Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге сипаттама

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Тұқымды өсімдіктерге сипаттама 4
1.1 Тұқымды өсімдіктердің жіктелуі 4
2 Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге сипаттама 8
2.1 Морфологиялық ерекшеліктері 10
2.2 Гүлді өсімдіктердің топтарға бөлінуі 11
2.3 Гүлді өсімдіктер құрылысы 12
2.4 Гүлді өсімдіктердің шығу тегі және тозандануы 19
2.5 Гүлді өсімдіктердің маңызы 22
IIIҚорытынды 24
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 25
Курстық жұмыстың өзектілігі: Жабық тұқымдылар бөлiмi осы кездегi өсiмдiктер дүниесiнiң iшiндегi жақсы жетiлгендерiнiң бiрi. Оларда 250000- дай түр бар.
Жабық тұқымды өсiмдiктерде гүл көбею мүшесi болып табылады. Осы гүлдерде аталықтар мен аналықтар жетiледi. Аналықтың жатынында тұқым бүршiктерi орналасады.
Жабық тұқымдылардың гүлдерiнiң бiр- бiрiнен мөлшерi, пiшiнi, түсi және құрылысы жағынан айырмасы болады. Бiр жабық тұқымдылардың гүлдерi желмен тозаңдануға, ал екiншiлерi насекомдармен тозаңдануға бейiмделген. Қандай жолмен тозаңданғанына қарамастан, тозаң дәндерi аналықтың аузына келiп түседi. Осы жерде олар өсiп тозаң түтiктерiн түзедi. Тозаң түктерi арқылы аталық жыныс клеткалары тұқым бүршiгiне өтедi. Осы жерде тозаң түтiгiндегi екi аталық жыныс клеткасының бiрi жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Ал екiншi аталық жыныс клеткасы тұқым бұршiгiнiң ең үлкен орталық клеткасымен қосылады. Ұрықтанудың тек гүлдi өсiмдiктерге тән мұндай түрiн қосарланып ұрықтану деп атайды. Сонымен, ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан ұрық пайда болады. Орталық клетка екiншi аталық жыныс клеткасымен қосылып ұлғайып эндосперм түзедi. Онда ұрыққа қажеттi қор затары жиналады. Тұқым бұршiгiнен тұқым, ал жабынның қабырғаларынан жемiс қап түзiледi.
Сонымен гүлдi өсiмдiктердiң тұқымы жемiстiң iшiнде жетiледi. Сондықтан бұл өсiндiктердi жабық тұқымдылар деп атайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге жалпы сипаттама беру, олардыңқұрылысы, классификацисы және морфологиялық ерекшеліктерінзерттеу,гүл оның шығу тегі, тозандануына талдау жасау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге жалпы сипаттама беру;
 Олардыңқұрылысы, классификацисы және морфологиялық ерекше-ліктерінзерттеу;
 Гүл оның шығу тегі, тозандануына талдау жасау;
1. Байтенов М.С. «Флора Казахстана»том І, «Ғылым», Алматы, 1999.56-б
2. Байтенов М.С. «Флора Казахстана»том ІІ, «Ғылым», Алматы, 2001 г.75-б
3. Васильев А.Е., Воронин Н.С., Еленевский А. Г., Серебрякова Т.И. «Ботаника (Анатомия и морфология растений)», Москва «Просвещение», 1978 г.17-б
4. Әметов Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
5. Әметов Ә., Мырзақұлов П.М. Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы 1-бөлім Архегониальды өсімдіктер Алматы Қазақ университеті 2000ж.
6. Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
7. Дәріқұлов Н.Т. Ботаника. Өсімдіктер жүйесінің практикалық курсы. Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2003,320-бет.
8. Комарницкий Н.А. Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Ботаника: Систематика растений учебник М. Просвещение, 1975 с. 608.
9. Арыстанғалиев С.А., Рамазанов Е.Р. Растения Казахстана, И. Наука, Алма-Ата, - 1977.23- б.
10. Иващенко А.А. Қазақстанның өсімдіктер әлемі. – «Алматыкітап» ААҚ,2004, - 176 б.
11. Буш Н.А. Систематика высших растений М.1959.
12. Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по анатомии и морфологии растений. – Минск: Новое издание, 2002.
13. Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические работы по систематике растений. - М., 1981.
14. Еленевский А. Г. и др. Ботаника: Систематика высших, или наземных,растений:Учебник для пед.вузов.-3-е изд.,испр. и доп.-М.:Академия,2004.-432с.
15. Андреева И.И., Родман Л.С. Ботаника:Учебник для вузов.-3-е изд. , перераб. и доп.-М.:КолосС,2003.-528с.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс > тақырыбында орындалған.
Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге жалпы сипаттама берілді. Оларды құрылысы, ... және ... ... ... Гүл оның шығу ... тозандануына талдау жасалды.
Жұмыстың мазмұны кіріспе, негізгі бөлім, 2 суреттен, қорытынды және ... ... ... ... ... ... 25 ... тұрады.
27584406969760
МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
3
ІІ Негізгі бөлім
4
1 Тұқымды өсімдіктерге сипаттама
4
1.1 Тұқымды өсімдіктердің жіктелуі
4
2 Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге ... ... ... ... өсімдіктердің топтарға бөлінуі
11
2.3 Гүлді өсімдіктер құрылысы
12
2.4 Гүлді өсімдіктердің шығу тегі және ... ... ... ... ... ... ... тізімі
25
28155905688965
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Жабық тұқымдылар бөлiмi осы кездегi өсiмдiктер дүниесiнiң iшiндегi жақсы жетiлгендерiнiң бiрi. ... 250000- дай түр ... ... ... гүл ... мүшесi болып табылады. Осы гүлдерде аталықтар мен аналықтар жетiледi. Аналықтың жатынында тұқым бүршiктерi орналасады.
Жабық тұқымдылардың гүлдерiнiң бiр- бiрiнен мөлшерi, ... түсi және ... ... айырмасы болады. Бiр жабық тұқымдылардың гүлдерi желмен тозаңдануға, ал екiншiлерi насекомдармен тозаңдануға бейiмделген. Қандай ... ... ... ... дәндерi аналықтың аузына келiп түседi. Осы жерде олар өсiп тозаң түтiктерiн түзедi. Тозаң түктерi арқылы аталық жыныс клеткалары ... ... ... Осы ... ... ... екi ... жыныс клеткасының бiрi жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Ал екiншi аталық жыныс клеткасы тұқым ... ең ... ... ... ... Ұрықтанудың тек гүлдi өсiмдiктерге тән мұндай түрiн қосарланып ұрықтану деп атайды. Сонымен, ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан ұрық пайда болады. Орталық ... ... ... ... ... қосылып ұлғайып эндосперм түзедi. Онда ұрыққа қажеттi қор затары жиналады. Тұқым бұршiгiнен тұқым, ал жабынның қабырғаларынан жемiс қап ... ... ... ... ... ... жетiледi. Сондықтан бұл өсiндiктердi жабық тұқымдылар деп атайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Жабық ... ... ... ... ... ... беру, олардың құрылысы, классификацисы және морфологиялық ерекшеліктерін зерттеу, гүл оның шығу ... ... ... ... ... ...
* Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге жалпы сипаттама беру;
* Олардың құрылысы, классификацисы және морфологиялық ерекше-ліктерін ... Гүл оның шығу ... ... ... ... ... өсімдіктерге сипаттама
Споралы өсімдіктерден тұқымды өсімдіктің айырмашылығы тұқыммен көбеюінде. Тұқымның түзілуінің шығу тарихы жөнінен айтарлықтай құбылыс болып табылады. Тұқымдағы ұрықта өскіннің өнуі үшін ... ... ... болады. Тұқымды өсімдіктердің ұрықтануы суға байланысты емес, мұның өзі шаңжапырақтәрізділерге қарағанда ... ... ... екенін дәлелдейді. Тұқыммен көбею өсімдектердің екі бөлімге бөлінеді: жалаңаштұқымдылар және жабықтұқымдылар. Жалаңаштұқымдылар-гүлді өсімдіктерден бұрын дамыған. Алғашқы жалаңаштұқымдылар осыдан 200 млн жыл ... ... ... ... 800-ге ... ... ормандарда кең таралған, ағаш және бұта түрінде өседі. Жалаңаш-тұқымдылардың ішінде көп ... ... ... ... 600-гежуық түрі белгілі. Жалаңаштұқымдылар дан мысалға қарағай мен шыршаны алуға болады. Қарағай. Ол-биіктігі 50 метрге жететін, 400 ... жуық ... ... ... ... ... ... қарағайлар жартастарда сусымалы құмдарда, батпақтарда, тау беткейлерінде өседі. Орманда өскен қарағайлардың негізгі тамыры жақсы дамып, ... ... ... ... ... өсетіндердің тамыры жайылып, аса тереңге кетпей,топырақты беткі жағына таралады. Қылқан жапырақтары жіңішке, ұзын, ... ... ... өң ... ... ... онша көп емес [1].
1.1 Тұқымды өсімдіктердің жіктелуі
Тұқыммен көбею өсімдектердің екі ... ... және ... ... , ... тұқымдылар (Cymospermae) - тұқымы мен тұқым бүрі ... ... ... ашық ... ... ... ... ежелгі тобы. Олар девон, тас көмір, пермь кезеңдерінде пайда болған. А. т-дың 600-дей түрі ... ... ... (qіnkgophyta), қылқан жапырақтылар (Conіferophyta) және Qnetophyta гнеттәрізділер немесе қабықты тұқымдылар (Qnetophуta) болып 4 топқа бірігеді. Қазақстанда 3 тұқымдасы, 6 ... ... 25 түрі бар. Олар ... Қазақстанның таулы аймақтарына топтасқан. А. т-дың түрлеріне Алтайдың самырсынды тайгасы, Тянь-Шаньның шырша және сирек аршалы ормандары жатады. А. т-ға ... ... ... ... мен ... бүрі ... ... аналық керегесімен қапталмайды. Сонымен қатар олардың гүл серігі мен трахеялары да болмайды, ал гүлдері дара ... бір ... А. т. - ағаш ... өсімдіктер (ағаштар, бұталар, шырмауықтар), олардың ішінде шөптесін өсімдіктер мүлде кездеспейді. А. т-дың ормандарда атқаратын рөлі ерекше. Олар су ... ... ... ... ... ... ... (қарағай, самырсын, шырша, т.б.) шаруашылыққа маңызы зор [10].
Қазіргі кездегі флорада ашық тұқымдылардың 800-дей түрі бар. ... ... ... ... Ашық ... барлық континенттерде таралған. Түрлерінің саны аз болмағанымен, олар климаты салқын зонада және ... ... ... ... ... жалаңаш тұқымдылар (Cymospermae) - тұқымы мен тұқым бүрі жеміс жапырақшасының үстінде ашық жататын жоғары ... ... ... ...
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің ішіндегі ірі тобының бірі. Мұның тұқымы мен тұқым бүрі -- жабықтұқымдылардікі сияқты емес, олар ... ... ... жапырақшасында ашық жатады. Бұларда гүлсеріктері, (гүлқоршаулары) болмайды.
Олардевон, тас көмір, пермь кезеңдерінде пайда болған. А. т-дың 600-дей түрі саговниктәрізділер Cycadophyta, ... ... ... ... ... және Qnetophyta гнеттәрізділер немесе қабықты тұқымдылар (Qnetophуta) болып 4 топқа бірігеді. Қазақстанда 3 ... 6 ... ... 25 түрі бар. Олар негізінен Қазақстанның таулы аймақтарына топтасқан. А. ... ... ... ... ... Тянь-Шаньныңшырша және сирек аршалы ормандары жатады. А. т-ға жататын өсімдік түрлерінің тұқым мен тұқым бүрі жабық тұқымдылардай аналық ... ... ... ... ... гүл ... мен ... да болмайды, ал гүлдері дара жынысты, бір үйлі. А. т. - ағаш тәрізді өсімдіктер ағаштар.
Ашық тұқымдылар бөлiмiне шамамен ... түр ... ... Олар ... ... ... ... мен бұталар. Ашық тұқымдылар жоғары сатыдағы өсiмдiктердiң ерте пайда болған тобына жатады. ... ... ашық ... арғы тегi әр ... ... ... ... Ашық тұқымдылар
Ашық тұқымдылардың тұқымдары аналық бүрдiң тұқымдық қабыршақтарының төменгi жағында ашық ... Бұл ... сiбiр ... айқын байқалады. Ашық тұқымдылар бөлiмi деген атау осы ... ... ... ... ... ... 200 млн жыл бұрын ашық тұқымдылар жер бетiнде кең таралған өсiмдiктер болған. ... ... ... Қазiргi кезде олардың бiрқатар топтары жойылып кеткен. Қазақстанда ашық ... ... (ель - Picea), ... ... - Pinus), балқарағай (листвинница - Larix), самырсын (пихта - Abies), арша ... - ... ... (эфедра - Ephedra) туыстарының түрлерi өседi. Ашық тұқымдылардың бiздiң республикамызда кең таралғандарының бiрi қарағай туысы. ... ... екi түрi ... ... ... ... обыкновенная - Pinus silbestris) және сiбiр ... ... ... - Pinus ... Қарағайлар биiк, әрi түзу болып өседi және орман түзедi. Қарағайлардың бөрiкбасын ормандарда дiңiнiң жоғарғы ұшына таман кететiн жанама ... ... ... қарағайлар жарықты жақсы өткiзедi. Қарағайлар көп күй ... ... ... ... ... түрi ... ... тауларда, кейде жалаңаш жартастарда да өседi. Қарағайлардың кiндiк тамыры жақсы жетiледi және терең ... ... ... ... ... ... ... жанама тамыры да жақсы жетiледi. Батпақты жерлерде керiсiнше қарағайлардың кiндiк тамыры нашар жетiледi.
Қолайлы жағдайда қарағайлар 30-40 м жетедi және 350-400 ... өмiр ... ... ... ... iшкi ... бiртектес келедi. Сабақтың көп бөлiгiн сүрек қабаты алып жатады. Қабық қабаты мен ... ... ... ... шеңберiнде өткiзгiш ұлпалардың екi түрлi тобы болады. Олардың бiр тобы фотосинтез процесiнiң нәтижесiнде өркендерде түзiлген органикалық заттардың тамырға өтуiн қамтамасыз ... ... ... тобы ... ... ... суды, минералдық заттарды өркендерге жеткiзедi. Өзегi қабықшалары жұқа дөңгелек клеткалардан тұрады. Қылқан жапырақтылардың дiңiнiң қабықтық бөлiгiнде де, сүректiк ... ... ... ... ... екi ... өркен болады: ұзарған және қысқарған өркендер. Ұзарған ... ... ... ... жас ... қоңыр түстi ұсақ қабыршақ жапырақшалары болады. Оларың қолтығында қысқарған өркендер жетiледi. Кәдiмгi қарағайдың қысқарған өркендерiнде екiден қоңырлау- жасыл түстi, қылқан ... ... ... 3-6 жыл өмiр ... содаң соң қысқарған өркенiмен бiрге түсiп отырады. Сондықтан, жерге түскен қылқандары екi екiден ... ... ... жiңiшке ұзын келедi. Олардың сыртын қатты қабықша жауып тұрады және устьицалары көп болмайды. Сондықтан қарағайлар суды аз буландырады және ... ... ... Қарағайлар жарық көп түсетiн ашық жерлерде жақсы өседi. Қыста ылғалдың тапшылығына ... ... ... Қыс ... ... ... ... жапырақты ағаштардың көп тарағандарының бiрi- шырша (ель - Piceae). Шыршалы орман ТМД аумағында үлкен кеңiстiктi алып ... ... ... ... ... қылқанжапырақты көлеңкелi орман (тайга)түзедi. Мұндай ормандарды жартылай қараңғылық басып тұрады. Бұл жерде ағаштардың бөрiкбастары бiр- бiрiмен ... ... ... ... мүлдем болмайды, ал шөптесiн өсiмдiктер өте аз кездеседi. Топырақтың бетiн жасыл мүктер немесе жерге түскен ... ... ... жауып тұрады.
Шырша қарағайдан сыртқы түрiмен оңай ажыратылады және төзiмдi келедi. Қоректiк ... бай, ... ... ... ... ... кiндiк тамыры нашар жетiлген. Жанама тамырлары жердiң бетiне жақын жатады, сондықтан да оны жел тамырларымен қопарып, аударып ... ... ... 250 ... ... ... және биiктiгi 40 метрден астам болады.
Шыршаның бөрiкбасы пирамидаға ұқсас. Шыраның қысқа және үшкiр қылқандары, бұтақтардың сыртын жауып тұрады және 5-7 ... ... ... Жапырақтары қылқан түрiнде болатын өсiмдiктердi қылқанжапырақтар деп атайды. Оларға самырсын, балқарағай, сiбiр самырсыны, арша, тис және тағы басқалар ... ... жыл ... ... ... Бұл ... ол жапырақтары түсiп отыратын ағаштарға ұқсас. Балқарағай Сiбiрде көп таралған және үлкен алқапты алып жататын орман ... ... ... кiшiлеу ағаштар немесе бұталар болады. Оларға кәдiмгi аршаны жатқыза аламыз. Оның жапырақтары ине тәрiздi, ... ... ... ... ... ... басқан, шырынды жемiске ұқсайды. Ашық тұқымдылардың iшiнде шөптесiн өсiмдiктер жоқ.
Көбеюi. Ашық тұқымдыларда қарақайдың көбеюiн ... ... ... ашық ... секiлдi тұқымы арқылы көбейедi. Қарағайдың ашылған аналық ... ... ... ... ... ... Және олар ашық жатады. Соған байланысты қарағайды және басқа да ... ... ашық ... өсiмдiктерге жатқызады.
Қарағайдың тұқымы қалай пайда болатынын қарастырайық.
Көктемде қарғайдың жас бұтақтарында екi түрлi: аталық және аналық бүрлер ... ... ... ... ... ... ... болады, және жас өркендерiнiң түп жағына тығыз топтасып орналасады. Аналық бүрлер қызғылттау түстi болады және ... ... ... бүр ... және оған тығыз орналасқан қабыршақтардан тұрады. Осы қабыршақтардың қолтықтарында екiден тозаң қабы орналасады. ... ... ... ... екi клеткалы тозаңдар жетiледi. Әрбiр тозаңның екiден ауа қуысы болады. Мұндай тозаңдарды жел аналық бүрдiң тұқым бүршiгiне оңай ... ... ... де сол ... ... Олар жас ... жоғары ұштарында бiреуден орналасады. Аналық бүрде екi түрлi қабыршақ болады. Сыртқы ... ... ... ... ... ... Осы тұқымдық қабыршақатардың қолтығында екiден тұқымбүршiгi пайда болады.
Аталық бүрде пiсiп жетiлген тозаңдар, тозаңқаптың қабықшасы жыртылуының нәтижесiнде сыртқа шашылады. Оларды жел алып ... ... ... ... келiп түскен тозаң жүзеге асырады. Тұқымбүрi тозаңданғаннан кейiн ... ... ... ... ... ... Тозаңдарда аталық, ал тұқымбүршiктерiнде аналық жыныс клеткалары ... ... ... ... ... Ұрықтанған аналық жыныс кеткаларынан ұрық, ал тұқымбүршiгiнен тұқым пайда болады. Осыдан кейiн аналық ... ... ... ... сүректенедi. Алғашқы кездерде аналық бүрлердiң түсi жасыл болады, кейiнiрек қоңырқай тартады. Қарағайдың тұқымдары тозаңданған уақыттан бiр жарым жыл ... соң пiсiп ... ... ... екi ... ... шашылады. Ашық тұқымдылардың тұқымдарында артық қор заттарын жинайтын ұлпа болады. Ол ұрықты қоршап тұрады ... ... жұқа ... қанатшалары болады, солар арқылы олар желмен таралады. Бiрақ кейбiр қарағай тұқымдарында қанатшалар кездеспейдi. Сiбiр ... ... ... ... ... ... деп ... қарағайдың бүрiнiң мөлшерi онша үлкен болмайды, оның ұзындығы 4-5 сантиметрден аспайды. Шыршаның бүрi үлкен болады және оның ұзындығы 4-5 ... ... ... бүрi ... ... және оның ұзындығы 10-15 сантиметрге жетедi. Шыршаның тұқымбүршiгiндегi тұқымдары шашылып жел ... оңай ... ... осы ... жас ... өсiмдiгi пайда болады.
2 Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге сипаттама
Жабық тұқымдылар бөлiмi осы ... ... ... ... ... жетiлгендерiнiң бiрi (2-сурет). Оларда 250000- дай түр бар.
Жабық тұқымды өсiмдiктерде гүл көбею мүшесi болып табылады. Осы гүлдерде аталықтар мен ... ... ... жатынында тұқым бүршiктерi орналасады.
2-сурет. Жабық тұқымдылар немесе гүлді ... ... ... бiр- ... мөлшерi, пiшiнi, түсi және құрылысы жағынан айырмасы болады. Бiр жабық тұқымдылардың гүлдерi желмен тозаңдануға, ал екiншiлерi насекомдармен тозаңдануға бейiмделген. Қандай ... ... ... ... ... аналықтың аузына келiп түседi. Осы жерде олар өсiп тозаң түтiктерiн түзедi. Тозаң түктерi арқылы аталық ... ... ... ... ... Осы ... тозаң түтiгiндегi екi аталық жыныс клеткасының бiрi жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Ал екiншi аталық жыныс клеткасы тұқым бұршiгiнiң ең ... ... ... ... ... тек гүлдi өсiмдiктерге тән мұндай түрiн қосарланып ұрықтану деп атайды. Сонымен, ұрықтанған жұмыртқа клеткасынан ұрық пайда болады. Орталық ... ... ... ... ... ... ... эндосперм түзедi. Онда ұрыққа қажеттi қор затары жиналады. ... ... ... ал ... қабырғаларынан жемiс қап түзiледi [15].
Сонымен гүлдi өсiмдiктердiң тұқымы жемiстiң iшiнде жетiледi. Сондықтан бұл өсiндiктердi жабық тұқымдылар деп ... ... ... ... ... тұқымдыларға ағаштар, бұталар, шөптесiн өсiмдiктер жатады. Олар жер бетiндегi құрлықтардың барлығында кеңiнен таралған. ... ... ... ... ... өте қысқа, бiрнеше айға ғана созылады. Оған көкнәрлер тұқымдасының кейбiр өкiлдерi мысал бола алады: сеппе көкнәр (мак ... - Papaver rhoeas), ... ... ... ... - Hypecoum parviflorum) т.б. Екiншi бiр түрлерi мысалы, емен ағашы (дуб ... - Quercus rubra) жүз ... ... өмiр ... ... тұқымдылар- аса үлкен өсiмдiктер. Мысалы эвкалипттердiң биiктiгi 100метрден асады. Сонымен бiрге балықот (ряска маленькая - Lemna minor) ... өте ұсақ ... де ... ... ... ... ... тiк өседi. Бiрақ олардың iшiнде шырмалып, өрмелеп, төселiп өсетiн және жатаған сабақтылары да болады. Кейбiр жабық тұқымды өсiмдiктердiң жер асты ... ... ... ... ... ... ... мен мөлшерi, тамыр жүйесi әрқилы болады. Миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан әртүрлi тұқымдастар өкiлдерiнiң де бiр-бiрiнен ... ... ... Жөке ... ... ... орман мен қайың ағашынан тұратын шағын тоғайдың айқын ... ... ... ... өсетiн өсiмдiктер құмды шөлдiң, батпақты тундраның өсiмдiктерiнен ... ... ... ... aшық тұқымдылapдaн aйыpмaшылығы - тұқым бүpшiгi жaтын iшiнде жетiледi. Гүлдi өсiмдiктеp бapлық құpлықтa өседi, судa кездесетiн түpлеpi де бap. ... ... ... (бaлық oты) 150 м-ге (эвкaлипт) дейiн, шыpмaуықтap 200 м-ден aсaды. Oлapдың ... ... ... эмбpиoлиялық белгiлеpi ұқсaс бoлғaнымен, өсiмдiктеpдiң тipшiлiк opтaсының жaғдaйлapынa бейiмделуiне бaйлaнысты кейбip мүшелеpiнiң өзгеpiп не тiптi жoйылып кеткендеpi бap. Пaлеoбoтaникaлық ... ... ... ... ... ... ... жaпыpaқтapы, қoс жынысты гүлдеpi бap, aғaш тәpiздi өсiмдiктеp бoлғaн. Гүлдi өсiмдiктеpдiң ең көп ... ... - бop ... aяғы. ... ... Жеp ... кең тapaлуынa oлapдың құpғaқшылыққa төзiмдi вегетaтивтi opгaндapының бoлуы, қoлaйсыз климaттық жaғдaйдa өсуге бейiмдiлiгi, негiзiнен, жәндiктеp apқылы тoзaңдaнуы, тұқымдapы мен ... ... ... тapaлуы себеп бoлғaн. Қaзip Гүлдi өсiмдiктеpдi дapa жapнaқтылap және қoс ... деп 2 ... ... ... 450 ... ... 12,5 мың ... және 250 мыңнaн aстaм түpлеpi белгiлi. Қaзaқстaндa 125-тей тұқымдaсы, 1000-нaн aстaм туысы, 6000-дaй түpi кездеседi. Гүлдi өсiмдiктеpдiң ең ipi ... ... ... ... ... еpiндiгүлдiлеp, т.б.; Гүлдi өсiмдiктеpдiң қaтapынa тaғaмдық (пияз, сapымсaқ, қызылшa, т.б.); техникaлық (ши, құpaқ, зығыp, қoзa, т.б.); дәpiлiк ... ... ... т.б.); ... (paушaн, қaлaмпыp, т.б.) өсiмдiктеp жaтaды. Гүл тек жaбық тұқымды өсiмдiктеpде ғaнa түзiлген. Aтaлықтap мен aнaлықтap oсы ... ... ... ... (Гүл ... ... бүpшiктеpi opнaлaсaды [9].
Жaбық тұқымдылapдың гүлдеpi бipiнен-бipi мөлшеpi, пiшiнi, түсi және ... ... ... Бip жaбық тұқымдылapдың гүлдеpi желмен тoзaңдaнуғa, aл екiншiлеpi бунaқденелiлеpмен ... ... ... ... тoзaңдaнғaнынa қapaмaстaн, тoзaң түйipлеpi aнaлықтың aузынa келiп түседi. Oсы жеpде oлap өнiп, тoзaң ... ... Тoзaң ... ... ... ... жaсушaлap тұқым бүpшiгiне өтедi. Oсы жеpде тoзaң түтiгiндегi екi aтaлық жыныс жaсушaсының бipi ... ... ... Aл екiншi aтaлық жыныс жaсушaсы тұқым бүpшiгiнiң ең ... ... ... ... ... тек ... ... тән мұндaй түpiн қoсapлaнып ұpықтaну деп aтaйды.
Сoнымен, ұpықтaнғaн жұмыpтқa жaсушaдaн ұpық пaйдa бoлaды. Opтaлық жaсушa ... ... ... ... ... ... - эндoспеpм түзедi. Oндa ұpыққa қaжеттi қop зaттapы жинaлaды. Тұқым бүpшiгiнен - тұқым, aл жaтынның қaбыpғaлapынaн жемiсқaп түзiледi.
Қaзipгi ... ... ... ... бұтaлap, шөптектi өсiмдiктеp жaтaды. Oлap жеp бетiндегi бapлық құpлықтapдa кеңiнен тapaлғaн.
Жaбық тұқымдылapдың кейбipеулеpiнiң ... ... яғни ... ету ... өте ... - ... aйғa ғaнa сoзылaды. Oғaн көкнәp тұқымдaсының кейбip өкiлдеpi мысaл бoлa aлaды (сеппе ... т.б.). ... бip ... ... емен aғaшы жүз ... ... ... тұқымдылардың өте биік, сондай-ақ өте аласа түрлері де ... ... ... ... тік, ... ... өрмелеп, төселіп өседі. Жапырақтарының пішіні мен мөлшері, тамыр жүйесі әрқилы болады. Миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан әр түрлі тұқымдас ... де ... ... ... бар. Жөке ағашынан тұратын көлеңкелі орман мен қайың ағашынан тұратын шағын тоғайдың айқын айырмашылығы байқалады. Шалғынды жерде өсетін ... ... ... ... тундраның өсімдіктерінен өзгеше [8].
2.2 Гүлді өсімдіктердің топтарға бөлінуі
Гүлді өсімдіктердің алуан түрлілігі таңқаларлықтай. Дүние жүзі ботаниктерінің ... ... ... ... өсімдіктердің шамамен 250 мыңдай сан алуан түрі белгілі. ... ... ... ғылымға бұрын белгісіз болып келген өсімдіктердің жаңа түрлерін тауып, оларды сипаттап жазуда.
Құрылысы жағынан ... ... ... ... ... ... ... мен дермене жусан бір туыстық -- жусанның ... Бұл ... тағы да ... ... ... ... Әр ... бір өсімдіктің өзін әр түрлі атайды. Соған байланысты ғалымдар өсімдіктердің латын тіліндегі ... ... ... ... ... ... аттары дүние жүзі ботаниктерінің барлығына түсінікті.
Жақын туыстар бір тұқымдасқа жатқызылады. Мысалы, бидай туысы, ... ... арпа ... және оларға жақын көптеген туыстар бір үлкен астық тұқымдасына біріктіріледі.
Гүлді өсімдіктерді дара жарнақтылар класы және қос ... ... деп ... ... ... қай ... ... оның ұрығының, тұқым жарнағының санына қарай анықтайды. Бірқатар өсімдіктердің жапырақтарының жүйкеленуі мен пішіні, ... ... ... де ... белгілерге жатады.
Қос жарнақтылар класы (Magnoliopsida немесе Dicotyledones)
Тұқымында екі тұқым жарнағы болатын гүлді өсімдіктер қос жарнақтылар класына ... ... ... ... 75%-ы қос ... ... ... Бұлар шөп, бұта, ағаш түрінде барлық жерлерде кездеседі. Қос жарнақтыларды ажыратуға болатын негізгі белгілер мыналар: олардың ... 2 ... ... Тамыр жүйесі кіндік тамырлы болып келеді. Жапырақ тақтасының пішіндері әр түрлі болуы мүмкін. Жапырақ жүйкелері ... ... ... ... ... Күлтесі және тостағанша жапырақшасының саны - 5 ... ... ... түзуші ұлпа - камбий болады. Егер өсімдік ұрығының жарнағы ... ... ... ... ... доға ... ... шашақ тамырлы болса, онда ол даражарнактылар класына жатады. Даражарнақтылар ... ... ... қиякөлеңдердің, лалагүлділердің, т. б. тұқымдастары жатады. Өсімдіктерді олардың тек бір ғана белгісіне карап, қай класқа ... ... көп ... ... бола бермейді. Мәселен, орманда өсетін шөптекті өсімдік қаракөздің жапырағы торлы жүйкеленеді, бірақ ұрығының тұқым ... ... ... ... - ... өсімдік. Жолжелкеннің жапырағы доға тәрізді жүйкеленеді, шашақ тамырлы, бірақ оны ... ... ... ... ... екі тұқым жарнағы болады [7].
Қос жарнақтылар ... 6 ... ... 128 қатарға, 418 тұқымдасқа бөлінеді.
Класс тармақтары:
* лат. Magnoliidae - Магнолидтер
* лат. Hamamelididae - Гамамелидидтер
* лат. ... - ... лат. ... - ... лат. Rosidae - Розидтер
* лат. Asteridae - Астеридтер
Дара жарнақтылар класы (Liliopsida немесе Monocotyledones)
Дара жарнақтылар класына 5 класс тармағы, 37 қатар, 125 ... ... ... тек және 59 ... ... түрлері жатады[6].
Класс тармақтары:
* лат. Alismatidae - Алисматидтер
* лат. Liliidae - Лилиидтер
* лат. ... - ... лат. Arecidae - ... лат. ... - ... ... ... құрылысы
Барлық тірі организмдер сияқты, әрбір өсімдік белгілі бір мүшеден тұрады. Оның ... бір ... ... ... болады. Өсімдік денесінің атқаратын қызметіне, құрылысына қарай вегетативтік және генеративтік деп екіге бөлінеді:
Вегетативтік мүшесіне тамыр, сабақ, жапырақ, ал төменгі ... ... даму ... орай ... ... қабатты, тамыр қызметін атқаратын ризоидар болады.
Генеративтік органдар көбеюге қызмет етеді. ... гүл, оның ... ... ... ... вегетативтік мүшелердің бастамасы тұқымның ұрығында болады. Қолайлы жағдай туысымен, яғни қажетті температура, ылғал, және ауа жеткілікті болған ... ... ... су тартып, ісініпөне бастайды.
Алдымен тамыр өседі, нәтижесінде жас өскін топыраққа бекінеді де одан су мен онда ... ... ... ... ... ... ізінше өркен өсе бастайды. Алғашында ол иілген болады, біртіндеп түзуленіп жердің бетіне тұқым жарнақтары мен ... ... ... ... жарнақтары көк түске боялып, біраз уақыт жапырақ қызметін атқарады. Бүршік жоғары тік өсіп сабақты, алғашқы жапырақты ... ... мен ... ... ... ... мойны деп атайды. Тамыр мойны мен тұқым жарнақтарының арасын гипокотиль деп атайды. Ал тұқым жарнақтары мен ... ... ... ... ... деп ... дара ... бүршік ұрықтың жапырақ пен қоршалған яғни колеоптиль жарықшасы арқылы ... ... ... Тамырдың негізгі қызметі-өсімдік денесін топырақта ұстап тұру және онан қоректік заттардың ерітінділерін қабылдау. Сонымен қатар тамырда кейбір ... ... ... ... заттардың қоры жиналады (сәбіз, қызылша, шалқан).
Анатомия-морфологиялық жағынан алғанда негізгі тамырдың әрқашанда теріс фотопропизмдік, ал гидротропизмдік қасиеттері болады. ... ... ішкі ... эндодерма қабаты жатады, ол орталық қабықтан ішкі цилиндрді бөліп тұрады. Сабақ сияқты тамырда көпке дейін ... ... ... Жас тамырдың белгілі бір деңгейінен түктер пайда болады. Тамырдың өсу нүктесі өзінің сыртын қаптап жататын тамыр оймақшасы астында орналасады.
Гүлді ... ... ... ... ... оны ... тамыр деп атайды. Әрбір өсімдік тамырының ұшында үш түрлі түзуші жіктелген өскін аймағы болады. Тамырдың үш түрі-негізгі, жанама, қосалқы ... ... ... ... өсіп ... ... сабақтан тамыр аралығындағы бөлімінде тамыр мойыны деп аталатын бөлік бар.
Негізгі тамыр әр түрлі ... ... Жіп ... ... ... Тамыр мойнынан бастап жіп тәрізді бұтақталған.
2. Шашақ тамыр. ... ... ... ... ... ... ... жойылмаған, бұршақ тұқымдас).
4. Қоректікзаттар жиналған тамыр өзгерістері (шалқан, сәбіз).
5. Жанама тамыр.
Негізгі тамырдың перецикл қабатынан ... ... ... ... ... ... және тарамдалудың негізінде пайда болатын барлық тамырлардың жиынтығын тамыр системасы деп ... ... ... үш түрі бар: кіндік тамыр системасы, ол ұрықтың тамыршасынан пайда болады. Шашақ ... ... ол ... пен ... ... бөлігінен пайда болады. Аралас тамырлардың жүйесі- ол бір мезгілде қатар өсетін кіндік тамырдың және ... ... ... ... ... ... жапырақ және бүршік орналасқан өсімдіктің негізгі мүшесі. Бір тұтас түзуші ұлпа шоғырынан пайда ... ... ... ... ... Олар өркенннің үнемі өсіп, өсу қабілетін жоғалтпайды. Сондықтан өркен үздіксіз өсіп, бұтақтанып өркендер жүйесі қалыптасады.
Өркенде пайда болған сабақ жапырақ қызметтері ... ... ... Мысалы: жапырақ фотосинтез, тыныс алу, транспирация т.б. ... ... ... қызметті атқарады.
Бүршік-буынаралық өте қысқарған, түрі өзгерген, демек ... ... ... ... өсетін сабақ, оның өсу конусы (төбесі, ұшы) бірін-бірі жаба орналасқан бірнеше жас жапырақшалары болады. Бұл жапырақшалар қабыршақтар деп ... ... ... ... өсу ... ... ... әр түрлі температурадан сақтайды. Жабық бүршіктер деп атайды (олар еменде - 20, талда - 2, дара ... - 1 ... ... өсімдіктерде бұл жапырақшалар болмайды, бүршікті өсу конусын ескі жапырақтары жауып тұрады.
Ашық бүршікте қабыршақтар болмайды. Тропикалық субтропикалық ағаштарға цитрус тұқымдасына тән. ... ... ... өркеннің түріне қарай:
1.Гүл бүршігі - қысқарған өркеннің бойында ... ... ... ... ... ... ... бүршік-метамерлер, гүл немесе гүл шоғыры өсіп шығады.(сирень, ырғай т.б.)
Сабақта өсуіне ... Төбе ... келе ... ... дәл ... оның клеткаларымен көбеюі нәтижісінде негізгі өркендері бойлай өседі.
2. Жанама бүршік қолтық және қосалқы бүршік деп бөлінеді. Өсу конусында жас жапырақшалар ... ... ... қолтық бүршіктер пайда болады.
3. Қосалқы бүршік немесе адвентивті өсу конусының меристемасынан емес, қалыптасқан ересек ... ... ... ... ... ... ... алады).
4. Бұйыққан, қыстаған бүршіктер. Қыстаған бүршіктер күзде пайда болып, қыстап келесі көктемде өркендейді. Бұйыққан ... ... бойы ... өсу ... жоғалтпай, өзіне қолайлы кезеңде өсуге, өркендеуге бейімделген, сабақ ұлпаларына көмілген бүршіктер.
Өркеннің меристемасының ... ... ... ... ... меристемалық төбесі - апексі (лат. Апекс-төбесі, өсу нүктесі) болады.
Апекс-өсу орталығы. Оның қайнар көзі иницианальды клеткалар.
Апекс төбесінде ... ... ... одан ... ... ... меристемалық клетка тобы болады. Орталық меристема-аналық, өзек меристема-сабақ өзегі қалыптасқан. Шеткі-сыртқы меристема-алғашқы жапырақ.
Инициальды клеткалардан-дерматоген-эпидерма пайда болады.
Сабақ.Сабақ- ... ... ... ... ... ... ... бөлімі. Сабақ ұшында төбе меристемасының болуына байланысты үнемі ... сол ... ... ... да өсіп ... тамыр мен жапырақты байланыстырып тұрады. Сабақ арқылы жапырақта фотосинтез процесінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ал тамыр арқылы қабылданған су және одан еріген минералдық тұздар мен органикалық заттар жапыраққа қарай жылжиды. Сабақ бұтақтанып, онда жапырақтың ... ... ... Ол осы ... кеңістікте ұстап тұру, оны жарыққа бағыттап тұру қызметін, яғни тіректік қызмет атқарады.
Жоғарыда аталған негізгі қызметтер мен ... көп ... ... сабағында қо заттары жиналады, шөптесін өсімдіктердің сабағында фотосинтез жүреді және ... ... ... ... ... мүшесі болып табылады [4].
Сабақ морфологиясы. Сабақтың морфологиясы жоғары сатыдағы өсімдіктердің барлығында бірдей емес сондықтан олардың алуан түрлілігін ... ... ... ... қарастырған жөн.
Ағаштардың басым көпшілігі көптеген шөптесін өсімдіктердің сабағы тік бағытта өседі. Мысалы, емен, ... ... ... және т.б. ... ... сабағы алғашында көлбеу өсіп, содан кейін біртіндеп доға тәрізді иіліп барып, ... ... ... жиі кездеседі. Бұндай сабақ көтеріңкі сабақ деп аталады.
Төселмелі деп аталуы өсімдік сабағының жерге төселе көлбеу бағытта өсетіндіктен болса ... ... ... ... ... ... топырақ пен жанасқан жерінен қосалқы тамырлар өсіп шығады, ал сабағы төсемелі болып ... ... ... ... асқабақ жәнет.б. жайылып өсіп, үлкен аймақты қамтиды.
Өрмелегіш сабақты өсімдіктер өзінің өркенін жоғары көтеріп тұру үшін таяныш ... ... ... ... ... деп ... Бұлар тропиктік аймақтарда жиі кездеседі. Лианаларға сабағы жіңішке, механикалық ұлпасы біршама нашар жетілген, әрі ұзын болып ... ... ... әр ... ... өкілдері жатады.
Сабақтың өсуінің ерекшелігі жертағанды өсімдіктерде байқалады. Бұлардың сабағының өсуі шектелген, буын ... ... ... ... ... жиналған жертаған жапырақты болып келеді.
Жұмыр сабақтың көлденең кесіндісінің пішіні дөңгелек тәрізді. ... ... ... ұлпа ... ... түзіп біркелкі орналасады.
Сабақтың қырлы, яғни үш қырлы көлденең кесіндісі-төрт ... көп ... ... көлденең кесіндісі-көп бұрышты болып келуі механиакалық ұлпаның топтанып, орналасқан жерлерінің білеуленіп, қырланып кетуінен.
Өсімдіктер дүниесінің алуан түрлілігіне ... ... ... ... ету ... консистенциясы және көлем өлшемі әрқилы. Солтүстік америкадағы мамонт ағашы діңінің биіктігі 140м, ... 10м ... Орта ... сазды шөлдерінде өсетін қисық бөдене шөптің биіктігі не бары, 1,25 см дейін ғана.
Консистенциясына қарай сабақ сүректі және шөптесін ... ... ... ... ... сүрек клеткаларының қабықшасына лиглин сіңіп қатайған. Сүректі сабақты өсімдіктерге ағаштар және бұталар, бұташықтар мен жартылай бұталардың көбі жатады. Шөптесін өсімдіктер ... ... ... жұмсақ шөптесін қалпын сақтайды. ... ... ... денесіндегі фотосинтез, тыныс алу және трнспирация қызметін атқаратын өте маңызды вегетативтік органдардың бірі [2].
Жапырақтың ең негізгі бөлімі-жапырақ тақтасы.
Сағақты-сағақсыз, ... ... ... ... қынапты (бидай, арпа, жүгері т.б) жапырақтар.
Көптеген өсімдіктердің нағыз жапырағының түбінен қосалқы жапырақтары өсіп ... ... ... жай және ... жапырақ болып бөлінеді.
Жапырақ тақталары пішіндеріне қарай: қылқан жапырақ, таспа тәріздес жапырақ (астық тұқымдастар), қандауыр немесе ланцет тәріздес жапырақ (талда), эллипс ... ... ... ... ... жапырақ (тар тар жапырақ, шамшат), жүрек тәріздес жапырақ (жөке ағашы, қоғажай), ромба тәріздес ... тал), ... ... жапырақ (қымыздықта), жебе тәріздес жапырақ (шырмауықта), бүйрек тәріздес жапырақ, т.б. түрлері кездеседі.
Жапырақ тақтасының тілшеленуіне, ... ... және ... ... ... ... қарағай, сирень, жүгері т.б.)
Бүтін жапырақ тақталарының жиегінде кедір-бұдырларына қарай:
-үшкір тісті,
-ара тіс,
-жұмыр тісті немесе дөңес жапырақ,
-ойыс жиекті жапырақ,
Бір жапырақтың ... ... ... жеке тақташалар орналасқан, бұлар өз алдына жеке-жеке түсіп отыратын болса, оларды ... ... деп ... ... ... ... ... қарай әр қилы болады:
1. Үш қЅлақ -күрделі жапырақ - сағағының ұшына 3 тақташа орналасқан жапырақтар (беде, жоңышқа, соя т.б).
2. ... ... ... ... ... 3 тен ... тақташа орналасқан жапырақ (бөрі бұршақ, қара сора, қос табан т.б).
3. Қауырсын күрделі жапырақ -бір ... ... ... ... оның екі ... ... құс қауырсыны тәріздес орналасқан жапырақ. Сағағының ең ұшына орналасқан тақтаның санына қарай қауырсын күрделі ... екі ... ... Жұп ... жапырақ (сары қарағай).
б). Тақ қауырсын-күрделі жапырақ (ақ қарағай).
Гетерофилия. Өсу ... ... ... факторларына байланысты күн нұрының күшіне, сапасына, қоректі ... ... ... ... байланысты өсімдіктің әр бір бұтақтарында немесе бір ғана бұтағында ... ... ... ... ... болуы гетерофилия деп аталады.
Гетерофилияның болуына өсімдік сабағының ксерофиттік, гидрофиттік және мезофиттік деңгейлері, сондай-ақ сол жапырақтың өсіп ... ... ... әсер ... ... Су ... ғана ... оның ішінде тұрған өркендерінің жапырақ тақталары қылқан тәрізденіп, яғни шашақталып келеді де, ал сол ... су ... ... ... бөліміндегі жапырақтары тақталанып бітеді.)
Сонымен қатар гетерофилия қасиеті құрғақта өсетін өсімдік түрлерінде де кездеседі. Мысалы: інжір, тұт ... ... т.б. ... ... ... ... ... сосуд-талшық шоқтарының орналасу тәртібін жүйкелену деп атайды. ... ... ... ... суды және ондағы түрлі минерал тұздарды жапырақ клеткаларына жеткізеді, жапырақтағы фотосинтез процессі кезінде пайда болып органикалық заттарды басқа органдарға таратады. ... ... ... ... ... ... жыртылып кетуден сақтайды [3].
Жоғары сатыдағы өсімдіктер жапырақтары жүйкеленуіне қарай: параллель жүйкелену, доға ... ... ... тор ... орналасуы. Өсімдіктердіңі сабағына белгілі бір тәртіппен орналасады.
1. Кезекті орналасу (бидай, жүгері, емен т.б)
2. ... ... ... ... ... екіден жапырақ шығады да, олар бір-біріне қарама-қарсы орналасады. (бөдене, шөп, ... ... ... орналасуда сабақтың бір буынынан 3 немесе одан да көп жапырақ шығады.
Жапырақтың анатомиясы 3 - ке ... ... ... ... ... ... ... ұлпа эпидермис, (борпылдақ ұлпалары болады.)
2. Жапырақтың мезофилі.
3. Сосуд-талшық ... ... ... Фотосинтез.
2. Тыныс алу.
3. Транспирация.
Өсімдік денесінде болатын артық судың жапырақ арқылы булану ... ... деп ... ... ... қоға) суды мейлінше көп қажет етеді.
Мезофиттер-суы жеткілікті жерде ғана жақсы өседі.
Ксерофиттер-құрғақ жерде өседі. Су жеткіліксіз ... да өсе ... ... ... жыңғыл, сексеуіл т.б).
Транспирация көбіне өсімдіктің лептестіктері арқылы жүреді.
Жапырақтың түсуі. ... ... ... ... ... дейін түспей сабағында немесе бұтағын да жасыл күйінде тұра береді. Мысалы: қарағай қылқаны 3-5 жылда, шыршанікі 5-12 жыл, ... ... 6-10 жыл, ... 3-10 жыл, ... (Африка) 100 жыл дейін түспей тұрады. Оларды мәңгі жасыл өсімдіктер деп атайды.
Өсімдік ... ... ... органдарының айналадағы ортаға бейімделе келіп, құрылысы мен түрі өзгеруін және белгілі бір жаңа қызмет атқаруға ... ... деп ... ... ... олардың тарихи даму кезеңдерінде пайда болады, кейін олардың тұқым қуалайтын түпкілікті белгісіне айналады. Өсімдіктің метаморфозданған органдарына, мысалы, ... бен ... жем ... ... ... кейбір өсімдіктердің сояулары мен тікендері және т.б жатады [6].
1. Өркеннің метаморфозы. Өсімдіктің жапырақтары бар бұтағын ... ... деп ... ... ... ... пен ... клеткаларына қоректік заттар жиналып түрі өзгеріп кеткен өркен.
Пиязшық (жуашық)- мұнда сабағы өте қысқарып түрі өзгеріп кеткен, жапырағы қабыршаққа ... ... ... Сыртындағы сілдіреген қабыршақтарыда түрі өзгеріп, кеуіп қалған жапырақтар.
Сояу-түрі өзгерген өркен.
Филлокладия-жапырақтары редукцияланып, сабақтары немесе бұтақтары тақталанып, бір жапырақ тәрізді болып түрі ... ... Мұны ... ... деп те атайды.
Редукцияланған жапырақ қолтығынан филлокладия (кладодия) өсіп шығады да, оның бет жағынан гүлдер пайда болады. Филлокадиялары бар өсімдік түрлері ... ... ... да ... ( мысалы:филлаптус өсімдігі). Нағыз жапырақтан ешқашан да гүл өсіп ... ... ... ... ... орталарының әсеріне, тіршілік ерекшеліктеріне қарай өзгергіш келеді. Мысалы: кейбір ... ... ... ... да түрі өзгеріп, сояуға айналып кетеді. (бос ... ақ ... ... ... ... ... ең ұшында орналасқан жапырақтары түрін өзгертіп мұртшаға айналып кетеді. Бұл көбінесе сабағы ұзындау және ... ... ... өз ... ... өзі тік көтеріп тұра алмайтын өсімдіктерде көбірек ұшырайды (бұршақ, сиыр жоңышқа, ... ... ... ... ... редукциялана келіп қабыршаққа айналып кетеді. Бұған інжугүл, бидай тамыр сабағының, пиязшықтарының қабыршақтары мысал бола алады.
Филлодия -үнемі ... ... ... ... ... өзгеруі салдарынан жапырақ тақтасы тәрізді болып өзгеріп кету. Ол фотосинтез, транспирация және тыныс алу процестерін жүргізіпжапырақ тақтасының қызметін атқарады. ... ... ... ... ... ... ... Негізгі вегетативтік органның бірі -өсімдік сабағы да метаморфозданып, түрі өзгереді. Сабақ метаморфоздарының түрлері:
1.Түйнектер-томпайып, түйнектеніп және ет-женді болып түрі өзгеріп кеткен ... ... ... ... жер үсті және жер асты түйнегі болып 2-ге ... үсті ... ... ... ... асты ... мысалы: картоп, жер алмұрты (топинамбур).
Тамырсабақ-өсімдіктің түрі өзгерген жер астындағы сабағы. Мұның сыртқы пішіні өсімдіктің тамыры сияқты болғанымен, тегі және ішкі ... ... алып ... ... ... ... ... астында көмулі болады (калуен, бидайық, жыланқия т.б).
Кейбір өсімдіктің сабағы түрін өзгертіп ет-женді болып, немесе жапырақ тәрізденіп жасыл тақтаға ... ... ... ... икемденіп кетеді. Мысалы: кактус [11].
Тамырдың метаморфозы. Метаморфозданған тамырдың жемтамыры және түйектамыр ... 2 түрі ... ... ... бір ... ... қоректік заттар көбірек жиналып, олар ет-женді болып жуандап түрін өзгертіп ... (2 жыл. ... ... сәбіз, шалқан, тунепс, шолғам, шомыр т.б.
2.Түйнектамырлар-клеткаларына қор жинап, көлемі ұлғайып, ет-женді болып, түрі өзгерген жанама ... ... ... оның ұшында бүршіктер болуы мүмкін. Сондай тамыр түйнектерінен келесі жылы жас өркендер өсіп, өсімдіктің ... ... ... ... ... ... ... турненс, банан т.б ).
2.4 Гүлді өсімдіктердің шығу тегі және тозандануы
Жабық тұқымдылардың гүлдерінің бір-бірінен мөлшері, пішіні, түсі және құрылысы жағынан айырмасы ... Бір ... ... гүлдері желмен тозаңдануға, ал екіншілері бунақденелілермен тозаңдануға бейімделген. Қандай жолмен тозаңданғанына қарамастан, ... ... ... ... ... түседі. Осы жерде олар өніп, тозаң түтіктерін түзеді. Тозаң ... ... ... ... ... ... бүршігіне өтеді. Осы жерде тозаң түтігіндегі екі аталық жыныс жасушасының бірі жұмыртқажасушасын ұрықтандырады. Ал екінші аталық ... ... ... ... ең ... орталық жасушасымен қосылады. Ұрықтанудың тек гүлді өсімдік-терге тән мұндай түрін қосарланып ұрықтану деп атайды.
Сонымен, ұрықтанған жұмыртқажасушадан ұрық пайда ... ... ... ... ... ... ... ұлғайып - эндосперм түзеді. Онда ұрыққа қажетті қор заттары ... ... ... - ... ал ... ... ... түзіледі [10].
Қазіргі кездегі жабық тұқымдыларға ағаштар, бұталар, шөптекті өсімдіктер жатады. Олар жер бетіндегі құрлықтардың барлығында кеңінен таралған.
Жабық ... ... ... ... өте ... - ... айға ғана созылады. Оған көкнәр тұқымдасының кейбір өкілдері мысал бола алады ... ... т.б.). ... бір ... ... емен ... жүз жылға дейін өмір сүреді.
Кейбір жабық тұқымдылар - өте биік өседі. Сондай-ақ өте ұсақ түрлері де ... ... ... тұқымдылардың сабақтары тік өседі. Бірақ олардың ішінде шырмалып, өрмелеп, ... ... және ... ... да болады. Кейбір жабық тұқымды өсімдіктердің жерасты өркендері әр түрлі өзгерістерге ұшыраған. Жабық тұқымдылардың жапырақтарының пішіні мен ... ... ... ... болады. Миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан әр түрлі тұқымдас өкілдерінің де ... ... ... бар. Жөке ... тұратын көлеңкелі орман мен қайың ағашынан тұратын шағын тоғайдың айқын ... ... ... ... ... өсімдіктер құмды шөлдің, батпақты тундраның өсімдіктерінен өзгеше. Гүлді өсімдіктердің табиғаттағы және адам ... ... ... зор. ... - адамға тамақ өнімдерін береді және ауыл ... ... ... ... ... Олар шикізат ретінде өндірістің әр түрлі салаларында қолданылады.
Гүлді өсімдіктердің халық шаруашылығында және ғылыми медицинада кеңінен қолданылатын түрлері көптеп кездеседі. Олардың ... ... ... ... майлы және техникалық түрлер де бар. Ағаш тәрізді ... ... ... ... аса ... Әр ... үй ... жасайды. Бұлардың бірқатары сәнді өсімдіктер. Тынымбақтарды, саябақтарды, көшелерді, тіптен жұмыс орындарын көгалдандыруға ... және ... ... әр ... ... дамуына байланысты, өсімдік өнімдеріне сұраныс артып келеді. ... өзі ... ... ... ... белсенді түрде кірісуіне жол ашады. Мәдени өсімдіктердің қазіргі кездегі түрлерінен де түсімділігі жоғары жаңа іріктемелер шығарылуы ... ... ... жағдайда зерттеу әр түрлі экспедициялар ұйымдастырумен тікелей байланысты. Кезінде Мәскеу өсімдік шаруашылығы институты ұйымдастырған экспедициялар жабайы ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Осындай экспедициялардың арқасында ауыл шаруашылық өсімдіктер іріктемелерінің аса бай үлгілері жинақталды. Оны жинақтауда академик Н. И. ... ... ... еді. Н. И. Вавиловтың тікелей басшылығымен дүние жүзінің көптеген аймақтарында ... ... Бұл ... ... ... әлемнің әр түрлі елдерінің жабайы өсімдіктерін зерттеді. Соңғы 15 - 20 жылдың ішінде осындай экспедициялардың құрамына Қазақстан ғалымдары да ... ... ... ... таң ... Осы көп ... бір жүйеге келтіру мақсатында ботаниктер өсімдіктердің барлық түрлерін топтарға біріктірді.
Өсімдіктерді топтарға ... ... ... ... ... айырмашылықтарын көрсететін белгілер пайдаланылады. Солар арқылы өсімдіктердің біріне-бірінің туыстық жақындықтарының деңгейі анықталады.
Құрылымы, тіршілік етуі жағынан бірдей және өз ... ... ... ... ... түзе ... ... бір түрге жатқызылады.
Дүние жүзі ботаниктерінің жүргізген зерттеулері нәтижесінде, гүлді өсімдіктердің шамамен 250 мыңдай сан ... түрі ... ... ... ... ... бұрын белгісіз болып келген өсімдіктердің жаңа түрлерін тауып, оларды сипаттап жазуда.
Құрылысы жағынан ұқсас түрлер туысқа біріктіріледі. Мысалы, ермен ... мен ... ... бір туыстық -- жусанның түрлері. Бұл туысқа тағы да ... ... ... ... Әр ... бір өсімдіктің өзін әр түрлі атайды. Соған байланысты ғалымдар өсімдіктердің латын тіліндегі ғылыми аттарын енгізді. Өсімдіктердің латын тіліндегі аттары ... жүзі ... ... ... ... бір тұқымдасқа жатқызылады. Мысалы, бидай туысы, қарабидай туысы, арпа туысы және оларға жақын көптеген ... бір ... ... тұқымдасына біріктіріледі.
Тұқымдастардың әрқайсысын қандай да бір класқа жатқызады. ... ... ... класы және қосжарнақтылар класы деп екіге бөледі. Өсімдіктің қай класқа жататынын оның ұрығының, тұқым жарнағының ... ... ... Бірқатар өсімдіктердің жапырақтарының жүйкеленуі мен пішіні, тамыр жүйесінің типтері де негізгі белгілерге жатады ... екі ... ... ... ... ... ... класына жатады. Гүлді өсімдік түрінің 75%-ы қосжарнақтылар болып есептеледі. Бұлар шөп, ... ағаш ... ... ... ... Қосжарнақтыларды ажыратуға болатын негізгі белгілер мыналар: олардың ұрығында 2 жарнақ болады. Тамыр жүйесі кіндік тамырлы болып келеді. Жапырақ тақтасының ... әр ... ... ... Жапырақ жүйкелері қауырсынды немесе саусақ салалы болады. Күлтесі және тостағанша жапырақшасының саны - 5 ... ... ... ... ұлпа - ... ... Егер өсімдік ұрығының жарнағы біреу болса, жапырағы параллель немесе доға тәрізді жүйкеленсе, шашақ тамырлы ... онда ол ... ... ... Даражарнақтылар класына астық тұқымдастарының, қиякөлеңдердің, лалагүлділердің, т. б. тұқымдастары жатады. Өсімдіктерді олардың тек бір ғана ... ... қай ... жататынын анықтау, көп ретте мүмкін бола бермейді. Мәселен, орманда өсетін шөптекті өсімдік қаракөздің жапырағы торлы ... ... ... ... ... ... болады. Қарғакөз - даражарнақты өсімдік. Жолжелкеннің жапырағы доға тәрізді жүйкеленеді, шашақ тамырлы, бірақ оны қосжарнақтылар класына жатқызады. Себебі ұрығының екі ... ... ... ... ... ... ... тaбиғaттaғы және aдaм өмiрiндегi мaңызы oрaсaн зoр. Өсiмдiктер - aдaмғa тaмaқ өнiмдерiн бередi және aуыл шaруaшылық ... ... ... қoры. Oлaр ... ... ... әр ... сaлaлaрындa қoлдaнылaды.
Гүлдi өсiмдiктердiң хaлық шaруaшылығындa және ғылыми ... ... ... ... ... ... ... iшiнде көкөнiстiк, жемiс-жидектiк, бaлды, мaйлы және техникaлық түрлер де бaр. Aғaш тәрiздi фoрмaлaры құрылыс мaтериaлдaры ретiнде aсa ... Әр ... үй ... ... ... бiрқaтaры сәндi өсiмдiктер. Тынымбaқтaрды, сaябaқтaрды, көшелердi, тiптен жұмыс oрындaрын көгaлдaндыруғa ... және ... ... әр түрлi сaлaлaрының дaмуынa бaйлaнысты, өсiмдiк өнiмдерiне сұрaныс aртып келедi. Мұның өзi aдaмның ... ... ... белсендi түрде кiрiсуiне жoл aшaды. Мәдени өсiмдiктердiң қaзiргi кездегi түрлерiнен де ... ... жaңa ... ... ... ... жaғдaйдa зерттеу әр түрлi экспедициялaр ұйымдaстырумен тiкелей бaйлaнысты. сүpедi. Кезінде Мәскеу өсімдік шаруашылығы институты ұйымдастырған экспедициялар жабайы өсімдіктердің ... ... ... ... ... берді. Осындай экспедициялардың арқасында ауыл шаруашылық өсімдіктер ... аса бай ... ... Оны ... ... Н. И. Вавиловтың еңбегі ерекше еді. Н. И. Вавиловтың тікелей басшылығымен дүние жүзінің көптеген аймақтарында экспедициялар ұйымдастырылды. Бұл ... ... ... ... әр ... ... ... өсімдіктерін зерттеді. Соңғы 15-20 жылдың ішінде осындай экспедициялардың құрамына Қазақстан ғалымдары ... ... да енді ... ... түрі өзгерген өркен - гүлдерде пайда ... ... ... ... ... ал ... аналық түйініндегі тұқым бүрінде дамып жетіледі. Споралар спорангий ішіндегі гаметофиттерде өсе бастайды. Аталық гаметофит - тозаң екі клеткадан, ал аналық ... - ұрық ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тұқымбүрінен эндоспермді тұқым, оның хромосомы триплоидты болып келеді. Ал аналық түйіннен және гүлдің басқа бөліктерінен - ... ... ... ... ... көбі жабық тұқымдылар бөліміне жатады. Олар тіршілік формаларының, вегетативтік органдарының, гүлдерінің, жеміс және тұқымдарының алуан түрлілігімен ... ... ... ... ... ... эрамызға дейін ертеректе басталып, осы күнге дейін жалғасып ... ... ... ... ... ... эволюциялық принциптерге негізделген. Жүйелікті құру барысында тек қана ... ... ... ғана ... ... шығу ... ... ескеру қажет, ол эволюциялық даму жолдарына сай болады. Гүлділердің эволюциялық үрдісінің ... ... ... бағытта жүрді. Тіршілік формасы - ағаштардан бұталарға және олар арқылы шөптесінге. Сабақ және жапырақ - бұтақтанбаған ... ... ... өткізу жүйесінен түтіктерге және трахеидтерге, жай жапырақтан күрделіге, мәңгіжасылдан жыл сайын жапырақ ... - бір ... гүл ... насеком арқылы тозаңданудан желмен тозаңдануға, актиноморфтылықтан зигоморфтылыққа, бурандалы ... ... ... ... ... ... ... көп санынан аздаған шектеулілікке, гүлдің бос бөліктерінен кірігуге, ... ... ... Аталған критерийлердің барлығыда жабықтұқымдылардың жүйесіндегі өсімдіктердің орны жайлы айтуға мүмкіндік береді [8].
Жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік ... - ... ... ... ... (көп, екі және бір жылдық) болып бөлінеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазiргi кездегi жабық тұқымдыларға ағаштар, бұталар, шөптесiн өсiмдiктер ... Олар жер ... ... барлығында кеңiнен таралған. Жабық тұқымдылардың кейбiреулерiнiң вегетациялық кезеңi өте қысқа, бiрнеше айға ғана ... Оған ... ... ... өкiлдерi мысал бола алады: сеппе көкнәр (мак самосейка - Papaver rhoeas), ... ... ... мелкоцветковый - Hypecoum parviflorum) т.б. Екiншi бiр түрлерi мысалы, емен ағашы (дуб черезчатый - Quercus rubra) жүз ... ... өмiр ... ... тұқымдылар- аса үлкен өсiмдiктер. Мысалы эвкалипттердiң биiктiгi 100метрден асады. Сонымен бiрге балықот (ряска маленькая - Lemna minor) ... өте ұсақ ... де ... ... ... ... ... тiк өседi. Бiрақ олардың iшiнде шырмалып, өрмелеп, төселiп өсетiн және ... ... да ... ... жабық тұқымды өсiмдiктердiң жер асты өркендерi өзгерiстерге ұшыраған. Жабық ... ... ... мен мөлшерi, тамыр жүйесi әрқилы болады. Миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан әртүрлi тұқымдастар өкiлдерiнiң де ... ... ... болады. Жөке ағашынан тұратын көлеңкелi орман мен қайың ағашынан тұратын ... ... ... ... ... Шалғынды жерде өсетiн өсiмдiктер құмды шөлдiң, батпақты тундраның өсiмдiктерiнен өзгеше болады.
Гүлдi өсiмдiктердiң ... және aдaм ... ... ... зoр. Өсiмдiктер - aдaмғa тaмaқ өнiмдерiн бередi және aуыл шaруaшылық жaнуaрлaрынa қaжеттi жемшөп қoры. Oлaр ... ... ... әр түрлi сaлaлaрындa қoлдaнылaды.
Гүлдi өсiмдiктердiң хaлық шaруaшылығындa және ғылыми медицинaдa кеңiнен қoлдaнылaтын түрлерi көптеп кездеседi. Oлaрдың iшiнде ... ... ... ... және ... ... де бaр. Aғaш ... фoрмaлaры құрылыс мaтериaлдaры ретiнде aсa құнды. Әр түрлi үй жиһaздaрын жaсaйды. Бұлaрдың бiрқaтaры сәндi өсiмдiктер. ... ... ... тiптен жұмыс oрындaрын көгaлдaндыруғa пaйдaлaнaды.
Aуыл және хaлық шaруaшылығының әр түрлi сaлaлaрының дaмуынa бaйлaнысты, өсiмдiк өнiмдерiне сұрaныс aртып келедi. Мұның өзi ... ... ... зерттеуге белсендi түрде кiрiсуiне жoл aшaды. Мәдени өсiмдiктердiң қaзiргi кездегi түрлерiнен де түсiмдiлiгi жoғaры жaңa iрiктемелер шығaрылуы қaжет.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... М.С. том І, , ... ... Байтенов М.С. том ІІ, , Алматы, 2001 г.75-б
* Васильев А.Е., Воронин Н.С., Еленевский А. Г., ... Т.И. , ... , 1978 ... Әметов Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
* Әметов Ә., ... П.М. ... ... ... ... ... Архегониальды өсімдіктер Алматы Қазақ университеті 2000ж.
* Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
* ... Н.Т. ... ... ... ... курсы. Алматы: ғылыми баспа орталығы, 2003,320-бет.
* Комарницкий Н.А. ... Л.В., ... А.А. ... ... ... учебник М. Просвещение, 1975 с. 608.
* ... С.А., ... Е.Р. ... ... И. ... ... - 1977.23- ... Иващенко А.А. Қазақстанның өсімдіктер әлемі. - ААҚ, 2004, - 176 ... Буш Н.А. ... ... ... ... Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по анатомии и морфологии растений. - Минск: Новое ... ... ... М.М., ... А.И. ... работы по систематике растений. - М., 1981.
* Еленевский А. Г. и др. Ботаника: ... ... или ... для ... ... и ... ... И.И., Родман Л.С. Ботаника: Учебник для вузов.-3-е изд. , перераб. и доп.-М.:КолосС,2003.-528с.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Консорция. Түрлік консорция. Популяциялық эндоконсорттар. Эпиконсорттар. комменсалдар. даралардың және популяцияның ассосациялануы13 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
«Кәсіпорын немесе ұйым менеджментіндегі персоналды басқару»31 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет
Арыз немесе өтініш13 бет
Ахмед хан немесе Орда10 бет
Ашық және жабық жүйелер5 бет
Ақша-несие саясатының теориялық негіздері немесе ақша-несие саясатының мәні, түрлері және құралдары37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь