Балықтарға жалпы сипаттама. Балықтардың шаруашылықтағы маңызы. Миграциясы

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Балықтарға жалпы сипаттама 4
1.1 Балықтар классының классификациясы 5
1.2 Шеміршекті балықтар 6
1.3 Қауырсын қанаттылар 10
1.4 Қос тынысты балықтар 16
1.5 Саусақ қанатты балықтар 18
2 Балықтардың шаруашылықтағы маңызы 19
2.1 Балықтар миграциясы 21
IIIҚорытынды 26
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 27
Курстық жұмыстың өзектілігі:Балықтар – жер шарының суларын мекен еткен және бiрте-бiрте көне омыртқалылар – жақсыз балықтарды ығыстырып тастаған, алғашқы су жақауызды омыртқалылар. Олардың барлық құрылымы суда белсендi желбезекпен тыныс алуға және тiстейтiн жақтарымен қоректi белсендi ұстау жолымен қоректенуге бейiмделген.
Олар желбезек доғалардың сыртқы бетiнде отырған, елгезек бөлшектенген желбезектермен тыныс алады. Жүзудiң негiзгi мүшесi болып құйрық бөлiгiнiң жанама (бүйiр) қимылдары болып табылады. Көбiсiнiң денесi қабыршақпен қапталған, нағыз тiстерi, қимылды реттейтiн жұп аяқтары — көкiрек және құрсақ жүзбе қанаттары және жұп емес жүзбе қанаттары – тұрақтандырушылары болады. Одан басқа иiс, көру мен статоакустика сезу мүшелерi жақсы дамыған және дөңгелекауыздылардағы сияқты терi бүйiр сызығы бар. Қанайналым шеңберi бiр.
Басқа организмдер сияқты балықтарда өмірінің әрбір кезеңінде өзі өмір сүрген ортаға әр түрлі талап қояды. Мысалы, уылдырықтарын шашуға бір жағдай ке-рек болса, семіру үшін екінші жағдай, ал қыстап шығу үшін үшінші жағдайды керек етеді. Кәсіптік маңызы бар балық түрлерінің әр түрлі себептерден табиғи көбеюі жоғары деңгейде болмаса, олардың шабағы қолдан өсіріліп, есейген соң, табиғи суға жіберіледі. Балық ауланатын сулардағы ихтиофаунаның сапасын арттыру үшін кәсіптік маңызы бар балық түрлерін жерсіндіреді. Мысалы, кезінде КаспийгеҚара теңізден кефал, АралғаБалтық теңізінен салака, Қара теңізден камбала, Аралдан Балқаш көліне арал бекіресі мен қаязы, т.б. әкелінген. Тоғанда балық өсіру, арнайы қазылған су қоймаларында жүргізіледі, сондықтан мұндағы балықтар ұрықтануынан бастап үлкейгенге дейін адамның бақылауында болады. Тоған шаруашылықтарында ежелгі тұқыдан басқа көптеген балық түрлері (ақ амур, дөңмаңдай, табан, оңғақ, бахтах (форель), бестер, т.б.) өсіріледі. Балықтарды қоректендіру үшін құрама азық қолданылады. Қазақстанда жалпы аумағы үш мың гектардай тоғыз тоған шаруашылығы (Алматы, Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қызылорда облысында), он үш питомник және бірнеше арнаулы шаруашылықтар (Атыраудағы бекіре шабағын өсіретін шаруашылық, т.б.) бар.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балықтарға жалпы сипаттама беру, оның тармақтары зерттеу, балықтардың шығу тегі мен экологиясына, көбеюі және дамуына талдау жасау, олардың шаруашылықтағы маңызын талдау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Балықтарға жалпы сипаттама беру;
 Оның тармақтары зерттеу;
 Олардың шаруашылықтағы маңызын талдау;
1. Зоолгия-Омыртқалы жануарлар. С.М.Махмұтов. Алматы,1995 ж.
2. Дәуітбаева К.Ә.,т.б. Жануарлар алуан түрлілігі.1 және 2-бөлімдер.Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы.,2011.-712б.
3. Омыртқалылар зоологиясы К.Б. Олжабекова 1-кітап, - Алматы Эверо. -2014. – 3-13 б.
4. Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім :оқулық. К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов. -Алматы:Эверо,2011.-400б.
5. Олжабекова.К.Б. Омыртқалылар зоологиясы. 2 бөлім: оқулық К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов.-Алматы:Эверо,2011.-368с.
6. Божбанов, А.Ж. Экологиялық зоогеография негіздері: оқулық / А.Ж. Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
7. Қазақстан сүтқоректілері. Бекенов А.,Есжанов Б. Алматы, «Ғылым»,1995ж.
8. Наумов Н.П. Омыртқалылар зоологиясы. – Алматы.: “Мектеп”, 1970.
9. Наумов Н.П., Карташев Н.Н. Зоология позвоночных. I, и II тома. – М.: Высшая школа, 1979г.
10. Адольф Т.А. и др. Руководство и лабораторные занятия по зоологии позвоночных.
11. Карташев Н.Н., Соколов В.Е., Шилов И.А. Практикум по зоологии позвоночных . – М.: Высшая школа, 1976.
12. Курс зоологии/Под ред. Матвеева Б.С. – М.: Высшая школа. 1966, т.2.
13. Лукин Е.И. Зоология. М.: Агропромизд.1989г.
14. БанниковА.Г., Денисова М.Н. Очерки по биологии земноводных.– М.: Учпедгиз1956.
15. Гриффин Д.Э., Новик Э. Живой организм. – М.: Мир, 1973
16. Жизнь животных 4-7 т.т “Просвещение” 1983г.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс > тақырыбында орындалған.
Балықтарға жалпы сипаттама берілді. Оның тармақтары зерттелді. Балықтардың шығу тегі мен экологиясына, көбеюі және дамуына талдау жасалды. ... ... ... ... ... ... ... бөлім, қорытынды және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Курстық жұмыс 27 беттен тұрады.
26727157045960
МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
3
ІІ Негізгі ... ... ... ... Балықтар классының классификациясы
5
1.2 Шеміршекті балықтар
6
1.3 Қауырсын қанаттылар
10
1.4 Қос тынысты балықтар
16
1.5 Саусақ қанатты балықтар
18
2 Балықтардың шаруашылықтағы маңызы
19
2.1 Балықтар ... ... ... әдебиеттер тізімі
27
27679655633720
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Балықтар - жер шарының суларын мекен еткен және бiрте-бiрте көне омыртқалылар - ... ... ... тастаған, алғашқы су жақауызды омыртқалылар. Олардың барлық құрылымы суда белсендi желбезекпен тыныс алуға және ... ... ... ... ... ... ... бейiмделген.
Олар желбезек доғалардың сыртқы бетiнде отырған, елгезек ... ... ... ... ... ... мүшесi болып құйрық бөлiгiнiң жанама (бүйiр) қимылдары болып табылады. Көбiсiнiң денесi қабыршақпен қапталған, нағыз тiстерi, қимылды ... жұп ... -- ... және ... ... ... және жұп емес ... қанаттары - тұрақтандырушылары болады. Одан басқа иiс, көру мен статоакустика сезу мүшелерi ... ... және ... ... терi ... сызығы бар. Қанайналым шеңберi бiр.
Басқа организмдер сияқты балықтарда өмірінің әрбір кезеңінде өзі өмір сүрген ортаға әр ... ... ... ... ... шашуға бір жағдай ке-рек болса, семіру үшін екінші жағдай, ал қыстап шығу үшін үшінші ... ... ... ... ... бар ... ... әр түрлі себептерден табиғи көбеюі жоғары деңгейде болмаса, олардың шабағы қолдан өсіріліп, есейген соң, табиғи суға жіберіледі. Балық ... ... ... ... арттыру үшін кәсіптік маңызы бар балық түрлерін жерсіндіреді. Мысалы, кезінде Каспийге Қара теңізден кефал, Аралға Балтық теңізінен салака, Қара ... ... ... ... ... арал ... мен қаязы, т.б. әкелінген. Тоғанда балық өсіру, арнайы қазылған су ... ... ... ... ... ... бастап үлкейгенге дейін адамның бақылауында болады. Тоған шаруашылықтарында ежелгі ... ... ... балық түрлері (ақ амур, дөңмаңдай, табан, оңғақ, бахтах (форель), бестер, т.б.) өсіріледі. Балықтарды қоректендіру үшін ... азық ... ... жалпы аумағы үш мың гектардай тоғыз тоған шаруашылығы (Алматы, Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қызылорда облысында), он үш ... және ... ... ... ... бекіре шабағын өсіретін шаруашылық, т.б.) бар.
Курстық жұмыстың мақсаты: Балықтарға жалпы сипаттама беру, оның тармақтары зерттеу, балықтардың шығу тегі мен экологиясына, ... және ... ... жасау, олардың шаруашылықтағы маңызын талдау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
* Балықтарға жалпы сипаттама беру;
* Оның тармақтары зерттеу;
* ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттама
Балықтар - негізінен судағы тіршілікке бейімделген жануарлар. Жүзу жағынан олар өзге жануарлардан асып түседі; балықтар өкпе ... ... ... ... ... ... Балықтар тұзды суларда (мұхиттарда), не болмаса тұщы ... ... - ... мен су ... тіршілік ете алады. Жыланбалық сияқты кейбір балықтар тұзды суда да, тұщы суда да өмір ... ... ... тұщы су ... ... ірілеу болып келеді. Балықтар (лат. Pіsces) - хордалылар типінің ... ... ... ... су ... Балықтардың 22000-нан астам түрі бар деп есептеледі. Олардың үштен бір ... тұщы суда өмір ... ... үш ... ... ... (миксина сияқты), шеміршекті (акулалар және тұтасқанаттар) және ең үлкен топты құрайтын сүйекті балықтар. 20 мыңнан астам түрі белгілі, олардың 97 - 98%-ы ... ... ... ... ... ... ... 180-дей түрі мен түр тармақтары кездеседі. Балықтар девон кезеңінен белгілі. Қазіргі көптеген түрлері 500 мың жылдан бері ... ... етіп ... Балықтардың мекен ету аумағы биік тау суқоймаларынан мұхиттың терең су түбіне ... ... ... Олар - ... (арктикалық суда) 50°С (ыстық бұлақтарда) температура аралығында тіршілік ете алады. Тұздылығы 70%. суға төзетін балықтар да бар. Балықтар дене тұрқы, ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Олардың дене тұрқы 1 см-ден 20 м-ге дейін болады, ал ... 1,5 ... 12 - 14 ... ... ... ... ... де әр түрлі: ұршық, жебе тәрізді, екі бүйірінен немесе арқасынан бауырына қарай қысыңқы, жылан, таспа, шар тәрізді, дөңгелек, т.б. ... ... ... үш ... (бас, кеуде, құйрық) тұрады. Олардың жұп танау тесігі мен көзі, жұп (кеуде, құрсақ) және дара ... ... ... ... ... ... Кейбір балықтардың қанаттары жетілмеген, ал кейбір түрлерінде өте жақсы жетілген (мысалы, албырттардың май қанаты). [1]
Денесін қабыршақ жапқан, бірақ ... ... ... ... ... түрлері де бар. Желбезекпен тыныс алады, ауамен тыныс алуға бейім органы бар балықтар да кездеседі. ... ... ... ... тез ... ... өсуі ... жыл маусымына, тіршілік жағдайына байланысты. 1 - 2 жыл (кейбір бұзаубас балықтар), тіпті 100 жылға дейін тіршілік ... ... да бар. ... 2 ... қан ... шеңбері - біреу. Миының құрылысы қарапайым. Көптеген балықтардың иіс ... ... ... көру (өте ... және жер асты суларында тіршілік ететіндерінде болмайды) мүшелері жақсы жетілген. Олардың бүйір сызығы судың қозғалысын қабылдайды. ... ... ... ... тепе-теңдігін сақтау қызметін атқаратын торсылдағы болады. Ал кейбір балықтарда торсылдақ - тыныс алу органы. Балықтар торсылдақ ... өзі ... ... ... ... ... ... балықтар: фитофаг, планктофаг, бентофаг, детритофаг, жыртқыштар болып бөлінеді. Балықтардың әдетте дара жынысты, қос жынысты түрлері де бар. Балықтардың ... ... ... ... шашу арқылы көбейеді. Сондай-ақ іштей ұрықтанып, тірі шабақ немесе ұрықтанған уылдырық туатын түрлері де болады ... ... ... т.б.). Тіршілігінде олар бірнеше рет уылдырық шашады, бір рет қана уылдырық шашатындары да бар ... ... ... ... т.б.). ... ... ... тасқа жабыстырып қоятындары, көміп тастайтындары, тіпті моллюскілердің денесіне тығып сақтайтындары да ... ... жыл ... ... ... қыстауын немесе уылдырық шашатын жерін іздеп, кейде мыңдаған километрге дейін өрістейді. Балықтар - адам үшін қажетті белокқа бай ... ... Оның еті, ... ал ... ... ... де ... олардан балық майы алынады. Ішінде улы түрлері де кездеседі. Балық аулау шаруашылығы ертеден белгілі, ... оның ... ... XX ... ... тура ... Осыған байланысты кейбір кәсіптік маңызы зор балықтардың санын азайтпау үшін, олардың табиғи көбеюіне қосымша әр түрлі қолдан өсіру әдістері ... ... ... Саны өте ... ... ... қорғауға алынған балықтардың түрлері мен түр тармақтары халықаралық және Қазақстанның енгізілген (мысалы, ақ балық, Арал ... Арал ... ... ... көкбас, т.б.). Ғылыми мақсат үшін кейбір балықтарды лабораторияда өсіреді. Балықтарды аквариумда өсіру кең өріс алуда. ... ... ... ... деп ... ... - жер ... суларын мекен еткен және бiрте-бiрте көне омыртқалылар - ... ... ... ... алғашқы су жақауызды омыртқалылар. Олардың барлық құрылымы суда ... ... ... ... және ... ... ... белсендi ұстау жолымен қоректенуге бейiмделген.
Олар желбезек доғалардың сыртқы бетiнде отырған, елгезек бөлшектенген желбезектермен ... ... ... ... ... ... ... бөлiгiнiң жанама (бүйiр) қимылдары болып табылады. Көбiсiнiң денесi қабыршақпен қапталған, нағыз тiстерi, қимылды реттейтiн жұп аяқтары -- ... және ... ... ... және жұп емес ... ... - тұрақтандырушылары болады. Одан басқа иiс, көру мен статоакустика сезу мүшелерi жақсы ... және ... ... терi ... ... бар. ... шеңберi бiр.
Қаңқасы сүйектi немесе шемiршектi болады. Бас сүйегi омыртқа жотасымен қозғалмай буындасқан бас ... ... және жақ пен ... ... ... ... қаңқалы доғалардың бассүйегiмен қозғалмалы буындасқан түрiндегi висцеральдi қаңқадан ... суда ... ... уылдырық шашады, ұрықтануы сырттай.
Балықтар қоректерін активті түрде іздеп ... ... тез ... ортаны бағдарлап әрі оған бейімделе алады.
1.1 Балықтар классының классификациясы
Балықтар класы.
1 класс. Шемiршектi балықтар. 2 класс. Сүйектi балықтар.
1 класс. Шемiршектi ... ... ... ... ... ... тақташажелбезектiлер. Акулалар отряды (Selachiiformes немесе Selachoidea). Скаттар отряды (Rajiformes немесе Batoidea). Химералылар отряды(Chimoerae).
2 класс. Сүйектi балықтар (Osteichthyes).
1 класс тармағы. ... ... ... үстi. ... ... немесе сүйекшемiршектiлер). Бекiрелер отряды (Acipenseriformes).
2. Отряд үстi. Сүйектi ганоидтар (Holostei). Сауытты ... ... ... ... ... тұнбалы балықтар (Amiiformes).
3. Отряд үстi. Сүйектi балықтар (Teleostei). Майшабақ тәрiздiлер отряды (Clupeiformes). Тұқыбалық тәрiздiлер отряды (Cypriniformes). ... ... ... ... ... ... Шортантәрiздiлер отряды (Esociiformes). Саргандiлер отряды (Beloniformes). Жұмсаққанатты треска тәрiздiлер отряды (Gadiformes). Колюншоттәрiздiлер ... ... Шоқ ... отряды (Lophobranchiiformes). Басқынбалықтәрiздiлер отряды (Muqiliformes). Алабұғатәрiздiлер отряды (Perciformes). Жабысқақ балықтар отряды (Echeneiformes). Түйетабантәрiздiлер отряды (Pleuronectiformes). Аяққанаттылар отряды (Pediculati, немесе ... ... ... ... ... ... ... класс тармағы. Көпқанаттылар (Brachiopteryqii). Көпқанаттылар отряды (Polypteriformes).
3 класс тармағы. ... ... ... ... ... класс тармағы. Қостыныстылар (Dipnoi). Бiрөкпелiлер отряды (Monipneumones). Косөкпелiлер отряды (Dipneumones).
Қазір балықтардың 20 мыңға жуық түрі ... ... көп ... ... ... сипаттама беруге қиындықтар туғызады. Сондықтан да балықтарға толық. сипаттама беру үшін оларды екі топқа бөліп қарастырамыз: бірінші -- ... ... ... -- ... ... ... ... балықтар
Шеміршекті балықтар -- осы заманда тіршілік ететін ... ... ... ... ... қарапайым құ-рылысты организмдер болып есептеледі.Желбезек тесіктерінің аралықтары жалпақ перделермен бөлінеді де, олар көпшілік жағдайда денесінің сыртқы бетіне келіп ашылады. ... ... ... ... ... құрылысы күрделі емес. Жүзу торсылдақтары жоқ.
Шеміршекті балықтар екі класс ... ... ... ... және 2-бүтін бастылар, немесе химерліктер.
1-класс тармағы. Тақта ... ... ... екі ... ... акулалар (sе- Іасһоideі) және скаттар (Ьаtоideі).
Тақта желбезектілердің қабыршақтары плакоидты, ... ... ... ... ... ... ... келіп, өз алдына жеке сыртқа ашылады. Басының тұмсық жағында -- рос-, трум деп ... ... ... ауыз ... ... жағына көлденең саңылау .түрінде орналасқан.
1-отряд. Акулалар
Акулалардың денесінің ұзындығы бір метрден 15 ... ... ... оданда ұзын) болады. Осы кезде олардың он шақты тұқымдасы белгілі. Бұлар барлық мұхиттар мен ... ... ... ... ғана болмайды (10-сурет).
Осы кезде тіршілік ететін бір-ақ түрі бар. ... дене ... ұзын ... және 6 -- 7 жұп ... ... бар. Рострумы жоқ, арқа қанаты біреу ғана болады. ... ... ... мен ... ... ... ... мекендейді. Кәдімгі акула тұқымдасына (сагсһагііdае) 60-қа жуық түрлері жатады. ... ... ... ... ... көк ... мен кунья акуласы болып есептеледі. Ара тұмсықты акула (ргіstіорһогиs jаропісиs) рострумы ұзын және ... ... ... ... ... ... тісі сияқты бұдырлары бар. Мұндай құрылысты тұмсықтарының маңызы үлкен: біріншіден, жауынан қорғануда қару есебінде пайдаланады; екіншіден, өздерінің ... ... ... ... ... ... соғып, өлтіріп немесе әлсіретіп ұстап жейді. Кейбіреулерінің қанаттары жалпақ, скаттарға ұқсайды. ... ... 1 -- 2 м ... Ол Жапония мен Австралия жағалауларында көбірек кездеседі. [8]
Теңіз періштесі ... ... -- ... мен ... ... аралық форма болып есептеледі. Денесі жалпақтау, көкірек және құрсақ қанаттары үлкен, ... ... ... ... Бір ғана түрі ... мен ... ... қоңыржай және тропикалық суларында мекендейді. Тіршілігінің көпшілігін судың түбінде өткізеді деуге болады. Судың беткі және ... ... ... ... барлығы да жақсы жүзеді. Ұрланып келіп, яки қуып жетіп балықтарды ұстап жейді. ... ғана ... ... ... олар теңіздерді мекендейді, бір аз ғана түрі өзендерге шығады. ... ... ... ... Майшабақ акулалардың бірқатары, ноготница деген түрі -- ... Қара ... Қиыр ... ... болатын түрлері кұрсақта жұмыртқадан шабақтар шығару арқылы көбейеді. Акулалардың ... көп ... ... сырты қатты қабықпен қапталған және су түбіндегі заттарға бекінетін жіпшелері болады.
Тірі туатын түрлерінің жұмыртқасының сыртында қатты қа-бығы болмайды. ... ... ұрық ... ... ... ... денесімен тығыз байланыс-тыратын "сары уыз плаценттері" болады.
Акулалардың экономикалық маңызы шамалы. Кейбір жер-лерде акулаларды "балық шагрені" деген терісі және ... "Д" ... ... ... ... үшін ... ...
Бұлардың денесі арқасынан құрсағына қарай қысылып ба-рып бітеді де, қанаттары өте жалпақ болып көкірек қанаттары бас ... ... ... ... ... ... саңылаулары мен танау тесіктері, басының құрсақ жағына орналасқан. Құйрық және арқа қанаттары ... ... ... -- жай ... су ... тіршілік етуге бейімделген шеміршекті балықтар. Акулалар мен скаттардың аралық формасы болып саналатын шеміршекті балықтардың, барлығын жоғарыда келтіргенбіз, мысалы, ара ... ... ... 4 -- 5 м ... Олар Жерорта теңізінде, Атлантика және Үнді мұхиттарында кездеседі. Көбінесе су түбіндегі топырақтарды тұмсықтарымен қазып сондағы ... сол ... ... де ... ... ... ... денесі сүйірленіп ба-рып бітеді. Құйрығы ұзын, жіңішке және құйрық қанаттары айқын байқалмайды. Бізде Қара теңізде және ... ... ... ... ... мысалы түкті скат (гаjа сlаvаtа) пен сәулелі скаттар (г. гаdіаtа) болып есептеледі.
Шанышқы құйрықты скатар (Тгigoпіdае) тұқымдасының қанаттары дөңгелектеу ... ... ... ... Ұзын ... ... жағында шанышқы сияқты органы болады. Жауынан қорғанғанда осы құйрығымен ұрып ... ... Азов және Қара ... ... ... ... (Тогреdіnіdае) тұқымдасының денесі дөңгелектеу келеді, рострумы болмайды (11-сурет). Терісі жылтыр, біртегіс болады. Көкірек қанаттары мен ... ... ... электр қуатын шығаратын органдары болады. Бұлар электр қуатының күшімен өздерінен үлкен жануарларды жарақаттандыра алады. Олар ... ... ... ... Жерорта теңізіне дейін мекендейді.
Скаттар су түбіндегі омыртқасыздармен және ұсақ балық-тармен қоректенеді. Ұрықтанған жұмыртқа салу арқылы, ал біраз түрі тірі туу ... ... ... етін ... пайдаланады. Оларды арнайы ауламайды, бірақ су түбінде тіршілік ететін ... ... ауға ... ... ілінеді. Бауырында "Д" витаминіне бай май болады.
2-класс тармағы. Бүтінбастылар немесе химерліктер.
Бүтінбастылар терең су түбіне ... ... ... ұзын және ... тәрізді болады, ол құйрығына карай сүйірленеді. Кейбір ... ... ... ... ... және ... деуге болады. Бүйір сызығы айқын көрінеді, брызгальцесі болмайды. Желбезек саңылаулары тері қатпарларымен жабылып тұрғандықтан сырттан қарағанда желбезек қуысына жалғасатын бір ғана ... ... ... ... ... яғни ол негізінен хордадан тұрады. Таңдайдың шаршы ... бас ... ми ... ... ... ... ... тістері аз болады. Ас қорыту жолы айқын жіктелмеген.
Ұрықтану іште болады. Жұмыртқасының сыртында қалың, ... ... бар. Олар ... екі ... ... кезде тіршілік ететіндерін үш тұқымдасқа топтауға бо-лады. Олар Атлантика мен Тынық ... ... және ... жарты шардағы теңіздерінде тараған.
Бізде батыс Мурманск тұсында химера, ... ... ... ... түрі кездеседі. Ұзындығы 1 м. Көпшілігі 1000 м тереңдікте мекендеп, теңіз түбіндегі омырткасыздармен қоректенеді. Қәсіптік маңызы жоқ
Сүйекті балықтар тобы ... ... ... ... ... ... жа- ... Сүйекті балықтар барлық су қоймаларында дерлік тара-ған. Сондықтан да, ... ... ... ... болуы, олардың түрге бай, көп түрлі болуына ... ... ... бұл тобының негізгі белгілері мен құрылысындағы ерекшеліктері мыналар. Скелеті ... ... ... да ... болады. Скелетінің сүйектенуі екі жолмен орындалады.
Эмбриональдық дәуірде, сүйектенудін, бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... дамиды. Тек қана, ол скелет шеміршектеріне жабысып жатады. Сондықтан да, жамылғы сүйектің бұл түрі ... ... ... ... ... болады. [2,3]
Балықтар скелетінің құрамында жабын сүйектен басқа ше-міршекті сүйектер де кездеседі. Сүйектің бұл түрі эмбриональ-дық дәуірде, шеміршектің біртіндеп сүйектенуінен ... ... ... ... ... ... жоға-рыда көрсетілген жамылығы сүйектерден елеулі айырма-шылығы болмайды.
Сүйекті балықтар тобына тән екінші бір жалпы ортақ белгісі желбезек ... ... ... ... ... ... ... желбезектер шеңберіне орналасады, желбезек аппаратын сыртынан жауып тұратын сүйекті қакпағы болады.
Сүйекті балықтардың көптеген түрлерінде жүзу ... ... ... ... ... ... өзгеруі ба-лықтың меншікті салмағынын, өзгеруіне әсер етеді. Жүзу тор-сылдағындағы газдың мөлшерін ұлғайту, немесе азайту арқылы судың терең қабатынан ... ... су ... ... кетуіне мүмкіндік алады.
Ұрықтанулары әдетте сыртта болады. Уылдырықтары ұсақ, мүйіз тәрізді қабығы болмайды. Біразы тірі туады.
Осы кездегі сүйекті балықтар төрт ... ... ... ... ... ... ... қос тынысты-лар және саусақ қанаттылар.
3-класс тармағы. Шеміршек-сүйектілер.
Бұл класс тармағына сүйекті балықтар тобының ертедегі және қарапайым ... ... ... ... ... көп ... ... балықтарға ұқсайды және скелеттерінің сүйекті жерлері көп емес. Ол скелет ... ... ... ... пайда болған. Шеміршекті сүйекті балықтар көбінесе су түбінде тіршілік етуге бейімделген.
Шеміршекті сүйекті балықтарда, шеміршекті балыктардың мына белгілері сақталған: рострумының, ... ... ауыз ... көлденең саңылау секілденіп басының астыңғы бетінде орналасқан. Құйрық қанаты гетероцеркальды, жұп қанаттары ... ... ... қатпарлы қақпақшалары және жүрегінің, артериялды конусы болады: Сонымен ... ... ... ... тән ... де бар: ... ... бөлімі және желбезек қақпақшаларының болуы, желбезек аралық перделерінің жойылуы, торсылдақтарының болуы, уылдырықтың ұсақ қатты қабығы болмауы және ... ... ... т. б. [1]
1.3 Қауырсын қанаттылар
Осы уақытта тіршілік ететін балықтардың, түрінің 90 про-центінен астамы осы ... ... ... барлық суларға тараған, барлық теңіздер мен мұхит суларының әр түрлі қабаттарын мекендейді. Сонымен қатар көптеген түрлерін әр ... тұщы ... -- ... ... көлдерден, бөгеттерден кездестіруге болады. Қауырсын қанаттылардын, барлық түрлеріне тән дене құрылысында мынандай белгілері бар. Дене ... ... ... ... ал шеміршек кейбір жерінде ғана сақталған. Көкірек қанаттарының, әдетте базалиялары болмайды, қауырсындары бірден иық ... ... ... ... бұл класс тармағын қауырсын қанатты балықтар деп атайды. Қауырсын ... ... ... ... ... ... ... сүйекті балықтар өкілі. Алабұға (Регса fluviаtilis) тез жүзетін, көбінесе ұсак. шабақтармен қоректенетін жыртқыш ... ... ... үш отряд үстіне бөлінеді: 1-от-ряд үсті -- сүйекті ганоидалар ... ... үсті -- көп ... балықтар (Роіурtегі), 3-отряд үсті -- сүйекті балықтар (Теіеоstіеі).
1-отряд үсті. Сүйекті ганоидалар
Қауырсын ... өте ... ... ... ... ... кең ... балықтар. Осы кезде әр түрлі отрядқа жататын екі түрі ғана тіршілік етеді.Өзіне тән ... ... ... ... қақпақшасы және жүрегінде арте-рияльдық конусы болады. Қабыршақтары ганоидалы немесе сүйекті (циклоидты) болып келеді. Скелеті ... ... ... ... болған. Бірақ та жоғарғы шүйде сүйегі бол-майды. Жүзу ... ... Осы ... өкілдері Солтүстік Американың тұщы суларында тіршілік ететін -- ... ... ... ... ... мен амия (Аmіа ... ... Бұлардың омыртқаларының арт жағы ойыс, алдыңғы жағы дөңес, болып келеді. Мұндай омыртқаны опистоцельді омыртқа деп атайды. Қабыршақтары ... ... ... ... 2,5 -- 3 м, ал ... ... 6 м-ге дейін жетеді. [4]
2-отряд үсті. Көп ... ... сан ... аз ... да ... ... тән ... белгілері бар тұщы су балықтары. Денесі ромб тәрізді Ірі, өз ара ... ... ... ... ... Арқа қанаты көптеген ұсақ қанаттардан тұрады, со-ған байланысты бұларды көп қанатты балықтар деп атаған. ... ... ... етті ... ... Жүзу ... ... құрылысты болады. Оның оң жақ бөлімі үлкен, ал керісінше сол жақ бөлімі кішірек болып келеді.Екі ... де ... ... ... ... ... ... тыныс алу органының қызметін атқарады. Әйткенмен, қос тыныстылар мен саусақ қанаттылардан ... -- көп ... ішкі ... ... ... ... ... тропиктік Африкада таралған. Олар өзендердің түбінде, ылайлы (илистый) бөлімінде тіршілік ... ... ... ... ... қоректенеді. Дамуы -- өзгеру арқылы ... ... өте ... ... ... желбезектері болады. Кәсіптік маңызы жоқ. Қазір көп қанаттылардың он шақты түрі белгілі. Қазба қалдықтары ... әлі ... ... ... ...
Сүйекті балықтар барлық жер шарындағы мұхиттарда, те-ңіздерде және тұщы суларда кездеседі. ... ... ... мен ... ету тәсіліне байланысты, бұл балықтардың. сыртқы пішіні де алуан түрлі болып келеді. Құрылысындағы ... ... ... қабыршақтары (бола қалса) сүйекті циклоидты, немесе ктеноидты болады. Құйрық қанаты гомоцер-калды. ... ... ... базалиялары болмай-ды, ол тек қана радиалия мен тері қауырсындардан тұрады. Құрсақ қанаттарының скелеті тек қана тері ... ... ... ... ... болмаса, көпшілігі-нің ішектерінде спираль тәрізді қақпақшасы және жүрегінде артерия конусы болмайды, бірақ қолқа ... ... ... Көпшілігінің ішегінде тұйық, пилорикалық деп аталатын өсінді-лері болады. ... ... ... ... бар. ... ... ... формаларының торсылдағының өңешпен байланысы бүкіл тіршілігі аяқталғанша сақталады да, ал көпшілігінде торсылдағының өңешпен байланысы балықтардың ... ... ... кетеді. Бұл отряд үсті бірнеше отрядқа бөлінеді.
1-отряд. Майшабақ тәрізділер
Осы кезде тіршілІк ететін ... ... ... өте ... құрылысты, басқа балықтармен салыстырғанда бас сүйегі нашар сүйектенген және жүзу торсылдағы өмір ... ... ... ... балықтардың тобы майшабақ тәрізділер. Қанат қауырсындары жұмсақ және бунақты болады. Қабыршағы циклоидты. Негізгі тұқымдастары: майшабақтар және ... ... - ... ... ... -- негізінен теңіз-дерде тіршілік ететін балықтардың көптеген түрлері жатады, олардың кейбір түрлері көбею үшін өзендерге ... ... ... ... мына ... кездеседі. Мұхит майша-бағы -- Ақ теңіз бен Баренцово теңізінде, шығыста Жаңа жерге дейін және Қиыр Шығыс теңіздеріне дейін ... Бұл ... ... шашу үшін ... үйір ... ... жиегіне келеді. Уылдырықтарын тайыз жерлерге шашады. Уылдырықтары ауыр, сондықтан су түбіне шөгіп, оның түбіндегі заттарға, көбінесе балдырларға бекінеді. ... 40 ... 280 ... ... уылдырық шашады. Скандинавияның оңтүстік батыс жағалауынан шыққан шабақтар атлантикалық ағыспен ағып, ... ... ... уылдырық шашып болған соң, солтүстікке ауысады. [8]
Майшабақтар -- Каспий мен Қара теңізде өте көп болады. Бұл теңіздердегі ... ... ету ... де ... ... Еділ ... (Саsріоlоsа vоlgепsіs) және қа-ражонды майшабақ (С. kсеsslеri ... ... ... және ... ... ... ... да, ал көбею үшін өзенге шығып, өзен бойымен бірнеше жүздеген километр ... ... ... ... ... уылдырық шашқан соң қырылып кетеді, ал Еділ майшабақтарының өлімі оған қарағанда азырақ болады. Алдыңғы екі ... ... ... ... ... ... ... пузанкасы (С. саsріа) дейтін түрі бар. Бірақ бұл да ... ... ... кең ... (миграциялайды).
Қиыр Шығыс суларында, жоғарыда айтылған мұхит майша-бағынан ... ... ... ... ... ... ... деген балық тіршілік етеді. Бұл кәдімгі те-ңіздік, кеңінен миграциялайтын, Советтік Приморья жағалау-ларына көктемде ерте келетін балық. Сардинка ... ... ... ... ... де, қысты теңіздің оңтүстігінде өткізеді.
Балтық теңізі мен Қара теңізде килька (Sргаtеltа sргаttus), ал Каспий теңізі мен Қара ... ... ... ... ... ... деген шабақтар тіршілік етеді. Бұл ұсақ ша-бақтар нағыз майшабақтарға туыстық жағынан ... ... Карп ... немесе сүйекті торсылдақтылар
Майшабақтар сияқты карп тәрізділерде қарапайым құры -лысты сүйекті балықтар тобы болып есептеледі. Бірақ та бұлардың бас ... ... ... гөрі ... дамыған. Жүзу торсылдағы ішекпен жалғасып жатады. Қанаттары әдетте жұмсақ ... Ішкі ... ... ... мен ... ... бөлімін жалғастырып тұратын сүйектер системасы веберов аппараты болады. Бұлар көбіне тұщы суды мекендейді. Олардың ... ... өте ... кездеседі. Тау суынан бастап, батпақты тоспа суларына дейінгі алуан түрлі су қоймаларында тіршілік етеді. Көпшілігі (плотва, язь, линь, ... ... ... ... ауыстырмайды. Кейбір түрлері (вобла, таран, кутум) көбею кезінде миграциялайды. Карп тәрізділер екі ... ... карп ... ... (Sіlигіdае).
Карптердің жақ сүйектерінде тістері болмайды, жұтқыншақ тістері деп аталатын тістері артқы желбезек доғаларына орна-ласқан. Ол тістерімен ... ... ... Бұлар біздің тұщы суларымызда көп мөлшерде, жиі кездесетін балықтар тобы. Оларға өзен мен көлдерді ... ... ... ... өткінші Қара теңіздің тарандар (R. г. һаесkеlі), өзенді мекендейтін қоқын балық (Lеисіsсиs idиs), өткінші Еділ-Касний трандары (АЬгаmіз Ьгаmа), ... ... ... ... ... ... қарабалықтар (Тіпса tіпса) және тағы басқа түрлері жатады. [3,4]
Карп ... ... дәмі ... ... ... ... ... болса да, көп мөлшерде болып кенінен таралуы оларды кәсіптік маңызы бар балықтар қатарына жатқызады.
Жайын (Sііигіdіае) тұқымдасы -- тісі жоқ, ... ... ... жыртқыш балықтар. Бізде теңіз жағалауларын және Отанымыздың оңтүстік өзендерін мекендейтін екі түрі ... Ең ... ... 250 -- 300 кг болады.
3-отряд. Угрлар
Угрлар -- ... ... ... ... ... ... Кейбір түрлерінде құрсақ, көкірек қанаттары болмайды. Арқа және құйрық канаттары бір-бірімен қосылып кеткен. Жүзу торсыл-дағы ішегімен ... ... ... ... ... ... ... және тропиктік зоналарда тараған. Угрлардың ішінде теңізде және өзенде тіршілік ететін түрлері де бар. Бізде өзен угры (Апgиіllа апguillа) -- ... ... ... ... уылдырық шашу үшін өзеннен Атлант мұхитына, Вест-Индияға барып, ең терең жерінде көбейеді. Личинкалары қайтадан ... ... ... төрт жыл ішінде Балтық теңізіне қайта оралады.
4-отряд. Шортан тәрізділер
Жақтарында өткір тістері бар жыртқыш балықтардың ... ... ... ... ... ... ... жүзу торсылдағы ішегімен байланысып жатады. Бірақ та Веберов аппараты жоқ және иық белдеуінде жауырын бөлімдері болмайды. Біздің өзендерімізде, көлдерімізде және ... ... ... жерлерінде кәдімгі шортан (Еsох Іисіиs)
мекен етеді. Олар мекен еткен орнын ауыстырмай тіршілік ете-ді. Әдетте су өсімдіктерінің арасында болады. Балықтармен, құс ... ... ... ... ... шаруашылығына өте зиянды. Кәсіптік маңызы жоқ. Ірілерінің денесінің ұзындығы 1,5 м салмағы 35 кг болады. Уылдырығын көктемде тайыз, су ... ... ... тәрізділер
Бұларға жүзу торсылдағы тұйық біткен және бүйір сызық-тары жоқ, көбіне оңтүстік теңіздерде ... ... ... ғана тобы жатады. Бізде Қара теңіз бен Азов ... к е ... ... (Миgіlіdае) кездеседі. Олардың ішіндегі кәсіптік маңызы бар түрлері -- лобан, немесе кәдімгі кефаль (Мugіl серһаlиs) және сингиль (М. ... ... ... ... өріс ... ... Кефальдардың үл-кен топтары қорек іздеп теңіз қолтықтарына, тұзы аз көлдерге және өзен ... ... ... кезде кефаль балығы Каспий теңізіне жерсіндірілді.
Бұл отрядқа өздеріне тән ерекшеліктері бар -- ползун неме-се анабас (АпаЬаз sсапdіепs) ... ... Бұл ... бір ... ... ... ... оттегі жеткіліксіз болған кезде екінші суға бара алады, тіпті олар өрмелеп ағаш бұтағына шығып, жармасып отырады. ... ... ... ... Зонд және ... ... ... етеді. [8]
6-отряд. Саргандар немесе ұшқыш балықтар
Бұлар көбінесе ... ... ... ... ішінде айрықша ерекшелігі бар түрі -- ұзын ... ... ... ... ... өте ... және осы үлкен қанаттарының жәрдемімен, судан секіріп шығып ... ... 150 -- 200 ... ... ... Олар ... ... теңіздерге көп тараған. Бізде Владивосток маңайында кездеседі.
7-отряд. Тікен тәрізділер
Тікен ... -- ... ... шардағы тұзды және, тұщы суларды мекен ететін ұсақ балықтар жатады. Бұлардың арқа қанаттарынын алдыңғы бөлімі мен ... ... ... ты ... ... ... Ұрғашысы шөптен ұя жа- сап, 100 шақты уылдырық шашады. Бізде тікен тәрізділердің бірнеше түрлері ... ... ... ... ... кездестіруге болады.
8-отряд. Шоқ желбезектілер
Шоқ желбезектілер өзіндік ерекшеліктері бар ұсак, теңіз ... ... ... ұсақ ... ... желбезек шеңберінің жұрнағына бекінген. Денесі сақиналы сүйекті плас-тинкалармен жабылған. Басында ұзын түтік тәрізді тұмсығы болады, аузы кішкене, ... ... Ал ... ... ... ... ... сақтайтын қап-шығы болады. Көбінесе жылы және тропиктік теңіздерде таралған. Олардың теқіз аты (Нірросаmриs) және теңіз ... ... ... ... бар. Бізде Қара теңіз, Каспий, Бал-тық және Жапон теңіздерінде кездеседі. Кәсіптік маңызы жоқ.
9-отряд. Тікен қанаттылар
Бұлардың қанаттарының бөліктері жеке-жеке ... ... ... ... ... және тұщы ... тірші-лік етеді. Жүзу торсылдағы ішекпен қатыспайды.
Алабұға тәрізділер (Регсіdае) Алабұғалардың көпшілігінің кәсіптік ... ... бар. ... ... ... бірнеше түрі Қара теңіз бен Каспий теңіздерінде ... ... ... ... өмір бойы ... ал ... біреулері теңіздерде, үшінші түрлері өзендерден теңіздерге өрістеп ... ... ... ... ... ... ... салмағы 10 -- 12 кг болатын кәсіптік маңызы үлкен балык-тар. Алабұға (Регса) -- ... ... ... ... кең ... ... организмдер. Бұлар ұсақ балықтармен, омыртқасыздармен қоректенеді. Орта есеппен ... 10 -- 12 жыл ... ... 1 кг, дене ... 50 см болады. Кейбір жерлерде кәсіптік маңызды объект болып саналады. Таутан ... ... ... маңызы жоқ.
Скумбрия тәрізділер (SсоmЬгіdае). Бұлар теңіздің қалың қабатында, негізінен тропиктік теңіздерді мекендейтін балық-тар. Бізде Балтық ... мен Қара ... ... түрі ... ... ... балықтар. Кәсіптік маңызды объект (әсіресе Кара теңізде).
Тана балық ... ... ... ... көбінесе теңіз жағалауларында, тұщы суда сирек кездеседі. Су түбінде тіршілік етіп, сол ... ... ... Кейбір түрлерінің еркектері көбею кезінде уылдырықтарын салатын ұя ... да оны ... ... ... ... ... теңіздер мен өзендерде кездеседі. Қара теңізде, Азов және Каспий теңіздерінде ... ... ... ... ... ... тәрізділер
Бұларға кәсіптік маңызы зор балықтар жатады. Әдетте ірі, ... ... ... ... ... Олар қоңыр-жай және Арктика теңіздерінде тараған, тек қана налим (Lоlа Іоtа) ... түрі тұщы суда ... ... ... ... өзен ... ... жерлеріне және өзендерге шығады, ондай түрлеріне навага, сайка, полярлық треска т. б. жатады. Көбінесе су түбінде тіршілік етеді.
Треска (Gаdиз ... ... ... ... ... дүние жүзінде майшабақтардан кейінгі орынды алады. Етін пай-даланумен қатар бауырынан емдік қасиеті бар ... ... ... ... ... ... Ақ теңізде және Қи-ыр Шығыстың солтүстік теңіздерінде таралған. Трескалар кең миграциялап, уылдырықтарын көбінесе Лофотен аралдарының, Кольск түбегінің жағалауларына шашады. ... ... ... соң ... ... ... бөліміне кетеді. Міне, осы жерлерде трескаларды арнаулы трал деп аталатын су түбін мекендейтін балықтарды аулайтын аулармен ұстайды. ... 2,5 -- 10 ... ... салады. Трескадан басқа солтүстік теңіздерде тралмен ауланатын балықтарға: пикша (G. аеgІеfіnus), саида (Роllасһіиs үігепз), сайка (Вогеаgаdus saida) ... ... және Қиыр ... суларында навага Еlеgіmиs паvаdа) деп аталатын түрі кездеседі. Қыста бұлар те-ңізден өзен сағасына шығатын болғандықтан, оларды өзен са-ғаларынан аулайды.
11-отряд. Камбала ... ... ... екі ... өте қысыңқы сү-йір болады. Көзі басының екі ... ... оның бір ... ғана ... ... ... Су ... тіршілік ететін балық, сондықтан бір бүйірімен жайлап жүзеді. Денесі-нің үстіңгі беті әр түсті пигментті болады да, ал астыңғы жақ беті ... ақ ... ... Камбаланың шабақтары ал-ғаш судың қабатында жүзіп жүріп, кейін су түбіне ауысқанда, денесі бүйірінен қысылып, көз денесінің үстіңгі жағына қарай ығысады. ... ... мен Арал ... басқа теңіздердің бәрінде де кездеседі. Қамбалалар әдетте уылдырық шашу- ға, қыстап шығуға, қоректерін тауып жеуге қолайлы жер іздеп қана ... ... ... өте баяу ... ... дықтан тіршілік еткен жерінен 100 -- 200 километрден ұзап кете алмайды. Уылдырықтарын ... ... ... ... ... ... ... шашатын өсімтал балық. Олар су түбіндегі омыртқасыздармен қоректенеді. Камбалалар трал-мен аулау кәсібінің ... ... ... жақтылар
Бұларға көбінесе теңіздерде, әсіресе тропикгік теңіздерде жиі ... ... ... тобы ... ... ... және жоғарғы жақ сүйектері өсіп, соның нәтижесінде жақты "тұмсық" қалыптасқан. Тістері қашау, ... ... ... ... ... тістері шаян тәрізділердің, моллюскалардың бақалшақтарын ұстауға бейімделген. Денесі ірі қабыршақтармен немесе сүйекті ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның қолайсыз әсерлерінен сақтайды. Кейбір түрлері жағалауға жақын жерлерде тіршілік ... ... ... ине ... (Теtгоdіоп һіsріdіиs) мен кузовкалар (Оstтасіоп gиаdгісогnis). [1]
13-отряд. Аяқ қанаттылар
Бұлардың денесі арқасынан қүрсағына ... ... ... ... ... сияқты су түбінде қозғалуға мүмкіндік беретін органға айналған. Сондықтан да, бұл балықтарды аяқ ... ... деп ... ... Қара ... бен Баренцево теңіздерінде теңіз шайтаны (Lорһіиs ріsсаtогіиs) деген түрі тіршілік етеді. Арқа қанаттарының алдыңғы шоқтары ұзын, қозғалғыш ... ... ... шайтандары теңіз түбіндегі балдырлардың арасында жасырынып тұрып, қармағыштарының жәрдемімен ұсақ балықтарды, балық шабақтарын ұстап қоректенеді.
1.4 Қос тынысты балықтар
Қазіргі қос ... ... үш түрі ғана ... ... ... ... ететін өзіндік ерекшеліктері бар балық-тар. Олар суда ... ... ... ... ... ... оттегімен де тыныс ала алады. Әсіресе, олардың бір ерекшелігі -- ... ... ... да ... ете ... Дене ... кейбір түрлерінде 2 метрдей болады. Денесі черепица тәрізді орналасқан циклоидты ... ... ... Құйрық қанаттары дифицеркальды.
Хордалары бүкіл өмір бойы сақталады. Омыртқа желісі тіпті ... сол ... ... және ... ... ... нұсқа түрінде ғана болады. Бас сүйектері аутостикалы ... ... Бас ... ... ... басқасы шемір-шектен тұрады. Жоғарғы жақ сүйектері болмайды. Жұп қанат-тарының скелеті ... және буын ... ... бір ... базалия элементтерінен және оған жалғаскан ра-диалиялардан тұрады. Құрылысы осындай жұп қанаттарды -- ... деп ... ... ... ... ... ... миының күшті дамуы жатады. Оның, үстіңгі беті эпителиальды клеткалардан емес, нерв клеткаларынан тұрады. Зәр шығару-жыныс ... бір ... -- ... ... ... ... -- қос мекенділердікіне ұқсайды. Шеміршекті балықтардағыдай ішегінде спираль тәрізді қақпақшасы, жүрегінде жиырылып жазылатын артериальдық конусы болады. Торсылдағы болмайды. ... ... өкпе ... да ... алатын болғандықтан, сыртқы танау тесігі болу-мен қатар ішкі танау тесігі (хаоны) де ... ... ... алып ... ... ... төртінші парынан кететін арнаулы қан тамырлары арқылы келеді. Ал өкпеден арнаулы кан тамырлары шығып, қанды жүрекке алып барады. ... ... ... қан тамыры -- өкпе артериясына, өкпеден кететін -- өкпе венасына сәйкес келеді. Жүрекшеде оны оң және сол ... ... ... ... перде болады. Сол жартысына өкпе венасынан, ал оң жартысына ... ... және ... қуыс ... ... қан құйылады. Қуыс вена (көп қанаттылардан басқа) балықтар класс тармағында болмайтынын атап ... ... Ол жер ... ... ... тән. Қуыс вена ... венаның тарамдануынан пайда болған.
Қос тынысты балықтар девон дәуірінің орта кезінде, пөле-зойдың ... ... ... ... бас ... ... таралған. Қазіргі кезде екі отрядқа жататын үш тұқымдас және үш туысы сақталған.
1-отряд. Бір өкпелілер
Nеосегаtоdіиs деп аталатын бір ... және ... деп ... бір ... ғана ... ... неоцератод (N.fозtегі). Бұл ұзындығы 175 сантиметрге жететін осы кездегі қос тынысты ... ең ... ... Шығыс Австралиядағы Квинсленда өзенінде тараған. Өкпесі айқын екі бөлімге бөлінбеген бір өкпе қапшығынан тұрады. Желбезектері жақсы дамыған. Неоцератод бір ... ... де ... де, немесе әрқайсысымен жеке тыныс ала алады. Сондықтан олар басқа балықтар ... ете ... ... өте ... ... суларда да тіршілік ете алады. Жазда су тартылып, оның ішін-дегі өсімдіктер ... ... ... мейлінше азайған кезде, не-оцератодтар тек қана өкпесімен тыныс алады. Ол кезде балық ... ... жиі ... ауа ... Күзде олардың мекендеген суларына жаңа сулар қосылған кезде өкпенін, қыз-метін желбезек атқарып, қанның тотығуы желбезек арқылы орындалады. Олар ... ... ... тіршілік етеді де, ұйқыға жатпайды. Су түбіне жақын қабатта, көбінесе су тубінде кездеседі. Шаян ... ... және ... ... Көбінесе сентябрь мен октябрь айла-рында көбейеді. Жұмыртқасын су өсімдіктерінің арасына сала-ды. ... ... ... ... ... сыртқы желбезектері болмайды.
2-отряд. Қос өкпелілер
Қос өкпелілердің бір-біріне өте ... екі ... бар. Оның бірі -- ... ... ... протоптерилер. (Ргоtорtегіdае), екіншісі -- Оңтүстік Американың Амазонка өзенін-де тараған лепидосирендер (Lеріdоsігепidaе). Бірінші тұқымдасына -- ... ... ... ... түрі, екіншісіне бір ғана туьгс лепидосирен (Ьеріdозігеп) ... Қос ... тән ... ... екеу ... ... аздап редукцияға ұшырауы және қос қанаттарының нашар дамып, жіңішке талшық ... ... ... ... ұсақ ... Лепидосиреннің, ұзындығы -- 125 см, ал протоптерус -- 140 см болады.
Бұлар ... және ... ... ... ... ... қалатын шалшық суларда да тіршілік етеді. Протоптерустың тіршілік еткен суы құрғаған ... олар су ... ... ... ... капсуламен қоршалады. Лепидосиреннің денесінің сыртына капсула пайда болмайды. Сөйтіп жазғы ұйқысы бес айға ... ... ... ... 3 -- 4 жылға дейін тіршілігі жойылмаған. Ұйықтаған кезде тек қана өкпесімен тыныс ... ... ... жауған мезгілде ояна-ды. Су түбіндегі омыртқасыздармен, көбінесе өсімдіктермен қоректенеді. Уылдырықтарын шұңқырларға немесе су түбіндегі індерге шашады. Дамуы метоморфозды. Личинкаларында сырткы ... ... Ол ... ... ересектерінде де сақталған. [3,5]
Қос тынысты балықтардың онша ... ... жоқ. ... ... ... пайдалану үшін ғана аулайды. Бұл балықтардың ерекшелігі жер бетінде тіршілік ететін омыртқалылардың шығу тегі ... да, ... ... ... белгілері бар. Қос тынысты балықтардың құрылысын және ... ... ... қос ... ... ... ... жол көрсетеді.
1.5 Саусақ қанатты балықтар
Саусақ қанаттылар -- өте ... әрі ... ... ... ... ... ерекше тобы. Девон мен карбон дәуірінде кеңінен таралып, мезозойда ... ... ... тараған ауданы да қысқарған. Бұл таңғажайып балықты ең бірінші рет 1938 жылы 70 м ... Үнді ... ... ... жағалауынан, Халумна өзенінің сағасына жақын жерден ұстады. Бұл ұзындығы 150 см, салмағы 57 кг ... ірі түрі ... Оны ... ... ... деп ... Екінші данасында 1952 ж. сол Үнді (Иидия) мұхитының ... ... ... маңнан жағадан- 200 метрдей қашықтықтан 15 м тереңдіктен ұстаған. Кейін де осы ауданнан бірнеше рет ... ... ... ... ... қанаттылардың қос тынысты балықтар сияқты желбезек-терімен қатар өкпелері де ... ... олар ... ... ішкі ... тесіктері жоқ. Олардың мезозойда тіршілік еткен саусақ қанаттылардан айырмашылығы ауадағы оттегімен ... ала ... ... ... өздеріне сәйкес өзгешелік-тері бар. Олардың табан жағында етті жалпак қалақшасы бо-лады, соның ішінде қанат қаңқасының негізгі бөлімдері ... ... ... ... жер ... тіршілік ететін омыртқалылардікі сияқты, аяқтарының қозғалып тұратын бө-лімдеріне бекіген. Кейбіреулерінің қанат қаққалары бес сау-сақты алақан ... ... ... ... ... ... боза-лия болады және ол иық сүйегіне ұқсайды. Иық сүйегінен кейін базалияның екі элементтері тарайды, бұлар кәрі жілік пен ... ... ... одан әрі ... ... ... сияқты қауырсындар тарайды. Сондықтан оларды саусақ қанатты балықтар деп атайды.
Дене пішіні ромб немесе дөңгелек ... ... ... плас-тинкаларымен -- космоидты қабыршақтармен қапталған. Пластинкалардың үстіңгі беті түрі өзгерген дентинмен, яғни космин-мен және жұқа ... ... ... ... ... ... ... кездегі амфибилерді еске түсіреді. Соны-мен қатар, саусақ қанатты балықтарда висцеральдық саңылаудың қалдығы бар, ол амфибилерде ортаңғы құлақ қуысына ... ... ... қос тынысты балықтарға жакын еке-нінде ешқандай күмән жоқ және олар бір түбірден ... ... ... Олар алғашқы кезде тұщы суларда тіршілік еткен және онда әрдайым оттегі жеткіліксіз болған болу керек. Соның ... қос ... жолы ... ... ... жетіспеген кезде бұл балықтар да қос тыныстылар сияқты әлсін-әлі су бетіне көтеріліп, атмосфералық ауамен өкпесі ... ... ... Су ... және ... ... ... қанаттарыньщ жүзу қызметін атқарумен қатар денеге тірек бо-луына бейімделуіне себепші болған. Сондықтан бұл жүзу ... бес ... ... ... ... ... ... болып саналады. Мезозойда саусақ қанатты балықтар теңізде тіршілік етуге ... ... ... ... ... ... ... осы кездегі латимериялар болып саналады.
2 Балықтардың шаруашылықтағы маңызы
Балық - адам үшін ... ... бай ... ... Оның еті, ... ал ... ... терісі де пайдаланылады, олардан балық майы алынады. Ішінде улы ... де ... ... ... ... ертеден белгілі, дегенмен оның шарықтау биігі 20 ғасырдың 70-жылдарына тура ... ... ... ... кәсіптік маңызы зор балықтың санын азайтпау үшін, олардың табиғи көбеюіне қосымша әр түрлі қолдан өсіру әдістері жасалады. Саны өте ... ... ... ... ... балық түрлері мен түр тармақтары халықаралық және ұлттық енгізілген (мысалы, ақ ... ... Арал ... Арал ... ... ... көкбас, т.б.). Ғылыми мақсат үшін кейбір балықты лабораторияда өсіреді. Балықты аквариумда өсіру кең өріс алуда. Балық туралы ... ... деп ... адам ... ... өте зор. ... та-мақтық продуктылар өндірумен қатар тіршіліктік маңызы бар пайдалы витамин, қоректік ұн, тыңайтқыштық түктер де өндірі-леді. Біздің елімізде халқымыздың әл-ауқатының ... ... ... өнімдеріне деген талабын әрқашанда арттыратыны күмәнсіз. Сондықтан осындай ... ... ... ... ... мен ... ... алдында жауапты міндет бар.
Қазір көбірек ауланатын балықтарға; нәлім ... мен май ... ... ... ... ... 25 -- 30% осы ... түрады. Нәлім тәрізділерден Баренцево теңізі мен оған шектесіп жатқан теңіздерден ауланатын нәлімді ... ... ... қатар бұл жерден навага да ауланады.
Май шабақтардан жиі ауланатыны мұхиттық май шабақ. Олар Охот, Берингово теңіздсрінен ауланады.
Қара және Каспий ... май ... да ... ... бар (14-сурет). Олардың көпшілігі өзенге уылдырық ша-шатын өткінші балықтар. Сол сияқты Қара ... ... ... ... ... мен Қара ... ауланатын килькалардың да алатын орны ерекше.
Кәсіптік маңызы жағынан келесі орында тұрған карптар (шамамен 20%). Негізгі кәсіптік түрлеріне Қара, Арал, ... ... Ақ, ... ... ... -- ... ба-лық, Арал мен Қаспий теңізінен ауланатын -- ... ... ... ... Арал ... -- ... Амур су ... ауланатын -- толстолоб т. б. балықтар жатады.
Лосось тәрізділердің казір кәсіптік маңызы айтарлықтай емес. Ол біріншіден -- ... Қиыр ... ... кездесетін (кета, горбуша, нерка т. б.) түрлерінің санының қауырт ... ... және ... ... ... ... тыс ... кетуіне байланысты. Балық аулауда айтарлықтай үлесі бар балықтар тұщы су ... ... ... тағы ... ... Қазіргі кездетұщы су балықтарын жерсіндіруде, өткінші лососьтарды қолдан өсіруде бірсыпыра жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Бекіре тұқымдастарының өзіндік ... ... бар. Өте аз ... ... ... ... өнім өте жоғары сапалы болғандықтан бұл балықтарға ерекше мән ... ... ... бұл балықтарды қолдан көбейтуде қызу шаралар қолданылуда.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ма-ңызы бар балықтарға Қара, Каспий, солтүстік теңіздерінен ау-ланатын көксерке, Баренцево, Қиыр Шығыс теңіздерінен аула-натын теңіз алабұғасы, Қара теңізден -- ... Азов ... ... ... ... ... -- ... жөнінен Каспий теңізімен тең түскені-мен балық аулау жөнінен ... ... ... Қара ... ... көпшілігі таза теңіз балықтары -- кефальдар
Mugil серһаlиз), хамсалар, скумбриялар (SсоmЬгісidае), пела-мидалар ... ... және ... ... рlаtеssа). Бұ-лардың ішіндегі көбірек ауланатыны кефальдар болып сана-лады.
Арал теңізі -- Кара теңізден бірнеше есе кіші болса да, ... ... ... ... ... болады. Бұл теңіздің негізгі кәсіптік маңызы бар балықтары сазан (Сургіпиs сагріо), тран {R. г, һаесkelі), ... ... ... және ... ... (Rаjа ... ... саналады.
Баренцово теңізі, Каспий мен Азов теңізінен кейінгі үшінші орынды алады. Мүндағы негізгі ... ... бар ... ... ... (Gаdifогmеs) мен пикша (G. аеgІеfmиз) ба-лықтары.
Ақ теңіз -- балық аулау ... ... аз. ... ... ... ... бір түрі ... (Sаlmо sаlаг), треска (Gаdиз mогһиа) және камбала балықтары ауланады. ... ... ... ... ... Ақ ... де төменгі орында -- Фин ... ... мен ... ... батыс көлдерінен (Ладож, Псков, Чуд, Ильмен және Онеж көлі) ауланатын балықтардың мөлшері Ақ теңіз бен Фин шығанағынан ауланатын ... ... ... ауланатын балықтар карп тэрізділерден (Сургіпііогтез), табан балықтар, алабұға ... ... ... ... және ... ... ... есептеледі.
Амур системасы балык аулауда Охот теңізінен кейінгі орын-да. Ауланатын бальіқтардың жартысы -- ... ... ... горбуша), төрттен бірі майшабақтар және карп тәрізділер де көп мөлшерде ауланады.
Алғашқы кезде, табиғи жағдайға сәйкестендіру ... ... ... ... үстіне су, одан кейін еркегшің "ақ сүтін" құйып, 1 -- 2 минут араластырған. Бұл ... -- ... ... дымқыл эдісі деп атаған. Мұндай әдіспен ұрықтандырғанда көпшілігінен шабақтар шық-пай, өліп қалатын болған.
Осы жағдайды ескере отырып В. Н. ... ... ... ұрықтандырудың басқа тәсілін ұсынған. Врасский кері-сінше алынған ... ... ... "ақ ... ... ... ... содан кейін су құйған. 2 -- 3 минут-тан кейін бұл сұйықтықты қайтадан құйып алады да уылдырықтарды жуады. Мұндай әдісті ... ... ... ... деп ... әдістің тиімділігі уылдырықтарды құрғак, күйінде спермалық сұйықпен араластырғанда, уылдырық пен сперма бір-бірімен араласады; ал одан кейін су қүйғанда, спермато-зоидтар активтенеді де ... ... ... ал ... ... суға араластырып (дымқыл әдіс бойынша), одан кейін ... ... су ... ісіндіреді де спермалармен қосылуын нашарлатады. Сондықтан, кейбір уылдырықтар ұрықтанбай ... В. Н. ... ... ... ... ... ... де, шет елдерде де кеңінен қолданылып келеді. [8]
2.1 Балықтар миграциясы
Балықтар миграциясы. Басқа организмдер сияқты балықтарда өмірінің әрбір кезеңінде өзі өмір ... ... әр ... ... ... ... уылдырықтарын шашуға бір жағдай ке-рек болса, семіру үшін екінші ... ал ... шығу үшін ... ... ... ... ... осындай әрбір тіршілік процесіне қолайлы жағдайды іздеу нәтижесінде, тіршілік еткен ортасын алмастырып, орын ауыстыруға тура ... ... ... ... ... ... балықтардың орын ауыстыруын -- миграция деп атайды.
Миграция -- әр ... ... ... ... ... ... ... пассивті және активті болып екі түрге бөлінеді. Ол өз тарапынан уылдырық шашу, қоректік зат, қысты өткізу орнын іздеу ... ... ... Су ... ... ... ашп ... тіршілік еткен орнын ауыстырған миграцияларын -- пассивті миграция деп атаймыз. Пассивті миграция -- ... ... тән ... ... ... ... балықтардың шабақтарының және уылдырық шашып, әлсіреп, судың ағынымен теңізге оралған ересек балықтардың миграциясы да жатады. ... ... ... ... та ... активті түрде жүзуге әрекет ететшін естен шығармау керек.
Активті миграция. ... ... ... активті миграция жиірек кездеседі. Мұндай жағдай негізінен көбею, қо-ректену және қыстап шығу ... ... ... қозғалыс әрекеті нәтижесінде әр түрлі кедергіні (ағынның әсерін) жеңіп, орын ... ... ... деп атайды.
Уылдырық шашу миграциясы. Уылдырық шашу миграциясы кезінде балықтар теңізден өзенге немесе керісінше ... ... ... шашу үшін ... ... келу миграциясын анадромдыщ миграция деп атайды. Ол лосось, бекіре тәрізділерге, кейбір ... ... тән ... Балықтардың біраз ғана түрі өзендерде тіршілік етіп, уылдырық шашу үшін теңізге ... ... ... ... ... деп атайды. Бұл миграция угрларға тән. Соңында ... ... ... шашу ... ашық теңізден жағаға, керісінше жағадан теңіздің терең қабатына қарай миграция жасайды. Оларға: теңіз ... ... ... тағы ... ... түрі мен ... еткен су қоймаларының жағ-дайына байланысты уылдырық шашу миграциясының жолының қашықтығы түрліше болады. Мысалы, Каспий теңізінің ... ... ... ... ... ... шашу үшін өзен ... не бары ондаған шақырымдай ғана көтеріледі.
Миграция кезінде өте үлкен қашықтыққа баратын лосось тә-різділер. Қиыр Шығыс лососы кеталар -- екі мың ... ал ... -- төрт мың ... су ... жүзіп барып, уылдырықтарын шашады. Семгалар Печора өзенінің бойымен оның ең жоғары басына дейін көтеріледі.
Балықтардың уылдырық шашу миграциясының ... білу өте ... ... ... ... шашу ... ... болады. Екіншіден, кейбір балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне жарты жылдай ... ... ... де ... ... Ақ теңіздегі семгалар (Sаlто sаlаг), кеталар (Опсогһупсһиs kеtа), горбушалар
(О. gorbиsсһа), неркалар (О. ... т. б. ... ... ... шашу үшін екі рет ... Күзде жыныстық продуктылары шала жетілген түрлері шығады да, олар өзенде қыстап шығып, келесі жылы ... ... ... бір ... ... түрлері бар, олар өзендерге жазда шығады, олардың ... ... ... жетілген, сондықтан олар сол жаздың ішінде уылдырық шашады. Кеталарда да екі рет уылдырық шашу байқалады. Амур өзеніне жазда июнь -- июль ... ... ... -- ... айларында шығады. Қаракөз (вобла) уылдырық шашу үшін өзенге көктемде шықса, кейбір сигалар тек қана күзде ... ... ... П. Ю. ... ... ... ... теңіз балығы -- Тынық мүхит майшабағы-ның уылдырық шашуда жүзіп өтетін миграция жолын ... ... ... ... ... ... ашық теңізде болады. Жағалау мұздан ажыраған соң, олар жағалауға қарай қозғалады. Бұл майшабактардың жағалауға ... ... ... ... ... және ... ... байқайды. Мысалы, шағалалар су бетінде бұлт тәрізді айнала ұшып, жаңғырықтыра шаңқылдап шулайды. Егерде ауа райы жақсы ... ... ... ... келе ... түнде де'білуге болады. Бұл кезде су беті дамылсыз қозғалып, шапшып шығып, суға қайта сүңгіген дыбыстарынан майшабақтардың жағалауға жақындағанын ... ... ... ... келіп, теңіз қа-пустасы және фукус өсімдіктерінің арасына уылдырықтарын шашады Еркектері оның үстіне "ақ сүттерін" құйып, ұрықтан-дырады ... ... ... ... ... өйткені олардың жабысқақ желім сияқты заттары болады. Уылдырықтарын тайыз, тереңдігі бір метрдей ... ... ... ... да, ... су ... ... және бастарын көруге болады. Еркектерінің "ақ сүті" соншама көп құйылғандықтан, жағалаудағы судың беті бірнеше 100 метрге дейін сүт сияқты аппақ ... ... ... майлы болады, сондықтан жағалаудағы судың бетін толық жауып тұрмай, бетіне май құйып қойған сияқтанып жатады. Оның ... тән иісі ... ... шыққан личинкалары Цусим ағы-сымен солтүстікке қарай жылжып, кузде Татар шығанағынын жіңішке жеріне ... ... ... ... ... түрде, оң-түстікке қарай қозғалып, туған жеріне қарай беттейді. Тура ... ... ... ... ... жағалаудан ашық. теңізге қарай шығып, 3 -- 4 жыл жол жүреді.
Балықтардың миграциялық қозғалысының негізі сөз жок, олардың нервтік рефлекторлық қызметіне ... ... ... ... әсер ... -- сигналдың қызметін атқаратын ортаның біртіндеп өтетін ... ... ... ... ... миграция кезінде судың химизмі-нің біртіндеп өзгеруін жолбасшылыққа ... ... Ол ашық ... ... ... ... ... судың хи-миялық құрамында біртіндеп елеулі өзгеріс болатындығында. Судың тұздылығы, оттегінің ... ... ... ... ... қышқылының бар жоғы т. б. Угрлар (Апguillifогmеs) миграция кезінде негізінен судың температурасының заңды өзгеру жағдайын және ... ... ... ... Өйткені, угрлардың уылдырық шашатын жері мұхиттағы ең тұзды және ең жылы жерлері. Сөйтіп, Америка мен Европалық жағалаулардың кез-келген нүктесінен шыққан ... егер олар ... ... және ... ... ... жолбасшылыққа алса, аз уақыттың ішінде мұхиттың ең жылы және ең тұзды бөліміне, яғни өздерінің ... ... ... ... ... ... ... жүзіп келуіне басшылық ететін көзі емес, судың физикалык, химиялық күйін сезіп отыратын өте сезімтал қабілетінің -- феноменальды "есінің" ... ... ... ... "шам ... түн ... көру ... қоздырып, жарыққа жиналғаны сияқты, қоздырғыштың максимальды көзіне қарай ұмтылады" (П. Ю. Шмидт, 1947).
Өткінші лососьтардың ... ... ... ... екі ... ... бар. ... солтүстік жарты шарға таралған өткінші балықтардың миграциясы мұз пайда болу мезгіліне ... ... ... Кейбір болжаулар мұз еріген кезде теңіз суының тұзы азайып, тұщырақ болады да, ... ... көп ... ... ... теңізге келіп, ал уылдырық шашу үшін қайтадан өзенге кетеді деп түсіндіреді. Себебі тұщы суларда олардың уылдырығының дамуына колайлы жағдайлар көп: ... ... ... аз ... судың тамаша химиялық ерекшелігі, яғни оттегімен толық қамтамасыз етілуі т. б.
Екінші болжау бойынша өткінші балықтар ежелден теңіз-дерде тіршілік етіп ... ... ... шыруы -- екінші құбылыс, өйткені ол мұздың еріп, судың тұщылануымен байланысты өз тарапынан балықтардың тұщы суда ... ... тез ... мүмкіндік береді. Қайткенде де, өткінші лосось балықтар өздерінің биологиялық ... ... ... ... ... өзгертеді. Ересек балықтар теңіздің қорекке бай үлкен кеңістіктеріне тарайды. Олардың ұрпақтары тар тұщы суларда шығады, ол ... ... ... әрі тіршіліктік ортаның тапшы болуынан барлығының дұрыс өсуіне ешқандай мүмкіндік болмайды. Әйткенмен шабақтардың шығуына теңізге карағанда ... ... ... бар. ... ... ... біріншіден, судың таза оттегіне бай болуы; екіншіден, су түбінің топырағын қазып, шұңқырлап .ұя жасауға және оның ... ... қуыс ... ірі ... ... ... ... жатады. Бұл жағдайлар дұрыс көбеюіне, түрдің сақталып қалуына жағдай жасайды. Мысалы горбушаның аман ... ... 1100 -- ... ... іздеу миграциясы. Барлық балықтарға тән миграция болып есептеледі. Шағын көл, тоспа суларына ... ... ... ... ... ... ... іздеп ұзақ жол жүруге мәжбүр болады. Каспийдщ қызыл балығы (sсаdіпius) Кура өзеніне уылдырық шашып теңізге қайтқан соң Қаспийді ... оның ... ... ... жайылып, семіреді. Теңіз балықтарының ішінде су ағысымен жағалап ксректерін іздейтін балықтармен қатар, теңіздің түбінен бетіне көтеріліп қорек іздейтін ... да ... ... ... ... ... көп ... кезде скумбрия (sсоmЬгіdае) балықтары су бетіне көтеріліп, планктондар су ... -- ... ... ... ... ... бірге төмен түседі. Мұны теңіз балықтарының вертикальды араласуы дейді.
Қыстақ іздеу миграциясы. Балықтардың көпшілік ... ... ... су ... ... ... ... активтілігі бәсеңдейді, тіпті қалғьйі, шала ұйқыға кетеді. Бұл кезде өздерінің жайылып жүрген жерлерінен қыстап шығуға ынғайлы ықтасын жерге жиналып, шұңқырлау ... ... ... соған қыстап шығады. Мысалы сазан, тыран балық Еділ, Жайық, Кура т. б. ірі ... ... ... көп ... ... ... ... кетеді. Бекіре балықтарының Жайық өзенінің шұңқырларында қыстап шығатыны ертеден белгілі. Балықтардың ұзақ ұйқыға кетуіне мәжбүр ететін физикалык әсер, яғни су ... ... ... ... ... ... түбіндегі шұңқырларға жиналып, қозғалмай жатып қысты басынан өткізеді. Бұл кезде көптеген балыктардың денесінің сыртын қалың қабатты шырын қаптап ... да, ... ... ... ... ... ... бөліп тұрады. Ұйқыда жатқан балықтардың организміндегі зат алмасу про-цесі өте баяулап кетеді. Кейбір балықтар, мысалы табан балық су ... ... ... ... ... ... ... шығады. Бұлардың аман қыстап шығуы, төменгі температура-да балшық мұз болғанымен балықтың денесіндегі шырыны-ның муз болмауына, қатып калмауына байланысты. Ол балықтардың ... мұз ... ... да. қатпай температурасы -- 0,2 -- 0,3° ... ... шығу ... кезінде балықтардың барлығы-ның ұйқыға кетуі шарт емес. Мысалы, Азовтың хамса ... ... үшін Азов ... Қара ... ... ... ... Азов теңізі Қара теңізге қарағанда тайыз, сондықтан оның беті катып қалады да суы ... ... ... қолайсыз болады. Әрі мұз кабаты ауадағы оттегімен теңіз суын қатыстырмай жауып қалады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балық - адам үшін ... ... бай ... көзі. Оның еті, уылдырығы, ал кейбір түрінің терісі де пайдаланылады, олардан балық майы алынады. Ішінде улы түрлері де ... ... ... шаруашылығы ертеден белгілі, дегенмен оның шарықтау биігі 20 ғасырдың 70-жылдарына тура келеді. Осыған байланысты кейбір кәсіптік маңызы зор балықтың санын ... ... ... ... ... қосымша әр түрлі қолдан өсіру әдістері жасалады. Саны өте азайып кеткен, ... ... ... ... түрлері мен түр тармақтары халықаралық және ұлттық енгізілген (мысалы, ақ балық, нельма, Арал албырты, Арал бекіресі, ... ... ... т.б.). ... ... үшін кейбір балықты лабораторияда өсіреді. Балықты аквариумда өсіру кең өріс алуда. Балық туралы ғылым ... деп ... адам ... ... өте зор. ... ... продуктылар өндірумен қатар тіршіліктік маңызы бар пайдалы витамин, қоректік ұн, ... ... де ... ... елімізде халқымыздың әл-ауқатының жақсаруы олардың балық өнімдеріне ... ... ... ... ... Сондықтан осындай заңды талапты шешуде балық өнеркәсібі мен ихтиология ғылымының алдында жауапты міндет бар.
Қазір көбірек ауланатын ... ... ... мен май ... жатады. Бүкіл ауланатын баіықтың 25 -- 30% осы балықтардан түрады. Нәлім тәрізділерден Баренцево теңізі мен оған шектесіп жатқан теңіздерден ... ... ... ... ... ... бұл жерден навага да ауланады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* ... ... ... ... ... ... К.Ә.,т.б. Жануарлар алуан түрлілігі.1 және 2-бөлімдер.Жоғары оқу орындарына ... ... ... ... К.Б. ... ... - Алматы Эверо. -2014. - 3-13 б.
* Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім :оқулық. К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов. ... ... ... ... 2 ... ... ... Б.Е.Есжанов.-Алматы:Эверо,2011.-368с.
* Божбанов, А.Ж. Экологиялық зоогеография негіздері: оқулық / А.Ж. Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
* Қазақстан сүтқоректілері. Бекенов А.,Есжанов Б. ... ... ... Н.П. ... ... - ... ... 1970.
* Наумов Н.П., Карташев Н.Н. Зоология позвоночных. I, и II тома. - М.: ... ... 1979г.
* ... Т.А. и др. ... и лабораторные занятия по зоологии позвоночных.
* Карташев Н.Н., Соколов В.Е., ... И.А. ... по ... ... . - М.: ... ... 1976.
* Курс зоологии/Под ред. Матвеева Б.С. - М.: Высшая школа. 1966, т.2.
* Лукин Е.И. ... М.: ... ... ... М.Н. ... по биологии земноводных. - М.: Учпедгиз1956.
* Гриффин Д.Э., Новик Э. Живой организм. - М.: Мир, ... ... ... 4-7 т.т ... 1983г.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Құстардың табиғатта және шаруашылықтағы ролі4 бет
Шошқа тілмесі16 бет
Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі және валюта курсы23 бет
"балықтардың ас қорыту жүйесі"3 бет
Алакөл көлдер жүйесіндегі жыртқыш балықтардың қоректенуі51 бет
Балықтар (pisces) класы мен шаруашылықтағы маңызы, зияны, адам денсаулығына пайдасы31 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Балықтардың эритроциттерінің осмостық тұрақтылығына 1,1-диметилгидразиннің әсері30 бет
Бентосжегіш балықтардың қоректенуі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь