Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . Тарау Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық тарихы
1.1 Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

ІІ . Тарау Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу
2.1 Дүниежүзілік мұхиттың бөліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2 Мұхит суларының қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2. Мұхит ағыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

ІІІ . Тарау Мұхиттың адам өміріндегі маңызы. Оны экологиялық қорғау
жолдары
3.1 Мұхитты экологиялық қорғау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Кіріспе
Жер шарының көпшілік бөлігін су басып жатқанын көреміз. Ол дүниежүзілік мұхит деп аталады. Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн км2 тиеді. Дүниежүзілік мұхит бөлек – бөлек аттары бар жеке мұхиттардан тұрады, бірақ олардың бәрі бір – біріне жалғасып жатыр. Дүниежүзілік мұхит төрт бөліктен тұрады. Тынық мұхит - жер шарындағы ең үлкен (180 млн км2) әрі ең терең мұхит. Көлемі жағынан қалған үш мұхитқа пара-пар. 1520-1521 жылдары Ф.Магеллан дүниежүзін айналу саяхаты кезінде осы мұхитты алғаш жүзіп өтті. Жүзу кезінде ешқандай дауылға ұшырамағандықтан, саяхатшылар оған “Тынық мұхит” деген ат берді.
Тынық мұхитта бүкіл дүниежүзілік мұхиттың ең терең жері – Мариан шұңғымасы бар, оның тереңдігі 11022 м. Тынық мұхит Солтүстік және Оңтүстік Американың батыс жаға-лауларынан бастап Еуразияның шығыс бөлігіне және Аустралия мен Антарктидаға дейінгі аумақты алып жатыр. Атлант мұхиты Тынық мұхиттан екі есе кіші (92 млн км2). Солтүстік және Оңтүстік Американың шығысынан бастап Еуразия мен Африканың батысына және Антарктидаға дейін барады.
Атлант мұхиты арқылы Батыс және Шығыс жартышарда орналасқан елдері бір – бірімен жалғастыратын аса маңызды кеме жолдары өтеді. Мұхиттың өн бойы кеме қатынасына игерілген. Үнді мұхиты Оңтүстік жарты шардың едәуір бөлігін алып жатыр (75 млн км2). Бұл - ең жылы мұхит. Үнді мұхиты суының таза, көгілдірлігімен де ерекше көзге түседі. Өйткені оның оңтүстік бөлігіне құятын өзен аз. Солтүстік Мұзды мұхит - мұхиттардың ішіндегі ең шағыны (14 млн км2). Ол Солтүстік Америка және Еуразия жағалауларымен шектеледі. Оның көпшілік бөлігін жыл бойы мұз басып жатады. Солтүстік Мұзды мұхиттың тағы бір ерекшелігі - ол басқа мұхиттарға қарағанда тайыз болып келеді. Материктердің шеті мұхит түбіне өтетін жерінде тереңдік 200 м-ден аспайды. Ол әсіресе Еуразия жағалауында жалпақ өңір құрайды. Мұхитта ірі аралдар көп.
Жұмыстың мақсаты дүниежүзілік мұхиттың ашылмаған сырларын болашақта ашу мақсатында жүргізіліп, курстық жұмыс ретінде жазылып тарихы терең, қазынасы мол мұхиттардың адам өміріндегі алатын маңызды орны мен мәнін ашу болып табылады.
Жұмыстың өзектілігі жұмыс негізінен арнап ізденістер мен еңбектерді талап ететіні сөзсіз. Тақырып өзегі болып табылатын дүниежүзілік мұхиттың қазіргі экологиялық мәселелері туралы қарастырылған. Дүниежүзілік мұхиттың онда өмір сүретін организмдердің тіршілігі, өмір сүру ортасы туралы басты назар аударылған. Бұл жұмыс нақты және айқын жазылған. Жұмыстың зерттеу дәрежесі: Тақырып екі тараудан тұрады: Кіріспе негізгі бөлім - 5 пункттен және қорытынды, суреттер мен пайдаланылған әдебиеттер мен бөлімдерден тұрады.
Жұмыстың міндеті – мұхитты зерттеу және оны қорғау – адам баласының маңызды міндеті. Мұхитты зерттеуде экспедияциялық кемелердің маңызы зор. Қазіргі таңдағы арнаулы аппараттар, батискафтар мұхит зерттеушілеріне қарамағындағы мұхитты анықтауға мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Власова Т.В. Физическая география частей света. 1,2 том. М. 1986.
2. Леонтьев О.К. Физическая география океанов. М. 1982.
3. Власова Т.В. Материктердің физикалық географиясы. 1,2 том Алматы 1984.
4. Дүйсенбаев СМ., Қожабекова 3, Этельбаева X. «Материктер
мен мұхиттардың физикалық географиясы» курсы бойынша
географиялық обьектердің номенклатурасы. Шымкент 2003. 316.
5. Виноградов З.К. Практикум по физической географии частей скота. М.
197 С.
6. Конюхо А.И. Геология океана: загадки, гипотезы, открытия. М.1989
7. Шеппард Ч. Жизнь кораллового острова. М. 1987
8. Физическая география материков и океанов. Под редакцей А.М.Рябьянова
1988.568 с.
9. Атлантический океан. М. Мысль. 1977.
10. Богданов Д.В. География Мировогр океана. М. Наука. 1978.
11. Биология океана. Под редакцией М.Е. Виноградова. М. 1977.
12. Дрейк Ч., Имбри Дж. Океан сам по себе и для нас. М. 1982.
13. Индийский океан. Под редакцией К.К. Маркова. Л. 1982.
14. Львович М.И. Вода и жизнь. М. 1986.
15. Дуванин А.Н. Мировой океан в современной жизни. М 1974
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
..............................................3
І – Тарау Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық тарихы
1.1 Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық даму
тарихы.........................................5
ІІ – Тарау Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу
2.1 ... ... ... ... ...... Мұхиттың адам өміріндегі маңызы. Оны экологиялық қорғау
жолдары
3.1 Мұхитты экологиялық қорғау
жолдары............................................................32
Қорытынды...................................................................
..............................................37
Пайдаланылған ... ... ... бөлігін су басып ... ... ... мұхит деп аталады. Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл жер
бетінің 3/4 ... ... 361 млн км2 ... ... ... ... ... аттары бар жеке мұхиттардан тұрады, бірақ олардың бәрі бір – біріне
жалғасып жатыр. Дүниежүзілік ... төрт ... ... ... ... ... ... ең үлкен (180 млн км2) әрі ең терең мұхит. Көлемі жағынан
қалған үш мұхитқа пара-пар. 1520-1521 ... ... ... ... ... осы мұхитты алғаш жүзіп өтті. Жүзу кезінде ешқандай дауылға
ұшырамағандықтан, ... оған ... ... ... ат ... ... ... дүниежүзілік мұхиттың ең терең жері – Мариан
шұңғымасы бар, оның тереңдігі 11022 м. ... ... ... және ... ... жаға-лауларынан бастап Еуразияның ... ... ... мен ... дейінгі аумақты алып жатыр. Атлант мұхиты Тынық
мұхиттан екі есе кіші (92 млн км2). ... және ... ... бастап Еуразия мен Африканың батысына және Антарктидаға ... ... ... ... және ... ... ... елдері
бір – бірімен жалғастыратын аса маңызды кеме жолдары ... ... ... кеме ... ... Үнді мұхиты Оңтүстік жарты шардың едәуір
бөлігін алып жатыр (75 млн км2). Бұл - ең жылы ... Үнді ... ... ... де ... көзге түседі. Өйткені оның ... ... өзен аз. ... ... мұхит - мұхиттардың ішіндегі ең
шағыны (14 млн км2). Ол ... ... және ... ... Оның көпшілік бөлігін жыл бойы мұз басып жатады. Солтүстік Мұзды
мұхиттың тағы бір ерекшелігі - ол басқа мұхиттарға ... ... ... Материктердің шеті мұхит түбіне өтетін жерінде тереңдік 200 ... Ол ... ... ... жалпақ өңір құрайды. Мұхитта ... ... ... ... мұхиттың ашылмаған сырларын болашақта ашу
мақсатында жүргізіліп, курстық жұмыс ретінде жазылып тарихы терең, қазынасы
мол мұхиттардың адам ... ... ... орны мен ... ашу болып
табылады.
Жұмыстың өзектілігі жұмыс негізінен арнап ... ... ... ететіні сөзсіз. Тақырып өзегі болып табылатын ... ... ... ... туралы қарастырылған. Дүниежүзілік
мұхиттың онда өмір ... ... ... өмір сүру ортасы
туралы басты назар аударылған. Бұл жұмыс нақты және ... ... ... дәрежесі: Тақырып екі тараудан тұрады: Кіріспе негізгі
бөлім - 5 ... және ... ... мен ... ... ... ... міндеті – мұхитты зерттеу және оны қорғау – адам ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Қазіргі таңдағы арнаулы аппараттар, батискафтар ... ... ... ... ... ... – Тарау. Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық тарихы
1.1. Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық даму тарихы
Мұхит – Жер шарындағы ең көп таралған зат, ... ... ... ... ... ... ... планетада су қалайша пайда болған ? ... ... ... ... жоқ . Жер ... ... кезде су материктік
жер қырты-сы секілді, жоғарғы мантиядан бөлініп шыққан немесе біртіндеп
жиналған деп ... ... ... ... ... ... ... мұхиттық жер қыртысы пайда болған сәтте
Жер бетіне төгіле отырып, су ... ... да ... ... ... де миллиондаған жылдар бойы осылай бола бермек. Жер шарына судың бір
бөлігі космостан ... ... ... ... ... – оның ... ... .
Үнді мұхитының физикалық – географиалық орны. Бұл мұхит планетада
ерекше орын ... оның көп ... ... ... ... орналасқан . Мұхит
солтүстігінде Евразиямен шектеседі және Солтүстік Мұзды мұхитпен байланысы
жоқ. ... Зонд ... мен ... оны ... ... ... тұрады.
Атлант мұхиты-мен шекарасы Игольный мүйісінің меридианы арқылы, ал Тынық
мұхитпен шекарасы-Тасмания аралының ... ... ... . ... аз ... . Солтүстігінде Бенгал және Парсы шығынақтары ,
Аравия теңізі құрлыққа бойлай еніп ... ... ... аз . ... ғана ірі ... бар. Мұхитта вулкандық және маржан аралдары
бар.
Үнді мұхитының жағасы – ежелгі цивилизация ... ... ... онда теңізде жүзу басқа мұхиттардағыға қарағанда шамамен 6 мың ... ... деп ... ... жүзу ... ... рет арабтар жасаған. География ғылымы үшін Үнді мұхиты ... ... да ... ... ... (1497-1499 жж.) бері жинала
бастады. XVIII ... ... ... теңізде жүзушісі Джеймс Кук бұл
мұхиттың тереңдігін алғаш рет өлшеген .
XIX ғасырдың ... ... ... ... ... басталды.
«Челлен-джер» кемесімен шыққан аылшын экспедициясы аса ірі зерттеулер
жүргізді. ... XX ... ... дейін Үнді мұхиты жеткілікті
зерттелмеді . Қазіргі кезде ғылыми-зерттеу кемелерін ... ... оның ... ашуда. Олардың ішінде-«Михаил Ломоносов»,
«Океан» және басқа ғылыми кемелер бар.
Мұхиттың орташа тереңдігі ... 3700 м, ал ең ... жері ... 7450 м-ге ... ... қайраң онша үлкен емес. Шарасы басқа
мұхиттардағы ... , ... ... ең ... бөлігін алып жатады. Оны толып
жатқан жоталар кесіп өтеді. Батыс бөлігінде су асты жотасы созылып жатыр ... ... ... ... мұхиты ортасындағы жотамен жалғасады.
Мұхит түбіндегі терең ... жер ... және ... аймақтары
жотаның орталығына қарай шоғырланған. Жер қыртысының ... ... ... ... одан ... ... . ... кезде олардың
құрлысын орыс ғалымдары зерттеуде. Олар сүңгуір аппаратпен ... ... жас ... ... ... Бұл ... пайда болуы мантиядан
заттардың жоғары көтеріліп , Қызыл теңізде жер ... ... жаңа ... жер ... ... ... Тынық мұхит – оны
Ұлы мұхит деп те атайды- планета бетінің 1\3 –ін және ... ... ... дерлік алып жатыр. Мұхит сопақша пішінді экватор ... енді , ... ол ... жағы ең жылы ... ... ... сызығы аз тілімденген; онда бірнеше ... ... бар. ... ... мен ... ... көптеген
теңіздер жатыр. Бұл Жер бетіндегі жағалық сызықтың ең көп ... ... ... ... 100 м-ден аспайтын қайраңды теңіздер
де бар. Кейбір теңіздер литосфера плиталары(Жапон, Охот және ... ) ... ... ... ... Олар ... әрі ... арал доғаларымен
бөлінген .
Тынық мұхитта аралдар өте көп, олардың саны 10 ... ... ... ... мен ... ... халықтар ертеден –ақ ... оның ... ... Ф. ... Дж. ... ... ... мұхит туралы мәліметтер жиналды. И.Ф.Крузенштерн
мен Ю. Ф. Лисянскийдің Жер шарын айналып ... ... орыс ... ғасырда мұхитты кеңінен зерттеуге бастама болды. XIX ... ... ... ... ... ... жүргізді. Экспедициалық
кемелер 1949ж. бастап жүйелі ғылыми рейстер жасауда. Қазіргі уақытта Тынық
мұхитты зерттеу жөнінде ... ... ұйым ... ... ... мұхит табиғатының ерекшеліктері жөнінде жаңа мағлұматтар
алынды, оның ең ... жері ... ... , ... жер ... терең
сулы науаларындағы тіршілік , мысалы, омыртқасыздардың, жіп ... жаңа ... ... ... мұхитты зерттеп білу үшін
біздің елімізде , Қиыр Шығыста Ресей Ғылым академиясының ... ... ... ... ... Мұзды мұхит – Жер бетіндегі ең кіші ... ... ... нақ ортасынында орналасқан, ол Солтүстік полюстің
айналасындағы мұхитты, таяу ... ... ... ... мен
архипелактарды қосатын кең-байтақ кеңістікті алып жатыр. Мұхиттың жағалары
негізінен ойпатты, тек кей ... ғана ... ... ... ... ... аз қоныстанған және шаруашылық жағынан аз
игерілген . Әдетте, бұл ... және ... ... ... ... бөлігі теңіздерден тұрады. Олардың көбі шеткі
теңіздер, тек біреуі ғана ішкі теңіз болып табылады. Мұхитта аралдар ... ... ... ... Жаңа Жер , ... және ... Олар материктерге таяу орналасқан. Солтүстік Мұзды мұхитты зерттеу-
бұл бірқатар елдердің: ТМД , Норвегия , Швеция және басқа ... ... ... және ғалымдарының көптеген ұрпақтарының
қаһармандық ерліктерінің тарихы.
Сонау ерте кездерде жайпақ шағын қайықшамен және ... ...... ... шығатын. Грумантте (Шпицбергенде) қыстап шығып
, Обьтың сағасына қарай жүзетін. Олар балық аулауды кәсіп ... ... ... және поляр суында жүзудің жағдайын жақсы білді .
Орыстардың теңізде жүзуі жөніндегі деректерін пайдалана ... ... мен ... ... Шығыс елдеріне (Қытай мен Үндістан )
аса қысқа жолды іздеп табуға әрекет етті . ... ... XVI ... ... жүзуінің нәтижесінде мұхиттың батыс бөлігінің картасы
жасалды.
Ұлы солтүстік экпедициясы (1733-1743 жж.) мұхит жағалауларын ... ... ... Оған ... ғылыми ерлік жасап, Печора
сағасынан Беринг бұғазына дейін ... ... ... мен ... картаға
түсірді . Олардың көпшілігі есімдері (Челюскин , ... және ... ... ... ... Осы ... жинаған деректерді
зерттей отырып, М.В.Ломоносов Солтүстік Мұзды мұхит туралы ... ... ... полюс ауданында теңіз түбінің көтерілуі мүмкін екені
туралы өз ойын айтты, ... ... ... ... ... ... болжап берді. Орыстардың тәжірбиесіне сүйене отырып,XIX
ғасырдың аяғында А. Норденшельдтің ... ... швед ... шхунасымен жолда бір қыстап , батыстан шығысқа қарай мұхитты ... ... ... ... XX ғасырдың басында бұл жолды Р. ... ... ... маңы ... ... ... алғашқы
мәліметтер XIX ғасырдың аяғында Ф. Нансеннің «Фрам» кемесімен ығуы кезінде
және XX ғасырдың басында Г. ... ... Фок» ... ... ... ... жинақталды. Россияда мұхитты зерттеудің жаңа жоспары жасалды.
1899 ж. адмирал С.О. ... ... ... ... ... ең ... ... кемесі жасалды, онымен поляр суында үш рет жүзу ... және ... ... ... жеңуге болатыны дәлелденді.
Бір жүзу маусымында мұхит арқылы өтудің мүмкіндігін 1932 ж. кеңестік
«Сибиряков» мұзжарғышының ... ... ... Осы экспедицияға
қатысушылар О.Ю.Шмидтің басшылығымен тереңдіктерді, мұздың ... ... ... ... ғалымдары Солтүстік Мұзды мұхитты зерттеудің жаңа тәсілдерін
талдап жасады. 1937 ж. ыққан мұзда ... ... ...... ... ... Төрт ... поляршысы И.Д. Папаниннің
басшылығымен мұз үстінде Солтүстік полюстен ... ... ... ығып ... ... осы ығу ... зерттеу жөніндегі жаңа
тәсілдің заманын ашты. Ықпалы станцияны қазірде ТМД, ... және ... ... кеңінен қолданады.
Сол 1937 ж. «Георгий Седов» мұзжарғышы мұз құрсауында қалды, сөйтіп ол
қалқымалы ... ... ... Ұзақ ығу ... ... мұхиттың поляр маңы аймағының табиғаты туралы жаңа мәліметтер
жинады. Солтүстік полюске жеткен ... ... атом ... ... ... алғашқы кеме болды. (1977 ж.).
Мұхитты зерттеу үшін қазір ұшақтар пайдаланылады, олар мұзға ... ... ... ... Космостан түсірілген суреттер мұхит
үстіндегі атмосфера ... ... ... , мұздардың ығуы туралы
мәлімет береді. Барлық осы зерттеулердің нәтижесінде ... ... ... ... органикалық дүниесі жөнінде) көп материал
жиналды, оның түбінің жер бедері анықталды, ... ... ... ... ... ... көптеген құпиялары қазірдің өзінде
белгілі, бірақ болашақ ... ... ... әлі көп, оның ... ... де болуларың мүмкін .
ІІ – Тарау. Дүниежүзілік мұхитқа жалпы шолу
2.1 Дүниежүзілік ... ... су ...... мұхит деп аталатын біртұтас бет.
Оның ауданы 361,3 млн км2 (жер ... 71%), ... ... 3,7 км ...... км3( гидросфера көлемінің 94%) . Жердің беті бойынша
Мұхиттың суын біркелкі етіп жайғанда оны 2700 ... ... ... еді. ... ... ... бұл ... мардымсыз, аз, бірақ
географиялық қабықшадағы әртүрлі процестер үшін маңызы орасан зор.
Құрлықтар мен мұхиттар жер ... ... ... ... шар ... – оның ... 81% -ын , солтүстік жарты шардың 61% -ын
алып жатыр. Планетамызда құрлықтар мен мұхиттардың біркелкі ... ... ... ... ... ... ... болып
есептеледі.
Шартты түрде Дүниежүзілік мұхит бір- бірінен оқшауланған , жеке
бөліктерден – мұхиттардан ... ... рет ... мұхитты жекелеген
бөліктерге жіктеуді 1650 ж. Голландия ғалымы Б. Варениус өткізген. ... ... бес ... ... ... ... мұхит, Атлант,
Тынық , Үнді және Оңтүстік мұхит. Кейбір шетелдік географтар осы ... бұл ... ... ... ... және ... мұхиттардың
оңтүстік бөлігінің физикалық, химиялық, ... және ... ... ... ... бар ... ТМД ғалымдары да
мойындайды, бірақ оның ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік мұхит
бөлінбеген. Сондықтан жер ... төрт ... ... (14 ... морфометриялық сиппаттамасы
| Мұхиттар |Жалпы |Су |Аралдардың |Судың ... |Өте ... |
| ... |бетінің|ауданы млн км|көлемі |тереңдігі,м|жері, м |
| |млн км ... | |млн км | | |
| | |млн км | | | | ... | 182,6 | 178,7| 3,9 | 707, 1 | 3957 | 11034 |
| ... | 92, 7 | 91, | 1, 0 | 330, 1| 3602 | 9219 |
| | |7 | | | | |
| Үнді | 77,0 | 76,| 0, 8 | 284, | 3736 | 7450 |
| | |2 | |6 | | ... | 18, 5 | 14, | 3, 8 | 16, 7 | 1131 | 5220 ... | |7 | | | | ... 370, 8| 361,| 9, 5 | 1338, | 3704 | 11034 ... мұхит | |3 | |5 | | ... ... ... ... тармақтардан тұрады:олар
теңіздер мен шығанақтар. Теңіз дегеніміз – көршілес ... ... ... ... ... ... мөлдірлігі т.б.)
экологиялық жағдайымен, ағыстары мен толысуларының сипатымен ерекшелінетін
мұхиттың азды-көпті оқшауланған ... ... және ... ... ... ... , ... (ішкі құрлықтық және
құрылық аралық ) және арал аралық деп жіктеледі.
Шеткі теңіздер өтпелі зоналарда немесе материктердің ... ... ... 200 метр , ... – 200 ... асады. Мұхиттардан
олар аралдар тізбегімен, сирегірек түбектермен бөлініп жатыр. Материктік
қайраңдағы (шельфтік) теңіздердің суы ... ... ... Сары ... ... 106 ... өтпелі зонадағы теңіздердің тереңдігі 3500-
4000 метп(Беринг, Охотск, Жапон). Шеткі ... ... ... ... жатқандықтан физикалық қасиеті мен химиялық құрамы бойынша мұхит
суларынан айырмашылығы жоқ.
Жерорталық теңіздер құрлыққа еніп ... ... ... ені тар ... ... жатады. Жерорталық теңіздердің
оқшаулануы, мұхит суымен су ... ... ... ... ... режимі мұхит суларынан өзгеше. Олар: ішкі
құрлықтың және құрылық ... деп ... ... аралық теңіздер ірі,
тектоникалық активтілігі жоғары зоналарда пайда ... ... ... ... ... және вулкан-дық процестер тән.
Олар құрлықтардың аралық бөлігінде орналасқан: Евразия мен Африка
құрлықтарының арасындағы – ... ... ... ... ... ... бір ... шеңберінде (мысалы,
Балтық, Ақ, Қара теңіздер) және құрлықтық қыртыста орналасқан , онша ... ... ... Балтық теңізінің ең максимальды тереңдігі -470 м, ... 350 м, Азов ... -13 ... ... ... мұхиттардан жекеленген аралдар немесе арал
тізбектері арқылы бөлініп жатады. (Филиппин, ... Сулу т.б). ... де арал ... ... болып табылады. Мұхиттың ортасында орналасып,
айқын шекарасы жоқ болса да өзіндік ... ... ... ... ... арқылы көршілес территориялардан ерекшеленеді.
Шығанақтар – судың құрлыққа еніп ... ... . Шығу ... , ... ... формасына қарай шығанақтар: фьорд, бухта, лиман деп те
аталады. Тарихи ... ерте ... ... ... ... ... ... теңіздер шығанаққа (Парсы, Мексика, Бенгаль), ал ... ... ... болса да, мұхиттарға жатқызылып кеткен (Босфор
теңізі, Линкольн теңізі).
Мұхиттарды, теңіздерді және ... ... ... ... Өте енді және ... ... – Дрейк бұғазы (Оңтүстік
Американың оңтүстігін-де ) –орташа ені 986 км , орташа тереңдігі 3111 км ... ең ұзын ... ... ... – 1760 ... ... ... жатқан беті деңгейлік деп аталады. Тыныш
күйде бұл геоид бетімен сай ... ... ... ... ... әсері: температура, атмосфера қысымы, жел, ... ... су ... жер ... ... ... тудырады.
Мұхит деңгейінің үздіксіз өзгерістері кезеңді және ... де ... ... ... өте ... ... сағат) және өте ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы қабатының
қызуы деңгейінің көтерілуін, қыста оның суынуы төмендеуін тудырады. Мұхит
деңгейінің баяу түсуі мен көтерілуі екі ... ... ... ... ... немесе түсуі мұхиттағы судың азаюмен, көбеюмен – су
балансының өзгерісімен (гидрократтық ... тууы ... ... мұз ... ... еріп кетуі Мұхит деңгейінің шамамен 60
метрге көтерілуін туыдырады. Сірә, құрлықта мұздықтардың пайда ... ... ... ... ... ... ... жағдайы жер қыртысы
қозғалысына да байланысты өзгеріп отырады (геократтық себептер) ... мен ... ... осы ... ... ... салдарынан Мұхит
құрлыққа өріс жаяды, ал керісінше, Скандинавия түбегінің ... ... ... ... ... ғасыр аралығында Дүниежүзілік мұхит деңгейі 10 ... ... ... ... ... әртүрлі бөлігінде әрқалай.
Мұхит деңгейінің ауытқын отыруын бақылауды арнайы постар зерттейді. Осындай
алғашқы постар XҮII ... ... (1682ж. ... 1704ж.
–Кронштадтта); қазіргі күні Дүниежүзілік мұхиттың су ... ... ... ... саны ... ... дүниежүзілік мұхиттың деңгейі үздіксіз өзгеріп отырады және
оның әртүрлі бөлігінде әрқалай. ... ... ... ... ... ... ... алынған көп жылдық ... ... ... ... тереңдігін есептеп шығаруға мүмкіншілік аз.
Сондықтан орташа көп жылдық деңгей көрсеткішін ... ... ... ... ... ... Осы деңгейлер құрлықтардың абсолюттік биіктігі
мен мұхиттардың тереңдігін анықтаудағы алғашқы нүкте болып ... ... бір ... ... ТМД елдерінде тереңдік пен ... ... Фин ... ... ... футштогының нолдік деңгейі),
Батыс Европа елдерінде Солтүстік теңіз деңгейінен есептеледі.
2.2 Мұхит суларының ... ... ... суы бұл құрамынан химиялық заттардың бәрі дерлік табылған
ерітінді. Онда тұздар, ... ... ... ... ... ... ... еріген. Судың ішінде ерімейтін бөлшектер ... . Су ... ... ... ... ақ онда ... тұздар болған
. Басқа тұздар мұхитқа материктерден құйылатын сумен бірге келеді. ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер беткі
қабаттан байқалады . Бұл қабаттың тұздылығы негізінен ... ... мен ... арақатынасына байланысты өзгеріп отырады . Судың
тұздылығы экватор маңында 34‰ ... , ... таяу ... ... және ... ... 33‰ ге ... Жауын-шашынның мөлшері
буланудан артық, құйылатын өзен суы мол , ... еріп ... ... ... кем болады.Теория жүзінде суда ... зат ... ... ... ... ... барлық элементтері бар деп
айтуға болады. Бірақ кейбір элементтер өте аз мөлшерде ... ... біз осы ... ... ... ... ... бар теңіз
организмдерінің құрамынан ғана анықтай аламыз. ... ... ... ... ... ... ... устрицалардың және басқа жануарлардың
қанының құрамынан табылған .
Дүниежүзілік Мұхит суларында ерітінді түрінде кездесетін ... ... ... ... ... 3,5%. ... ... ең көп
тараған хлор -1,9% , натрий-1,6%, магний- 0,13% , күкірт-0,088% , ... , ... %, ... , ... 0,003% . ... және
микроэлементтермен қоса есептегенде басқа элементтердің үлесі 0,3 %. ... ... ... да кездеседі, бірақ олардың шоғырлануы нашар, өте
аз –бүкіл мұхит суынан шаққандағы ... ... 55∙105 ... , ... ... , ... тиімсіз.
Судағы көп тараған негізгі элементтер «таза»күйінде кездеспейді;
көбінесе әртүрлі қоспа ... ... . ... ... ... Mg Cl ) ... суда ... заттардың 88,7 %. Осы
тұздарға байланысты судың дәмі ащы ;
2. Сульфаттар( MgSO4, CaSO4, K2SO4 ... ... ... ... SO3 )-бүкіл еріген тұздың 0,3% .
Планетарлық деңгейдегі зат ... үшін ... ... хлор
қоспаларының мол, ал өзен суларында өте аз кездесетінің маңызы зор ... пен өзен ... ... ... ... 15-кесте.
| Химиялық ... | ... суы | Өзен суы |
| ... | 88,7 | 5,2 ... |10,8 |9,9 ... |0, 3 |60,1 ... тұздар |0, 2 |24,8 ... өзен ... ... ... ... карбонаттар
мұхиттарда жоқпен тең .
Мұхит суларындағы заттардың құрамы мен қарым-қатынасы судың тұздылығын
анықтайтыны белгілі . Ол мұхит суының ... ... ... ... да,
терең жерлерінде де тұрақты . Еріген тұздардың ... ... ... қарым-қатынасы өзгермейді. Сондықтан, теңіз ... ... үшін бір ... ... ... анықталатын болғандықтан
әдетте хлордың) сандық шамасын ... сол ... ... ... ... ... ... анықтайды. Мұхит суының тұздылығы мен хлордың
эмпирикалық қарым-қатынасын төмендегі формуламен анықтайды .
S = 1,81∙CI%
1,81 саны хлор коэффициенті деп ... ішкі ... ... ... ... ... бұл ... жарамайды. Сондықтан еріген тұздардың қарым-қатынасы әрбір
теңізге жеке-жеке есептеледі .
Мұхиттардағы тұздың ... ... ... ... т. Егер де осы ... ... қазан-шұңқырлары мен тегіс бөлігіне жаятын болсақ, онда
қалыңдығы-60м, бүкіл Жер шарын -45м, ал ... ... ... ... еді.
Мұхит суының тұздылығы барлық жерде бірдей емес, мұхиттың ашық
бөлігіндегі ... ... , ... ... 35‰ - бұл ... жағдайға: жауған жауын-шашын мен буланудың айырмасына байланысты.
Сондықтан оның таралуында зоналық ендік сипаты ... да, ... ... ... мүмкіншілік туады- изогалин картасы деп аталады.
Мұхит суындағы ең төменгі тұздылық жоғарғы ... Оның ... ... ... ... буланудан жоғары, өзенмен келетін ағын ... ... ... ... мен ... ... ... еруі. Тропик-
терге жақындаған сайын тұздылық артады, максимальды ... 20 және ... ... ... буланудың шамасы жауын-шашын мөлшерінен едәуір
артық. Экваторлық ендікте жауын-шашын мөлшерінің ... ... ... ... ... суындағы ең жоғарғы тұздылық Атлант-35,3‰, ең
төменгі Солтүстік мұзды мұхитында -32% , ірі өзен ... ... ... Зоналық ендік бойынша да вертикальдық бағытта ... ... ... ендігінде 200м тереңдікке дейін тұздылық тез өседі
де осы ... ... ... ... ... ... сайын
тұздылық аз өзгереді. Субтропиктік ендіктерде 1000м-ге дейін азаяды, осы
тереңдіктен төменде ... ... ... ... тұздылық тереңдеген
сайын біртіндеп артады да 100-150м ... ... ... ... суға ... ... ... күрт көбейеді -36‰ және
одан жоғары. 150м тереңдікте тұрақты шамаға ие ... -34,9‰ , ... ... ... ... ... ... суының тұздылығының мұхит суының тұздылығынан айырмашылығы бар.
Бұл да – ең алдымен су ... ... яғни ... ... ... тұз мөлшері оның беткі қабатында да, ... ... ... ... ... ... өзгеріп отыруы мүмкін. Теңіздер
өздері жағалауын ... ... ... ... болады және тұздылықтың
өзгеруін дүниежүзілік мұхитпен ... да ... Егер де , ... ... ... ... тұздылығынан аз болса , онда
көршілес теңізден тереңдік ағыстары арқылы ... ... ... ... ... ... ... толдырады, сөйтіп теңіздің тұздылығы
тереңдеген сайын артады. Мысалы, өте тұзды Жерорта теңізі мен тұзды ... ... ... Мрамор теңізі – Жерорта теңізінің тұзды суы
Дарданелла бұғазы арқылы еніп, ... 38-39 ‰ ... ... ... ... , ... 25 ‰ Қара теңіз суы ... ... ... ... яғни ... мұхит суымен байланысы
жоқ, орналасқан теңіздердің тұздылығы климаттың ерекшелігіне (жауын-шашын
мөлшерінің булануға қатынасына), географиялық ендікке, ... ... ... ... құрамына, ағын судың шығынына да байланысты ауытқымалы.
Мысалы, Қызыл теңіз ыстық және құрғақ климатта орналасқан. ... ... ... ... ... ... 30 есе кем , ал ... жалғастырып , су айырбасын іске ... ... ... өте тар. ... бен ... ... арасындағы су айырбасы нашар,
сондықтан Қызыл теңіздің тұздылығы 42‰ . Қара теңізде су балансы ... ... ... мөлшері жауын-шашыннан артық емес, тұздылығы небәрі
18‰ .
Жыл мезгілдері бойынша мқхит суының тұздылығының айырмашылығы онша
көп емес ... -0,2‰, ... ... ... ... жерлерінде жазғы
мұздықтардың еруінен 0,7‰-ге дейін төмендейді. Су өзі түйіскен ... ... ... ... ... ... атмосфера газдары , өзен
суы алып келетін газдар, әртүрлі химиялық және биологиялық процестердің
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қосылған газдар кездеседі. Мұхит суының әртүрлі газдарды
еріту мүмкіншілігі температураға, тұздылыққа және гидростатикалық ... ... мен ... ... болса-онда теңіз суында еріген
газдың мөлшері аз. Жалпы ... суда ... ... ... аз ... да
олардың мұхиттар мен теңіздердің органикалық өмірі үшін ... ... ... ... ең ... роль ... ... Басқа
газдар сияқты оттегінің мөлшері де температураға, тұздылыққа жіне теңіз
суының араласу қарқындылығына байланысты. Осы ... ... ... ... қарай оттегінің мөлшері де экватордан полюстерге
қарай артады.
Судың құрамына ... тек ... ... ғана қосылмайды,
сонымен қатар мұхиттар мен теңіздерде өмір сүретін балдырлардың фотосинтез
процесі сал-дарынан да түседі . ... ... ... ... ... тереңдеген сайын оттегігің мөлшері азаяды. Осы ... ... ... ... ... ... дейін. Артық оттегі
атмосфера қабатына қосылады. Мұхит суларының өте терең қабатында ... ... ... ... ... оттегіні тасымал-дайтын-теңіз ағыстары.
Полюстерден келген суық ағыс ... ... және ... ... ... қызметін атқарады. Оттегінің мөлшері ендік бойынша ғана емес, жыл
мезгілдері, тіпті ... ... ... ... ... ... ... энергияның жарықтығына байланысты ауытқып отырады.
Көмір қышқыл газы оттегі мен азоттан ... ... ... ,
негізінен алғанда, байланысқан күйде, көмірқышқыл қосындылары түрінде
(карбонаттар мен ... ... Ол суға ... келіп
түседі, организмдер дем алғанда және органикалық заттар шірігенде бөлініп
шығады, су асты атқылауларында жер ... ... ... ... ... газы суда ... ... Сондықтан температура жоғарылағанда су
оны атмосфераға бөледі, төмендегенде сіңіреді. Мұхит суында көмір ... еру ... ... ... ... ... оның
мөлшері атмосферадағы шамадан 60 есе көп. Азот та мұхит суында кездеседі,
бірақ басқа газдармен салыстырғанда мөлшері аз . ... ол, сірә ... ... керек. Теңіздердегі газдардың таралуы мен ... ... ... ... ... Төменгі тереңдікте оттегі жоқпен
тең, орнына күкіртті сутек ... ... ... ... тереңдікте
тіршілік көзі болуы мүмкін емес . Мысалы, Қара теңіз суында ... ... ... сутек басым. Өйткені теңіз суы толығымен
араласпайды, төмендеген сайын оттегі азайып , ... ... ... ... ... ... ... 6,5 см3-ге тең болады.
Тазартылған судың физикалық қасиеті 2 түрлі ... ... мен ... ал ... ... физикалық қасиеті үшінші
көрсеткіш-тұздылыққа тәуелді. Теңіз суының тұздылығымен тазартылған суда
болмайтын, оның ... ... ... осмотикалық қысымы және
электр өткізгіші.
Бетіне келіп түсетін күн жылуының ... ... суы да ... ... Ауданы үлкен болғандықтан , мұхит құрлыққа қарағанда жылуды
көп қабылдайды. Су бетінің температурасы әркелкі болады және ... ... ... ... ... аудандарында мұндай заңды бөлінуді
мұхит ағыстары, тұрақты желдер, ал ... ... ... жылы су ағыстары бұзады.
Мұхит суының температурасы тереңдікке қарай да өзгереді. Алғашында ол
болма-шы ғана ... де, одан соң ... . 3-4 мың ... ... темпера-тура әдетте +20-тан 00С-ге дейінгі аралықта ауытқиды.
Мұхитта ең жоғарғы ... ... ... 27-280С ... 5 және 100солтүстік ендікте ... ... ... режимі орналасқан. Батыс және Шығыс жағалаулардағы орташа
температуралық ... 8-100С . Осы ... ... жағалауындағы
температураның төмен болуы пассат желдеріне байланысты, өйткені ... жылы су ... да ... ... суық су көтеріледі. Оңтүстік
жарты шардың қоңыржай ендігінде құрылық жоқ ... ... ... ... ... ... 100С шамасында ауытқып
отырады.
Солтүстік ... ... ... негізінде теңіз суы жылырақ, 100С-тық
изотерма тамыз ... ... ... дейін жетеді.
Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабатының температурасы 17,40С, яғни
бүкіл жер ... ... ... 30С жоғары. Ең жылы мұхит-Тынық
мұхиты-теңіз бетінің орташа температурасы 19,10С, Үнді мұхитында-17,60С,
Атлант-16,90С, Солтүік ... ... Ең ... ... ... ... Солтүстік мұзды мұхитта, Ең жоғарғы температура (+320С)
Тынық ... ... ... ... ... әсерінен, жалпы
алғанда, жыл бойы оңтүстік жарты шардың суы жамылғысымен ... ... ... ... амплитудасы 10С-тан аспайды.
Орташа жылдық температура амплитудасы төменгі және жоғарғы ендіктерде 10С
және 20С, тек қоңыржай ... ... одан ... ... ... ... ... –тығыздығы. Тұздылық артқан сайын
тығыздық та ... ... ... ... ... тығыздығының артуына
мқздықтардың пайда болуы, булану және суынуы ықпал ... Ашық ... ... ... ... экватордан полюстерге қарай
жылжығанда артады .
2.3 Мұхит ағыстары
Үздіксіз қозғалыста болу ... суы ... ... ... белгілі романындағы «Наутилус» атты сүңгуір қайықтың ... ... ... ... сөз ... тегін емес.
Судың бетінен түбіне дейінгі бүкіл қабаты қозғалыста болады. Мұхит
суын қозғалысқа ... ... ... бар. ... ең ... мұхит суының бетін горизонталь қозғалуға, яғни ағыстардың түзілуіне
мүмкіндік туғызады. Температура мен тұздылықтың айырмашылығы да ағыстардың
тууына ... ... ... өзі ... ... ... ағын ... нәтижесінде мұхит суының бүкіл қабаты қозғалысқа келеді.
Ағыстардың бағыты желге ғана ... ... ... ... өз осінен
айналуының ауытқытушы күшіне, мұхит түбінің жер бедеріне, ... де ... ... ... негізгі мағлұматтарды теңізде
жүзушілер өте ертеде-ақ анықтаған. Кемелердің белгіленген бағыттан ауытқуы,
шөлмек почта ағыстардың бағыты мен ... ... ... ... ... ... ... жел болғандықтан, тұрақты
желдер мен ағыстардың арасындағы байланысты анықтау қиын ... ... ... ... ... ... ... ала отырып
қарастырайық. Солтүстік-шығыс пассат су массаларын батысқа ... ... ... ... ... Ол ... ... шығыс жағасында
екіге айырылады. Бір тармағы Экваторлық Қарсы ағысты түзеді, яғни судың бір
бөлігі шығысқа ... ... ... ... ... Оңтүстік Американың
шығыс жағасында судың деңгейін көтеріп, Гольфстрим ... ... Ол ... ... ... бағыттайтын батыс желдері соғып ... ... ... Бұл су ... оңға ... ... Жердің айналу күші
де судың осылай қозғалуына себепші болды.
Қоңыржай және поляр ... жылы су ... ... ... осылайша пайда болады. Поляр және қоңыржай ендіктерден судың
қайтуынан, ... ... ... ... ... Канар ағысы
түзеледі. Сонымен, Атлант мұхитының солтүстік бөлігінде ... ... ... сай ... алып ... ... ... болады. Бұл мұхиттың
оңтүстік бөлігінде де осындай көрініс байқалады. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... да, одан әрі судың
қозғалысын Антарктика ... ... және ... ... ... тағы бір ... ... пайда болады,бірақ ол ... ... ... ... ... ... сағат тілінің жүрісіне қарсы
бағытталған.
Негізгі ағыстардың осындай көрінісі Тынық мұхитта да ... ... ... ... ... Гумбольдт немесе Перу ағысы
Бенгель ағысына ұқсайды және ... ... ... қарай Үнді және Солтүстік Мұзды мұхиттардағы ағыстардың
көрінісі біраз басқаша ... ... ... ... ... ... мұхиттағы ең
күшті ағыс-айналмалы Антарктика ағысы немесе Батыс желдері пайда болады.
Бұл ағыс арқылы бір жыл ... ... ... барлық өзендерінде ағып өтетін
судан 200 есе көп мөлшердегі су ағады.
Сонымен, Дүниежүзілік мұхиттағы беткі ағыстардың таралуынан ... ... ... ... ... ... ... тұрақты желдердің
схемасына сай келеді. Пассаттар су ... ... ... ... ... батыс желдері оларды керсінше-шығысқа қарай
бағыттайды, бұл жағдай-да ... өз ... ... күші ... ... ... қозғалысын оңға қарай, ал оңтүстік жарты шарда –солға қарай
ауытқуға мәжбүр ... ... ... судың алып айналмалы қозғалысын
туғызады.
Әрбір мұхитта жалпы схемаға енетін ағыстардан басқа, ... ... ... ... ... ... географиялық орнына, көлеміне
және басқа да жергілікті жағдайларға ... ... ... ... зор ықпал етеді. Олар мұхит пен
атмосфераға жылуын ... ... ... ... ... ... атқаратын басты ағыстар Гольфстрим мен Куросио болып табылады.
Суық және жылы ... ... ... қоңыржай белдеулерде кездеседі.
Осының нәтижесінде қасиетте-рі ... ... ... ... ... ... туады. Бұл құбылыстар мұхит үстінде қалыптасатын ауа ... әсер ... одан соң ... ... ... ... ... да байқалады. Әр түрлі елдердің океанолог ... ... ... бірлесіп жүргізетін зерттеу нәтижеле-рінің маңызды
болатыны, міне осыған ... ... орны ... ... ... әсер етеді .
Мұхит климатының ерекшелігі-оның солтүстік бөлігінде маусымдық муссон
желдері ... ... ... бұл бөлігі субэкваторлық белдеуге
орналасқандықтан, оған ... ... ... ... ... ... суық ағысы әсер етіп, оның суын ... ең суық ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты.
Мұхиттың жақсы қызатын әрі суық су құйылмайтын солтүстік бөлігі- оның ең
жылы ... ... ... ... ... мұхиттарың осындай
ендіктеріндегі ... ... ... ... ... ... ... температурасы төмендейді. Тұтас ... ... ... ... қарағанда, судың беткі қабатының
тұздылығы жоғары болады, ал Қызыл теңізде ол ерекше жоғары(42‰-ге ... ... ... ... ... болуы-на желдердің маусымдық
ауысыуы әсер етеді. Муссондар судың ... ... ... ... ағыстар жүйесін өзгертеді.
Мұхиттың оңтүстік бөлігіндегі ағыстар Дүниежүзілік мұхит ағыстары ... ... ... ... ... ... батыстан шығысқа қарай өте ... ... ... су ... басым болады. Мұхиттың солтүстік және оңтүстік
бөліктеріндегі су бетінде шеңбер ... су ... ... болады. Солтүстік
бөлігінде судың қозғалысы Солтүстік Пассат ағынынан, Куросио, Солтүстік
Тынық мұхит және Калифорния ағыстарынан ... ... және ... ... әсерімен Солтүстік Атлантика ағысының жылы суының қуатты
тасқыны Солтүстік Атлантикадан Мұзды мұхитқа құяды. Олардың ... ... ... ... қатпайтын порттар орналасқан.
Евразия жағаларын бойлай аққан су батысттан шығысқа қарай ... аса ... жылы суы ... ... ... суық ... ... суымен салыстырғанда тығыз болады. Сондықтан жылы судың
бір бөлігі шығысқа қарай қозғалған сайын ... ... ... ... ... дейін бүкіл мұхит арқылы су кері ... ... ... қозғалады.
Мұхит ағыстары-су массасының горизонтальдық бағытта бір жерден екінші
жерге орын ауыстыруын теңіз ағыстары дейміз. ... ... ... ... ... ... үшін ... зор: жылудың таралуына,су айырбасына,
мұздықтардың еруіне, жалпы зат пен энергия ауысуына және Жердің ... ... ... Мұхит суының бетіндегі жалпы су
циркуляциясына байланысты Атлант ... екі ... ... ... аралығында антипасаттық ағындар пайда болады. Солтүстік пассат
ағыны Гвинея шығанағында пайда болып , ... ... ... де , ... ... ... бір ... Мексика шығанағындағы Кариб
теңізіне барып Кариб ағысына құраса, 2-ші Антиль аралы жағалауын ... ... ... да ... жылы ағысын құрайды. Ағыстың ені 75-
120 км, жылдамдығы ... ... жылы ... ... ... суық ... ... тұрады. 800-1200м тереңдікте ағыс бағытын
өзгертіп қарама-қарсы бағыттағы ... ... ... 0,5-1,0 км. ... ... ... орташа температурасы 25-
260С, тұздылығы орташа мұхит суы тұздылығынан жоғары 5‰ . Тынық ... ... ... ... Солтүстік пассат ағыны
қалыптасады. Филиппин аралының батысында ол 3 тармаққа бағытталады.
1) бір тармағы пассат ... ... ... ... Зонд ... бағытталады;
3) ең ірі тармағы жылы Куросио ағысын құрайды.
Жылы Куросио ағысының ... ... ... ... ... оның бір бөлігі Филиппин мен Формоза ... ... ... бір ... ... теңізіне өтеді. Жылдамдығы
тәулігіне 90-100 км болса да, онша көзге түсе ... ... ... ... да айыру қиын; жыл мезгілдері бойынша да ағыс
айырмашылығы байқалады: жаз ... қыс ... ... ... ... ... бірақ Жапония маңында ешқашан 400солтүстік
ендіктен ары солтүстікке тарамайды.
ІІІ – Тарау. ... адам ... ... Оны ... ... Мұхитты экологиялық қорғау жолдары
Теңіздер мен мұхиттар арзан және ... жол ... ... ... зор ірі ... ... ... шарлап,
дүние жүзінің барлық елдерін ... ... ... ... теңіздер мен мұхиттар арқылы тасылады. Теңіз
жағаларындағы ... ашық ... ... ... ... порттар
салынып, сол жерлерге кемелер аялдайды.
Теңіз қатынасының өте ауқымды аймағы - Атлант мұхиты. ... және ... ... байланыстыратын маңызды теңіз жолдары
осы мұхит арқылы өтеді. Еуропадан Жерорта теңізі, Суэц каналы, Үнді ... ... және ... Азия мен Аустралияға баратын жол да аса маңызды
су жолы болып саналады.
Жылдан-жылға Тынық мұхит та кеме ... ... ... ... алып келеді.
Мұхит жануарлары мен өсімдіктері. Адамның оларды ... ... мен ... түрлері өте көп және олар ... ... ... Мұхит суында 150 мыңнан астам ... түрі мен ... ... ... ... ... ... жануарлардың түрі құрлыққа
қарағанда суда көбірек болады.
Мұхиттан Жер шарындағы ең ірі ... ... Ең ірі ... ұзындығы 33 м, салмағы 120 т-ға дейін барады. Киттің тек қана
тілінің салмағы 3 т-ға ... ... ... ... оның ... ... етеді. Ал аса тереңде тіршілік ететін ... ... су ... ... ... ... терең қабатына күн
сәулесі жетпейтіндіктен, ондағы көптеген жануарлардың көру қасиеті ... ... ... ... ... қабілеттері пайда болған.
Сол сияқты бұл жерде ... ... ... ... ... балықтар
да тіршілік етеді. Теңіз бойының халқы балық аулаумен айналысады. Майшабақ,
нәлім, лосось, мықтытіс және т.б. ... ... ... өте ... мен ... суық суларында кит, итбалық, морж , т. б.
теңіз ... ... ... май, ... кит ... ... кит ... күрт азайып кетуіне байланысты оларды аулауға дүние
жүзі бойынша шек қойылған.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... капустасы). Теңіз суының үстіңгі қабаттарында жасыл ... одан ... ... ... және ... ... ... кейбіреулері тайыз теңіздің түбінде өседі. Мұндай ірі
балдырлардың су ... ... ... ... жыныстары кездеседі. Атлант
мұхитының ағыстармен айнала қоршалған орта бөлігінде, Африка мен Солтүстік
Американың арасында ... ... ... өсіп-өнеді. Бұл арада
мұхит бетінде саргассо деген балдыр мейлінше көп жүзіп жүреді, сондықтан ... осы ... ... ... деп аталады.
Теңіз бен мұхиттардың шеткі тайыз бөліктерінен ... ... ... ... ... ... ас ... темір кені, магний, бром, калий сияқты
минералдар мен шикізаттар да тұрмыста жиі қолданылады.
Теңіз суларының құрамында тұз, ... ... ... су) деген зат бар. Оны атом ... отын ... ... ... және ... ... зерттеу және оны қорғау - ... ... ... ... зерттеуде экспедициялық кемелердің
маңызы зор. Олар ғылыми-зерттеу лабораторияларымен жабдықталған (мысалы,
Жан Ив Кусто кемесі). ... ... ... ... ... жұмысын жүргізуге мүмкіндік ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлер және басқа
да, күрделі құралдар бар (мәселен, «Альвин» ... ... ... 2500
м тереңдікке дейін апарады).
Қазіргі кезде дүние жүзіндегі мемлекеттер бірігіп, ... ... ... ... ... және ... мәселелері
жөніндегі ұйымы) басшылығымен жүргізіп жатыр.
Мұхитты ғарыштан зерттеу соңғы кездегі жаңа ... бірі ... ... ... ... оның атмосферамен байланысы, мұхиттың
органикалық дүниесін бағалау және болжау жұмыстары жүргізіледі.
Жердің жасанды серіктерінен түсірілген ... ... ... ... ... ... жолының мұз жағдайын алдын ала біліп отыруға мүмкіндік
береді. Сол сияқты ғарыштан мұхит ... жер ... ... судың
ластануын бақылау, экологиялық апатты аймақтарды белгілеу жұмыстары да
жүргізіледі.
Мұхиттағы жануарлардың саны азайып кетпеуі үшін ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде көк киттерге
жойылып кету қаупі төнді.
Қазіргі кезде кейбір мемлекеттер су асты ... ... ... ... ... ... ... мұхиттағы организмдерге орасан зор зиян келтіреді.
Мұхитты ең көп ластайтын зат - ... Ол ... ... ... тиеу,
түсіру, оларды жуып тазарту жұмыстары кезінде және кейде кеменің апатқа
ұүшырауы салдарынан суға қосылады. ... ... ... ... қабаты
балықтарды уландырып, тірі ... ... ... ... ... ... ... ластануы да айтарлықтай қауіпті. ... ... және ... ... ... мұхитқа
төгудің нәтижесінде суға қосылады.
Осыған орай, мұхит суын ұтымды пайдалану және оны қорғау ... ... ... ... қазіргі кезде дүниежүзіндегі мемлекеттер ... ... ... басшылығымен жүргізіліп жатқан
жұмыстардың барлығы мұхитты қорғау негізінде жүріп жатыр. ... ... ... ... зор зиян ... ең көп ... зат - ... Ол мұнай таситын ... ... ... жуып ... ... және ... ... апатқа
ұшырауы салдарынан суға қосылады. Осыған орай, мұхит суының пайдалану және
ұтымды жұмсау мақсатында Халықаралық ... ... ... ... ... ... суын ... мәселесіне байланысты
дүниежүзінің гидролог ғалымдары ғылымда көптеген жаңалықтар мен ... ... ... ... ... көзделіп отыр. Сол себептен де,
суды қорғай білу – оны дұрыс пайдалану болып табылады.
Мұхиттағы суды ... ... ауыр ... әкеп ... ... ... онда тіршілік ететін организмдер ... ... ... Т.В. ... география частей света. 1,2 том. М. 1986.
2. Леонтьев О.К. Физическая география ... М. ... ... Т.В. ... ... ... 1,2 том Алматы 1984.
4. Дүйсенбаев СМ., Қожабекова 3, ... ... ... ... ... курсы бойынша
географиялық обьектердің ... ... 2003. ... ... З.К. ... по ... ... частей скота. М.
197 С.
6. Конюхо А.И. Геология океана: загадки, гипотезы, открытия. М.1989
7. ... Ч. ... ... ... М. ... ... география материков и океанов. Под редакцей А.М.Рябьянова
1988.568 с.
9. ... ... М. ... ... ... Д.В. География Мировогр океана. М. Наука. 1978.
11. ... ... Под ... М.Е. Виноградова. М. 1977.
12. Дрейк Ч., Имбри Дж. Океан сам по себе и для нас. М. ... ... ... Под ... К.К. Маркова. Л. 1982.
14. Львович М.И. Вода и жизнь. М. 1986.
15. Дуванин А.Н. Мировой ... в ... ... М 1974

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниежүзілік мұхитқа физикалық-географиялық сипаттама18 бет
Латын Америкасы6 бет
Америка Құрама Штаттары туралы ақпарат7 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Гидросфера туралы16 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
Дүниежүзілік мұхит17 бет
Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық тарихы37 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері және сипаты18 бет
Елдердің сыртқы саясаты26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь