Қарағанды облысының Ұлытау аймағының туристік мүмкіндіктері

КІРІСПЕ
1 Менің қалам менің заман досым.Қарағанды
1.1 Қарағанды облысына жалпы сипаттама
1.2 Тарихи алғышарттары
1.3 Әлеуметтік.экономикалық алғышарттары

2 ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ҰЛЫТАУ АЙМАҒЫНЫҢ ТУРИСТІК НЫСАНДАРЫ
2.1 Қарағанды облысының Ұлытау ауданының туристік шаруашылық жағдайы
2.2 Қарағанды облысының Ұлытау ауданының туристік рекреациялық нысандары
2.3 Қарағанды облысының Ұлытау ауданы бойынша туристік.
экскурсиялық маршруттар


ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі: Қарағанады облысының даму тарихына үңілер болсақ, қадау -қадау іргелі істердің куәсі боласын. Аймақтың шапшаң игерілуіне бірден-бір себепкер болған оның мол табиғи байлықтары еді. Сонау жиырмасыншы-отызыншы жылдарда А.А.Гапеев, Н.Г.Кассин, Н.И.Наковник, М.П.Русаков, Қ.И.Сәтбаев тәрізді есімдері бүгінде кеңінен танымал геологтар Орталық Қазақстан аймағының кен байлықтарын зерттеді. Жиырмасыншы жылдардың басында-ақ Қоңырат, Жезқазған, Семізбұғы, Өспен және басқа жерлерде түсті металдардың мол қорының бары анықталған. Соғысқа дейінгі кезең ішінде жаңадан ашылған көмір және түсті металл кен орындарының негізінде Орталық Қазақстанда Қарсақбай, Балқаш мыс қорыту зауыттары салынды. Жезқазған, Қоңырат рудниктері, Қарағанды көмір бассейні игерілді.
Еліміздің экономикасындағы Орталық Қазақстанның алатын орны ерекше екендігі сол кезде-ақ белгілі болған. Аймақтың индустриялық даму қарқынын жеделдетуге ерекше көңіл бөле отырып, КСРО Халық шаруашылығы Жоғарғы Кеңесінің Президиумы 1929 жылғы 28 қарашада "Республиканың "Қазақ көмір құрылысы" тресіне қарасты көмір кәсіпорындарын салу ісін мемлекеттік басқару туралы" ережені бекітті. Трест басқарушысы болып еліміздің көмір өнеркәсібі саласынын ірі мамандарының бірі К.О.Горбачев тағайындалды.
1931 жылғы қәңтарда "Қарағандыкөмір" тресі құрылды. Ол осы өңірге шахта салу мен оларды пайдалану ісін жеделдете түсті.
Қарағанды көмір бассейнін ашу ісін одан әрі жандандыра түсу мақсатында Халық комиссарлары Кеңесінің жанындағы Еңбек және Қорғаныс Кеңесі 1931 жылғы 21 қаңтарда "Қарағанды тас көмір кен орнын дамыту жоспары туралы" қаулы қабылдады. Сол 1931 жылы Карағанды аумағында жаңадан 16 шахта салу көзделді.
Деректер Карағанды өңіріңің аз ғана уақыт ішінде адам нанғысыз қарқынмен дамығандығын көрсетеді. Айталық, 1931 жылды´ басында Қарағанды кенішінде 5600 жұмысшы мен қызметші болса, 1935 жылдың қаңтарында олардың саны 22 мыңнан асқан. Шамалы уақыт ішінде жұмысшы поселкесінің орнына 70 мыңға жуық адамы бар қала орнады. Атап айтқанда, 1934 жылы ақпанда кеншілердің жұмысшы поселкесі Қарағанды қала дәрежесін алды. Қазіргі Қарағандының Жаңа қала деп аталып жүрген орталығын салу сол кезде қолға алынған.
1932 жылғы 10 наурызда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті Президиумының Орталық және Солтүстігіндегі бірнеше облыстың басын біріктіріп, орталығы Петропавл қаласы болып жалғыз облыс құрылған. Ол болашағы зор ірі өндіріс орнының құрметіне Қарағанды облысы деп аталған.
1936 жылғы 29 шілдедегі БОАҚ Президиумының қаулысы бойынша жалғыз облыс Карағанды және Солтүстік Қазақстан облыстарына бөлінді. Қарағанды қаласы–Қарағанды облысының орталығы болды.
Өндіріс ошақтары онсыз да дамудың даңғыл жолына түссе, қала атанғанына небары екі жылдан сәл асқан Қарағандының облыс орталығы мәртебесін иеленуі халық ағарту, денсаулық сақтау салалары тәрізді, өңірдің мәдени өміріне де осылайша тың серпіліс келді. Қарағанды қаласы шын мәнісінде іргелі өнер ошағына айнала бастады. Бір кездегі шағын көлемде қалалық газетретінде жарық көрген басылымдар облыстық газеттерге айналды. Бір сөзбен айтқанда Қарағанды қаласының жаңадан құрылған Қарағанды облысының орталығы болуы оның ендігі күнде бір бағытта ғана емес, жан-жақты, түрлі салада дамып, одан ері өсіп өркендеуіне мүмкіндік берді.
Кітаптар мен монографиялардың тізімі

1 Абусеитова М.Х., Абылхожин Ж.Б., Кляшторный С.Г., Масанов Н.Э., Султанов Т.И., Хазанов А.М., История Казахстана и Центральной Азии. – Алматы, 2001.-359 c.
2 Амашев З., Жетибаев Ж. Қазақ петроглифтері. – Алматы, 2005.-312 c.
3 Ахметов Қ. Қарағанды облысының Ұлытау. – Астана: Фолиант. -2006.-264 б.
4 Байпаков К.М. Археология Казахстана. – Алматы, 1993.-112 c.
5 Байтенов Э.М. Мемориальное зодчество Казахстана: эволюция и проблемы формообразования. – Алматы, 2004.- 256 с.
6 Басенов Т.К. Орнамент в архитектуре Казахстана. – Алмат-ата, 1957.-123 с.
7 Галымжанова А.С., Глаудинова М.Б. История искусств Казахстана: учебник. – Алматы: Издат-Маркет, 2006.-248 с.
8 Герасимов Г.Г. Памятники архитектуры долины реки Кара-Кенгир. – Алма-Ата, 1957.- 254 с.
9 Длаудинов Б.А. История архитектуры Казахстана. – Алматы, 1999.- С. 65-78
10 Елеукенова Г.Ш. Очерк истории средневековой скульптуры Казахстана. – Алматы, 1999. -С. 38-45
11 Ердавлетов С.Р., Назарчук М.К., Кораблев В.А. Мифы и реальность Казахстанского туризма. Роль туризма в устойчивом развитии РК. – Алматы, 2001.- 150 с.
12 Зорин И. В., Квартальнов В.А. Энциклопедия туризма: Справочник. – М.: ФиС, 2000.-С. 56-61
13 Зуев Ю.А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. – Алматы, 2002.-158 с.
14 Ильина Е.Н. Туроперейтинг: организация деятельности: Учебник.- М.: ФиС, 2000.- С.26
15 Кадрбаев М.К., Курманкулов Ж.К: Культура древних скотоводов и металлургов Сары-Арки. – Алматы, 1992-С.14-23.
16 Маргулан А., Мендикулов М., Басенов Т. Архитектура Казахстана. – Алматы, 1999.- 153 с.
17 Мырзабеков Б. Қарағанды облысының Ұлытау-ұлттың ұясы: тарихи -көркем ой-толғау. – Астана: Елорда, 2001.- 189 б.
18 Новоженов В.А. Петроглифы Сары-арки. – Алматы, 2002.-С. 41-46
19 Памятники наскального исскуства Центральной Азии: фотоальбом. – Алматы, 2004.- 79 с.
20 Плетнова С.А. Кочевники средневековья. – М., 1999.-С.56-69
21 Сенин В.С. Введение в туризм. – М.: 1993.-С.156-159
22 Турсинбаева К.С., Концепцуальная схема развития туризма в Карагандинской области / Центральный Казахстан: региональные проблемы географии, экологии и туризма: сборник научных статей. – Жезқазған, 2005.-С. 104-110.
23 Умиртаева А.Н., Жарасова К.М., Бимашев С.С. Жезді-Қарағанды облысының Ұлытау өңірінің өзендері / Центральный Казахстан: региональные проблемы географии, экологии и туризма: сборник научных статей. – Жезқазған, 2005.-С. 39-49 .
24 Уровень жизни населения в Казахстане. Статистический сборник. – Алматы, 2008.- С.15-16
25 Қарағанды облысының Ұлытау. Альбом-кітап.- Астана: Өнер-Астана, 1998.- 56 б.
26 Жезқазған. Энциклопедиялық анықтама.- Алматы: Эверо, 2004.- 487 б.
27 Энциклопедия туриста.- М.: Большая Российская энциклопедия, - С.256-258


Мерзімді басылымдар


28 Қошанов Б. Қарсақпай – мыс қазынасы// Подробности. – 2007.- №6
29 Мажикиева М. Проблемы меди // Мыс өңірі. – 2006. - №9
30 Мамина Н. Родина моя – Жезказган // Жезказганская газета – 2008.-№1

Интернет - сілтемелер:

31 Амангельдиева А. Туризм в Казахстане: быть или не быть. http://www.atamekentours.kz
32 Динамика развития туризма в Казахстане. http://www.unwto.org
33 Есенкожаев Д. Проблемы индустрии в Казахстане. http: // www. kazakh. ru
34 Жарылкасын О. Куда поехать отдыхать. http://www.otdyh.ru
35 Мардеева И. Не нужна нам заграница. http://www.poedum.ru
36 Новиков Б. Факторы влияющие на развитие туризма. http: // www.bestreferates.ru
37 Перин Е. Хочу домой. http: // www.tour.kz
38 ulutau maps. http:// www.nomad.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 Менің қалам менің заман досым-Қарағанды
1.1 Қарағанды облысына ... ... ... алғышарттары
1.3 Әлеуметтік-экономикалық алғышарттары
2 ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ҰЛЫТАУ АЙМАҒЫНЫҢ ТУРИСТІК НЫСАНДАРЫ
2.1 Қарағанды облысының Ұлытау ауданының туристік шаруашылық жағдайы
2.2 Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... ... ... ... ауданы бойынша туристік-
экскурсиялық маршруттар
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Қарағанады ... даму ... ... ... -қадау іргелі істердің куәсі боласын. ... ... ... ... болған оның мол табиғи байлықтары еді. Сонау
жиырмасыншы-отызыншы жылдарда А.А.Гапеев, Н.Г.Кассин, ... ... ... ... ... кеңінен танымал геологтар
Орталық Қазақстан аймағының кен ... ... ... ... ... ... Семізбұғы, Өспен және басқа жерлерде түсті
металдардың мол ... бары ... ... ... ... ішінде
жаңадан ашылған көмір және түсті металл кен ... ... ... ... ... мыс ... ... салынды. Жезқазған,
Қоңырат рудниктері, Қарағанды көмір бассейні игерілді.
Еліміздің экономикасындағы Орталық Қазақстанның алатын орны ... сол ... ... ... ... ... даму ... ерекше көңіл бөле отырып, КСРО Халық шаруашылығы Жоғарғы
Кеңесінің Президиумы 1929 жылғы 28 ... ... ... көмір
құрылысы" тресіне қарасты көмір ... салу ісін ... ... ... ... ... ... болып еліміздің көмір
өнеркәсібі саласынын ірі мамандарының бірі К.О.Горбачев тағайындалды.
1931 жылғы қәңтарда "Қарағандыкөмір" тресі құрылды. Ол осы ... салу мен ... ... ісін жеделдете түсті.
Қарағанды көмір бассейнін ашу ісін одан әрі ... ... ... комиссарлары Кеңесінің жанындағы ... және ... 1931 ... 21 ... ... тас көмір кен орнын дамыту жоспары
туралы" қаулы қабылдады. Сол 1931 жылы Карағанды аумағында жаңадан 16 ... ... ... ... аз ғана ... ішінде адам нанғысыз
қарқынмен дамығандығын көрсетеді. Айталық, 1931 ... ... ... 5600 ... мен ... ... 1935 ... қаңтарында олардың
саны 22 мыңнан асқан. Шамалы уақыт ішінде жұмысшы поселкесінің ... ... жуық ... бар қала ... Атап айтқанда, 1934 жылы ақпанда
кеншілердің жұмысшы поселкесі Қарағанды қала ... ... ... Жаңа қала деп ... ... ... салу сол кезде қолға
алынған.
1932 жылғы 10 ... ... ... ... Комитеті
Президиумының Орталық және Солтүстігіндегі бірнеше ... ... ... ... ... болып жалғыз облыс құрылған. Ол
болашағы зор ірі өндіріс орнының құрметіне Қарағанды облысы деп ... ... 29 ... БОАҚ ... ... ... ... Карағанды және Солтүстік Қазақстан облыстарына бөлінді. Қарағанды
қаласы–Қарағанды ... ... ... ошақтары онсыз да дамудың ... ... ... ... небары екі жылдан сәл асқан ... ... ... ... ... ағарту, денсаулық сақтау салалары тәрізді, өңірдің
мәдени өміріне де осылайша тың ... ... ... қаласы шын
мәнісінде іргелі өнер ошағына айнала бастады. Бір кездегі ... ... ... ... ... ... облыстық газеттерге айналды.
Бір сөзбен айтқанда Қарағанды қаласының жаңадан ... ... ... ... оның ендігі күнде бір бағытта ғана емес, жан-
жақты, түрлі салада дамып, одан ері өсіп ... ... ... ... Қарағанды облысының тарихы әріден басталса да оның
қарыштай дамып, өркендеуінің, қалыптасуының бастау көзі 1936 жылы өз ... ... ... отау ... ... ... Біздің облыс алпыс бес жыл
ішінде қай жағынан болмасын қарыштай дамыған. Жаңа елді ... ... ... ... ... ... ... Шахтинск қалалары
бой түзеген.
Қазіргі уақытта облыс 428 мың шаршы ... ... алып ... ... ең ... ... әкімшілік-аумақтық құрылым өзгертілгеннен
кейін бұл аймақта 9 селолық аудан мен 11 қала, 39 ... ... мен ... ... бар. ... саны 1 ... 700 мың ... яғни республика
халқының 10 процентін құрайды. Бұл көрсеткіш жағдайынан біздің ... ... ... ... екінші орын алады.
Жұмыстың мақсаты: Қарағанды облысының Ұлытау аймағының туристік
мүмкіндіктерін ... ... ... ... даму ... ... ... болатын туристік инфрақұрылымды жасау;
- ауданда бар, туристердің қызығушылығын арттыратын, табиғи, тарихи, мәдени
ескерткіштерді және өндірістік нысандарды ашып, көрсету;
-менің ... ... ... ... ... ... ... Ұлытау аймағының географиялық орны мен
табиғи-климаттық ... ... ... ... ... ... потенциалына талдау жасалынды.
Жұмыста Қарағанды облысының Ұлытау рекреациялық ауданына Жезқазған
қаласын және қала ... ... ... және қала ... ... ... ... ауданын кіргізілді.
Зерттеу объектісі: Қарағанды облысы
Зерттеу пәні Қарағанды облысының даму мүмкіншілігін зерттеу.
Курстық жұмыстың құрылымы ... ... 2 ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1 Менің қалам менің заман досым-Қарағанды
1.1 Қарағанды облысына жалпы сипаттама
Қарағанды облысы – Қазақстандағы ... ... ең ... ... ... көп шоғырланған ірі өнеркəсіп орталығы. Бұл
өңірдегі өндіргіш күштердің даму барысы көптеген жылдардан бері экологиялық
зардаптар ... іске ... ... салдарынан облыстың атмосфералық
ауасы бұзылды. Мəселен, тұрақты көздерден атмосфераға тарайтын ластанған
заттар жылына бір ... ... ... Ал бұл ... республикадағы
барлық қалдықтардың үштен бірі деген сөз. ... ... ... ... АТАҚ ... 361,5 мың тонна), Жезқазғанда
«Қазақмыс» АҚ (жылына 138,4 мың ... ... ... АҚ ... мың ... сол ... ... энергетикалық кəсіпорындардың өзі
жылына 96,2 мың тонна ластандыратын қоспа таратады.
Қала ... ... ... N3 ЖЭО жəне ... ЖЭО-ның күлі мен
түтіні бұрқырап мазаны алуда, сол ... ... ... ... Жамбыл, Қарағайлы Ақшатау кеніштерінің қалдықтары да ... ұшып ... ... қауіптілігі 1-3 класты қорғасын, мырыш, берилий,
висмут жəне радионуклидті ... ... көп. ... ... ... мұндай заттар маңайын да шаңдатып жібереді. Бұған қоса
атмосфералық ... ... де ... одан ... тастанды
қалдықтар жылына 110 мың тонна көлемінде зиянды ... ... оның ... жуық ... ... бар ... анықталғаны баршаға мəлім.
Бүгінгі таңда су ресурстарын қорғап, ұтымды пайдалануда да проблема
көп. Облыстың жалпы ... су ... ... ... ... ... ... сайын 2-2,3 миллиард текше метрі пайдаланылады. Негізгі су көздері Нұра
өзені, оның Шерубай-Нұра жəне Соқыр ... ... ... жəне ... ... ... ... болып табылады. Облыс
суларының сапалық жағынан ... кері ... ... ... ... ААҚ, ... АҚ, ... АҚ, «Балқаш» АҚ,
«Облсуканал» су-канал шаруашылығы басқармасы, «Қарағандырезинотехника» АҚ,
энергетика, көмір өнеркəсібі мен ауыл шаруашылығы ... жер ... да қиын ... 854 мың ... жер азып-
тозған, жел эрозиясына ұшыраған. Оның басты ... ... ... қорғайтын
орман алқабының қанағаттанғысыз жағдайы. Жер ресурстарын ғана ... ... ... зиянын тигізетін негізгі ластану көздерінің бірі ... ... ... ... жəне ... ... пайда болған қалдықтар. Облыста тұрмыстық қатты қалдықтардың
өте көп болуы да біраз проблемалар туғызуда. Сонымен қатар ... ... адам ... ... ететін проблеманың бірі –қазылып, кен өндіріліп
алынған соң ... ... ... аузы ашық ... ... ... кен
орындары мен карьерлер мəселесі. Бұлар Шет ауданындағы Ақшатау елді ... ... ... ... ... ... орындары (Октябрь,
Майтас, Қызыларай, Қызыл, Аномалия-8, Тасарал).
Республикамыздың басқа облыстары ... ... ... бастан кешіріп отырған жоқ. Мұнда ... ... ... ядролық полигоны жəне «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшатын
ракета ... ... ... ... ... ауданы- бəрі бар.
Облыста радиациялық қауіпсіздік мақсатымен кəсіпорындарда өңделген
ионды ... ... бар ... ... көму проблемасы басты орында.
Бұл көрсеткіш облыстағы ... жəне ... ... ... ... шешу ... ... Онда Балқаш,Теміртау,
Қарағандының экологиялық проблемалары туралы қамтылған. Көрсеткіш ... ... ... ... ... ... экологиясы, Қарағанды
облысының радиактивтік қалдықтарымен ластануы, ... су ... ... ... ... экологиялық орталықтары.
«Өлкетану» электрондық каталогқа өлке экологиясы туралы 500-ден астам
жазулар енгізілген. ... ... ... ... ... ... мəтінді
құжаттарды құруға кірісті. Кітапхана оқырмандары «Қоршаған ортаны қорғау»
атты тақырыптық папканы белсенді пайдаланады. Орталық Қазақстанның ... ... ... пайдаланушыларға қол жеткізу ... web- ... ... басты мақсаты қалың оқырмандар мен оқушылардың өз
өлкесінің əсем ... ... ... қорғауға шақыру, облыс
жұртшылығына экологиялық білім мен тəрбие беру жəне ... ... ... жағдайы туралы танысу үшін сіздерге
Н.В.Гоголь ... ОҒƏК ... ... ... қоры, өлкетану
картотекасы жəне электрондық каталогтың негізінде жасалған осы көрсеткіштің
материалдары көп көмек береді.
Көрсеткішті жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... пайдалана алады.
1. Тарихи алғышарттар
Ұшаң-теңіз ... ... ... ... ... ... ... мен халықтардың мәдени – экономикалық өмірлеріне әсер ... ... ... ... ... болып келді. Бұл, біздің
заманымызға дейін сақталған ескерткіштерде көрініс тапқан.
Соңғы жылдарда қазақ ... ... ... ... ... бойы қастерленіп келген, Қазақ хандығының алғашқы саяси
орталығы ретінде ... ... ... ... да ... жылы тәуелсіз Қазақстанда өткізілген ең ... ... ... ... жан-жағынан қазақ ұлтының ең ... ... ... ... сезініп, ата-бабаларрухына бас ию үшін
келген жерлері – Қарағанды облысының Ұлытау еді.
Атақты ғалым – гуманист Савицкий П. Н. ... Л. Н. ... ... ж.) ... ... ... былай деп бағалаған: «...Қарағанды
облысының Ұлытау, бұл ... ... ... ... Бұл ... қорығы, тек қана даму орны ғана емес, сондай-ақ этно ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау аймағында халық
сәулет өнерінің ескерткіштері үлкен мөлшерде шоғырланған. ... ... бұл ... оңтүстік аймақтардан солтүстікке апарған керуен
жолдарына жақын орналасуы ықпал болған.
Ерте феодалдық кезеңде ... ... ... ... ... орын ... ... дейін мұнда қыпшақтар бірлестіктегі тайпалардың тұрғаны
тарихта белгілі. VIII ғасырда Қазақстан ... көп ... ... ... діні кең етек ... ... ... әр мұсылман Меккеге, киелі
КААБ қажылық жасауға тиіс ... ... ... ... ... орны - Мекке өте ... ... ... ... оның ... қазақтар үшін де
қажылық ... ... ... ... ... киелі орындар болып
жергілікті әулиелерге салынған мазарлар және кесенелер саналды. Оларға
қажылық, ... ... ... ... ... емес ... салынды, сол себепті біздің
кезеңімізге дейін сақталмады. VIII-X ғасырларға жататын уникалды ескерткіш
– Домбауыл кесенесі.
1223 жылы ... хан өзі ... ... даласын басқаруға үлкен ұлы
ұлы Жошыны қалдырды (әл-Идриси бойынша). Ақ Орданың саяси - ... ... ... ... ... осы ... Жошы – хан ... басқарды [1].
Монғол кезенінің ескерткіштеріне Алаша-хан және Жошы хан кесенелері
жатады.
Келесі ғасырлар халық сәулет ... ... үшін өте ... ... мен ... ... жиі ... жоңғар
шапқыншылықтары қазақ халқының саяси- экономикалық өміріне кері әсер ... ... ... ... ... облысының Ұлытау аймағының мазарлары Оңтүстік аймақтарға
қарағанда неғұрлым қарапайым және қатаң ... ... ... ... жоқ ... безендірулер анық көрсетілмеген. Іштері де
сондай қарапайым.
Мәдени – тарихи ресурстар туризм және демалысты дамыту үшін ... ... ... ... анықтайтын ең басты
факторлардың бірі. Ежелден қонытанған аймақтар ... ... ... ... ... ... ... Адамдар мекен
ететін жер ретінде әскери және көліктік жағынан ыңғайлы болуымен қатар,
әсем ... ... ... ... ... берік қоныстанған
жерлерде оның мәдениеті, шаруашылығы қалыптасқан.
Мәдени-тарихи ескерткіштер арасында тарих және мәдениет ескерткіштері
жетекші орын ... ... ... олар бес ... ... ... ... документальды ескерткіштер.
Типология негізі ретінде ақпараттық мәдени-тарихи ... ... ... ... ... ... ... әдеттілігі,
сыртқы тартымдылығы (Бочваров М., Мироненко Н. С., 1986).
Қазақ тарихының ұлы ... ... ... және ... Марғұлан Ә. Х. болып табылады. 1946-1950 жылдар аралығындағы
Орталық Қазақстан археологиялық ... ... ... ... ... және архитектуралық ескерткіштерін зерттеді. Келесі
ескерткіштер зерттеулері ҚР ҰҒА ... ... ... ... ... 1994 жылға дейін экспедиция құрамында Жезқазған отряды ... ... ... ... ... таудан металл пештер
қалдығы, пішінді металл құю тәсілі-бұдан үш мың жыл ... ... мыс, ... ... ... қазып алып, өңдеп,
Иран,Үнді,Грекия, т.б. елдерге шығарғандарына бірден-бір ... ... деп ... ... өз еңбектерінде растап отыр. Қола дәуірінде өмір
сүрген Елуқұдық,Сорқұдық секілді металл өндіру орталықтары кейінгі ... ... ... ... ... қолымен тасқа қашалып салынган суреттердің тұтастай
галереясы Қарағанды облысының Ұлытаудың өзіндік ... ... ... ету, аң ... бейнелері, ғажайып жануарлар
әлемі,ежелгі адамдардьң дүниетанымын танытатын суреттер ... ... ... ... ... Байқоңыр, Тамды, Жаңғабыл, Жетіқыз
өзендерінің бойларында тұр.Бүл өлке орта ... ... ... ... ... - ... елі) ... Оның аумағы кейіннен
қыпшақтардың, қимақтардың, ұлы ... ірі ... ... ... ... ... Ұлытау ешқашан бір ғана тайпаның,не бір
ғана рудың иелігінде болмаған. Бұл ... жер ... ... ... ... еді,ол қашанда қасиетті, әрі киелі қоныс саналған.
Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошының бұл жерде тұрақты қоныс ... ... ... тізе бүктірген Бату өз ... осы ... ... ... жерінде Шыңғыс ұрпақтарымен байланысты
сәулеттік ескерткіштер ... ... ... Осы ... ... ... ... ұлы Жошының
өлімін жеткізген атақты «Ақсақ құлан»(ХШ ғ) күйі дүниеге келеді.
XIV ғасырда,шамамен VII-VIII ғасырларда өмір сүрген ... ... ... бірі ... хан ... ... ... Ұлытау тауы биігінің бірінде ұлы қолбасшы, саясаткер және
шешен,Алтын Орда ... ... ... аты ... және ... ... батырлық әңгімелері мен
эпостарында сақталған.Алтын Орданың ... ханы ... да ... Ұлытаудан топырақ бұйырған. Халық аңызы өмірінің соңғы кезеңінде
қарапайым пенде ... ұлы ... ... осы далаға
оралғанын бүгінгі күнге жеткізеді. ... ... ... ... Әлкей Марғүланның жазуынша,Тұранның ... ... ... ... ... ... облысының Ұлытауда өткізген.
Құдіретті Ақсак Темір өзінің Қарағанды ... ... ... ... тауында тасқа қашап белгі қалдырған.Қарағанды облысының
Ұлытаудың ғажайып гранит шыңдары Бұқар ханы Абдоллахты және ... ... ... ... ... тұрақты қонысы-Қарақорымға
беттеген ортағасырлық көптеген еуропалық және орыс елшілері Қарағанды
облысының ... ... суын ... шөлін
басты.Кетбұғы,Керей,Жәнібек,Қасым,Тәуке,Барақ, ... ... би, ... би және т.б. ... ... ... облысының Ұлытау атымен байланысты [1].
Қарағанды облысының Ұлытау-Қазақстанның географиялық орталығы.Картадан
оның ... ... мен ... ... ... мен ... бірдей қашықтықта орналасқанын ... Оның ... және ... Қарағанды облысының Ұлытаудың айналасындағы
бұлақтары мол жайылымға орналастыруға қолайлы орын болғаны сондықтан болар.
«Ақтабан шұбырынды» ... ... ... ... ... - ... ... руларының біріккен күші алғаш рет жоңғарларға
тойтарыс ... ... бері осы ... ... ... ... Ұлытаудьң тұғырлы таулары патшалық-отаршылдық саясат
жылдары қарсыласу мен тәуелсіздік ... ... қала ... ... ... ... ... Қасымұлы, 1916-1917 жылдардағы Амангелді
Иманов бастаған ұлт-азаттық көтерілістер куә.
Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... ... облысының Ұлытау арқылы Ұлы Жібек жолының «Сарысу»
немесе «мыс жол» ... ... ... бірі ... дәлелі-
керуен жолы бойында орналасқан ... ... ... ... ... ... қалалық
мәдениет,қол өнері,сауда-саттық дамыганын Басқамыр,Жошы-орда,Аяққамыр,Орда-
базар қалашықтарына жүргізілген ... ... ... болжауынша, бұл сауда жолы Ұлы Жібек жолына дейін ... ... ... ... ... ... ... өлкенің
мәдениетінің дамуына үлес қосты. Табиғаттың өзі бұл жерге қисапсыз қазына
сыйлаған. Фирдауси өз ... ... ... ... әдемі суреттеген. Қарағанды облысының Ұлытаудың ғажайып көріністерін
VI ғасырда араб саяхатшысы Әл-Идриси өзінің қолжазбаларында ... ... ... ... ... халқының ертегісі «Ер Төстікте» де
айтылады.Әйгілі Асанқайғы Сарыарқаның көптеген түкпірін ... ... ... ... ... Ұлытау түскен.Академик Қаныш
Сәтбаев Қарағанды облысының ... ... ... ... ... ... элементтерінің көбі Қарағанды облысының Ұлытау
аймағының қойнауынан табылған.Ғасырдың заманалық мәні бар оқиғасы - ... ұшуы да ... ... Ұлытаумен-ғарыш аймағы Байқоңырмен
байланысты.
Қазақ халқының ел болып қалыптасуына, ... ... ... ... де ... мекен. Бұл жерде мемлекетіміз алғаш шаңырақ көтеріп, үш
жүздің басы қосылып, қазақ халқының тұтастығына ұйытқы кіндік мекен.
Қарағанды облысының ... ... ... ... ... шапқыншылығы мен жоңғар шапқыншылығы заманының еншісіне қатысты.
Араб тарихшысы Ибн-аль-Асир моңғол шапқыншылығы туралы: «Дүние ... ... үшін ... өткен аласапыран болған жоқ, ақыр заманның арсы
күрзісіне ... ... ... ... мүмкін емес» - днп жазған. Осы
сұмдыққа алдымен кеудесін төсеген Қарағанды ... ... ... мен ... далалары.
Қарағанды облысының Ұлытау өзінің жер бедерімен, терек -қайыңымен
Көкшетау,Баянауыл, ... ... ... еске салады.Бұл өңір
Қазақстанның тарихи орталығы ... те ... ... форумға қатысушылар ең әуелі казақ халқының осы қасиетті
орнына баруды қалағаны да ... ... Сол ... ... ... ... ... қазақ мемлекетінің калыптасуындағы
Қарағанды ... ... ... ... ... ... ... алғышарттар
Туризм индустриясы мен экономикалық, техникалық және әлеуметтік
тікелей байланыс бар. Аймақ халықтың өмір ... мен бос ... ... ... ... бар. ... ... бос уақытың ұйымдастырылуы
маңызды орын алады.
Халқы көп ... ...... ... Жезқазған қаласы бойынша
алатын болсам, қала территориясы 1760.97 шаршы шақырым, халқы 96.4 ... ... ... ... ... да ұлт өкілдері -5%
(татарлар, шешендер, корейлер). Сәтпаев қаласының территория көлемі 1.1 ... ... ... 70.4 мың ... ... құрамы: қазақтар -40.3 мың,
орыстар-17.8 мың,басқа да ұлт өкілдері-12.3 мың ... ... ... ... өнімі – рафнирленген мыс, мыс катанкасы,
жылу энергиясы және электроэнергия.
Аймақ бойынша 936 ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуы- 3278 ... ... 1 ... мәліметі бойынша келесі өнім шығарылды: ет -8916 тонна,
сүт -14590 тонна, ... ... ... 843.2. ... ... бидай
өсірумен 99 ферма. Ауыл шаруашылығы үшін 9216344 га жер ... ... ... жер 48123 га, ... 8698173 ... ... кәсіпорындарымен анықталған:
1. «Жезді байыту фабрикасы» кенбасқармасы- негізгі қызметі- марганец
концетратын өндіру. ... ... ... 1997 жылы ... ... берілген.
2.«Ақтас» АҚ жоғары сапалы кварцты қайта өндіру мен қамтамасыз етумен
айналысады. Ақтас кеншарында орналасқан.
3.Қарсақпай металлургиялық ... ... ... ... ... корпорациясының жеке меншігінде.
4. «Жезқазғанцветмет» өндіріс кешені. Бұл кешен толық интеграцияланған
кәсіпкерлік. кешен тау-кен, пайдалы ... ... ... ... ... ... кіргізеді. кешенге келесі өндіріс орындары кіреді:
- Тау кен орындары: жер асты ... ... ... ... Анненка, Жомарт
(бұрынғы Жаман-айбат) және солтүстік карьері кіреді.
- Жезқазған №1 және №2 байыту фабрикалары, мыс ... ... ... фабрикасы.
- Мыс катанкасын үздіксіз құю цехі.
Жалпы кешенге 7 ... ... 3 ... фабрикалары, мыс балқыту
зауыты, мыс ... ... ... ... ... өнімдер
шығарылады: катод мысы, мыс катанкасы.
2006 жыл бойынша Қарағанды облысының Ұлытау аймағында 231.6 млн ... тең ... ... өндірілген.
Жезқазған қаласы индустриалды қала болып табылады. Өнеркәсібі тау-кен
саласына ... Бұл қала ... ... ... ... ... ... Қалаға шетел инвесторлары шақырылған. Негізгі
партнері оңтүстік ... ... ... 1998 ж ... өндіріс
бағдарламасы бойынша «Қазақмыс» корпорациясы ... ... ... Мыс
өндірумен қатар, мұнда, қосылқы металлдар да өндіріледі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... шаңдары, осмий. Жезқазған
қаласынан 180 м қашықтықта Жаман-Айбат мыс кендері орналасқан. ... мыс ... ... ... ... қаланың ұстанымдық жағдайы түрлі-түсті
металлургияның ... ... ... ... ... ... бұдан
басқа да экспортқа бағытталған сирек кездесетін металдар мен мырыш сульфиті
өндірісінің дамуына және (РГП ... ... ... құрылыс
материалдарын өндіруші (ЖШС «Еркин Огнеупор», ЖШС «Еркин Кварц», ЖШС ... ... ... елді ... ... бар: ... селосында – 256 номерге
арналған АТС, Талап селосында – 96 номерге арналған АТС, Малшыбай ... 20 ... ... АТС ... мен ... ... ... ауыз суды Жезқазған қаласынан
тасып ішеді. Жолдардың техникалық хал - ахуалы автокөліктерді жүргізудің
қауіпсіздік талаптарына сай емес.
Аймақ ... ... ... ... мыс. ... ... -
әлеуметтік көрсеткіштері 2 кестеде берілген.
1. Кесте
Аймақ бойынша әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер [11]
|Көрсеткіштер ... ... ж 2 |2008 ж 2 |
| | ... ... ... өнім ... (еңбек, қызмет)|Млн, тг |29379,7 |28770,4 ... ... ... | | | ... |Мың ... |57,9 |60,9 ... ... |Мың ... |6,4 |5,3 ... ... |Мың Гкал |1028,9 |1000 ... ... |Млн ... |357,5 |340,0 ... кәсіпкерліктер саны |Саны |14 |14 ... ... ... ... салық көлемі ... |655,196 |736,465 ... ... ... |26336,9 |24715,1 ... және орта ... ... ... бизнес субъекттері ... |281 |3125 ... ... ... ... |Адам саны |7815 |8195 ... саны | | | ... өнім ... ... |978,2 |700 ... ... ... ... ... бар Қызылорда-
Жезқазған-Қарағанды облысының Ұлытау-Арқалық жолы өтеді. Жол ... ... 210 ... ... ... ... ... ұзындығы 609 шақырым.
Кеншарлар телефон желісі 307 шақырым.
Аймақ халқы Қарағанды облысының ... ... ... ... ... етіледі. Құбырлар ұзындығы 16 шақырым.
Аймақта 21 жылу мекемелері ... ... 2005 ж ... ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау аймағының «Шағана»
ЖШС. ЖШС «МТС Гарант 2030» ... ... ... су ... жүргізіп жатыр.
Аймақ халқын электроэнергиямен қамтамасыз ету үшін «Қарағанды облысының
Ұлытау» мен ... 2000», ... ЖШС ... ... 2005ж ... үшін 10млн 668 мың ... ... территориясында әр
түрлі ұлт өкілдері тұрады. Негізгі тұрғындары қазақтар- 15508 адам ... ұлт ... ... ... 782 адам ... ... аталған экономикалық және әлеуметтік ерекшеліктерді
ескере отырып аудан бойынша келесі мәселелер ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік даму жағынан
ЖШС « Қазақмыс корпорациясы» мен Жезқазған мыс запастары кенішінің тұрақты
жұмыс ... ... жылу ... ... ... қуатының ағымды тапшылығы 180
Гкал/сағатты құрап отыр);
- Кеңгір су қоймасының ... ... ... өсімдіктерін суаруды
қамтамасыз ете алмайды және жаңа өндірістер ... ... ... ... ... ... ауыз су сапасының тұрақсыздығы;
- қала территориясында транзиттің жоқ болуы, оның ... ... ... тигізеді
2 ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ҰЛЫТАУ АУДАНЫНЫҢ ТУРИСТІК МҮМКІНДІКТЕРІ
2.1 Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... ... ... ... материалдық база өте шектелген.
Соңғы жылдары рекреациялық іс-әрекет құрылымында агро-рекреацияның маңызы
артты. ... ... ... ... ... жіне ауыл
шаруашылығымен үйлестіру болып табылады. ... ... ... ... демалысқа жатады.
Туристік рекреациялық ресурстары маңызыды орын алады. Негізінен
Жезқазған-Сәтпаев ... ... ... қонақтарының
демалатын орындары:
1. Қарағанды облысының Ұлытау ұлттық тарихи мәдени табиғи ... ... ... пен ... ескерткіштерін сақтау.
Территориясында республикалық деңгейдегі 30 ескерткіш бар.
2. Жезқазған қаласындағы ... ... ... 1983ж ... ... ... ... қозғалыстарымен байланысты табиғи-тарихи орын.
3. Қарсақпай кеншарындағы 1929 жылы құрылған мәдениет және демалу
саябағы
Туризм ... ... ... ... ... мейрамханалар, жоғары деңгейде дамыған туристерге қызмет көрсету
саласы, әсіресе шетел туристері үшін. Қонақ үй және ... ... ... орынға ие. Қонақ үйлер және мейрамханалар ... ... ... ... деңгейіне баға береді.Қазақмыс кор-сы құрылған
кезден бастап халықаралық стандарттарға жауап беретін ... ... ... жағдайы негізінен орналастыру жағдайымен сипатталады. ... ... ... ағымдар байланысты. 2008 жылғы мәлімет бойынша
Қазақстанда 821 қонақ үй ... ... ... 18 ... үй, ... Жезқазған қаласында үш қонақ үйі тіркелген. Ең ірісі ... үйі, ... ... ... береді. Жоғарғы қызмет
көрсететін «Самсунг» медициналық кешені (1 ... қала ... ... ... ... ... басты факторларының бірі туризм саласының
материалды базасы болып табылады, бірақ ... ... ... база өте шектелген. Соңғы жылдары рекреациялық іс-әрекет
құрылымында ... ... ... ... ... ... өндіріспен және ауыл шаруашылығымен үйлестіру болып табылады.
Дачалық-бақташылық ... де ... ... ... ... ... ресурстары да маңызыды орын алады. ең басты
туристік нышаны ... ... ... ... ... ... ауданы 54200 га жер 1999 жылы құрылған. Негізінен ... ... ... ... орны. Қорғалатын аймаққа
тарихи-мәдени ... және ... ... де кіреді.
1 сурет. «Самсунг» медициналық – зерттеу кешені [автордан]
Туризм индустриясының негізі инфрақұрылым. Инфрақұрылым түсінігіне
отельдер, мейрамханалар, ... ... ... туристерге қызмет көрсету
саласы, әсіресе шетел туристері үшін, себебі, олар үшін бұл ... ... ... ... ... үй және ... бизнесі салысы жетекші
орынға ие. Қонақ үйлер және мейрамханалар бойынша ... ... ... ... баға ... ел қонақтары үшін бұл мемлекет келбеті.
Қарағанды облысының Ұлытау өңірінің ... ... ... ... ... ... ... болады:
Жезқазған қаласында санаторий, балалар санаторийі, профилактори және
«Қазақмыс» корпорациясының спорт-сауықтыру лагері жұмыс ... ... ... бұл ... ... ... ... жоқ.
Демалысқа өскен қажеттілік аймақ демалу мекемелерінің рекреациялық
сыйымдылығының нормасынан асып ... ... ... ... ... ... соңғы жылдарда ұйымдастырылмаған туристердің санының өсуі
айқын көрінісі. Демалушылар табиғи ортаға зиян әкелуде, олар топырақ ... ... ... ... ... ... үшін ... қызмет
көрсетулерді жақсарту мақсатында қысқа мерзімді рекреациялық мекемелер
жүйесін кеңейткен жөн (қымбат емес мотельдер, ... ... ... ... ... демалыс күнгі шаралар мекемелері, саятшылық үйлері,
т.б.). Сондай-ақ аймақбойынша 2 ... ... ... келу ... ... ... кешендері орналасқан. Сәтпаев қаласында халықа аралық
стандарттарға жауап беретін футбол алаңы, мұз ... ... Қала ... спорт жарыстарын қабылдай алады. Спорт кешенінде жабық спорт алаңы
да орналасқан.
Аймақ аралық байланыстың дамуы ... ... ... етеді.
Аймақ территориясында көліктің, су көлігінен басқасы, ... ... деп ... ... ... жол ... Жезқаған, Қарағанды, Балхаш ірі
өндірістік аудандарды байланыстырады. Қарағанды облысы бойынша темір жол
ұзындығы 1650 ... ... жол ... 8,3 мың шақырым. Қызылорда
–Жезқазған жолы (420 шақырым) еліміздің ... ... ... ... ... ... ... жолы
Қарағанды облысының Ұлытау аймағына одан Солтүстік Қазақстанға, Оңтүстік
Оралға, Ресейдің Сібіріне Оңтүстік Қазақстаннан ... ... ... бас орын ... ... ... ұзақ ... даму концепциясы
экспортқа бағытталған потенциалды қазіргі заман талабына сай ... ... ... ... беру ... ... ... мен
консалтингтік жәрдем беру қызметін жақсартып, қала тұрғындарымен қалаға
жақын орналасқан ауыл ... ... ... ... ... ... ... Қосымшада аталмыш қалалардың ... ... алар орны ... ... ... мақсатқа қол жеткізу үшін төмендегі шараларды атқару
керек:
Жезқазған қаласы өндірісінің экспорттық және инновациялық-технологиялық
потенциалын ЖШС ... ... РГП ... ... мен ... ... ... жасау арқылы іске асыруға
болады, ол жоғары технологиялық тауарлар өндіріп, өндіріс ... ... ... ... байланысты аймақтың ірі өндірістік кәсіпорындары мен
жетекші қалалардың инновациялық технологияны пайдалануы бойынша анықтама
жүргізіп, оның ... беру ... ... ... өндіру саласындағы
шағын және орта кәсіпкерлікті жандандыру, технологиялық қызмет көрсету ... және ... ... пен ... ... ... көмек
беру қажет. Жетекші қалалардың әлеуметтік инфрақұрылымдарын ... ... ... ... механизмдерін жасау қажет. Қаланың
қаржылай несиелеу формаларының жаңа түрлерін енгізу мен шағын және ... ... ... ... қалалардың инфрақұрылымдарын дамыту
үшін ... мына ... ... ... ... қаржылау,
облигациялық займдар мен муниципалдық облигациялар. Жетекші ... және орта ... ... ... жатады: аутсорсинг,
франчайзинг, ... және т.б. ... ... ... ... ... көлік және темір жолдарды дамыту қажет.
Жезқазған Бейнеу теміржол учаскесін салу ... ... 960 км). ... өнеркәсіптердің әлеуметтік серіктестігін дамытып, қала
халқының денсаулық сақтау, ... ... ... ... жағдайы мен
жас өркендерді тәрбилеуді жақсартудағы ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау ауданының туристік рекреациялық нысандары
Соңғы жылдарда қазақ мемлекеттілігінің тарихына өскен ... ... бойы ... ... ... ... алғашқы саяси
орталығы ретінде Қарағанды облысының Ұлытау аймағына да ... жылы ... ... ... ең ... ... ... әлемнің жан-жағынан қазақ ұлтының ең ... ... ... ... ... ... бас ию үшін
келген жерлері – Қарағанды ... ... еді. ... ...... П. Н. ... Л. Н. Жазған хатында (1957 ж.) Қарағанды облысының
Ұлытауды былай деп ... ... ... ... ... ... ... бірі! Бұл дала өмірінің қорығы, тек қана
даму орны ғана ... ... этно даму ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау аймағында халық
сәулет ... ... ... ... ... ... ... бұл орындардың оңтүстік аймақтардан солтүстікке апарған керуен
жолдарына жақын орналасуы ықпал болған.
Тарихи-мәдени нысандарының ... ... ... ... ... ... ... үш ауданға бөлуге болады (2 сурет):
1. Жезқазған –Сәтпаев.
2. Қаракеңгір-Сарыкеңгір (өзендер маңы).
3. Қарағанды облысының Ұлытау ауданы
2 сурет. Қарағанды облысының ... ... ... тарихи-мәдени
нысандары бойынша аудандастырылуы [38]
Суретте көрсетілгендей Жезқазған-Сәтпаев ререациялық ауданына Білеуті,
Талап ауыл ... және ... мен ... ... ... ... 1954 жылы Кеңгір деген шағын тау – кеншілер елді – мекенінің орнында
пайда болған. Қазақстанның ... ... ірі ... (мыс ... ... ... ... тек елімізде ғана белгілі емес, сондай – ақ шетел елдеінде
де ... ... мыс ... зауытын үлкендігіне қарай халық ... ... ... деп ... ... ... маңында оған серіктес кенді елді – мекені және негізінен кеншілер
тұратын Сәтпаев қаласы бар.
1978 жылдың 10 мамырында ... ... ... ... ... ... 940,3 ... метр, ал қор қазынасы ... ... ... қорында 25 мың экспонат сақталуында. Экспозициялары
413,2 шаршы метр ... алып ... ... ... Қарағанды
облысының Ұлытау-Жезқазған аймағының ежелгі кезеңдерінен бастап қазіргі
кезеңдерге дейінгі тарихты көрсетеді. Мұражайда ... ... және орта ... тарихы, этнография залдары бар, сонымен ... ... ... - ... қазынасы» атты зал бар.
Мұражай құрылымында 5 бөлім: тарих және ... ... ... және көркем-көрмелік бөлімдері бар.
Қарсақпай елді – мекені Жезқазған қаласынан батысына қарай 97 шақырым
жерде, ... ... ... ... – Аша ... ... жылы Қазақстанның мыс өнеркәсібінің орталығы ретінде құрылды. Елді –
мекен тұрғындарының демалыс өткізудің сүйікті жерлері, 1929 жылы ... Г. П. ... ... ... Мәдениет және демалу саябағы. Бұл
саябақта Зуб Г. П. ... ... 1969 жылы ... ... ... ... ... Имантайұлының мұражай – үйі
орналасқан. Мұражайда академиктің жеке ... ... ... – зерттеу
жұмыстарында падаланылған құралдары көрсетілген.
Ұлы Отан соғысы кезеңдерінде Қарағанды облысының ... ... арта ... ... ... бұл аймақ өнеркәсібінің дамуына үлкен
серпін берді. Әскери өндіріс техникасы ... ... ... ... ... елді – ... ... Қ. И. талабы бойынша Ұлы
Отан соғысы жылдарында өзгешелік кварц өндіру орны болды.
Қарағанды ... ... ... ... 680 тарихи-археологиялық және
архитектуралық ескерткіштер орналасқан. Оның ... ... ... ... бар ... Атап ... Алашахан мазары, Жошыхан
мазары, Домбауыл, Хан ... ... ... ... ... Теректіәулие, Ақмешіт әулие тау, Ерден мазары, Сандыбай
бабамыздың мазары т.б. тарихи-археологиялық ... ... ... сақтап қалу мақсатында жұмыстар атқаруда.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрінің 20 ... ... ... тұтастығы мен Қазақстан халықтарының бірлігінің
белгісі” “Қарағанды облысының Ұлытау” қорық-мұражайына 2006 жылы ... ... ... ... өзінің ежелгі де әралуан әдемі
ескерткіштерінің ... ... де ... ... Жаз ... көп ... байланысты тарихи-мәдение ескерткіштерде тазалық
сенбіліктері ұйымдастырылып тұрады.
Бұның сыртында ашық аспан астындағы тарихи-мәдени ескерткіштерге келген
саяхатшыларға, ... ... ... ... қызмет атқаруға және
жалпы ескерткіштерді, табиғи орман-тоғайларды, аң-құстарды ... ... ... ... қорықшылар жұмылған. Олар ай ... ... есеп ... ... облысының Ұлытау өңірі өзінің тарихқа толы ... ғана ... ... табиғатында да ерекшеліктер басым.
Қарағанды облысының Ұлытау аймағында ... ... ... ... туристер үшін танымдық қызығушылықты тудыратын басқа
да нышандар баршылық. Туристер ірі ... ... ... ... мен өндіріс мекемелері бар ... ... ... ... ... 63 ... жерде орналасқан
Жезді елді – ... ... ... марганец кендерінің ашылуына
байланысты 1942 жылы пайда болды. ... 1994 жылы тау – кен және ... ... ... ... ... ... Жезқазған аймағының
палеолит дәуірінен бастап қазіргі кезеңге ... ... ... Бұл, ... ... ... ... кен тастары, қазіргі
таңдағы істегі ежелгі мыс балқыту пеші, этнографияның, халықтың материалды
және мәдени ... ... ... және ... ... материалдары
жиналған. Қазақ мемлекеттілігің қалыптасуының документальды материалдары
жиналған. ҚР Президенті Назарбаев Н. Ә. ... ... ... ... мен ... ... ... баға берді. Мұражай өзінің ... ... ... ... ... ... ... Қ. И. мұражай үйі
мен Жездіде орналасқан мұражай біртұтас ...... ... ... ... ... дәуіріндегі әдемі шатқалды қорғандар өзінің
асқақтығымен,сұлулығымен көзге ... ... ізін де осы ... ... ... Кішітау
тауларындағы Тілеуқабыл аңғары мен Қорғантас шатқалындағы ... ... ... оба қоршаулары бәз қалпында сақталған. «Балбал» деп
аталатын ... ... ... қатары кей жерлерде 250 метрге жетеді.
Географиялық, ботаникалық зерттеулердің анықтауы ... бұл ... ... 617 түрі өседі, оның ішінде 90 түрлі өсімдіктің дәрілік қасиеті
бар. Сарысу-Қаракеңгір ауданы туристік-рекреациялық ... ең ... ... ... тарихи-архитектуралық нысандар көп шоғырланған.
Тарихи-архитектуралық нысандар ... және ... ... ... Өте ... ... тарихи археологиялық
ескерткіштер мен ... ... ... ... осында 1992 жылы табиғи-
тарихи қорық-мұражай ... (3 ... ... ... ... ... бойынша орналасқан ерекше қорғалатын
аудандарының тізбесі ... ... ... |Физикалық –географиялық орналасуы |
|Қарағанды облысының ... ... ... облысының Ұлытау |
|(зоологиялық) ... ... ... ... ... ... батыс –Бетпақдала шөлі, жазық, |
|(палеонтологиялық) ... ... ... ... ... ... ... екі ... қорғалатын табиғи
территория орналасқан: Қарағанды облысының Ұлытау зоологиялық және Қызылқақ
палеонтологиялық қорықшалары. Екі ... да ... ... ... ... Ұлытау зоологиялық қорықшасы Қарағанды облысының Ұлытау
рекреациялық ауданында орналасқан.
Қарағанды облысының Ұлытау аймағының мазарлары Оңтүстік аймақтарға
қарағанда неғұрлым ... және ... ... пішінде салынған,
сыртқы безендірулері жоқ немесе безендірулер анық көрсетілмеген. Іштері де
сондай қарапайым. ... ... ... мен ... ... ескерткіштер құрылысына өз әсерін тигізген. Қарағанды
облысының ... ... ... ... бар ... және
мәдениет ескерткіштері 4 кестеден көрсетілген.
4. кесте
Республикалық маңызы бар ... және ... ... ... атауы ... орны ... ... X-XII ... қаласынан солтүстік – шығысында |
| |50 ... ... ... ... ... XIII ғ. ... ... солтүстік шығысында 50 |
| ... ... ... ... ... |Жезқазған қаласынан солтүстік батысында 55 |
| ... ... ... Ана кесенесі XII-XIII ғ. |Кеңгір мен Сарысу өзендерінің қосылу |
| ... 10 ... ... ... ... ... ж.ж. |Жезқазған қаласынан солтүстік шығысында 10 |
| ... ... ... кесенесі (Бес күмбез) |Жезқазған қаласынан солтүстік шығысында 100|
|XIX ғ. ... ... ... – Махат кесенесі 1923 ж. |Мақат елді – ... ... ... XIX ғ. ... ... 20 ... ... кесенесі XIX ғ. |Малшыбай елді – ... ... |
| ... 20 ... ... ... ... ... және ... ескерткіштерінің
көбісі орта ғасырлада мен ХІХ-ХХ ғасыр ... ... ... пен ... аудандарында орналасқан. Ең
ерте салынған ескерткіштер қатарына ... ... ... ... ең ... ... ... Саған-Махат кесенесі (1923 жыл).
Аудан территориясында тарихи-археологиялық ескерткіштері де баршылық (5
кесте). Бұл нысандарының көбісі ... ... ... ... ... Аудан территориясын ежелгі кезеңдерінен ... ... ... байланысты қоныстанған. Мұндағы мыс
кендерінің орналасуы ежелгі кезеңдерінен ... ... ... бар ... ... [6]
|Кезең ... ... ... ... дәуірі (б.з.д.|Обалысай қонысы ... ... пен 150-120 | ... ... | ... ... ... ХХХV-X |Жаманайбат, Мұзбел, Борсеңгір, ... ... ... ... ... тас дәуірі, б.з.д. |Жезқазған, ... ... ... ... ... ... Теректі әулие |
| ... ... ... ... Шығырлы, Қаратал, |
| ... ... ... ... дәуірі, б.з.д. ІІІ-І |Милықұдық, Сорқұдық, Айбас дарасы, |
|мыңжылдықтар). ... ... ... |
| ... ... ... ... І ... ... ... Ұлытау өңірінің |
|бастап) ... ... ... мұртты |
| ... ... орта ...... |Жылысай, Домбауыл және басқа да |
|дейін). ... ... ... ... |
| ... ... ... бір ... орта ғасыр (XI-дан XV |Алашахан, Жошы хан, Болған ана, ... ... ... ана, ... ... Хан |
| ... Жошы ордасы, Едіге, Тоқтамыс|
| ... ... ... ... |
| ... қалалардың бір тобы. |
|Кейінгі орта ғасыр (XV-XVII ... ... ... ... ... ... ... ... (XVII ... ... ... Кетебай, Лабақ, |
|бастап.) ... ... ... би |
| ... және т.б. ... ... ең ерте ... ерте палеолит кезеңінде
пайда болған. Ең ірісі Обалысай тұрағы. Археологиялық ескерткіштерінің
көбісі ... ... және орта ... ... ... Қарағанды облысының
Ұлытау ауданын қай кезеңде болса да, үнемі адам қоныстанған. Бұған дәлел
ретінде ... ... ... ... ... ... ауданындағы тарихи-мәдени нысандарының
көбісі Сарыкеңгір және Қаракеңгір ... ... ... ... кезеңдерінде бұл аймақтар адам қонысы үшін өте ... ... (3 ... ... қазу ... барысында бізге ... ерте ... (VI-IX ғ.ғ.), ... ... кезең (X-XII ғ.ғ.) және
монғол кезеңінің (XIII-XV ғ.ғ.) ... ... ... ... ... ... ... Домбауыл қалашығы.
Марғұлан Ә. Х. оны ортағасырлық, Дешті – Қыпшақты 30 жыл бойы ... ... ... ... Орда - ... ... ... мұнда,
тіпті, өзінің теңгелерін басып шығарған. ... ... ... ... ... де ... ... облысының Ұлытау
далаларында әлі күнге дейін суармалы жүйе мен ... ... ... ... ... ... ... егістіктерін тек
қана өзендерден жүргізілген су каналдарымен суарып қоймай, сондай-ақ су
көтергіш құрылғылары арқылы ... мен ... де ... ... облысының Ұлытау тауынан ағып шығатын өзендердің бірі үлкен
жазықтарды суаратын су көтергіш құрылғылары – ... өзен ... орай ... атқа ие ... Сондай – ақ ... ... ... Нұра ... ... ... еді.
Домбағұл – орта ғасырлардан сақталған көне сарай қалдығы. Қарағанды
облысындағы Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... ... ... ... батыс етегінде орналасқан. Оңтүстік
Қазақстанды қонстанған қыпшақтардың Домбағұл сынды ... ... 10 ... араб ... ... мен 13 ... саяхатшы
Рубрук жазып қалдырған болатын. Сарайдың қалдығын 18 ғасырдағы ... Н. ... пен 19 ... ... ... ... шыққан кен
инженері И. Шангин де көріп тамашалаған. 1946-50 ... Ә. ... ... ... ... ... ғылыми сипаттамасын
жасады. Кейін Ж.Смайылов зерттеген. Домбағұл осы ... ... ... ... ... ірі ... ... жатады. Төрт жағынан ормен
және қорғаныс жалдармен қоршалған төтбұрышты алаңқай түрінде ... ... ... ... 11 – 12 ... ... биіктігі
1,2 метр. Ордың сақталған тереңдігі 0,5 метр, ені 3-6 метр. Сарайдың ... ... ... 5 метр) болған., бұлардың қазіргі биіктігі 1,5
метр. Төртеуі ... ... ... ... орта ... Кіре беріс қақпа осы мұнараның ... ... ... ... пішіндес (аумағы 23х23 метр, биіктігі 0,6 метр) төбесі
тегістеу келген ... орны бар. Бұл ескі ... ... ... Сарайда көлемді қазба жұмыстары жүргізілмеген, шағын мөлшердегі
ұңғымадан көптеген мал сүйектері алынды. Сарай маңындағы кішірек ... ... ... мен ... ... ... ... жергідікті билеушілердің күшейтілген бекініс ордасы ... ... ... ... ғалымдар арасында екі пікір бюар. Әлкей
Марғұлан мұны Ақ Орда ... (14-15 ... ... Ж. ... ... уақытқа қамтитын оғыз-қыпшақ заманына жатқызады. Домбауыл кешені –
ортағасырлық сәулет өнер ескерткіші. Жезқазған қаласынан солтүстік-шығысқа
қарай 50 ... ... ... ... сол жақ ... орналасқан. 1946-
1947 жылдары Орталық ... ... ... ... ... ... ... 4 шақырым төменде әйгілі Жошы хан
күмбезі бар. Домбауыл кешені ардақты ер, халыққа қадірлі тұлғаның ... ... ... ... күмбезді құрылыстар түріне жататды.
Арнайы дайындалған тастан қаланды. ... ... ... ... ал ... келіп, киіз тәрізді күмбезделген. Астыңғы ... ... ... ... ... 2 ... ішінің аумағы 4х4 метр,
есігі сопақшалау етіліп оңтүстік – шығыс жақтан ... ... ... 1,2 метр ... төрт ... арқылы кіреді. Кешеннің еденіне
тас аралас ... ... оның ... ... ... ... төселген.
Қабырғалары 3 метрге көтеріліп барып, ... ... ... ... тас ... қола дәуірінен бергі ежелгі дәстүрінен
алынған. Осы дәстүрді кешеннің тьөбесін жабу кезінде де қолданылған. ... ... ... ... ... келе шамалап қираған. Ескерткіштің дәл
мерзімін анықтайтын дерек әзірге жоқ. Қазақстан ... тән ... ... ... оны ... діні ... ене ... кезеңге жатқызады. (8-9
ғасырла) Қазақ арасында мұндай киіз үйге ... ... ... ... ... «үйтас», «дың» деп атаған., бұлар әр аймақтарда белгілі және
көбірек тараған жері Орталық Қазақстан, әсіресе, Торғай өзеннің бойы. ... ... ... ... ... ... кешеніне өте ұқсас
[15]. Қарағанды ... ... ... қалашықтарының алғашқы
локализациялануы VIII-XI ғ.ғ. оғыз тайпаларымен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кешенімен дәледенеді. Бұл кешен Жезді ... сол ... ... ... елді-мекенінен 60 шақырым жерде орналасқан.
Кешен – үш ... ... ... ... ... ... Белдік ұзындығы 108 – 110 метр, ені 14 метр. Қорғаныцс мұнараларының
қалдықтарының биіктігі 5 метр. Төрт ... ... ... ... 12 ... Орталық алаңда ауданы 38х38 метр цитадель орналасқан.
Белдік биіктігі шамамен 4 ... ... ... ... ... ... ... Ұлытауға бағытталған керіен жолы өтетін еді.
Бұның айғағы ретінде тұрған маяк – ... Бұл маяк ... 2 ... ... орналасқан. Сондай – ақ маяк дұшпанның келе
жатқанын хабарлайтын ... төбе ... де ... ... ... Республикасының «Тарихи-мәдени мұраны қорғау және пайдалану
туралы заңына» сәйкес, жан – ... ... ... ... ... үшін,
археологиялық және архитектуралық ескерткіштер кешеннің сақталуын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... Қарағанды облысындағы
Қарағанды облысының Ұлытау аймағында аспан астындағы ... ... ... ... қаулы қабылданды. Мұражайға
туристік – экскурсиялық іс - ... ... жеке ... ... ... ... ұйымдастыру,
археологиялық қазба жұмыстарын, қайта жаңарту, ғылыми – іздеу, зерттеу ... сол ... ... ... ... пен лицензия берілді.
Қарағанды облысының Ұлытау аймағының территориясымен оғыз тайпаларының
ерте тарихы байланысты. Деректер бойынша оғыз тайпаларының ... ... осы ... ... ... ... ... әсер етіп, саяси
бірігуді дәледейтін жаңа қалалар, мекендер пайда ... ... ... әл – ... ... ... ғ. басында Шыңғыс хан жорықтары нәтижесінде ірі империя пайда
болды. Бұл территория Шыңғыс хан ... ... ... ... ұлы ... ... ... территориясы тиді. Жошы ұлысының пайда болуы ... ... ... ... ... ... орай мұндағы
таулар Қарағанды облысының Ұлытау деп аталып кетті. ... ... ... ... бұл ... аты ... – Тағ деп аталды
(Рычков П. И., 1887). Жошы ұлысының кезеңімен Билан-Ана, Болған-Ана, Жұбан-
Ана аттарын да ... ... ... ... бұл ... ... төменгі және орта ағыстарында орналасқан еді. Қаракеңгірдің
Сарысу өзеніне құяр жерінде Болған – Ана, ... - Ана ... ал ... ... ... өзенінің бойында Билан – Ана
қалдықтары орналасқан. Бұл ... ... ... ... ең
жақсысы болған.
Ежелгі дәуір ескерткішіне Теректі әулие петроглифтері жатады. Теректі
әулие – ... ... 85 ... ... Теректі станциясынан
солтүстік – шығысында 20 шақырым ... ... ... ... бұл үш
шоқының басында орналасқан компоненттері петроглифтер, сондай – ... қола және ерте ... ... ... болып табылатын
археологиялық кешен.
Теректі әулие – тарихи өткеннің ... ... ... ... ... көптеген аспектілерін (материалдық, рухани, әлеуметтік)
қайта елестетуге мүмкіндік беретін, мңызды ... көзі ... ... ... ... ... ... материалдары ірі археологиялық фондысын құрайды. Тас
бейнелерін зерттеу тек қана ... ... ... ... мүмкіндік
беретімен маңызды болып қоймай, сондай – ақ, бұл ... ... ... ... құны жетпес қазынасы, ... ... ... ... ... ... ... өзінің өзектілігін жоғалтпай, көптеген
мұсылмандар үшін қажылық ететін орын болып қала береді.
Қарағанды облысының Ұлытаудың бір ... ... ... осы ... ... ... 792 жылы ... хан, Тоқтамыс ханға соғыспаққа бара
жатқанда Қарағанды облысының Ұлытаудың үстімен өткен ... осы ... ... төңірегіндегі көк жасыл дала мен көк сеңгір ... ... ... қараумен болған. Содан кейін әскерін жинап, сол жерден үлкен
құлпытас орнатуға ... ... ... осынау сәтті оқиғаның болған
күнін тасқа ... ... ұзақ ... ... жететін мәңгілік ескерткіш
қалдырған. Міне осы тасты ... ... ... ... ... ... аяулы перзенті, белгілі ғалым Қаныш Сатбаев тапқан.
Бұл тас қазір Ленинградта Эрмитажда тұр. Одан мынадай ... ... ... 792-ші қой ... Жаздың яғни шілде айы. Тұранның сұлтанны
Темірбек жүз мын әскерімен Тоқтамыс ... ... ... Бұл ... бара ... белгі болсын деп осы жазуды қалдыры. Тәңірі нәсіп берсін.
Іншалла, тәңірі бұл кісіге рахым қылып, ... адам ... алып ... тілі әрісі түркі халықтардың, берісі қазақтың тіліне ұқсас. Бұл
жазуды профессор Поппэ мен академик Марғұлан шешіп ... ... ... ... ... ... ... дүниені
терең тану деген тілек саяхат құмарларды ерте керуен жолдарымен ... ... ... экспедицияның бірі 1991 жылы ұйымдастырылған
«Қарағанды облысының Ұлытау» деген ... ... ... ... ... ... ... Сарысу тармағымен өтті. Шу ... ... ... ... өтіп Қарағанды облысының Ұлытауда аяқталды.
1998 жылы қарағанды облысының әкімшілігінің қолдауымен экспедиция
Бұланты шайқасының өткен жеріне ... ... ... бұл ... ... ... ... тауында қазақтар алғашқы рет
жоңғарларды жеңіп, Қарағанды облысының Ұлытау ...... ... сол ... ... кезде мемориалды тақта қойылған бұл тақтайда
«1727 жылы қазақ әскері жоңғар басқыншыларымен ... ... ... жеңді. Бізді әруақтар қолдасын!» деген жазу бар.
Қарағанды облысының Ұлытаудың тағы бір көне, ерекшк мәнді айғағы, осы
таудан ағып жатқан ... ... ... сағасындағы «таңбалы тас». Мың
сан ру ... ... ... ... ... ағып ... ... тасқа
зер салып қараған болсақ, арғанның көз танбасын, найманның бақан таңбасын,
адайдың оқ таңбасын, ... ... ... көруге болады. Әрине
бәрін атау мүмкін ... ... үш ... ... руларының таңбаларын теріп
қана атап өттік.
Осы масалдың өзі, мына таңбалы тас ... дала ... ... ... ... ант ... ауыз біріктірген орны екенін аңғартады,
далалық көшпелі рулардың ерте заманда ақ топтасын біріге ... ... бас ... ... ... арғы ... ... – бүкіл халқымыздың тарихы. Соңдықтан
осынау мекенді халық Қарағанды облысының Ұлытау деп ... ... ... ... өзендері ағып жатыр, Қарағанды облысының
Ұлытау ... ... ... ашық ... ... ... ... алдымен осы өзендердің бойынан, сағаларынан, тарауларынан ... хан ... ... ... ... ... қарай 50
щақырым жерде, Кеңгір өзенінің жағасында орналасқан көне архитектуралық
ескерткіш. ... ... ... қарағанда, оны салуға Жошы
бағынған тайпалардың бәрі (оғыз, арғын, ... ... ... ... т.б.) ... ... дәстүр бойынша күмбезді қайтыс болған кісінің
жылдық асын беруден бұрынырақ жасайтын болған. Соған қарағанда 1227 ... ... ... 1228 жылы ... ... ... ... Жошы хан
порталды-күмбезді құрылыстар қатарына жатады. Жобасы тік ... ...... ... ... әк. ... аумағы 9,55-7,25
метр. Көзге айрықша түсетін нәрсе – салтанатты порталы. Оның маңдай ... арқа ... ... екі жақ ... ... сламақты еркін
көтеріп тұру үшін мейлінше берік етіп ... ... ... ... ... киіз ... ... етіп ұқсатқан. Өрнекке
пайдаланылған тақта кірпіштердің ауданы 45х45 сантиметр. Бұл кірпіштерде
өрнекпен ... жазу да ... 1911 жылы ... ... билеген бір ұлық
өрнекті кірпіштерді ... ... ... ... Қазі ... ... ғана ... Порталдың жоғарғы жиегін ... оның ... ... кірпіштен фриз тартқан. Ежелгі құрылыс
әдісінің бірі – күмбез орнату. Ол Жошы хан ... ... ... ... іш ... сөрелеп шығарған белдеулердің үстінен екі
қабатты зәулім күмбез орнатқан. Ішкі күмбездің ( биіктігі 7 метр ) ... ... ... ... ... жайса, сыртқы күмбезді (
биіктігі 8 метр ) он алты барабанға отырғызған. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... қалған. Жарық кесененің екі
жақ бүйірінен, барабанның ... ... ... (35х35 сантиметр)
түседі. Күмбез бедерлі қалақ кірпіштермен әшекейленген. ... көп ... ... ... ... ... тән ... Ішкі қабырғаларында
таңбадан басқа ешбір әшекей жоқ. Еденіне қалақ кірпіштер төселген.
Күмбезді қазу ... ... екі ... табылды. Қабір қабырғаларын
үлкен кірпіштен өріп, астына жұқа ... ... ... Біріншәі қабір
күмбездің күншығыс іргесіне ( ... 2,2 ... ені 70 ... 1,2 ... ... Қабір ішінен тақтай табытқа жерленген
адамның сүйегі шықты. Сүйектің оң қолы жоқ екендігі анықталды. Оның ... ... ... киім жұрнақтары, қызыл сафиян етіктің қалдығы, тұт
жібегінің шіріп жатқан сілемдері, аң ... мен ... бас ... ... ... табылды. Бұл «Жошыны аң аулап ... ... ... ... ... ... ... үндес келеді. Халық аңызында
«Жошының тек бір ... ... ... ... «бір ... ғана ... әр түрлі жорамалдар бар. Екінші қабір Жошының ... ... ... ... ... ... інісінің қызы) Бектумыштікі тиіс. Қабыр
астына төселген қалақ кірпіштерде араб әрпімен ... ... сөз ... ... Жошы хан ... ... маңызы бар тарихи және
мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. 1999 жылдан Жошы
хан күмбезін қалпына келтіру ... ... ... хан мазарының бүліне бастағандығы жөнінде алғашқы деректі
геодезист Ю.А. Шмидт жазған.
Бұл өткен ... ... ала ... ... Онда ... алдынғы
жағындағы көк жолақ болудың бары айтылады. Осы ... ... жазу ... Сол жазуды 1911 жылы Атбасар оязы Далалық өлкенін ... ... үшін ... ... Бұл ... ... ... белгісіз. Жергілікті тұрғындардың айтуынша 1927 жылы Шоң ... ... ... ... ішінде 2 қабірді қазған.
Бір қабірда жерленген ... бас ... ... жағымен, оң
қолының жоқ екендігі анықталған. Оның үстіне ... ... ... киім
жұрнақтары, қызыл сафиян етіктін қалдығы, аң ... мен ... ... ... ... сынықтар табылған. Бұл Жошыны аң аулап жүргенде
құланның айғыры ... ... ... халық аңызына келеді. Екінші қабірда
Жошының бәйбішесі – ... ... ... ... ... ... ішінде «1250 жыл» деген жазуы бар, көп бұрышты жұлдызша қашалған
мәрмәр тас ... 1974 жылы бұл ... да алып ... ... ішінде қолдан құйылып, мүрдеге қаланған төрт бұрышты
кірпіш жатыр. Салмағы 20-30 кг. ... ... араб ... ... ... ... ажыратуға болады. Бұл да мұқият сақтайтын белгінін ... ... ... ... жоғары жағы опырылып ішіне ... ... ... ... ... ... қисайғандықтында белгісі
байқалады.
Енді Жошы хан мазарының салынған мерзіміне қатысты бірер ауыз пікір
айта кетейік. Тарихтан белгілі 1227 жылы Жошы хан ... Жошы ... ... ... аралығына салынған. Жошы мазарын салысуға ... ... ... бәрі ... Мұны мазар ішінде, кірпіштерінде күні
бүгінге дейін ... 30 ... ру ... ... ... ... өзі ... халқының негізін құраған үш ... ... ... қатысқаның көрсетеді. Сегіз ... бойы не бір ... жеке ... не бір ... қол ... ... не бір ... бастан өткеріп, Жошы хан мазары бүгінгі
күнімізге жетім ... хан ... ... ... Ұлытаудағы сәулет өнерінің
ескерткіші. Шоқан Уәлихановтың пікірінше, Түркістанның бір ханы (Қызыл
Арслан) баласы ала ... ... оны ... ... ... ат беріп,
Сыр бойынан Арқаға жібереді. Аз уақыттың ішінде оның қасына ... елде ... ... Алаша білімпаз, кемеңгер кісі болғандықтан, оны
қадірлеп хан ... ... хан ... ... ... ... өзенінің жағасында (Сарыкеңгір өзеннің құяр саласында) биік
жотаның үстінде тұр. Ғалымдар ... ... ... оғыз –
қыпшақзаманындағы (10-13 ғасыр) ... ... ... ... әлі де жаңа ... (15-16 ... деушілер де бар)
айтқанымен, күмбездің ... ... ... ... түрі мен басқа ешбір
ескерткіштерге ұқсамайтын ... ... арғы ... сілтейді. Алаша
хан күмбезі порталды – күмбезді сәулет өнері үлгісіне жатады. Аумағы 9,73 х
11,9. биіктігі 10 ... ... ... ... ... Олардың
көлемі 230х14х60 милиметр, 260х230 милиметр, 320х320х60 милиметр, тағы сол
сияқты болып келеді. Құрылыс ... ... екі ... ... жуық ... барабан - күмбез мойындығы салынып, одан ... ... ... ... ... төрт ... ... Көп қырлы және
цилиндр тәрізді етіп жасалған бұл белдеулердің диаметрлері – 743, 673, ... ... ...... аркасы мен екі жақ ұстынды мұнаралық
бөліктерінің биіктігі қандай болғаны белгісіз. ... ... ... ... ... жағы ... кеткен. Кіреберіс сол жақ бұрышта
баспалтдақты тар қуыс бар. Сол ... ... ... барып, күмбездік
екінші айналма қабатқа ... ... одан ... арканың желке
тұсынан кесене үстіне шығуға болады. Портал мен ... шыны ... жұқа ... еш ... ... ... ... жолаушылар
тәбәрік етіп алып кеткен боолуы керек. ... хан ... ... ... ... ... ... ортақ жәдігерліктермен салыстыру арқылы
елестетуге болады. Бұл ... ол, ... ... ... ... ... ... өнері аталатын түрлерімен байланыстырады. ... ... ... ... ... хан күмбезін сондай-
ақ Қазақстан жеріндегі Айгша бибі (11-12 ғасырлар), Жошы хан (13 ... ... ... (14 ғасыр) мазарлары үлгілермен де салытыруға ... көне ... ... Көк ... ғимаратының көркемдік
нақөыштармен үндестік бірден көзге түседі. Алаша хан ... әр ... әр ... ... ... ... арықылы геометриялық бейне
жасап, күмбездің барлық беттерін масаты кілемнің түріне ұқсатып өрнектеуі
өзінен кейінгі Талмас ата, ... ана, ... ана, ... ата, ... Ерден
мазарларына үлгі болған. 1894 жылы ... ... ... ... орыс ... ... Е.И. жазған шыны сияқты ақ сылақ пен
көк сылақ, төрт құбыласы сай ... ... Айша ... Қожа ... ... ... кесенесі – Орталық Қазақстанда 19 ғасырда салынған ғұрыптық
ескерткіш. Қарағанды облысындағы ... ... ... ... ... оң жақ жағалауындағы Қарақұдық сайында орналасқан.
Ғимаратты 1863-66 жылдары ... ... ... ... ... ... басында тұрғызған. Кейбір еңбектерде ... ... ... ... деп қате жазып жүр. Ғимарат сол жерден 25
шақырымдағы Алаша хан күмбезіне ұқсайды.
Дүзен кесененің негізгі көлемі ... ...... ... ... есептеледі. Ғимараттың бүрмеленген ... он ... ... Ал ... ... өлшемі 8,5х10,2 метр, ішкі
өлшемі 5,4х5,4 метр. Кірпіштері ... ... ... ... ... ... ... 10 метр. Бас қасбетінде
есік ойығы (1,70 х 0,77 метр) алдында беларқалы қуысы бар. Оның ... ... ... қоршалған. Ортадағы жолақ шаршы өрнектеліп ойылған
тақтайша кірпішпен әрленген. Ал ... 3 ... ... ... қалаумен өрілген. Қасбеттерінің жоғарғы жиектерінде биіктігі
60сантиметр дөдегесі бар. Дөдегенің шаршы қалыпты ... ... ... ... ... көк түсті жыланкөз шыңылтырмен көмкерілген.
Дөдегенің жоғарғы екі ... ... тіс ... әдіспен өріліп, ең шетін
бұғат жиектеп шыққан. ... ... ... жағындағы ішкі бұрышында
төбеге шығатын сатысы бар. Ол тар галерея тәрізді (1,8 х 1,6 метр) ... ... ... ... ... үстіндегі шағын алаңға және
әрі төбежабының үстіне шығарылады. Дүзен кесенесінің еденіне шаршы ... ... ... ... ұшар басында бір-бірімен қиылыса
орнатылған ағаш діңгектері бар.
Дүзен- тас дәуіріндегі адамдар ... ... ... ... ... ауданындағы Қаракеңгір өзенінің оң жағалауындағы биік төбе
үстінде орналасқан. 1992 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы
(жетекшісі Ж. ... ... ... ... тас құралдарға
қарағанда тұрақ аумағы 6 гектардан асады. Тас дәуірі адамдарының бұл төбені
тұрақты ... ... ... ол ... ... ... ... қызғылт түсті шақпақ тастардан тұрады. Тас қазып алынған бес ... ... ... ернеуінің диаметрі 30 метр, тереңдігі 2,5
метр. Шұңқыр айналасында құрал ... ... ... сопақша және
жұмыр тастар өте көп. Сақталған кейбір ... ... бұл ... ... қола ... ... тұрақ - шеберхана болғаны
анықталды. Оған екінші бір дәлел – осы ... ... ... тастан
жасалған құралдар Қарағанды облысының Ұлытау, Жезқазған ... ... қола ... тұрақтары мен қоныстарынан көп табылды. Тұрақ
үстінде кейінгі кезеңдерде салынған үш тас оба (оның ... ... ... бор ... гипс алған карьер бар. Дүзен Орталық Қазақстанда, оның
ішінде Қарағанды облысының ... ... ... ... ... әлі ... зерттелмеген құнды ескерткіш.
Обалысай, Мұзбел, Жаманайбат Обалысай шоқысының оңтүстік бөлігінен
табылған тас құралдар – Қарағанды ... ... ... ... Олардың жасалған мерзімі ерте палеолиттің ашель дәуірінің (б.з.д.
700 мыңжылдық пен 150-120 мыңжылдықтар ... ... ... ... ... ... ... жасалған екі жақты шапқылар айрықша көңіл
аудартады.
Сарысу өзенінің орта ағысы тұсында, ... ... ... атты бұрынғы
өзен аңғарының бойында Мұзбел атты ежелгі аддамдар тұрағы бар. Ол ... ... ... ... төменгі палеолит кезеңіне жататын құралдардың
жиынтығы табылды. Оның ... ... ... түзу ... ... және екі жақты шапқылардан, сыдырғыш тәрізді ойық малта тастардан,
жұқартылған ... және т.б. ... ... қару үлгілерінен
тұрады.
Мұзбелден ең көп табылған аңшылар құралы – ортасында ойығы бар жалпақ
малта тастар. ... ... бұл тас ... ... аңшылардың алыстан
лақтыратын қаруы ретінде қолданылған. Олар Америкадағы ... ... ... “болас” деп аталатын тастан жасалған аңшылық қаруларына өте
ұқсас ... Ағаш ... ... ... ... ... байланған
“боластарды” Мұзбелдің жағада тығылып жатқан аңшылары бұлақтан су ішуге
келген ақбөкендерге лақтыратын болған [8].
Ежелгі ... ... ... ... ... ... де ... жерден палеолит дәуіріне сәйкес келетін 7 шапқы мен 2 қарғыш табылды.
Сондай-ақ Қарағанды облысының Ұлытау-Жезқазған ... ... ... ... жәдігерлерді академик Ә. Марғұлан, профессор
В. Селевин және өлкетанушы Н.Волукинскийлердің ... ... ... ... ... ... қола дәуіріне жататын
ежелгі ескерткіштердің бірі. Оны ... ... ... ... ... 1956 ж ... Ескерткіштер кешені кейінгі
қола дәуіріне жататын тас ... ... ... ... ... ... бейіттер мен Қазақ хандығы тұсындағы қорымдардан және
екі жағын су қоршап ... ... ... ... ... ... ескі молалардың барлығы дерлік тоналған, қиратылған.
Таспен қоршалған обаның диаметрі 20 м, биіктігі 1,4 м. ... ... ... ... ... тік қойылған тақта тастармен өрген. ... ... ... ұқсас және кейінгі қола ... осы ... ... ... ... ең ... ... болып
есептеледі. Айбас дарасы ескерткіштер ... ... ... ... ... 1,0 – 1,5 км ... ... өзені бойында орналасқан.
Таңбалы тас “Сарысу өзенінің төменгі ағысында, Жезқазған ауданының
Таңбалы Нұра ... ... ... атты қайнардың қасында, өзеннің
бойынан шығыстан батысқа қарай 20 км ... ... тік ... ... ... құрамына енген барлық рулардың дерлік таңбалары қашалған. Ел
аузындағы аңыз дәл осы Төсбұлақ ... ... ... ... ... алғашқы тарихи құрылтайы болған дейді. Сол жиынның шешімімен ... ... ... ... барлық рулар таңбаларын салған.“ Қаныш
Сәтбаев.
Орда-Базар ... ... ... ... ұлан-байтақ Жошы ұлысының
саяси-әлеуметтік, мәдени-экономикалық орталығы болды. Жошы ... ... ... ... ... ... Бұл қала Еділ ... жылы Сарай-Бату салынғанға дейін Жошы ұлысының ғана емес, Алтын
Орданың да астанасы болды. 1237 ... ... ... 1258 ... ... ... ... Азияға (Палестина, Сирия, Мысыр) жасаған жойқын
жорықтарына дайындық осы бүгінгі Қарағанды ... ... ... Жошы ... ... ... Орда-Базардың
георгафиялық жағынан алып империяның дәл кіндік тұсында орналасқандығы,
Еуразиялық кеңістікке ұтымды және ықпалды ... ... ... оның ұзақ ... бойы ... ... жоғалмауына игі әсер
етті.
Белең ана қаланың аты ... ... ... тұңғыш рет Әмір Темірдің
Тоқтамысқа қарсы жорығы жайлы жазбада аталады. Қаланың ... ... ... ... ... ... бір күндік жерде
жатыр. Жошы ұлысын билеген Орда Еженнің екінші ұлы ... ... деп ... Плано Карпинидің Монғол империясына саяхаты жайлы
жазбаларында Шыңғыс хан ұрпақтарының бірнеше әйел ... және ... ... бір ... ... етіп, билік жүргізгендігі жайлы
айтылады. Осылардың ... ... ... Орда ... ... деп ... болады.
Қираған қаланың үйінділерінің көлемінен оның аумағы өте үлкен болғаны
байқалады. Орыс ғалымы П.Ричков бұл қаланың жұртының ұзыны 6, ені 2 ... ... км) ... деп ... ... ана – ... күтіп
жатқан тарихи маңызы зор күрделі ескерткіштердің бірі. Ол ұлт ... ... ... ... ... ... ана тарихи маңызы мен географиялық орны жағынан Қарағанды
облысының Ұлытау өңірі архитектуралық ескерткіштері ... ... ... ... темір жолының 189-шы разъезінен ... 2 км ... ... ... оң ... тұр. VIII-IX ... қолданған сәулет өнерінің үлгісімен салынған. Төртбұрышты қабырға
қалауының үстінен барабан шығарылып, оған ... ... ... ... ... ... өрілген мехрабтары бар. Есігі ... ... ... ... ... ені мен ... бірдей
– 6м х 6м, биіктігі де 6м. Іргетасы жарты метр, жалпақ тастардан ... ... 27 см х 27см х 6 см ... ... пайдаланылған.
Болған ана күмбезі-ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші.Сарысу мен
Қаракеңгір өзендерінің қиылысында,Қаражар шатқалында ... ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттік
архитектура және құрылыс ... ... ... ... ... ... ауызының
айналасы қуыстана жасалған.Бөлменің ... ... ... күмбез
шеңберіне өтер тұсындағы бұрыштары арқалы-тромыты тәсілмен өрілген.Тормп
қолтықшалары қосарланған кірпішті қиғаштап,бұрышын ... ... ... ... ... П ... порталдық арканың белдеуімен
жапсырылған ... қыш ... ... түсті болғанын
көрсетеді.Порталдық ... ... ... мен ... ... ... ақ
түсті.Көрнекті жерге салынған Болған ана күмбезі алғашқы нұсқасында әдемі
болғанға ... осы ... ... ... кесенелер
архитектурасына (Ақтыбай,Қауқабай т/б) да әсерін тигізеді.
Әбдікәрім мазары 1917 жылы табылды ... ... 109 ... орналасқан. Салыну тарихы белгісіз. 1989 ... ... ... өлшеу жұмыстарын
жүргізді. Рестоврациялық ... ... жоқ. ... ... ... ... бар, көлемі 7,9х7,9 м болатын ... ... ... 6,2 м. Аумағы 309 м. куб.
Теңбай кесенесі ХІХ ғасыр. Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... 26 км ... ... ... ... 1989 жылы "Казпроектрестоврация" институтының архитекторлары
өлшеу жұмыстарын жүргізді. рестоврациялық жұмыстар ... жоқ. ... жел ... ... ... ... ... бұзылуға ұшыраған. Кесене
екі мазар мен жартылай бұзылған бір сағанатамнан тұрады. Сағанатам табиғи
текше тастардан ... ... ... ... ... салынған, төрт бұрышты. Екінші мазар шикі кірпіштен қаланған.
Территория аумағы 0,1 га.
Малшыбай ... ХІХ ... ... ... ... ... ауданы. Сарыкеңгір ауылы. 1989 жылы "Казпроектрестоврация"
институтының архитекторлары ... ... ... ... ... жоқ. ... күмбезі толық бұзылған. Бір камералы,
күмбезді ғимарат. басты ... ... және шикі ... салынған.
Қабырғалары 3 қабатты. Фундамент жоқ. Көлемі 6,5Х6,7м. Биіктігі 4м. ... м. куб Кіре ... ... ... бағытталған.
Жақсылық мавзолейі XIX ғасыр. Қарағанды облысының Ұлытау ауданы.
Жезқазған қаласынан солтүстік-батыс бағытта 62 км. ... ... ... ... 1989 жылы ... институтының
архитекторлары өлшеу жұмыстарын жүргізді. 1988 жылы ... ... ... ... - бір ... тік ... күмбезді болып
келген. Мазардың қабырғасы үш қабаттан тұрады. ... ... ... ... ішкі ... шикі ... қаланып, фундаменті текше
тастардан қаланған. Басқы беті порталь тәрізді салынып, ... Кіре ... ... ... ... Мазардың көлемі 7,0х7,5 м.
Биіктігі 6,0 м. Аумағы 315 м. ... ... ... ... облысының Ұлытау ауданы. ... 47 км. ... ... Салыну тарихы белгісіз. 1977
ж. Қазақ ССР ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізген. Күмбездің жоғары бөлігі қираған. Рестоврациялық жұмыстар
жүргізілмеген.
Бұл портальді - ... ... ... және ... ... әшекейлі
кірпіштен қаланған. Басты фасад П. - ... ... ... ... ... Кіре ... ... мен арқасы жартылай шеңберлі.
Ғимарат шикі кірпіштен салынып, күйдірілген кірпішпен өрілген. Кірпіштердің
көлемі 25х12х5см., 25х25х6 см. Ғимараттың ішкі ... ... ... ... ... ... кесенесі – XII-XIII ғасырларда халық шеберлерінің қолымен
салынған Қазақстандағы ... ... ... ... Ол
Қаракеңгір өзенінің оң жақ аңғарында, Малшыбай кешенінен 2 шақырым ... ... төрт ... етіп ... кірпіштен қаланған, күмбезді. Сырт
көрінісі кірпіштен әр түрлі-кескінді өрнекпен қаланған. Өрнектің түрлері
әсіресе кіреберіс ... ... ... ... ... [16].
Аяққамыр кесенесі – Алтын орда кезінен ... ... ... салынған. Академик Ә.Х.Марғұланның пікірінше ... ... ... Жезді кешенінен 8 шақырым жердегі, Жезді өзенінің сол
жағын ала, Қарабұлақ шатқалына салынған. ... ... ...... мен ені ... 50 ... кесен айналасы биіктігі бір
метрлік шыммен қоршалған.
Басқамыр қалашығы – Жезқазғанның ... ... 83 ... ... ... сол ... Қаланың орны Талдысай өзенінің ... ... ... ... ... төбешік болып қалған. Төбешіктің
жанындағы алаңда екі ... ... ... ... бар. ... ... салынуы мүмкін деген де болжам бар.
Елубай кесенесі. ХІХ ғасыр. Малшыбай ... 37 км. ... ... 1982 жылы ... ... тану ... ... Мазар біраз бұзылуға ұшыраған. Кесененің ең ... ... ... мен Шикі мазар. ... ... ... тас
сағанатамдар, мола үйінділер, шикі мазар қалдықтары бар. Кесене биік ... ... 1450 ... метр.
Хан ордасы Қарағанды облысының Ұлытаудың батысында 20 км. Жанғабыл
өзенінің бойында, Қаратал қыстағына жақын жазықта «Хан ... деп ... орын бар. Бұл ... ... шамамен 120-130м., көлденеңі 50-60м.
болатын жол. Бір деректерде, мысалы, Қазақ ... ... ... ... жазығы болған делінеді, яғни XЏІІІ ғасыр. Бұл ... ... ... киіз ... ... кеңес өтетін болған. Оған үш жүзден
игі жақсылар қатысатын.
Хан ордасы 2 бөліктен тұрады, ең үлкен бөлігінде ханның өзі ... ... ... ... ... болған. Орданың айналасындағы
мидай жазықта үш жүзден келген билер, ақсақалдар, батырлар киіз үй ... ... Хан ... ... ... ... ... ордасы
болған. Әбілхайыр хан ХЏ-ғасырдың ортасында Ұлықбектің қызы Рабиға-Бегімге
осы жерде үйленген. 1510 жылы ... ... ... ... ... ... ... бауырындағы ордадан аттанған. Осы жерге Абылай
хан бастап, соңғы хан Кенесары ордасы болған.
Асанай-Борсанай кесенесі. XIX ... ... ... ... ауданы.
Сарыкеңгір ауылынан 12 км. солтүстік-шығыста орналасқан. ... ... 1989 жылы ... ... архитекторлары
өлшеу жұмыстарын ... ... ... ... ... мен жел ... ... күмбезі мен қабырғасының
бұрыштары бұзылған. Шикі кірпіштен салынған, күмбезді, төртбұрышты мазар.
Фундаменті жоқ. Кіре бері ... бел ... ... ... ши" ... ... Көлемі 7,8х8,0 м. Биіктігі 3,5 ... ... 1,02м. ... 218 м. ... мазары. 1895 жыл. Сарыкеңгір өзенінің сол ... 14 ... ... 1975 жылы ... ССР ... Министрлігінің экспедициясы
зерттеген. Портальді-күмбезді ғимарат. Барлық фасадтары қос-қостан ... ... ... екі жолақтан тұратын фризбойы орап тұр.
Фриздің доғары ... ... ... өсімдік бояумен сыртынан
күйдірілген. Мазар шикі ... ... Осы ... ... деп қашап
жазылған да сыртынан күйдірілген. Мазар шикі кірпіштен салынып, күйдірілген
кірпішпен өрілген. 6,1х6,34м. 5,0х5,0 биіктігі 5,74.
Асанқожаның ... үйі. XIX ... ... ... жағалауында 14
км. жерде орналасқан. Салдырушы Асанқожа бекқожаұлы. 1983 жылы ... ... ... Олар екі ... жылиды. Әр бөлмеде екі
терезеден. Үй шикі кірпіштен салынып, күйдірілген ... ... ... ... ... Биіктігі 3м.
Әже мазары XIX ғасырға жататын ескерткіш. Жезқазған қаласынан 6 шақырым
жерде солтүстік-шығыста орналасқан. 1989 жылы ... ... ... ... ... ... ... түсіп қалған. Мазар бұрынғы ескі зираттар ... Бір ... ... ... Екі ... да ... ... Ортасы шикі кірпіштен қаланған. Мазардың көлемі 5,8 м.
Кіре берісі жартылай ... ... ... ... ... ... ішінде 8 қуыс бар. Биіктері 4,5 м. Қабырғаларының қалыңдығы 70
см. Мазар биіктігі 6м. Аумағы 202,6 м. кіб. ... ... ... 3 фасадты өрнектелген. 3 қатары "шырша" әдісімен өрнектелген.
Қабырғаларының жоғарғы ... ... ... ... ... XIX ... ... XIX ғасырда Сарысу бойында Қызыл
жыңғылдың болысы болған. Оның бейіті Сарыкеңгір өзенінің ... ... ... ... ... орналасқан. Себебі Сарысу елі жазда Сарыкеңгір
өңірін жайлаған. Бейіттің салыну шеберлігіне қарағанда XIX ғасырда ... ... ... ... ... Олар өз өнерлерін
ұрпақтан-ұрпаққа, атадан-балаға үйретіп қалдырып отырған. ... ... ... төрт ... там ... салынған. Бұрыштарына кіре
берісіне жұмыр кірпіштен бағаналар орнатылған. Бейіттің есігі, ... ... ... ... Бұл ... қазақтың қолтума
архитектура өнерінің тағы бір айқын айғағы.
Лабақ мазары. ХIX ... ... ... ... ... Малшыбай
селосынан оңтүстік-шығыста 20 км. жерде орналасқан. Салыну тарихы ... жылы ... ССР ... министрлігінің экспедициясы зерттеу жұмыстарын
жүргізді. Бір камералы. Көлемі 7,25х8,24м. Қабырғасының ... 90 ... ... 6,44м. Мазардың беті айшықпен нақышталып, өрнектелген.
Қабырғасындағы екі кірпішінде араб әрпі ... ... ... ... ... өшуге айналған. Мазардың ескі бөлігі ойығы ... ... ... ... ... бетінің қабырғалары тоқылған шидің
өрнегіндей нақыпталған.
Айранбай мавзолейі. XIX ... ... ... ... ауданы
Жезқазған қаласының 110 км. солтүстік-шығыста орналасқан. Ал Малшыбай
ауылынан 35 км ... ... ... ... белгісіз. 1974 жылыҚазақ ССР
Мәдениет министрлігінің Орталық-Қазақстан экспедициясы ... ... ... кіре ... ... төбе ... жартылай бұзылған.
Айранбай мавзолейі 3 күмбезді, крест тәрізді болып келген. ... ... іші шикі ... ... ... ақшыл және күңгірт
кірпішпен «тоқылған ши» әдісімен қаланған. Көлемі 9,75х8,25 м. Биіктігі
6,25 метр.
Ұлы ... ... ұлы ... ... кесенесі. (1772-1838ж) Терісаққан
ауылының Сарытоған егістік алқабынан 6 км жерде орналасқан.
Сандыбайдың өз әкесі Төлек, жоңғарлармен шайқасқан алып ... ... 16 ... ... ... шапқан. Сандыбай да батыр атанған. Қарадан
шыққан Барлыбай Сандыбайға бата берген: «Бағаналы найманның ... ... ... бол» деп. ... кесенесі қайта қалпына келтіріліп, 2000
жылы толық жұмысын аяқтады.
Жаманбай мазары. XIX ғасыр. Қарағанды ... ... ... ... 40 км. ... орналасқан. Салыну тарихы белгісіз.
1989 жылы "Казпроекрестоврация" институтының ... ... ... ... ... ... Мазар алғашқы
күйін сақтап қалған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Портальдің биіктігі 4,3м. Қалған қабырғалардың
биіктігі 3,1м. Фундаменті жоқ. Мазардың аумағы 105м.куб. Қазақстанның інжу-
маржаны Қарағанды облысының ... ... ... Мұғалжар қандай ғажап!
... Бұлардың бәрі - байтақ даладағы қорықтар, жай ғана ... ... ... ... орталықтары, "киелі орындардың" ең бір
құдыреттілері.
Қарағанды ... ... ... ... қалыптасу мен
дамуымен байланысты, туристер үшін танымдық қызығушылықты ... ... ... ... Туристер ірі ... ... ... ... мен өндіріс мекемелері бар қалаларды
тамашалауы мүмкін [18].
Қарсақпай елді – мекені Жезқазған ... ... ... 97 ... ... өзенінің жағасында, Қарсақпай – Аша шатқалында орналасқан,
1911 жылы Қазақстанның мыс өнеркәсібінің орталығы ретінде ... Елді ... ... ... өткізудің сүйікті жерлері, 1929 жылы бақшашы
Зуб Г. П. ... ... ... ... және ... ... ... Зуб Г. П. арналған ескерткіш, 1969 жылы ... ... ... ... Қаныш Имантайұлының мұражай – үйі
орналасқан. Мұражайда академиктің жеке заттарының жинағы, геолого – ... ... ... ... Отан соғысы кезеңдерінде Қарағанды облысының ... ... арта ... ... ... бұл ... өнеркәсібінің дамуына үлкен
серпін берді. Әскери ... ... ... сапалы пъезокварцке
қажеттілікте болды. ... елді – ... ... Қ. И. ... бойынша Ұлы
Отан соғысы жылдарында өзгешелік кварц өндіру орны болды.
Жезқазған қаласынан солтүстік батысында 63 ... ... ... елді-мекені облыс картасында марганец кендерінің ашылуына байланысты
1942 жылы пайда болды. Мұнда 1994 жылы ... және ... ... ... ашылды. Мұражай экспонаттары Жезқазған аймағының палеолит
дәуірінен бастап қазіргі ... ... ... ... айқындайды.
Бұл, мысал ретінде, көлемді экспонаттар, кен тастары, ... ... ... мыс ... ... этнографияның, халықтың материалды және
мәдени өмірінің мыңдаған құнды және сирек кездесетін материалдары ... ... ... ... материалдары жиналған. ҚР
Президенті Назарбаев Н. Ә. мұражайды арнайы тамашалап, оның рөлі мен маңызы
жөнінде үлкен баға берді. ... ... ... ... ... орын. Қарсақпайда орналасқан Сәтпаев Қ. И. мұражай үйі мен Жездіде
орналасқан мұражай біртұтас тарихи – ... ... ... 1954 жылы ... ... шағын тау – кеншілер елді –
мекенінің орнында ... ... ... ... ... ... ... (мыс пималарын дайындау), «Жезқазғанредмет» сияқты
кәсіпорындары тек ... ғана ... ... сондай – ақ шетел елдеінде
де ... ... мыс ... зауытын үлкендігіне қарай халық түсті
металлургияның «Қазақстан ... деп ... ... ... маңында оған серіктес кенді елді – мекені және негізінен кеншілер
тұратын Сәтпаев қаласы ... ... ... өз қара ... ... ... сезіледі. Ұлттық мәдениет, туған халықтың әдет-ғұрпы ... ... үшін ... ... ... -Қарағанды облысының
Ұлытау.«Ұлы», «тау» деген - қазақтың төл ... Оның ... тек ... ... ... ... ғана ... ұлт тарихындағы қазақ руларын
біріктірген аса ұлы оқиғалар ... ... ... ... ... кеткен, ұлттық сананы қайта өркендеткен соңғы
жылдары терең тарихымен ғалымдарды, ... мен ... ... ... ... ... мақтау сөзге де лайық . Қарағанды
облысының Ұлытау - «қазақ халқының бесігі» , ... ... ... ... ... алтын кіндігі».
Қарағанды облысының Ұлытау - ежелгі заманның көне сырларын ішіне бүккен
шежірелі ... Ол ... де әр ... ... ... көптігімен кім
- кімді де тәнті етеді.Өзінің ... ... ... ... ... жерден палеолит,неолит дәуірлерінің
туындысы - алғашқы адамдардың мыңдаған еңбек құралдарын әр ... ... ... өзені жағасындағы Дүзен мазарына жақын орналасқан палеолит
дәуірінен қалған көнекөз ... ... ең ірі де ... ... Тас ... ... ... Жетіқоңыр археологтердің көп
жылдардан бері назарында.Қола дәуірінің ... - ... мен ...... мәдениетінің асқақ кесенелері кез -
келген өзен алқаптарынан кездеседі.Ежелгі ... ... ... ... обалары көптеген ғалымдар мен
зерттеушілердің ... ... ... аударып отырса,Қорғасын елді
мекеніне жақын орналасқан ... мен ... ... ... ... ... мың ... аса уақыт бойы жолаушылар үшін қиыр далада қағылган
қазықтай нақты ... ... ... ... - Қарағанды облысының Ұлытаудағы таңдай қақтырар
көрікті ... ... әлі ... ... ... ... ... дейміз бе,әлде ... ... ... бәрінің басын құрайтын тұлғалы ескерткіш ... ... ... қай-қайсысы да таңғажайып дүниелер. Классикалық ... ... ... ... ... ... тұрады.Қарағанды
облысының Ұлытауда сақталған олардың сан ... ... ... ... ... 30 ... ... облысының Ұлытау – ... ... ... атты көрме ашылды. Сонымен қатар, Жезқазған
қаласының өлкетану музейі және ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау мен Кенесары хан;
- Ежелгі Түркістан және ... ... ... Қ. ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау
тарихы мен археология зерттеушісі;
-Әбунәсір әл-Фараби, Шыңғысхан және Темірланның балауыз фигураларын
қойып ежелгі ... ... ... тарихындағы Ұлы адамдар.
«Қазақмыс» корпорациясының музей-көрмелік кешенің қызметкерлерімен
бірлесіп зерттеу ... ... және ... ... белгісіз тарих
және мәдениет ескерткіштері табылды.
Қарағанды ... ... ... ... ... ... ... қазіргі уақыта бақылау өлшемдері мен зерттеулері жүргізіліп жатыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Мәдени ... ... және Ә.Х. ... ... орай ... ... ... тақырыбында үш экспедиция өткізілді: Алашахан
мазарының құпиялары; ... ... ... бар ... бірі, Қазақ ССР Министрлер
Кеңесінің 1990 жылы 29 ... № 466 ... ... алып ... көлемі 1883 шаршы км.
Мұражай қорық аумағында ежелден келе жатқан (шамамен б. д. д. 5000
жылдар) некропольдар ... ... ... саны 200 -ге ... өңірде яғни қорық көлеміне 700 ден астам тарихи-археологиялық және
архитектуралық ескерткіштер орналасқан, оның ішінде Республикалық ... 12 ... Атап ... Жошы хан, ... хан, Домбауыл, Лабақ,
Мақат саханасы, Ерден, Кетебай, Жакуда-Ишан, ... ... ... ... ... мазарлары..
Тарихи ескерткіштерді насихаттау мақсатында қорық музейінің экскурсия
жүргізушілерімен Жезқазған және Сәтпаев ... ... ... ... ... ... Жошыхан, Домбауыл, Теректі
әулие, Ақмешіт әулие, Алтыншоқы, Хан ... ... ... ... саны 1500 ... ... уақытта Қарағанды облысының Ұлытау - Жезқазған аумағындағы
ескерткіштер жағдайы туралы карта дайындалуда.
2.3 Қарағанды ... ... ... ... ... облысының Ұлытау аймағы танымдық, белсенді ... ... ... ... ... ... ... уақытта велосипед және
жаяу сапарларды, ал қысқы ... ... ... ... ... Қыстқы уақытта қар жамылғысының қалыңдығы 30 см, климаттық
жағдайлар ... үшін ... ... ... мүмкіндік береді.
Велосипед менің қаламда ұзақтылығы 70 шақырымға ... ... ... ... суқөоймасынан басталып, Сарыкеңгір кеншары
арқылы ... ... ... Ұлытауға бағытталған. Келесі маршрут
ұсынылады:
1) Жасұлан балалар сауықтыру лагері- Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... лагері – Туристік алаң
3) Туристік алаң- Горелое шатқалы
4) Горелое шатқалы – ... ... ... шыңына шығу
5) Қарағанды облысының Ұлытау тауларының бөктері – Қарағанды облысының
Ұлытау кеншары
Қарағанды облысының Ұлытау аймағы бойынша ... ... ... ... жасалынды. Тарихи мәдени маршруттың екі бағыты
бар: «Батыс жол» және «Шығыс жолы». Бұл екі атау тек қана ... ... ... ... ... қойылған. Маршруттардың бағыты 4 суретте
берілген.
4 сурет. Қарағанды облысының Ұлытау ауданы бойынша ... және ... ... ... екі ... туристік маршрут берілген. Тақырыбы
тарихи-археологиялық маршруттар.
Батыс маршрут көк сызықпен ... ... – 9.00. Біту ...... ... Жезқазған қаласы.
Жезқазған қаласынан Жезді кен шарына дейін 1,5 сағат.
11.00 – 13.00 – Аяққамыр және Басқамыр кесенелеріне саяхат.
13.00 – 14.00 – түс ... – 17.00 – ... ... Алтыншоқы кешендеріне саяхат.
17.00- 19.00 – Қарағанды облысының Ұлытау елді ... ... ... өмірімен танысу
Шығыс маршрут қара сызықпен көрсетілген
Бастау уақыты 9.00. Біту уақыты 22.00
Бастапқы нүктесі – Жезқазған қаласы
10.00– 14.00 – Жошы хан, ... ... ... ... ... ... ежелгі қала қалдықтарымен танысу
14.00 – 15.00 – түс үзілісі
15.00 – 20.00 Алашахан мазары, Алашахан ежелгі қала ... ... ... ... ... ... көретін жерлерімен байланысты аңыз -
әңгімелер айтылады
«Адамзаттың үлы ұстазы деп таныған сол Зөрдеш тау басына шығыпты. Тас
үңгірде ... Таң ... кеш ... ... ішін ... көкке
шаншылған ғажап шындардың сұлулығына ... ... хош ... ... ... көркем аршасына, ақ балтыр ару қайыңы мен хас батырдай
қасқайып ... жас ... ... ... ... ... таста өсіп,
дала сырына қанығып жүрген бала жігіт бірде таудағы ... ... ... бір ... Зәрдешті ғажайып бір күш орнынан тұрғызып, таудың
сонау ең биік ұшар басына аяғының ұшын жерге тигізбей алып ... ... ... ... ... өн бойындағы бір оң өзгерісті байқайды. Есін
жиып, жан-жағьна қарағанша ... ... ... ... ... ... ... ғажайып шуақ төгіле береді. Нұр сәуле қапелінде не болғанын
аңғармай ... ... ... ... ... коңілін қуанышқа бөлейді.
Шуақты нұр тұтас ... ... жер беті ... ғажайып алтын
игүғылалы сәулеге шомыл-дырады. Мол шуаққа боленген ... сол ... ... нұр ... ... ... ... бөленген Зордеш өзіне
жаратушының аян беріп түрганын біледі. Адамзат бала-сына тура жол нүсқауды,
жақсылыққа бастауды Алла тағала ... ... ... ұлы ... осы
шап-шағын кішкентай таудың үстінде Алланың шуақ нұрына бөленеді.
Ертеңіне Зәрдеш ... елге ... ... ... ... Сол заманда біреу қайтыс болса, сол үйдің ет жақындарының бірін
бірге көметін бір ғұрпайылық бар екен. Зәрдеш ... ... ... ... ... ... ... бар ел Зәрдеш айтты деп ... ... ... езін ... ... ... айтатын бұл кім? — деп Зәрдешке ... ... ... ... адам тұра ... Олар ... Зәрдешке қол сала бергенде, көктен
жасын ойнап, ... ... ... ұйпап жібереді. Оны көріп тұрған қалың
топтың ішінен Зәрдешке батып енді ... ... ... ... Көп
ішіндегілер арасынан:
- Оу, халайық, мына балада қасиет тұр ... ... ... ... — деп Зәрдештің сөзін құп алады. Сол жерде
Зәрдеш халыққа Алладан аян алғанын, жаратушының осы ... нұры ... ... ... ... ... айтып:
Бұл тау бұдан былай барлық таудың ұлығы — Қарағанды облысының Ұлытау
болып аталады, — деген екен. Содан бері бұл тау жай тау ... ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау болып аталыпты. Алланың
нұры тиген тау ... ... жер ... ... ... ... ұлық атанып,
ұлы болған екен. ... нұр ... ... тасты жарып
тереңнен шыққан толқынды тас ... ... ... алты басты
айдаһар күзеткен дейді. Тас бұлақ таудың әр ... нәр ... жер ... ... түйіскен жүрегі, арналы анасы аталған екен. Бұл сөздің
шындыққа келетін де қисыны бар. Оның дәл ... жер ... ... ... көл, теңіз бен мұхиттың түп тамырына көз салсаңыз тарау-тарау,
сан-салалы тармақтардың бәрі келіп осы ... ... ... ... ... ... төт ... таралған бұлақ түбінде түйісетін
секілді. Осы бұлақтан бастау алған төрт ... зер ... ... ... ... ... ... көргендей боласыз. Сонау Солтүстік
мүзды мұхитына құйып жатқан Обь өзені осы ... ... ... ... ... Зәрдеш су ішкен бұлақтан бастау ... ... ... Есілге, Есіл Обь өзеніне құйып ... әрі ... ... ... ... асып ... Ал мына ... Қаракеңгір, Сарыкеңгір жарыса ағып таласқан бойы Бетпақтың шөлін
кесіп өтіп, Сарысуға қосылады да әрісі жеті өзен — ... ... ... Азия асып ... ... осы ... Жақсыкөң өзені арқылы теңізге
жетеді. Батысын бойлай жүрген адам озен арнасымен ... ... ... ... толтырып, Ырғызбен Аралдан асып, теңізге
жетеді. Аңыз түбі шындық деген осы болар.»
Сәтпаев Қ.И. ... ... ... ... ... қандай қадірменді
болса, меніңше қазақ елі үшін Қарағанды облысының Ұлытау да соншалықты
қастерлі
Ел жадында ертеден сақталып келе ... ... бір, ... жан дүниеңді
баурап алатын аңыз күй бар. Ол – «Ақсақ ... ... Осы күй ... атақты
музыка зерттеушісі, академик Ахмет Жұбанов «Ғасырлар пернесі» жинағында
мынадай әңгіме айтады:
«Ханның маңдайына біткен ... ұлы Жошы ... ... ... ... ... ... қоян аулау емес, қауіп-қатері көп” деп оны аңға жалғыз
жібермейді екен. Күндердің күнінде ханзада әкесінен ... аңға бір ... ... бір ... келгенде жайылып жүрген бір үйір құланды көреді.
Қуғаннан екі көзі жайнап, қорамсағынан сұр жебесін ... ... ... ... ... ... Қырудың қызығына түсіп кеткен ол,
оғының таусылғанын да білмей қалады, ханзаданың қауқарсыз ... ... ... оны қос ... қос ... ... ... өлтіріп кетеді.
Ұлы хабар-ошарсыз кеткен соң, бір ... ... хан ... ... дәті ... ... деп жар салады: «Кім де кім баламның естіртер
болса, аузына қорғасын ерітіп құямын». ... ... ... соң, ... барып айтуға кімнің батылы жетсін! Ешкім тіл қатып, тіс жармайды.
Бір күні тақта отырған ... ... ... ... келеді:
«Алдияр тақсыр, ханзаданың хабарын білем деп есік алдына бір кісі ... ... ол. Хан ... деп әмір ... Ішке ... ... бар ... енеді. Хан: «Жолаушым, білгеніңді жасырмай түгел айт», - дейді. Сонда
күйші қолына ... ... ... білгенімді екі шек пен бір тиек айтып
береді», - деп күмбірлетіп ... ... ... ... ... тұяқ ... ... Көзінің қарашығындай жалғызы үй жанына кеп ... ма деп ... қоя ... ... ... қан ... шырайлана түседі. Бірақ осы
мезетте үстіңгі шектен жан ... ... ... орны ... өкініш
пен қайғының сұмдық сарыны құлаққа келген еді. Домбыра адамша жылап, адамша
егілді. Хан қабағын демде қара бұлт жайлап, ... ... қоя ... ... ... үміт көзден ғайып боп, көңілін қапалықтың ауыр мұңы ... ... ... ... ... ... ... салған әнін, ажал алып
зуылдай ұшқан сұр жебенің дыбысын, ... ... ... тұяқ дүбірін
суреттегенде, хан ойы отызға бөлінеді. Күй тілін түсінуді бұған несін ... ... Күй ... ... ... жетті, кенет арындаған екпін кілт
үзілді де, ... ... жан ... ... жанның ақырғы демі
естілгендей болды. Ханның өңі сазарып қоя берді де, орнынан атып тұрды. Екі
көзіне қан ... ... ... ... ... бұл ... бастапқы қаралы
тақырыпқа қайта оралып, күй екпіні әлсіреп, қайраты ... ... ... ... пенденің жете алмай кеткен арманын ... ... ... ... еді. Хан жас ... жүзін екі алақанымен басып отырып қалды. Бірақ
есін тез жинап алды да, өз ... екі ... ... боп: ... жапанда мерт болғанын естірттің, жазаңды ал ендеше» , - деді ... да, ... да, ... ... ... үні ... деп, домбыраның
көмейіне балқыған қорғасын құйдырады.
Осы тақырып аясында айтылған ел аузындағы әңгімелердің қатарына «Ақсақ
құлан» күйінің қалай шыққаны жайлы аңыз да ... Жошы ... ... ханға қалың қазақтың аузында аты аңызға айналған, есімі әсіресе
Қарағанды облысының Ұлытау өңірін ... елге ... ... тұлғалардың
бірі өз заманындағы кемеңгер қолбасшы, дәулескер ... ... ... оның ... күй ... ... Шыңғыс ханға сондағы айтқаны мынау
еді дейді аңыз:
«Уа, иеміз, ... өлді – ... ... ... ... 1331 ... картасы осы империялық біртұтастықтың
бұлтартпайтын құжаты болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... де, олардың бәрі тұтас бір елді
құрайды...
Осы сызбаға ... Русь жері ... ... ... деп ... ... пара-пар болатын Азиялық ұлы әлемнің солтүстік-батыстағы ең
шеткі түпкірі болып ... ... Русь жері бұл ... дербес бөлігі
емес; ол ұлы ханға тікелей бағынбайды. Орыс жері Жошы ұлысына кіретін Үзбек
патшалығының құрамында тұр (Г.В.Вернадский).
Вернадскийдің бұл ... осы ... ... ... тосын
тұжырым туындайды. Ол бойынша жаулап алынған орыс жерлері Жошы ұлысының
құрамына «Алаш» (Алош) деген ... ... ... ... Уәлихановтың «Қазақ шежіресіндегі» пайымдауларының
ауқымын одан әрі ... ... Ол ... ... «Үш Алаш», «Алты Алаш»,
«Үш мың Алаш» сияқты ұғымдардың Моңғол империясына ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтарының) Алашқа жатпайтындығының да
сыры осында: олар – ... ... ал Алаш ... - жауланған елдердің
адамдары. Бүгінгі тілмен айтсақ, “Алаш ” дегеніміз – империя деген сөз. ... оған сол ... ... ... ... ұлыстың, қанша қауымның
кіргенінің өзін ... ... шығу ... шару ... Тарих бір орнында
тұрған жоқ, қанша рет дүние мың айналып, ... ... ... Талай
мемлекет жер бетінен жоғалып, жаңа ұлттар дүниеге келді. ... бірі ... ... ... ... ... ... енді Алашахан кім? Қалың қазақ үшін қадірлі, қасиетті Қарағанды
облысының Ұлытаудағы Алашахан мазары кімдікі? Бұл ... ... ... да,
Абулжаның да, Алашаның да, Хақназар ханның да ... ... ... анық белгілі болып отыр.
«Алаш» сөзі империя ұғымын беретін болса, онда “Алашахан” император
деген мағынаға ие ... ... та ... ... империясын
басқарғандардың (империя 1206 жылдан 1294 жылға ... өмір ... ... өзгелерінің (Өгедей, Күйік, Мөңке, Құбылай) барлығының бақида
жамбастары тиген ... ... ... ... ... Қарағанды
облысының Ұлытау аймағынан алшақта өмір сүрді, билік жүргізді. Сондықтан
қисынға келсек, Алашахан мазары тек қана Шыңғыс ... ... ... таңда аймақ бойынша тарихи-археологиялық ескерткіштер қайта
қалпына келтірілуде. Кейбір мысалдарды ... ... ... ... ... ... облыстық маслихаттың Х сессиясында 2005-2007 жылдар
Мәдени мұра ... ... ... облысының Ұлытау ауданында тарихи-мәдени ескерткіштер көп
орналасқан. Солардың ішінде Дүзен, ... Жошы хан т.б. ... ... ... ... Биыл осы ... Болған ана, Жошы хан
мазарларына жаңғырту жұмыстары жүргізілді.
Жошы хан мазарына “Байқоңыр” фирмасы Қарағанды ... ... ... ... шартқа отырып, Жошы хан мазарының қабырғаларының
жарылған қуыстарын бітеп, күмбезіне ... ... ... ... ... тастармен ауыстырған.
Дүзен мазарында жобалы сметалық құжатқа байланысты жаңғырту жұмыстары
жүргізілуде.
Мазардың маңайында, іші және ... ... ... ... ... ... олқы ... қабырғаларды тұрғызу,
тазалау, қуыстарын бекіту және ... ... ... кірпіштен
жасалған еден және мәйіттің үстіңгі бетін жаңғырту, төбесіне гидроизоляция
жасау. Күмбездің жоғарғы жағын ... ... ... ... ... ... және т.б. ... жерлеріне құлау
қаупінен сақтау жұмыстары жүргізілді. ... құм төгу ... ... ішіне қарай су кіргізбеу жұмыстары жүргізілді. Мазар алдына
плита тастарынан жол төселіп, бетондалуда. ... ... ... ... ... ... ана мазарының маңайына қоқыс тазалау жұмыстары және ағаш,
өсімдіктері тазалау жұмыстары, сонымен қатар жаңғырту ... ... ... 2007 жылы ... ... ... жұмыстарын аяқтайды
[35].
Қарағанды облысының Ұлытау тарихи-табиғи қорығының аумағына Мемлекеттік
«Мәдени мұра» бағдарламасының ... үш ... ... ... ҚР Білім және ғылым министірлігі,Ә.Х.Марғұлан атындағы археология
институтының Орталық ... ... ... ... ... ... бөлім меңгерушісі Ж.Құрманкұлов.). Зерттеуге
Қазақстан ұлттық Әл-Фараби атындағы және Қарағанды, Жезқазған, Қызылорда,
Евразия университеттері, Италиядағы Рим, Болонья университеттері мен ... ... мен ... ... және ... мұражай
мамандары қатысты.
Мемлекеттік бағдарламаға енген тарихи мәні зор ... ... ... ... орналасқан тас дәуірінің Аяқбұлақ, ... ... I, II, III ... ... қола ... қонысы мен
қорымы, ерте темір ғасырының «мұртты» обасы, ортағасырлық Басқамыр қаласы
және Күзет мұнарасы. ... ... ... зерттеулердің мақсаты: Су шайып
жатқан қола дәуір металургтерінің мекені мен ... ... ... ... қоса ... ірі туризм орталығына айналдыру.
Әзірге зерттеліп жатқаны Тас дәуірінің Тоқтауыл, Аяқбұлак тұрақтары мен
қола дәуірінің қонысы мен қорымы және де үңгірдің ауыз ... ... ... мен ... ... тас ... жаңа ... б.з.д. 40-30 мыңжылдыққа тән мыңдаған тас кұрал-сайман, қару-жарақ
табылды. Тоқтауыл казбасының төменгі мәдени қабаттарынан ... ... ... ... ... ... зерттеулер оны
толығырақ анықтамақ.Егер ол анықталса Қарағанды облысының Ұлытау тарихы
б.з.д.600-400 ... ... ... ... (б.з.д 11—I мыңжылдық) қонысы қазіргі Жезқазған ... ... ... ... бері ... кенінің өз
басында болған көптеген мекен-жайлар жойылып ... ... ... ... келе ... ... ... тұңғыш металл (мыс)
балқытып, одан бұйым жасаған.Шетелдік ғалымдар қызығушылығын ... осы ... ... ... мыс ... көне пештерді зерттеу
нәтижесі тұңғыш металургтердің ... ... ... ... туғызады.Қазіргі зерттеу мен табылған ... ... ... ... болумен қатар, егін егіп, мал өсіргенін, аң-
аулап құрал -сайман жасағанын көрсетіп отыр.
Осы кезең ... ... бұл кез ... ... ... сатысында болғанын көрсетті.Қорым ортасындағы үлкен және ... ... ... ... ру басы ... оған жалғастырыла
салынған көп лахатты төртбұрышты және кіші дөңгелек қоршауларда ... ... ... әлі ... теңсіздігі байқалмайды.
Зерттелініп, болашақ аспан астындағы ... ... ... ... ... ... мавзолейі.Оны 1957 жылы
академик Ә.Х.Марғүлан тауып, оңтүстік бөлігін ... ... ... ... ... ... ... бөліктерден, құрбандыққа шалынған
мал сүйектері мен ... ... ... 40-қа жуық әсем ... ... және ... тас жәшіктен алтын білезік табылған.
Қазір оның солтүстік бөлігі аршылып, б.з.д.ХІ-ІХғ.ғ.аралығында салынған
ғұрыптық-сәулет өнерінің ... ... ... ... ... жағында осы зәулім құрылысты салған құрылысшылар
мекені табылды . Сонымен қатар, өлген кісіге ... ... ... ... ас пісірген орын да ашылды.
Танымдық экскурсиялардан аймақтың өндірістік нышандарына және мәдени-
тарихи экскурсияларды ... ... ... ... кешендерді
тамашалау Жезқазған қаласының өлкетану мұражайынан басталады. ... ... ... ... ... өтіп Қарағанды облысының Ұлытау тау
бөктеріне, Кеңгір ... ... ... ... қола ... ... кезеңінің, орта ғасырлар ескерткіштерін көріп тамашалауға
бағытталған. Бұл маршрут жазғы ... ... 3-5 ... ... ... қонақтар үшін атпен экскурсияларды өткізуге болады.
Туризм индустриясының негізі инфрасқұрылым. Инфрақұрылым түсінігіне
отельдер, ... ... ... дамыған туристерге қызмет көрсету
саласы, әсіресе шетел ... ... ... олар үшін бұл ... ... ... ... Қонақ үй және мейрамханалар бизнесі салысы жетекші
орынға ие. Қонақ үйлер және мейрамханалар ... ... ... ... деңгейіне баға береді, ел қонақтары үшін бұл ... ... ... ... ... және ... ескерткіштерінің бар болуына қарамастан,
инфрақұрылымы мүлдем дамымаған.
Қарағанды облысының Ұлытау - ежелгі заманның көне сырларын ішіне бүккен
шежірелі ... Ол ... де әр ... ... ... ... ... кімді де тәнті етеді.Өзінің ғажайып ... ... ... ... жерден палеолит,неолит дәуірлерінің
туындысы - ... ... ... ... ... әр бұлақтың
маңынан,көгалды жазықтардан кездестіресіз.
Қаракенгір өзені жағасындағы Дүзен ... ... ... ... ... көнекөз шеберхана Қазақстандағы ең ірі де әйгілі ескерткіш
санатында. Тас ... ... ... ... ... ... бері назарында.Қола дәуірінің ... - ... мен ...... мәдениетінің асқақ кесенелері кез -
келген өзен алқаптарынан кездеседі.Ежелгі патша әулеттері ... ... ... ... ... мен
зерттеушілердің ынта-ықыласын ұдайы өзіне аударып отырса,Қорғасын ... ... ... ... мен ... ... жанындағы Қараоба екі
жарым мың жылдан аса уақыт бойы ... үшін қиыр ... ... нақты нысана болып келеді.
Негізінен ауданның туризм ... ... ... ... және ... ... жағдайы әсер етеді.
Климаттың қатаңдығына қарамастан ... ... ... ... бар. Жер ... ... бай болғанына байланысты ежелден бұл
аймақты тайпалар мекен етіп, өз ... ... ... мен обалар,
артефактар түрінде қалдырған.
Аудан тарихи-археологиялық ескерткіштеріне бай. Дәл осы ... ... ... табылады. Ал, ерекше қорғалатын табиғат
территорияларында көптеген эндемик өсімдіктері өседі.
Аудан танымдық экскурсияларды ... ... ... қатар,
аңшылық, экологиялық туризм түрлерін дамыту үшін көптеген мүмкіндіктер бар.
Жұмыстың бірінші тарауында Қарағанды облысының Ұлытау ... ... ... ... ... ... ... Ауданның климаты
қатаң, шұғыл континентальды, дегенмен, ауданда тарихи-мәдени және табиғи
туристік нысандар шоғырланған. Бұл ... ... өз ... ... ... ... туристік нысандарына ... ... ... ... ... үш ауданға бөлінді: Қарағанды
облысының Ұлытау, Сарыкеңгір-Қаракеңгір, Жезқазған-Сәтпаев. Табиғи нысандар
негізінен ... ... ... ... маңызды тарихи нысандар
Сарыкеңгір-Қаракеңгір ауданында, ал Жезқазған-Сәтпаев ... ... ... ... ... тарауында, аудан бойынша туризм
дамуына ықпал ететін – ... ... құру ... ... облысының Ұлытау аймағында туристік нысандар үлкен мөлшерде
шоғырланғанмен инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... тұрақты туристер ағымын қамтамасыз ету үшін: көлік
инфрақұрылымын дамыту ... ... ... ... ... тех.қызметтер станциясы, автожуу, көлікті жалға ... ... май құю ... ... ... ... ... мамандарылған қызмет көрсетулермен қамтамасыз ету ... ... ... дайындау), материалдық базаны
жақсарту,туристік-спорттық инвентарларды жалға беру ... ... ... ... ... жасау, ат туризмі үшін мобильді қозғалу
базаларын ұйымдастыру (Жезқазған-Теректі-Қарағанды облысының ... ... ... ... ... ... бейнелейтін мәдени-
этнографиялық кешендерді ұйымдастыру керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... мен ... ... Абусеитова М.Х., Абылхожин Ж.Б., Кляшторный С.Г., Масанов Н.Э., Султанов
Т.И., Хазанов А.М., История Казахстана и Центральной ...... ... c.
2 ... З., ... Ж. ... петроглифтері. – Алматы, 2005.-312 c.
3 Ахметов Қ. Қарағанды облысының Ұлытау. – Астана: Фолиант. -2006.-264 б.
4 Байпаков К.М. ... ...... ... c.
5 ... Э.М. ... ... Казахстана: эволюция и проблемы
формообразования. – Алматы, 2004.- 256 с.
6 Басенов Т.К. ... в ... ...... ... ... Галымжанова А.С., Глаудинова М.Б. История искусств Казахстана: учебник. –
Алматы: Издат-Маркет, 2006.-248 с.
8 Герасимов Г.Г. Памятники архитектуры долины реки ...... 254 ... ... Б.А. ... ... ... – Алматы, 1999.- С. 65-
78
10 Елеукенова Г.Ш. Очерк истории средневековой ... ... ... 1999. -С. ... Ердавлетов С.Р., Назарчук М.К., Кораблев В.А. Мифы и ... ... Роль ... в ... ... РК. – ... 150 ... Зорин И. В., Квартальнов В.А. Энциклопедия туризма: ...... ... ... Зуев Ю.А. ... ... очерки истории и идеологии. – Алматы, 2002.-
158 с.
14. Ильина Е.Н. Туроперейтинг: ... ... ... М.:
ФиС, 2000.- С.26
15. Кадрбаев М.К., Курманкулов Ж.К: Культура древних скотоводов ... ...... ... ... А., Мендикулов М., Басенов Т. Архитектура Казахстана. –
Алматы, 1999.- 153 ... ... Б. ... ... ... ... ... -көркем
ой-толғау. – Астана: Елорда, 2001.- 189 б.
18. Новоженов В.А. Петроглифы ...... ... 41-46
19. Памятники наскального исскуства Центральной Азии: фотоальбом. –
Алматы, 2004.- 79 ... ... С.А. ... ... – М., 1999.-С.56-69
21. Сенин В.С. Введение в туризм. – М.: 1993.-С.156-159
22. Турсинбаева К.С., ... ... ... ... ... области / Центральный Казахстан: региональные проблемы
географии, экологии и туризма: сборник научных ...... ... Умиртаева А.Н., Жарасова К.М., Бимашев С.С. Жезді-Қарағанды облысының
Ұлытау өңірінің өзендері / ... ... ... ... экологии и туризма: сборник научных статей. –
Жезқазған, 2005.-С. 39-49 ... ... ... ... в ... ... ...
Алматы, 2008.- С.15-16
25. Қарағанды облысының Ұлытау. Альбом-кітап.- Астана: Өнер-Астана, 1998.-
56 б.
26. Жезқазған. Энциклопедиялық анықтама.- Алматы: Эверо, 2004.- 487 ... ... ... М.: ... ... энциклопедия, - С.256-
258
Мерзімді басылымдар
28. Қошанов Б. ... – мыс ... ... – 2007.- ... ... М. Проблемы меди // Мыс өңірі. – 2006. - №9
30. Мамина Н. Родина моя – Жезказган // Жезказганская ...... - ... ... А. ... в ... быть или не ... Динамика развития туризма в Казахстане. http://www.unwto.org
33 Есенкожаев Д. Проблемы индустрии в Казахстане. http: // www. kazakh. ... ... О. Куда ... ... ... ... И. Не ... нам заграница. http://www.poedum.ru
36 Новиков Б. Факторы влияющие на развитие ... http: ... ... Е. Хочу ... http: // ... ulutau maps. http:// ... ... Ұлытау ауданында тарихи нысандарының орналасуы [24]
4 сурет – Ұлытау ауданы бойынша тарих және археология ... [24]

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері8 бет
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет
Delphi дің мультимедиялық мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасындағы графиканың мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
DELPHI-дiң графикалық мүмкiндiктерi және қолданбалары64 бет
Delphi-дің графикалық мүмкіндіктерін қолдана отырып қозғалатын бағдарлама құру20 бет
Delphi-дің мультимедиалық мүмкіндіктері15 бет
Delphi-дің мультимедиалық мүмкіндіктері туралы12 бет
HTML тілінде Corel Draw программасының мүмкіндіктерін демонстрациялау39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь