілі бір тұлға, салық төлеушіге ... ... ... ... ... ... қажетті жүріп-
тұру шаралары ретінде көрініс табады.
Салықтық-құқықтық қатынастардағы салық ... ... ... ... ... салықтарды мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... Салық төлеуші салықты қалай
болса солай төлей салмай, оны белгіленген мерзімінде, белгіленген мөлшерде
және белгілі бір ... ... ... «Қандай да болмасын салық туралы
заңда ... ... ... ... ... айқындалады. Ешкімнің
салық төлеушілерден салықтарды заңда белгіленген мөлшерден көп төлеуге
төлеу тәсілдерін өзгертуге талап ... ... жоқ» ... төлеуші өзінің салық төлеу жөніндегі заңды ... ... ... алдындағы әлеуметтік қарызын өтеуге ат салысады және өз
міндетін ... ... ... мүддесі мен мұқтаждықтары
қанағаттандырады. Салықтық-құқықтық қатынастар құрамының келесі элементі
субъектілері, яғни ... ... ... Бір жағынан міндетті
субъект ретінде әрқашанда ... ... ... жағында салық төлеуші
тұрады.
Қазақстан Республикасы заңдары бойынша салық төлеушілер салық салатын
объектілері бар және заң ... ... ... салық ( салатын
объектілері) ... ... ... және жеке ... Қазақстан
Республикасының тұлғалары, шетелдік тұлғалар және азаматтығы жоқ тұлғалар
болып табылады. Әрекет ... бар ... ... ... ... әлі әрекет қабілеттілігі белгіленбеген тұлға да салық төлеуші бола
алады.
Мемлекеттің ... мен ... ... белгілеу және
төлеушілерден бюджетке алуы кезінде ... ... ... ... ... органдары мен заңды және жеке ... әр ... ... міндетті төлемдерді төлеу кезіндегі
қатынастар болып табылады. Сондықтан, осы қатынастар ... ... ... мемлекет еркіне сай болуы керек және мемлекет тарапынан бекітуді қажет
етеді. Ал бекіту ... ... ... мен ... ... нормалар арқылы жүзеге асырылады. Тек осы ... ... ... ғана ... ... қоғам мұқтаждықтары
менм талаптарына қаншалықты қажеттілігін, сондай-ақ мемлекеттің құқықпен
реттеу мақсаттарына қаншалықты сәйкес келетін анықтап ... ... ... ... ... ... сипатында болады.
Оның себебі, салықтық-құқықтық қатынастың әрбір қатысушысы нақты ... ... да ... салықтық-құқықтық қатынастардың міндетті
қатысушысы әрқашанда мемлекет болса, сол қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... жиынтық белгілері бар
салық төлеуші тұрады.
Мемлекет тарапынан салықтар жөніндегі заң қабылданған кезде оны ... ... ... ... ... ерікті түрде толығымен және
уақытылы орындайды. Бірақ салық төлеуші өз міндетін орындаудан бас тартқан
жағдайда ... ... ... өз ... ... онда ... ... міндетін орындау жөніндегі құқығы бірінші орынға шығады [19].
Осы жағдайда мемлекет ... ... ... ... төлеушіні
мемлекеттік мәжбүрлеу тәсілдерін тікелей қолдану ... ... ... ... ... ... өз міндетін орындамауы оның құқықтарын
қорғау жөніндегі қатынастардың туындауына себеп ... ... ... төлеуші жасаған құқық бұзушылыққа мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау жөніндегі
қатынастар туындайды.
Мемлекет алға ... ... мен ... ... ... ... қаражаттарды бюджетке жұмылдыру процесінде ... ... яғни ... ... ... ... талап етеді. Сонымен
салықтық-құқықтық қатынастар деп – құқықтық нормалармен реттелген салықтық
қатынастарды айтамыз. Осы реттеуге байланысты оған ... екі ... ... тән ... ... мен ... ... нормалар туралы сөз қозғағаннан кейін бұл жерде ... ... ... ... ... өтелік. Негізінде латын тілінен
алғанда норма – «үлгі», «қағида», немесе «дәл қойылған талап» деген ... ... деп – ... алға ... ... ... ... асыруға қажетті ақша қаражаттарын ... ... ... мен ... да ... ... ... белгілеу және алу
жайында тәртіп қағидаларын белгілейтін құқықтық нормаларды ... ... тек ... ... ... яғни ... ... құқықтары мен міндеттерінің көлемі дәл анықталғандықтан және
талаптар кезімде ... ... ... осы ... ... ... өз беттерімен өзгертуге қатаң тиым ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан
жасалатын ықпалға байланысты ... ... ... ... ... және құқық қорғаушы нормалар: міндеттейтін, тиым салатын ... ... ... императивтік және диспозитивті (келісімді-
шартты) нормалар.
Салықтық құқықтық нормалар дәстүрлі қалыптасқан көзқарастар ... ... ... тиым ... ... ... яғни ... артатын салықтық-құқықтық нормалар қатынасқа
қатысушыларға белгілі бір әрекеттерді жасауларына ... ... олар ... ... ... ... төлеушілерге төлемдердің
есептелген сомасы мен төлеу мерзімі жөнінде хабарлама беруге міндет артады.
Тыйым салатын ... ... ... ... ... қызметі
саласындағы субъектерді белгілі бір әдеттерді жасаудан өздерін ... ... ... ... тиым ... ... рұқсат етілген әрекеттердің
шегін анықтайды. Сондықтан тиым салатын нормалардың саны онша көп болмайды.
Өкілеттілік ... ... ... ... ... ... шықпай, белгілі бір әрекеттерді ... ... ... ... ... да ... нормалары сияқты қоғамдық
қатынасқа қатысушыларды заңды құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... және қорғалатын тәртіп қағидаларын
тұрады. Осы тәртіп қағидалары мәжбүр ету, өктем шараларымен қамтамасыз
етілгендіктен салықтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... –бұл нормалар тек ... мен ... да ... ... ... және алу ... ... қатынастарды ғана ретке келтіреді.
Салықтық-құқықтық нормалар барлық құқықтық нормаларға тән қыйсындылық
құрылымы бойынша үш ... ... ... ... және ... ...... бір жағдайдың туындауына байланысты
норманың жүзеге асыруына сипаттайтын ... ... ... Бұл ... ... нормаларды әрекет ету жағдайларын қойылған талаптар
немесе белгілі бір ... ... ... құқық арқылы жүзеге
асырылады. Көбінесе салықтық құқықтық нормалардың гипотезасы ... ... ... ... және ... ... ... деп – нақты жүріп-тұру ... яғни ... ... ... ... ... мен ... құқықтық норманың бөлігін айтамыз. Ол құқықтық норманың негізгі
элементі ... ... ... - ... нормалардың талаптарын
бұзушыларға туындайтын қолайсыз жағдайларды, яғни оларға ... ... ... ... ... ... ... ақшаға байланысты болады. Мысалы, уақытылы ... ... үшін өсім ... ... ... үшін ... объектілерді тапсырылмаған декларация үшін айыппұл алынады.
Сондықтан ешқандай салықтық ... ... ... тыс ... ... құқықтық қатынастардың туындауы заңдарға яғни жоғары заң
күші бар ... ... өте ... ... әрі күрделі қоғамдық
қатынастар болғандықтан, оларды заң шығару арқылы белгілеп, бекіту және
реттеу қажеттілігі ... ... ... ... ... емес ... Салық
жүйесі мен әрбір нақты төмен түрінің ұлттық табысты ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың табыс мөлшерінен ... ... ... ... және ... ... ... екіншіден
осы саладағы мемлекеттің бірыңғай қаржы саясатын құқықтық қамтамасыз ету
қажеттілігі және жергілікті ... ... мен ... емес ... ... ... ... құзыреті салық заңнамалық актілерінде айқындалған
салық жүйесін ұйымдастыру, материалдық және ұйымдастыру салықтық-құқықтық
қатынастарының туындауына қажетті барлық ... ... өзі мен ... ... материалдық салықтық құқықтық қатынастарға өзінің
өкілі ретінде қатысуы үшін салық ... ... ... ... ... ұйымдастыру салықтық-құқықтық қатынастарының тиісінше
субъектілері уәкілетті ... ... ... ... төлемі сомасын тікелей өз қарамағында алу жөніндегі салықтық құқықтық
қатынастардың жұмыс істеу ... ... ... ... ... әрі ... орындалуын қамтамасыз ету сияқты және т.б.
қамтитын мемлекеттің өктем салықтық өкілеттігін білдіреді.
Бүгінде мемлекеттің салықтық ... орын алып ... оң ... ... ... мен салық төлеушінің экономикалық-қаржылық
мүддесінің теңдестірілімді ... ... ету және осы ... ... ... ... ... назардан тыс қалдырмау сипатында көрініс
тауып отыр. Бұл ... ... ... ... ... өз ... ... тәртібі және салық заңнамасын ... ... ... ... ... қарастыруды қажет етеді деп ойлаймыз.
2. Қазақстан ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің құрылымы.
1991жылға дейін, яғни КСРО ыдырағанға дейін елде көбінесе экономиканы
басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесіне, бағаларға қатаң мемлекеттік ... ... ... ... ... етті. Бюджеттің басты кіріс көздерінің
бірі болған айналым салығы тіркелген ... ... және ... ... ... ... және ... реттеп отыруға бағытталған болатын.
Қазақстан егемендікке ие болғаннан ... ... ... қабылданған
бірқатар заңдарға сәйкес республикада жаңа салық жүйесі қалыптасты. 1991
жылы ... ... өз ... алуы ... ... ... болуы мен қалыптасуына алып келді.
Нарықтық экономика мен мемлекеттің салық саясатының негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ету болып табылады.
Салық саясатының басты мақсаты – ... ... құру және оның ... ... мүмкіндік беретін салық механизмін іске асыру.
Мемлекеттің салық қызметі келесі бағыттардан тұрады:
- мемлекеттің салық жүйесінің қалыптасуы;
- салық салу ... ... ... ... ... ... салық органдарының жүйесін қалыптастыру;
- салық заңын ұйымдастыру және оның сақталуына бақылауды жүзеге
асыру.
Салық ... де өз ... ... болып қалыптасуы үшін біршама
қиындықтарды бастан кешіре ... ... ... мен ... ... ... ... жүйеге түсті.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің дамуында төрт негізгі кезеңді
байқауға болады.
Қазақстан Республикасында салық жүйесін қайта құрудың алғашқы ... жылы 16 ... ... және 27 ... ... түрін қарастыратын
салық жөніндегі заң актілері пакетінің қабылдануы болды. 1991 ... ... ... ... ... ... ... Президентінің
«ҚазКСР мемлекеттік салық қызметін құру туралы» Жарлығымен ҚазКСР-нің басты
мемлекеттік салық инспекциясы құрылды.
1991 жылғы ... ... ... ... ... жүйесі туралы» Заңына сәйкес сол кездегі салық және
бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түрлеріне тоқталып өтейік.
I. Жалпы мемлекеттік салықтардың ... . ... ... ... ... . ... ... салық.
3. . Акциздер.
4. . Бағалы қағаздармен жасалатын операциялардан алынатын салық.
5. . Экспорт пен ... ... ... . ... ... және баж салығы.
7. . Пайдалы қазбаларды геологиялық барлау және геологиялық ... ... . ... (ренталық)төлемдер.
9. . Транспорт құралдарына салынатын салық.
10. Автотранспорт құралдарын сатып алуға салынатын салық.
11.Автотранспорт құралдарының Қазақстан Республикасына келіп ... ... ... ... ... мүлкіне салынатын салық.
13. Қазақстан Республикасы ... ... ... және
азаматтығы жоқ адамдардан алынатын табыс салығы.
14. Мемлекеттік баж салығы.
15. Табиғат ресурстарына салынатын салық.
16. Колхозшылардың еңбегіне ақы төлеу қорына салынатын ... ... ... ... ... салықтар мен алымдар:
1. . Жер салығы.
2. . Жеке адамдардың мүлкіне салынатын салық.
3. . Табысқа салынатын салық.
4. . Кәсіпкерлік ... ... үшін ... ... . ... ұйымдарды мемлекеттік тіркеуден өткізгені үшін алынатын
алым.
6. . Елтаңбалық алым.
7. . Мұрагерлік және сыйға тарту тәртібімен ауысқан ... ... ... салықтар мен алымдар:
1. . Курорттық аймақта өндірістік мақсаттағы ... ... ... . ... ... . ... алынатын мақсатты алым.
4. . Жарнамаға салынатын салық.
5. . Автотранспорт құралдарын, есептеу ... және ... ... ... ... салық.
6. . Автотранспортты аялдауға қойғаны үшін алынатын алым.
7. . Жергілікті ... ... ... . ... ат жарысына қатысқаны үшін алынатын алым.
9. . Ат жарысындағы ұтысы үшін алынатын алым.
10. Ипподромдарда ... ... ... ... ... ... Тауар биржаларында және валютаны сату және ... алу ... ... алынатын алым.
12. Аукциондық сатудан алынтын алым.
13. Кино-телетүсірілімдер өткіщу құқығы үшін алынатын алым.
14. Пәтер алуға берілген ... ... ... үшін алынатын алым.
15. Ит иелерінен алынатын алым.
16. Спиртті ... ... ... ... үшін ... алым. [ 11,56б.].
Келесі кезең Қазақстан Республикасының Президентінің 1993 жылы
10–желтоқсанда қабылдаған ... және ... ... ... да ... ... заң күші бар Жарлығының шығуы болды. Ол ... ... ... ... ... саны ... салық төлеушілерден салықты өз деңгейінен көп ... ол ... ... өз ... келтірді. Сондықтан салық
жүйесіне өзгеріс жасап, Салық кодексін дайындау қажеттілігі туды.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің дамуының үшінші ... ... ... шыққан «Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» ... ... ... 2235 ... бар Жарлығының (келесіде Салық кодексі деп аталады) шығуымен
байланысты.Онда еліміздің ... ... мен ... ... ... ... салық салу принциптеріне сәйкестендіру көзделген еді.
Халықаралық эксперттердің пікірлері бойынша қаржы жүйесін ... ... өте ... роль ... ... ... ... салықтары мен бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдердің белгілеу, ... ... ... ... жөніндегі билік қатынастарын, сондай-ақ мемлекет пен ... ... ... ... ... байланысты
қатынастарды, яғни ... салу ... ... ... ... тән ... және ... мән-жайларына қарай ерекшеленетін
қоғамдық ... ... ... әрі ... түрде реттеуді
қамтамасыз ететін, бірыңғай, жинақталған және ... ... ... ... ... құқықтық акт болып табылады.
Бұл жарлық өз қаржы жүйемізді құруға ықпал ... Ең ... ... ... ... ... саны ... 11-ге дейін қысқартылды. Оның
ішінде бесеуі ... ... ... ... ... салықтар:
1. Заңды және жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы.
2. Қосылған құнға салынатын салық.
3. Акциздер.
4. Бағалы қағаздармен ... ... ... ... Жер ... пайдаланушылардың арнайы салығы мен төлемдері.
Жергілікті салықтар мен алымдар:
1. Жер салығы.
2. Заңды және жеке тұлғалардың мүлкіне салынатын салық.
3. ... ... ... салық.
4. Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке тұлғаларды және заңды
тұлғаларды тіркегені үшін алынатын алым.
5. Жекелеген қызмет түрлерімен ... ... үшін ... алым.
6.Аукциондардан алынатын алым.
Жергілікті аукциондар өткізу және лотереялар ойнату құқығы ... ... ... ... Республикасы Президентінің бұл Жарлығы
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі №440-1 ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында салықтар, алымдар және басқа да
міндетті төлемдердің мынадай түрлері қолданылады:
1) Заңды және жеке ... ... ... салығы.
2) Қосылған құнға салынатын салық.
3) Акциздер.
4) Бағалы қағаздар ... ... және ... тіркеуге
жатпайтын акциялар эмиссиясының ұлттық бірыңғайландыру нөмірін бергені үшін
алынатын алым.
5) Жер қойнауын пайдаланушылардың ... ... мен ... Әлеуметтік салық.
7) Автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы бойынша
жүргені үшін ... ... Жер ... ... және жеке ... ... ... салық.
10) Көлік құралдарына салынатын салық.
10-1) Бірыңғай жер салығы.
11) Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке тұлғаларды және заңды
тұлғаларды тіркегені үшін алынатын алым.
12) ... ... ... ... ... ... ... лицензиялық алым.
13) Аукциондық сатудан алынатын алым.
14) Қазақстан Республикасының базарларында ... сату ... үшін ... ... ... Республикасының радиожиілік ресурстарын пайдаланғаны үшін
төленетін төлем.
16) заңды және жеке тұлғалардың Алматы қаласының рәміздерін өз фирмалық
атауларында, қызмет ... ... ... ... ... алынатын алым.
16-1) заңды (мемлекеттік кәсіпорындарында, мемлекеттік мекемелер мен
коммерциялық емес ұйымдарды қоспағанда) және жеке ... ... ... ... ... (түбір сөз, сондай ақ олардың кез
келген туынды сөзі түрінде) өздерінің ... ... ... ... ... ... үшін ... жеке тұлғалардың ставкасын есептеу базасының 1пайызынан жоғары
белгіленбейтін қолма-қол шетел валютасын сатып алғаны үшін алынатын алым.
Сонымен, ... ...... ... барынша жеңілдету; салық
санын азайту; негізгі ережелерді біріктіріп жеңіл және ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ экономикалық
құрылымы мен динамикасы өзгергендіктен даму ... ... жаңа ... ... ... қор нарығын есепке
ала отырып жаңа салық заңын ... ... туды ... ... 2002 ... ... алады деуге болады. Себебі осы жылы
жаңа Салық Кодексі енгізілді. Ол келесідей түрде болды:
- әлеуметтік экономикалық проблемаларды шешу үшін анық және ... ... ... мен ... ... ... бюджет кірістерінің көздерін анықтау және оларды пайдалану;
- ... ... ... ... ... ... ... реттейтін жалғыз заңды құжатқа
айналдыру.
Жаңа салық Кодексінің көмегімен ... салу ... ... ... барлық бөлімдерінде стратегиясын анықтады және ... ... ... ... және ... да ... ... нығая түсті.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексіне сәйкес салықтың тоғыз түрі
бар. 2005 жылы ... ... ... ... ... шикі мұнайға,
газ конденсатына рента салығы» қосылды.
Сонымен жаңа салық кодексіне ... ... ... ... ... Корпорациялық табыс салығы.
2. Жеке табыс салығы.
3. Қосылған құн ... ... ... шикі ... газ конденсатына рента салығы.
5. Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнайы төлемдері.
6. Әлеуметтік салық.
7. Жер салығы.
8. Көлік салығы.
9. ... ... жылы ... 13 түрі болды. 2003 жылдан бастап «елтаңбалық алым»
алынып тасталды. 2005 жылы ... ... ... яғни:
«жылжымалы мүлік кепілін мемлекеттік тіркегені үшін алым» және ... ... ... ... ... ... ... үшін» және
«туындылар мен сабақтас құқықтар объектілеріне құқықтарды, туындылар мен
сабақтас ... ... ... ... ... ... ... алымдары қосылды. Жаңа салық кодексінде алымдардың
мынадай түрлері бар:
1. заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алым.
2. жеке ... ... ... үшін ... ... ... құқықтарды және олармен жасалған мәмілелерді
мемлекеттік тіркегені үшін алым.
3.1. жылжымалы мүлік ... ... ... үшін ... ... ... Радиоэлектрондық құралдарды және жиілігі жоғары құрылғыларды
мемлекеттік тіркегені үшін алым.
5. Механикалық көлік ... мен ... ... ... ... ... өзен кемелері мен шағын көлемді кемелерді мемлекеттік
тіркегені үшін алым.
6.1 Кеменің ... ... ... ... ... ... ... алым (2005 жылы 1 қаңтардан).
7. Азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... мен сабақтас құқықтар объектілеріне құқықтарды, туындылар
мен сабақтас құқықтар объектілерін пайдалануға ... ... ... үшін (2006 жылы 1 қаңтардан).
9. Автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы арқылы жүру
алымы.
10. ... ... ... ... ... ... айналысу құқығы үшін лицензиялық
алым.
12. Телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радиожиілік
спектрін пайдалануға ... ... үшін алым ... жылы төлемақыға өзгеріс енгізілді. Радиожиілік спектрін
пайдаланғаны үшін ... ... ... ... және ... ... бергені үшін төлемақы» төлейді. Сонымен, төлемақының 9
түрі бар:
1. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы.
2. Жер бетіндегі ... су ... ... үшін ... ... ... ... үшін төлемақы.
4. Жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы.
5. Орманды пайдаланғаны үшін төлемақы.
6. Ерекше қорғалатын табиғи ... ... үшін ... Радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлемақы.
7.1 Қалааралық және халықаралық телефон байланысын бергені ... (2005 жылы ... Кеме ... су ... пайдаланғаны үшін төлемақы.
9. Сыртқы (көрнекі) жарнаманы ... үшін ... ... ... ... ... ... бірі – жаңа салық есептілігі формаларының енуі ... ... ... ... есеп ... ... 2003 жылдан
бастап енгізілді, жаңа салықтық форма – яғни ... есеп беру ... ... декларацияларды толтыру мен бухгалтерлік есепті
электронды өңдеуде ... ... ... етеді. Бұл жерде Салық
Кодексіндегі нормативті базаның ең ... ...... жүйесі
екенін айта кету керек. Декларацияларды құрастыру ережелері халықаралық
тәжірибе негізінде ... және олар ... ... ... ... ... күні барлық декларациялар бірыңғай жетілдірілген
таптырмас кодталған жүйені ... ... ... ... ... мемлекеттің даму
ерекшеліктері мен нарықтық экономика талаптарына, халықаралық ... ... сай ... ... ... ... және оны ... зор
ықпалын тигізеді, сондай-ақ ол осы ... ... ... ... ... ... ... Республикасына салық саясатының негіздерін
қалау ... аса ... ... ... тура ... Олар негізінен
бір уақытта мынадай көптеген жағдайлар мен факторларды ескеруге мәжбүр
етті: салық саясаты ... ... ... және жергілікті бюджеттердің
кіріс бөлігін қамтамасыз етуге тиіс болды, экономиканың дамуын ынталандыру
үшін ... ... ең ... ... ... ... жағынан
ауыр тимеу үшін салық салу механизмін ... ... ету ... ... ... ... Республикасының салық саясатының басты бағыттары
анықталды:
- азаматтарды қорғауға бағытталған ... ... ( ... ... ... саяси);
- өндірістің басты салаларын дамыту;
- салық мөлшерлемесін ... ... ... салық төлейтін жеке
және заңды тұлғалардың ... ... ... ... табыстарын
қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының территориясында он бір салық түрі бар. Олар
тікелей және ... ... ... салықтарға (азаматтардың мүліктік
жағдайымен тікелей байланысты емес) ҚҚС мен акциздер ... ... ... ... ... ... ... және де олар салық
төлеушінің мүлкіне немесе табысына тікелей қатысты. (Бұл – ... ... ... ... ... ... жер ... мүлікке байланысты салық
түрлері, пайдалы қазбаларды қолдануға салық және ... ... ... ... үлесі жөнінен мыналар үлкен орын
алады.
- жеке тұлғалардан ... ... ... ... ... ... (немесе бөлінбеген пайдаға салынған
салық);
- қосымша құн салығы; (ҚҚС)
- әлеуметтік салық.
ҚҚС – жаңа салық ... ... Ол ... ... мүліктік жағдайына
тікелей әсер етпейді, бірақ оның көлемі өндірілген товар немесе қызметтің
бағасында жатады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... товар
немесе қызмет өндіруден түскен ... және ... ... айырмашылық есептеледі. ҚҚС-ғын кәсіпкерлер төлейді және ... ... 40% ... ... ... ... салық сияқты
өндірістің басты салаларына және ішкі бизнестің дамуына ... ... ... да ... ... электронда БАҚ
толығымен бұл салықты төлеуден босатылған.
Ресеймен салыстырғанда қоғамдық тұтыну ... ... ... ... салымдары (социалистік елдерде таралған) бізде екі есе аз.
Бұл ... ... ... Ресейді Қазақстанмен салыстырғанда,
Қазақстанның нарықтық өзгерістер ... алға ... ... Егер ... ... ... ... қоғамдық тұтыну қорлары есебінен жұмыс
істесе, (социалисттік үлгіде), онда Қазақстанда бұл сала ... ... яғни ... ... қоғамдағы жергілікті халыққа қызмет
көрсетеді. Жеке тұлғадан алынатын ... ... ... ... салық болып есептеледі және Қазақстанның әрбір тұлғаны ... ... ... оны жыл бойына төлеуге міндетті.Қазақстанда барлық
салық жинақтары бойынша іріктемелі тәсілді қолдану ... Жеке ... ... ... ... санаттары бар салық төлеушілер санының
көптігі анықталды. Табыс салығын ... ... ... ... төмен және әлеуметтік қорғалмаған тұрғындарға берілген. Салық
салынатын табыс сомасының 5% табыс салығының минималды ... ... ... салынатын табыс үлесі жиынтық табыстан аз болады, ал әлеуметтік
қорғалмаған ... ... ... ҰОС ... ... Н.Ә.Назарбаев Үкіметпен ... ... ... ... мен ... ... жөнінде талқылау жасалғанда мынаны
айтты: Қазақстан тұрғындарының ... ... ал ... ... Тек 7%-ы ... мөлщерлемемен төлейді.
Салыстыру үшін Ресейде жағдайлары төмен азаматтарға ... ... ... азайту жөнінде ешбір сұрақ талқыланбауда, керісінше
қазіргі кезде табыс салығының мөлшерлемесін 15% ... ... ... ... ... Кодексінде жағдайлары төмен тұрғындарды
қорғау тиімділігінің деңгейі жөнінде ... ... ... ... тұлғалардың Қазақстандағы бөлңнбеген пайдасынан алынатын салық
тікелей салық болып табылады. Ол ... ... ... ... ... әсер етеді. Бірақ Қазақстандағы пайдаға салынатын
салыққа берілген жеңілдіктер мқлшерлемесі түрленбелі (0-30%). ... ... ... ... ... әсер ете ... Пайдаға
салынатын салық жеңілдіктер басты салығы ... ... ... ... ... шаруашылығын жаңа салаларында ашылған ... 5жыл ... ... ... жеңілдіктері беріледі.
Әлеуметтік салық тікелей салық болғанымен кәсіпкер оны еңбек төлеу
қорының көлеміне ... ... Бұл ... ... ... ... және нарықтық бейімделуінің моделдерінің арасындағы
қайшылық жатыр. Әлеуметтік салық ... ... және ... ... – еңбекке төлеу қорының 2%, медициналық сақтандыру қорының 3%,
зейнетақымен қамтамасыз етудің 15% және ... ... ... Ресейде бұл салық 2000 жылы 38,6%-дан 2010 жылы 35,6% ... ... ... ... жинақы 3,6%, әлеуметтік сақтандыру
4% және зейнетақымен қамтамасыздандыру 28% құрайды. Бұл ... ... ... ... ... мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыздандыруға
мүмкіндік туады. Ресейдегі әлеуметтік салықтың үлкендігі нарықтық өзгеруге
кері әсер етуімен ... ... ... ... ... ... ... салықтардың Қазақстан мен Ресей мемлекеттерінде мемлекеттік
бюджетке түскен салық салымдарының ... ... ... ... ... ... мен ... бюджеттерінің қалыптасуындағы маңызды салықтардың
үлесі, 2010 жыл ... ... ... ... ... ... |100 |100 ... табыс салығы |9,7 |9,5 ... |21,4 |24 ... ... |19 |8,9 ... |10 |57,6 ... көзі: 2010 жылдың қорытынды мәліметі – www.afn.kz ресми сайты [20]
мәліметтері негізінде автормен құрастырылған.
Сонымен ... ... ... ... ... ... дамыту
нысанына өтуде. Салық жүйесі тоқтап тұра ... ... ... ... ... ... көшу ... қалыптасатын іс-
тәжірибелер, экономикасы дамыған елдердің тәжірибелерін талдап жиынтықтау
барысында, салық жүйесі де өзгеріп, дамып, бара-бара жақсара ... ... ... ... даму ... және ... әрі да ... бермек. Сондықтан да
Қазақстан ... ... ... ... ... ... және заңи принциптерінің ... ... ... және ... ... жүйесін құруды көздейді, сондай-ақ салық
әкімшілігінің ұтымды ... және ... ... ... ... ... ... негіздейді.
2.2 Қазақстанның салық жүйесінің қазіргі жағдайын талдау.
Республикамызда соңғы жылдары әрбір аймақтың экономикалық өсуіне,
әлеуметтік жағдайына, ... ... ... ... ... ... және ... инвестицияларды тарту және оны ... ... ауыл ... ... ... шағын және орта
бизнесті дамыту сияқты мәселелерді шешуге айтарлықтай көңіл бөлініп, нақты
іс-шаралар кешені жүзеге асырылуда. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... құқық нормалар Қазақстан Республикасының
Салық ... ... және ... ... келтірілген.
Қазақстан Республикасы салық жүйесін ... ... ... ... ... ... Үкіметке, Қаржы
Министрлігіне, салық органдарына ... ... ... ... және ... ... ... аймақаралық салық комитеттері,
ауданаралық ... ... ... қалалар және қалалардағы аудандар
бойынша салық комитеттері, сонымен бірге ... ... ... ... жүйесі мемлекеттің бюджет жүйесімен тікелей
байланысты.Қазақстан ... ... ... ... қатынастар
мен сәйкес құқықтық нормаларға негізделген әр ... ... ... ... әр түрлі деңгейлері жиынтығында мемлекеттік бюджетті
құрайтын республикалық және ... ... ... ... ... ... ... механизмі Қазақстан Бюджет
кірістері – бюджетке ... ... ... ... ... төленетін басқа да міндетті төлемдерден алынатын түсімдердің,
салыққа жатпайтын және өзге де ... ... ... ... ... кірістердің көлемі.
- салықтық түсімдер, алымдар және басқа да міндетті төлемдер;
- салықтық емес түсімдер;
- негізгі капиталды сатудан түсетін ... ... ... ... ... ... өтеуден, республикалық меншіктегі
мемлекеттің қаржы активтерін сатудан, Үкіметтік қарыздарды өтеуден түскен
түсімдер ... ... 1. ... ... ... ... ... жылдарда
түскен салықтық түсімдердің құрылымы.
Әр жылда салықтық түсімдер бойынша өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... бюджетіне 2008-2010 жылдарда түскен
салықтық түсімдердің көрсеткіші*
|Көрсеткіштер |2008ж |2009ж |2010ж |
| ... ... (%) ... ... ... ... |
| ... |(млн.тг) |(%) |(млн.тг)|(%) |
| |) | | | | | ... ... |2539259 |100 |1614170 |100 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |782992 |30.8 |643000 |39.8 ... | | | | | | ... құн |629279 |26.7 |611800 |24 |111300 |6.9 ... | | | | | | ... ... ... |221025 |9.4 |241250 |9.5 |268700 |16.5 ... ... |295733 |12.6 |225638 |8.9 |232800 |14.4 ... ... |82931 |3.5 |75245 |3 |91900 |5.6 ... |58753 |2.5 |51588 |2 |38800 |2.4 ... ... |310018 |13.2 |550746 |21.8 |227670 |14.1 ... ... | | | | | | ... көзі: 2008-2010 жылдар аралығындағы мәліметтер – ҚазҰУ
хабаршысы. Экономика сериясы, №1 (71) 2010. 2010 жылдың ... ... ... ... ... ... ... [21].
2010 жылға арналған республикалық бюджет кірістерінің (трансферттер
түсімдерінсіз) нақтыланған болжамы ... 1476,4 ... ... 2009 ... ... жоспарымен салыстырғанда 53,1 млрд.
теңгеге, оның ... ... ... бойынша 74,3 млрд. теңгеге және
негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер бойынша 9,6 млрд. ... ... сол ... салықтық емес түсімдер бойынша 30,8 ... ... ... айқындалды.
2010 жылға арналған бюджеттік кредиттерді өтеу бойынша болжам тоғыз
айдың қорытындысы бойынша жергілікті атқарушы органдардың ... үй ... ... ... қайтару сомаларын нақтылаумен байланысты 27,5
млрд. теңгені құрайды немесе 13,4 ... ... ... арналған республикалық бюджеттің ... ... ... 39,7 ... ... ... отырып, 3 371,3 млрд.
теңге сомасында көзделеді.
Тапшылық –573,6 млрд. теңге. Тапшылықтың абсолютті мөлшері ... ... ЖІӨ ге ... ... ... құрайды.
Салық бюджет түсімінің қанша бөлігін құрайтынына келсек, 2002 жылы
64,4% екен. Әрине әр ... әр ... ... ... дейін салық бюджеттің
85,6% құрап отыр. Сонымен ... ... ... ... ... ... бойынша салық төлеушілердің салық заңдылығының толық
сақталмағандығы да ... ... ... ... ... бойынша
салық заңдылығын толық сақтамаған салық төлеушілердің үлесі 29,6% болып
шықты. ... бұл ... ... ... көрсеткіштерге қарағанда әлдеқайда
төмен. Бұл жерде мынаны ... жөн, ... ... ... ... ... құрылымы экономикасы дамыған елдердікіне жақындауда,
бірақ абсолютті жұмылдыру көлемі, яғни бюджет ... ... ... ... ұқсайды. Жалпы Қазақстан Республикасының салық саясатының
мақсаты бюджет шығындарын өсіру емес (ондай шығындар ЖІӨ-де 2008 ж. ... ... ... Ресей - 28%, ал АҚШ-та 39%) оны әлеуметтік ... ... ... [23].
Қазақстанның салық жүйесінің нарыққа бейімделуі неден байқалады?
Нарықтық реформада ... 1 ... ҚҚС ... 13%-ға ... ... ... 26%-дан 21%-ға кемітілуінен ... ... ... ... ... ... төмендеуі
техникалық жабдықтардың жаңаруына және ұлттық экономикадағы бәсекелестіктің
өсуіне әкеледі». Яғни, ... ... ... ... ... және қаржылық тоқырауға төтеп беруге ... ... ... ... ... экономикадағы бәсекелестіктің ... ірі ... ... санының артуынан байқауға ... ... ... үшін ... тарапынан арнайы «Ірі салық төлеушілер
мониторингісі» әзірленген.
Ірі салық төлеушілер мониторингісі ... ең ... ... ... жүйесіне мемлекеттік қадағалауды күшейту мақсатында 1999жылы
енгізілген. ... ең ... рет ҚР ... ...... ... жатқызылатын ірі салық төлеушілер тізімі бекітілді.
Келесіде аталған Тізім 2002,2003,2004 жылдары ҚР ... ... ... ... ... ... ... ж. №1344 ҚР Басқармасы
жарлығымен бекітіліп, 01.01.2009 жылы қолданысқа ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
1999 жылдан бері мониторингке жатқызылатын ірі салық ... саны ... ... ... таңда Қазақстан Республикасының 10.12.2008 ... ... және ... ... 300 жүйелі жылдық табысы бар ірі
салық төлеушілер саны анықталды.
Сурет 2. ... ... ірі ... төлеушілердің соңғы
жылдардағы үлесі (санмен)
Сонымен қатар, аймақаралық мониторинг бойынша ірі ... ... ... ... ... және ... қалаларында тіркелгенін байқауға
болады. Яғни, 2009 жылғы аймақаралық көрсеткіштер негізінде Алматы ... ірі ... ... ... 45% ... ... ірі салық төлеушілердің әр түрлі салалар арасында алатын үлесіне
келетін болсақ, 2005 жылы ірі ... ... отын ... ... (18%) ... болды. 2010 жылғы көрсеткіш бойынша сауда, ... және ... ... ... ... ... (26.3%) ие ... Бұл сала
ірі салық төлеушілер мониторингісінде 2008 жылға қарағанда 20% жоғарылады.
Сурет 3. ... ... ірі ... төлеушілердің өндіріс
салалары арасындағы үлес салмағы (%) [24]
Сонымен қатар, 2009 жылға арналған республикалық бюджетті нақтылау
бойынша заң ... ... ... 2009 ... 6 ... Қазақстан
халқына жолдаған Жолдауында айтылған дағдарыстан кейінгі ... ... үшін ... одан әрі ... жұмыспен қамту стратегиясын
іске асыруды қамтамасыз етуге, сондай-ақ бірқатар басым емес ... ... ... ... заңнамалық актілеріне салық салу
мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... ... 1 қазанда енгізілді.
Бұл заң жобасының негізгі мақсаты қолданыстағы ... ... ... және ... қазбаларды өндіру салығы бойынша 2009 жылғы
деңгейдегі ... ... ... ... созу ... ... басшысы Қазақстан Республикасы Конституциясының 61-бабының 2-
тармағына сәйкес аталған заң жобасын басым ... заң ... ... ... 2009 ... 14 қазанда Қазақстан Республикасы Парламенті
Мәжілісінің жалпы ... екі ... ... ... ... ... жіберілді. Заң жобасын ... ... ... 2009 ... 22 ... ... ... Президентіне қол қоюға жіберді. Заңға 2009 жылғы 16
қарашада қол ... ... ... ... ... табыс салық ставкасы 2010
жылдан бастап 17,5%-ға, ал 2011 жылдан бастап 15%-ға ... тиіс ... ... ... корпоративтік табыс салығының қазіргі ставкасын
2009 ... ... яғни 20% ... қалдыру қажеттігі туындап отыр.
Бұл шара мемлекеттің әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруы үшін ... ... ... 2010 жылы 83,7 млрд. теңге, 2011 жылы -200,6
млрд.теңге, 2012жылы -219,7 млрд.теңге қосымша қаражат ... ... Бұл ... келесі үш жылға арналған республикалық бюджет жобасында
ескерілген.
Осы ... ... ... ... рәсімдерін оңайлатуға және әкімшілік
кедергілерді төмендетуге бағытталған Салық кодексінің нормалары қолданыла
бастады, атап айтқанда:
- ... ... ... ... ... және орта ... үшін ... төлемдер жойылды;
- ҚҚС қайтару рәсімі оңайлатылды;
- салық есептілігі оңтайландырылды;
- салық есептілігін табыс ету күні мен ... ... ... ... ... тәртібі оңайлатылды.
Алайда, біз жүргізген талдау ... ... ... ... бір ... ... ... жалтару жүйесінің
әртүрін қолданып бағуда.
Бүгінгі таңда әсіресе, экспорттаушыларға ҚҚС ... ... ... болып отыр.
Кейбір экспорттаушылар таратылған кәсіпорындардан ... ... ... ... ... ... ... ҚҚС асып кетуін
көбейту бойынша жүйені қолданады.
Бидай экспортын ... ... ... ... туады. Жекелеген
экспорттаушылар мынадай жүйені қолданады: нақты экспорттаушы өндіруші болып
табылады, ... өз ... ... арқылы қайтаруға жататын ҚҚС сомасын
арттырады. Бұл жүйенің тағы бір ... бар. ... ... ... ... ... ... сомадан 80% мөлшерінде
жеңілдіктер береді, ал кейбір азаматтар осы жеңілдікті тағы да ... ... ... қолданудың басым бөлігі құрылыс салаларында кездеседі.
Әдетте, бас ... ... ... ... ... бітіру үшін
мердігерлер мен қосалқы мердігерлер тартады. Бұл ретте бұл ... де ... ... ... болып табылады, дегенмен заңды түрде үшеуі
де бір-біріне қатысы жоқ. ... ... ... ... және ... бас мердігерге жұмысты баға үстіне 15-тен 40%-
ға дейін қоса отырып беруге мүмкіндік береді. Бұдан басқа, құрылыста көбіне
бұрын ... ... ... ... ... ... ... жүйе мен көрсеткен салаларда ғана қолданылып ... ... ... ... ... де және тағы ... ... ... ... ... ... ... уақытта еліміз
қаржы полициясымен ірі оргтехника сатушыларға ... ... ... ... қоғам назарына Қаржы министрлігінің Салық комитеті
мен экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... ... ... ... жалтаруға қарсы іс-әрекет
бойынша қаржы полициясы мен салық қызметі органдары арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық-талдамалы жұмыстар, тексеру іс-шараларын
жүргізетін және басқарушылық шешімдер әзірлейтін екі ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... кәсіпкерлік қызметтері
фактілерін ескерту және анықтау;
- акцизделетін өнімдер айналымы, жер ... ... ірі ... және т.б. ... ... ... жалтаратын
азаматтар мен ұйымдарға қатысты бірлескен іс-шаралар жүргізу сияқты
бірлескен тексеру іс-шаралар ұйымдастырылатын ... ... ... ... өз ... ... ... қажеттілік. Ал, барлық елдерде ... ... ... әрқашан бірінші орында тұрады. Яғни бұл проблемалардың шешімі
қоғамның қатысуынсыз мүмкін ... ... ... ҚР ҚМ СК Төрағасы
Д.Е.Ергожиннің айтуы бойынша, «Салықтар – бұл біздің ... ... сүру ... үшін ... ... ... ... бұл құнды
кейбіреу төлеу керек те, ал кейбіреу сіздің есебіңізден өмір сүру керек.»
2.3 Қазақстан Республикасының салық ... ... ... ... ... 10 жыл ... мемлекет салық жүйесін үнемі реформалау жағдайында
болып отыр. ... ... ... ... ... ... ... әрбір жаңа кезеңнің экономика дамуында өз артықшылығы бар, ... ... ... пен ... субъектілері арасындағы мәселелерді
ұтымды түрде шешуді талап етеді.
Салық салу ... ... ... әрине қажет. Бірақ батыс елдерінің
салық жүйелерінің кешенінен суырылып алынған кездейсоқ, толық зерттелмеген,
таяз ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіріп қана қоймай, өмірге ... әлде бір ... және ... ... ... ... ... салу
саласындағы өзінің ғылыми мектебі жетіспейді.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... өте маңызды сұрақтардың бірі болып табылады. Орта мерзіиді дамуда – бұл
экономикадағы ... ... ... мемлекеттік міндеттемелерді
реттеу, басымдылық міндеттерді ... ... ... ... кірістердің әлемдік бағалар коньюнктурасынан ... ... ... ... құру және ... аралық
қатынастардың тиімді жүйесін қалыптастыру болып табылады. Салық ... ... ... ... ... салық жүйесін
жеңілдетуге, салық салу шарттарын ... және ... ... ... бағытталған. Салық төлеушілер тиімді сот механизмдерінің
көмегімен салық және ... ... ... ... тиіс.
Сонымен қатар салық төлеушілер ... ... ... ... ... ... керек.
Жалпы алғанда еліміздің салық жүйесін жетілдірудің ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету;
- салық жүйесін максималды ... ... ... ... ... ... салық прессингін әзірлеу;
- салық прессингін әлсіздендіру;
- салықтарды алудың парасатты деңгейін ... ... ... және ... ... ... ... байланыстыру;
Соңғы жылдары нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттерде ... өте ... ... бөлінеді, ал жанама салықтарға бағдарлану мынаны
куәландырады:
- әкімшіліктің тікелей салықтарды ... ... ... ... ... ... ... салынатын базасы бар мүлік салықтарының рөлін
күшейту;
- салықтарды төлеумен есептеудің ... ... ... ... ... да ... сәйкестендіру;
- шаруашылық субъектілерінің нақты шығындарымен ... ... ... ... ... ... есебі;
- жеке тұлғаларға салынатын табыс салығын жетілдіру;
- инфляциялық процесс есебі мен салық салудың икемді шәкілін ... ... ... ... ... ... дамыту.
Яғни бұның негізгі ажыратылмайтын бөлігі салық төлеушілерге уақытында
салық заңдарының өзгеруі жөнінде хабарлауы, ... ... және ... ... ... көрсету болып табылады. Сонымен бірге
айта кету керек, көп мөлшердегі негізгі сомалар салық салудан және ... әр ... ... ... шоттарды ашу кезіндегі салық
органдарының бақылауынан шығады.
Өткен жылдарға баға бере ... ... ... ... ... ... ... күйзеліс кездерінде дамып отырғанын есте
сақтау керек. Еліміздің салық жүйесінің пайда ... шет ... ... кең пайдаланылды. Басым халықтың салықтарды азайту туралы
тілектері халық ... ... ... ... ... ... қорғаныс қабілеттілігін қанағаттандыру
мәселелерін шешуге, қайшы келеді.Бірақ, салықтың жоғарылығы салық ... ... салу ... ... арқылы шешілу керек. Ал салық ... ... ... мәселелерінің шешімін табуына көмектескенде,
оларға қолдау көрсеткенде ғана дамиды. Ол үшін ең алдымен:
- өнеркәсіптер мен ... ... ... ... ... ... ... оларға айналым қорларын көтеруге жағдай жасап, өнімді шығару
көрсеткіштерін жоғарлату, ол алға ... бір ... ... ... ... ... ішкі және ... нарықтағы бәсекелестігін
көтеруге қол жеткізу.
Кәсіпорындарға жеңілдік жасау мәселесіне тоқталатын болсақ, ол бір
есептен өте ... ал ... сол ... ... ақша ... ... олар қорланып күрделі қаржыға айналса, ол жақсы, онда бірлескен
кәсіпорындар ашуға ... еді. Олай ... ... ... ... ... ... босқа шығындалады, немесе қалталылардың қалтасына барады.
Айта берсек жеңілдік жасалған кәсіпорындардың көбі ... ... ... ... трактор жасау зауыты», «Алматы мақта-мата комбинаты»
дегендей, олар әлі күнге елге ештеңе берген жоқ деуге ... ... ... ... ... ... ... ставкасы мен
кірістің қатынасы туралы оқуын қолдады. Бірақ салықтарды мөлшерден тыс
төмендете беруге ... ... тек ... ғана ... ... ... рөл ... есте сақтап түсіріп отыру керек. Салықтың
мөлшерінің тыс ... ... ... ... алып ... ... кері әсерлерге алып келуі мүмкін [19,38б.].
Салық инспекцияларының қызметін ... ... ... ... ... салық қызметі мамандарының көрсететін ескерту, алдын алу
түрінде ... ... ... ... керек. Көмек көрсету қорларға қаржыны
мәжбүрлеп өндіріп ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда экономиканың өмірлік жағдайына
тікелей байланысты, себебі, бюджеттің 89,4% салықтық түсімдерден ... осы ... ... ... қаржылардың толығымен қамтамасыз
етілуіне жауап беретін, сол арқылы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... табылады.
«Бақылау» сөзі тексеру мағынасын беретініне назар салсақ мемлекеттің
жүргізіп отырған шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... келе ... заңды және жеке тұлғаларға тексеру жүргізу салық
комитетінің жұмысының негізі болып табылады.
Мемлекеттің салық инспекцияларына ... ... ... ... қолдануына бақылау жасау және олардың салық салудан жалтаруына
шаралар ... жүгі ... ... ... кезде салық инспекциясының
бақылау жасау жұмысын, ең алдымен ... ... ... баса назар
аудару керек.
Кодексте шығып тексерілетін тексеріс ... ... жоқ. ... оның
сипаттамасын ол салық комитетінің басшысының ... ... ... ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік бастапқы
құжаттарға анализ жасау арқылы, сондай-ақ салық органдарында бар басқа ... ... ... ... тексеріс екенін білеміз [20,76б.].
Салық тексеретін ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... ... ұсынамын:
1.Салық заңнамасында көптеген өзгерістер болып отырғандықтан, салықтық
қызметтер фискалды ... ғана ... ... ... ... беру ... да түсіру керек. Салық салуға байланысты заң немесе оған
енгізілген өзгерістер ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты шараның жүргізілуіне байланысты
көлемді түсіндіру жұмыстары жүргізілуі қажет және бұл ... ... ... ... Бұл ... ... ... жоғарғы
мәдениетін қалыптастыру үшін қажет. Адамдар олардың төлейтін салықтарды
қандай мемлекеттік ... ... ... ... ... өмір сүру ... өсуі ... қайтып келетінін білуі
керек.
2. Бүгінгі күні жүргізілген арнайы құжаттардың ... ... ... ... ... толығымен шешпейді, себебі
басылым құралдары салық төлеушілердің сұранысын толығымен қанағаттандыра
алмайды. Сондықтан қолданыстағы ... және ... ... ... ... үшін ... қызметі органдарына да, ... де ... ... сай ... ... ... ... Жұмыс жемісті болу үшін салық салушылармен тең дәрежедегі ... ... ... Адамдарға салықты төлеуден жалтарғаннан
гөрі оны төлеу пайдалырақ болу, салық ... ... ... ... ... тырысу қажет. Сол кезде ғана салық тәртібіне арқа сүйеуге
болады. Сол кезде тіпті салық тексерістеріне деген қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... әрі маңызды аспектілеріне Қазақстан Республикасының салық ... және ... ... ... төлеушілер мен
салық агенттерінің міндеттері салықтық міндеттемелер, ... ... ... ... ... мен тәсілдері жатады.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік саяси және экономикалық қаржылық
аяларын нарықтық типтегі экономикалық ... ... ... ... ... ... механизмін жетілдіру концепцияларының маңызды
бағыты салық жүйесі мен салықтық қызметтің ... ... және ... ... салықтар жүйесін жаңадан құрылымдау пайыздарын экономикалық даму
(макроэкономикалық көрсеткіштер) нәтижелеріне негіздеу;
- салықтардың ... ... ... ... ... негізінде қалыптастырылатын жаңа стратегия ... ... ... түрлеріне тиісінше бөлу;
- салық салу саласының ... ... ... және
ұдайы жетілдіріп отыру;
- салық төлеушілердің салық салуға қатысты ақпараттармен ... ... ... ... ... ... ... және өздерінің жеке меншіктерін мемлекет тарапынан заңсыз салық
салудан қорғау жөніндегі негізгі құқықтарын заңдыландыру, ... ... ... механизімін қалыптастыру;
- салық органдары мен салық төлеушілердің ... және ... ... ... қалыптастыру арқасында мемлекеттік және
корпорациялық материалдық мүдделерін мүмкіндігінше балансты болуын көздеу;
- шетелдік және отандық ... ... ... салу ... ... ... ... беру және салық әкімшілігін
мемлекет пен инвесторлардың мүдделерін ескере отырып жүргізу тәрізді өзекті
мәселелердің оң шешімін тапқаны дұрыс болар ... ... ... ... ... ... бірден
байқалады) салық жүйесі аса маңызды ішкі ... ... ... ... ... ... табыстарды
(кірістерді) тұмшаландырып отырған сыңайлы. Осындай ... ... ... ... ... дамуының ерекшеліктерін жете
білу, меншікке қатысты кезек күттірмес ... ... және ... мұқият ревизиялау арқылы шығуға әбден болады.
Сондықтан ... салу ... ... ... ... қарапайымдылық, айқындылық, бәсекелесуге қабілеттілік
принциптері ... ... және ... ... ... ... түсінікті, айқындалған ақтаңдақтарсыз салық заңдарын қабылдау;
2) салық әкімшілігін жүргізу тәртібін жақсарту және салықтық-құқық
бұзушылық үшін ... ... ... ... ... салық
жүйесін ұтымдыландыру; Бірақ салық қызметінің фискалды қызметіне басты
салмақты ... ... ... өмір ... ... төлеушілерді салық
қинап, сол арқылы салық салу базасы мен салық салмағын азайтуы мүмкін.
3) Мемлекеттің салық жүйесін нарықтық-әлеуметтік талаптарға сай ... ... ... негізінде жалпы мемлекеттік және ... ... ... және ... ... теңдестірілуін
қамтамасыз ету;
4) салық элементтерін, салықтық міндеттемелерден туындайтын міндеттер
мен құқықтарды, салық органдары мен ... ... ... өте ... ... ... ... жетілдіру арқылы нарықтық экономиканың бастамасы,
ажырамас бөлігі және ... аясы ... оның ... ... және ... дамытуға қажетті арнаулы салық режимін белгілеу, срндай ... ... ... мен сыртқы экономикалық қызмет аясыда
жеңілдетілген салық салу жүйесін ... ... ... ... ... салықтық есепке қоюды, мол табыс әкелетін салық салу объектілері мен
салық салуға байланысты объектілерді есепке алуды жетілдіру және ... ... ... әрі ... жүргізу барысында мемлекеттің салық
жүйесінің халықаралық стандартқа барынша жақындауын қамтамасыз ету тәрізді
міндеттерді жүзеге асыру қазіргі заманғы ... ... ... ... ... концепцияларының мәселелерін шешуге септігін тигізеді
[25].
Сонымен қатар, салық әкімшілігі салықтардан жалтарудан гөрі салықтарды
төлеу тиімдірек ... ... әлі ... жоқ. Салық жүйесінде әлі күнге
дейін нашар жиналатын салықтар көлемі өте үлкен көлемде, ол ... ... ... бұл өз ... ... ... кері
әсерін тигізеді. Мемлекеттік мүлікті ... ... өте баяу ... ... ... жасырынатын қарапайым коммерциялық ұйымдар
жиі кездеседі. Сонымен қатар, еліміздің ... ... тағы ... таппаған мәселелер жеткілікті.
Мысалы, еліміздің салық жүйесіндегі кейбір ... ... ... 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында
болашақтағы ... ... ... көзі ... ... ... ең
біріншіден мұнайды экспорттау болып табылады. ... ... ... алдында тұрған ... ... бірі ... ... ... ... арттыру болып табылады.
Үкімет басшысының хабарлағандай 2008 жылдың қорытындысы ... ... тек ... ... ғана ... ... 500 ... АҚШ
доллары шамасындағы қаржы түспей қалған. ... ... ... ... төрттен бір бөлігіндей мөлшерін құрайды. Егер
бұл көрсеткіш тек қана мұнай саласында орын ... ... онда ... ... ... ... ... қаражаттардың мөлшері қандай
болар екен? Осындай ... ... ... ... ... ... ... аса зәру болып отырған
тұрғындардың бөлігі көп зардаптар шегуде. ... ... ... ... ... экспорттаушы емес экономиканың басқа салаларында қызмет
атқарып отырған кәсіпорындарға жүктелетін салық ауыртпалығы арта түсуде.
Аталған кемшіліктерді жою ... ең ... ... ... жаңадан
өзгертулер енгізу аса қажет. Кіріс министрінің атап өткеніндей, жаңадан
қабылданған салық кодексінде ... ... ... ... ... ... ... да жіберілуі мүмкін.
Қазақстанда мемлекетіміздің экономикасын өркендетіп, шаруашылықты
дамытатын салық жүйесі керек. Солардың бірі – ... ... ... ... салық жүйесінің тұрақсыздығы олардың мөлшерінің ... ... ... отыруы, салықтардың саны, түрлері, жеңілдіктері және
т.б. ... ... ... ... көшер кезінде кері
әсерін тигізеді. Оның ішінде отандық және шетелдік ... ... ... ... ... – қазіргі кездегі салық салу
реформасының негізгі мәселесі.
Салық жүйесінің ...... ... негізгі кілті болып
табылады. Салықтарда тұрақтылық және қозғалмалылық түсініктері бір мезгілде
қатар жүреді. Неғұрлым ... ... ... ... соғұрлым кәсіпкер өзін
сенімді болып сезінеді. Яғни, ... ... ... ... және ... да шаруашылық шешімдердің жүзеге асыру ... ... ... және ... нақты түрде есептей алады. Салық
төлеушілер үшін ... ... ең ... 3-5 жылға дейін тұрақты болып
қалуы аса маңызды шарт болып табылады.
Сонымен қатар алдағы ... ... ... ... ... ... ... білмей, бюджетке түсетін табыстар бөлігі мен
кәсіпкерге түсетін пайда мөлшерін ... ... ... Салық жүйесінің
тұрақтылығы салықтар құрамын, ставкаларын, жеңілдіктерін, санкцияларын өмір
бойы ... ... Яғни ... ... бір ... ... емес.Салық салудың кез келген жүйесі қоғамдық құрылыстың сипатын,
мемлекеттік экономикалық ... ... ... халықтардың өкіметке деген сенімділік деңгейін бейнелеп
көрсетеді.
Тұрақсыз ... ... ... болу әрине мүмкін емес, әсіресе
жалпы ішкі өнімнің мөлшері ... ... ... ... бұл ... ... Дегенмен де, салық жүйесінің ... яғни ... ... төленетін басқа да міндетті төлемдер және тағы басқалары бірнеше
жыл ішінде тұрақты болып тұруы ... ... салу ... ... ... ... егер де санкциялар мен жеңілдіктер, салық жүйесінің ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет үшін өте қолайлы
болса. Осы ... ... ... жүйесін дамытуда өте ... ... ... ... – кәсіпкерліктің жауы болып ... ... ... ... ... ... ... Егер
тұрақсыз нарықтық конъюнктураға салық жүйесінің ... ... салу ... ... ... өзгеруі қосылса, онда тәуекелдік
деңгейі екі есе үлкейеді [19,89б.].
Мемлекет басшысы да салық органдарына өзара байланысты үш ... ... ... ... ... және ... салу тәртібін күшейту;
салықтық әкімшіліктендіруді жеңілдету; салық ... ... ... ... ... ... Бұл мәселелердің жүйелі шешімі
салықтық бақылаудың жаңа технологияларын енгізу ісінде жатыр.
Қазіргі уақытта кейбір мәселелерді шешуге ат ... ... ... бар деп ... ... Яғни, Электронды Есептеу Машиналары (ЭВМ)
техникасының мүмкіндіктерінің өсуі және ... ... ... ... ... пайда болуы интеллектуалды информациялық
технологиялардың дамуына өз әсерін тигізеді.
Мемлекет салық ... ... ... ... ... сондықтан оны
жинауды қамтамасыз ететін мемлекеттік жүйе және салық құрылымының өзі ең аз
(минималды деңгейде) шығын ... ... өте ... ... ... етуі ... жүйені құру салықтың барлық құрылымдық бөлімшелері мен басқа ... ... ... ... тұлғалардың және олардың ... ... ... ... банктер және т.б.) бір информациялық ... ... ... комитеттерінде әр күні әр түрлі информациялардың үлкени көлемі
қаралып, қайта өңделіп отырады. Салық органдары үшін ең қиын ... ... ... есеп ... мен ... ... ... қабылдау кезеңі. Салық заңдылықтарының өзгеруі, ... ... ... көбейіп кетуі т.б. салық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Информациялық Салықтық
Интеграциялық Жүйесі (ИНИС РК) – бұл ... ... ... ... төлеуші тұлғалардың салықтық түсімдерін және бюджетке
түсетін басқа да түсімдерді жинауды көбейту ... ... ... орта ... табылады. Осы ҚР ИСИЖ бойынша салық инспекциясының
жұмысының мәселелерін келесі ұсыныстар ... ... ... ... Республикасының барлық ұйымдық деңгейіне тиімді және
дұрыс жетекшілік жасау;
- салық әкімшілігінің функционалдық жағдайын жүзеге асырудағы
бақылауды көтеру;
- ... ... ... ... мен ... ... ... әкімшілігін жүзеге асырудағы еңбек және материалдық шығындарды
қысқарту.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... қол ... үшін келесі ұсыныстарды ұсынамын:
- салық жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету. Мемлекеттік ... ... ... және өсу ... орай ... өз күнін
өзі көру және экономиканың жекелеген секторларына салық жеңілдіктерін беру
саясатынан халықтың ... ... ... ... ... ... үлкен әлеуметтік маңызы бар секторларын мемлекеттің тікелей
қолдауының рөлін күшейту саясатына көшу ... ... ... ... ЖІӨ-нің 30% деңгейіне дейін өсуін қамтамасыз
ету. Барлық дамыған елдерде бөлінетін ЖІӨ-нің 50%-на ... ... таяу ... ... ... ... және ... емес
түсімдердің деңгейі ЖІӨ-ге қатысы бойынша 30%-ға жету үшін ... ... ... және ... ... нормаларын мүлтіксіз
сақтау [23].
- салық заңдарын ... ... салу ... ... ... нақты секторына салық жүктемесін неғұрлым теңдей бөлу үшін
әлемдік практикада жергілікті бюджеттер үшін ... ... көзі ... ... ... ... салық салуды енгізудің ... және ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз ету;
- салық жеңілдіктерін жүйеге келтіру. Салық жүктемесін барлық салық
төлеушілерге ... және ... бөлу ... ... мәнге ие.
Басымдықты салаларда ... ... ... ... ... жеңілдік жүйесін қалыптастыру қажет.
- салық артықшылықтарын пайдаланбайтын салық төлеушілерге қатысты салық
жүйесіндегі әділеттілік принципін ... ... жеке ... ... ... ... төлеушілердің бірі үшін жеңілдікті салық режимі сөзсіз
басқаларға қосымша салық ауыртпалығын түсіру дегенді білдіреді;
- кәсіпорындардың сыртқы ... ... ... ... ... ету. Қазақстандық тұлғалардың сыртқы экономикалық
қызметінің өсуі, сыртқы экономикалық қызметтегі белсенді өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... кеден төлемдері мен салықтарды ... ... ... ... ... рөлін арттырады. Сонымен қатар кеден қызметі
қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу ... ... ... шекарасын
өткізу пункттеріндегі жүйесін реформалау қажет, өйткені нақ осы еңбекке
ақы төлеудің ... ... ... ... ... болып отыр және
кеден қызметі қызметкерлерінің арасында сыбайлас жемқорлықтың көбеюі де
соның салдары.
- бюджетті ... ... іске ... жергілікті бюджеттердің мейлінше дербестігін қамтамасыз етужолымен
бюджетаралық қатынастардың тиімді жүйесін құру;
- шығыс жасау өкілеттігі мен ... ... ... ... айқын ажыратуға қол жеткізу;
- Қазақстан Республикасының Бюджет кодексін әзірлеу және ... ... ... ... және ... ... құқықтық нормасын
қамтамасыз ету;
- салықтар мен ... ... ... ... бір ... қажет;
- дамудың жалпы мемлекеттік стратегиясы ... ... ... және ... ... ... ... жұмсалуының
басымдықтарын белгілеуде аймақтардың дербестігін қамтамасыз ету;
- мемлекеттің ... ... даму ... ... ... бағдарлайтын бюджет саясатын ... ... ... ... және даму бюджеті деп бөлінген жаңа
құрылымын жасау.
Қазақстан Респудликасының ағымдағы бюджетінен функционалдық ... ... ... және ... ... ... көрсету.
Ағымдағы бюджеттің шығыс бөлігі нақты мақсаттары көрсетілее отырып:
- ... ... ... ... ... жоспарлау жүйесін жетілдіру;
- бюджеттің ашықтығын қамтамасыз ету.
Қазақстан Республикасының қазіргі заманғы салық жүйесін ұйымдастырудың
экономикалық және заңи ... ... ... ... және ... ... жүйесін құруды көздейді, сондай-ақ салық
әкімшілігінің ұтымды ... және ... ... ... ... ... ... негіздейді.
Қорыта айтқанда, жоғарыда аталған ұсыныстарды жүзеге асыру ... ... ... дегенмен олардан түсетін экономикалық тиімділік едәуір
болары даусыз.
Қорытынды
Сонымен, қорытындыласақ салықтар – ішкі ... және ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
мәні мен қажеттілігі күн санап өсіп келе ... ... ... ... ... мәні олардың өзінің функциялары мен ... ... үшін ... ... ... ... бір бөлігі болып
табылатындығындаболса керек. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алған
күннен бастап қысқа мерзімде ... ... ... ... салық жүйесін құруды көздеді.
Тарихи тұрғыдан «Салық Кодексін» Қазақстан Республикасымен қатар ... де ... ... ... ... қабылданбас бұрын, салық заңы
45 заңдардан және Қазақстан Республикасы ... үш ... ... 10 жыл ішінде мемлекет салық жүйесін үнемі реформалау
үстінде болып келеді. Әрине салық ... ... ... ең ... ... ... негізгі бағыттарын және өткізу мерзімін
анықтау керек еді. Бұл ... ... ... ... ... бірі ... ... Қазақстан экономиканы ырықтандыра отырып дамыту кезеңін
өтуде. Салық жүйесі тоқтап тұра алмайды, керісінше ел экономикасның ... ... көшу ... ... ... ... ... тәжірибелерін талдап жиынтықтау барысында,
салық жүйесі де өзгеріп, дамып, бірте-бірте жақсара түсуі тиіс. Ол ... даму ... және ... әрі де ... бермек. Сондықтан да
Қазақстан Республикасының қазіргі заманғы салық жүйесін ... және заңи ... ... ... ... және ... салық жүйесін құруды көздейді. Салық жүйесін
жетілдіру ... ... ... ... ... ... жаңа ... дамуында өз артықшылығы бар, бұл өз ... ... ... ... ... ... ұтымды түрде шешуді талап
етеді. Сондықтан Қазақстан Республикасының салық-бюджет ... ... ... қол ... үшін ... ... ұсынамын:
- салық жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
- салық ... «үш ... ... ... ... ... салықтарды және басқа да төлемдерді жинайтын ұйымдар, салықтарды
құрудың формалары, түрлері және әдістері;
- салық жүйесін ... ... яғни ... мен нормалардан бір
мәнді емес түсіндірмелерді алып тастау;
- салық қойылымдарын төмендету арқылы, ... ... ... ... және жанама салықтарды оңтайлы түрде ұштастыру;
- тұрақты салық салынатын ... бар, ... ... рөлін күшейту;
жеке тұлғаларға салық салуды, инфляциялық үдеріс есебімен салық салудың
икемді шәкілін ... ... және тағы ... ... ... ... өте ... орын алады. Яғни,
мемлеакеттегі бюджетаралық қатынастар жүйесін жетілдіруде төмендегі
ұсынымдарды ... ... ... ... буындары арасында кірістер мен шығыстарды оңтайлы
түрде шектеу міндетін шешу, бұны заңмен бекіту;
- аймақтық бюджет ... ... ... жасанды түрде қалыптасатын аймақтық бюджеттердің демеу қаржысын
жою.
Сонымен қатар, қазіргі кезде теориялық және ... ... ... Олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады:
экономиканы құрайтын ... ... ... ... ... ... түрде бағалау, экономиканың
макроэкономикалық және микроэкономикалық деңгейлерін дамыту, ... ... ... ... ету және ... ... салу
негіздері ретінде экономикалық бәсекеге қабілеттілігін дамыту.
Сонымен, қорыта айтқанда ұсынып отырған осы бағыттарды қаржы және ... ... ... түрде жүзеге асыру үшін, қаржы ағыны бойынша
мемлекеттің реттеуші және бақылаушы рөлін дамыту керек. ... ... ... ... салықтарды төлеу ұтымды болатын салық жүйесі
қажет. ... ... ... ... Кодексі Қазақстан
Республикасының салық жүйесінің ... ... ... ... ... ... деп есептеуге болады. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауында салық саясаты туралы былай деді: ... және ... ... ... экономикалық жаңару саясатының маңызды құралы
болуы керек. Экономикалық жаңа салаларын әртараптандыру мен ... бұл ... ... ... мен соны ... ... ... салық және бюджет саясатын пайдалану маңызды».
Жалпы, бизнеске қолайлы жағдай туғызу бойынша, Қазақстан ... 12 ... ... Бұл – жақсы көрсеткіш. Осы жағынан алғанда,
жаңа Салық ... ... бір ... ... ... ... біз ... салық жүйесін қалпына келтіру үшін, салық салудың
шынайлылығын қамтамасыз ету үшін, салықтық әкімшілікті жетілдіру мақсатында
барлық әлемдегі ... ... ... тең ... құру – ... ... ... Өйткені біздің еліміздің салық жүйесінің ... ... ... ... болып табылады.
Жұмысты жазу барысында мемлекеттің салық жүйесінің ағымдағы жағдайы
сарапталды, сонымен қатар салық ... ... ... да ... ... ... зерттеу нәтижелері бойынша Қазақстанның
салық жүйесінің экономикалық-құқықтық жағдайының ... ... ... жазу барысында қойылған мақсатқа қол жеткізілді ... ... ... ... ... деп ... әдебиеттер тізімі
1. Пепеляева С.Г. «Салық құқығы» - оқулық под.ред.-М.:ИД ФБК ПРЕСС 2000 ... ... Б.Ж. ... ... ... оқу ... 2002 ... Ермекбаева Б.Ж. «Салықтар және салық салу» Алматы, Қазақ Университеті,
2007 ж.
4. ... А. ... ... РК и ... ... Саясат 2003 ж
№1
5. Найманбаев С.М., ... Н.Б., ... Н.М. ... ... 2000 ... ... Б.Ж., Арзаева М.Ж. «Шет мемлекеттердің салықтары»,Алматы-2004
ж, 91-бет.
7. А.Д.Үмбеталиев, Ғ.Е.Керімбек ... және ... ... ... ... ... Т.Ф. ... және салық салу» оқулық. -М,ЮНИТИ 2005 г.
9. ҚР-ң Статистикалық Агенттігінің ресми сайты – ... ... С.М. ... ... 2005 ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы: Қазақстан, 2000-96
бет.
12. ... Н.Б., ... С.М. ... ... бұзғаны үшін
әкімшілік жауапкершілік. Алматы, 1999 ж.
13. Құлпыбаев С. «Қаржы» Алматы 2003 ... ... С.Ж. ... саясат. Алматы, Қаржы-Қаражат 2002 ж.
15. «Салық және ... ... ... да міндетті төлемдер туралы»
Қазақстан Республикасының Кодексі, Алматы, Юрист-2009 ж.
16. «Салықтар және бюджетке түсетін басқа да міндетті ... ... ... ... 12 ... 2007 жыл. ... ... Республикасының «Бюджет туралы заңы» 2009 ж. Егемен Қазақстан
№2
18. «Қаржы-қаражат» журналы, Алматы 2008 ж.
19. Әубәкіров Я.Ә. «Экономикалық теория» ... ... ... ... ... және бюджетке түсетін басқа да міндетті төлемдер ... ... ... 1 қаңтар 2008 жыл.Енгізілген өзгертулер мен толықтырулар:ҚР
29.12.03 ж. №512-11; 18.03.04 ж. №537-11; 05.07.04 ... 22.10.04 ... 13.12.04 ж. ... 20.12.04 ж. №13-11 және 28.12.04 ж. ... ж. №45-III; 22.11.05 ж.№89-III; 22.11.05 ж.№90-III; 23.12.05 ж.
№107.
21. ҚР-ң Қаржы Қадағалау Агенттігінің ресми сайты – ... ... ... ... - www.nalogi.kz
23. ҚР-ның Қаржы министрлігінің ресми ...... ... ... ... РК №2 (118), февраль 2010 г.
25. Статистический ежегодник Казахстана. Алматы 2009 г.
26. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. ... ... ... ... - ... жаңа ... атты Қазақстан
халқына жолдауы http://akorda.kz
27. «Егеменді Қазақстан» газеті №3, №11, №12, 2010 ж.
Қосымша А
ҚР ірі салық төлеушілердің өндіріс салалары ... үлес ... (%) ... ... ... ... саны |Үлес салмағы |
| |2000 |
| |2002 |2004 |2006 |2008 |2010 ... ... |4 |4 |9 |7 |5 ... ... |5 |5 |15 |11 |12 ... ... |8 |8 |16 |12 |10 ... ... |5 |9 |22 |22 |21 ... |8 |9 |12 |8 |6 ... | | | | | ... облысы |4 |4 |4 |3 |2 ... |4 |9 |22 |18 |8 ... | | | | | ... ... |8 |9 |16 |9 |5 ... облысы |4 |4 |10 |9 |5 ... ... |4 |4 |6 |5 |7 ... ... |5 |7 |9 |14 |14 ... ... |7 |7 |7 |6 |10 ... |1 |3 |7 |6 |2 ... | | | | | ... |5 |6 |12 |8 |5 ... | | | | | ... ... |12 |15 |30 |28 |53 ... |16 |24 |79 |72 |135 ... ... ... ... ... РК №6 (118), июнь 2009 г.

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық мәселелерді мемлекеттік реттеу жолдары79 бет
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметке салық салу механизмі39 бет
Қазіргі кездегі салық салудың теориялық негіздері76 бет
"Ауылшаруашылығы құстарының гигиенасы"5 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Акцизделетін қызмет түрлерін есептеу және рәсімдеу тәртібі34 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу13 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь