Миногалар (Petromyzoniformes) ішкі және сыртқы құрылысы

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Бас сүйектілер немесе омыртқалылар 4
1.1 Дөңгелеқ ауыздылар класы 9
1.2 Дөңгелек ауыздылардың систематикасымен экологиясы 11
2 Миногалар (Petromуzonіformes) 13
2.1 Миногалар ішкі және сыртқы құрылысы 19
IIIҚорытынды 25
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 26
Курстық жұмыстың өзектілігі:Омыртқалылар – хордалылардың ішіндегі ең жоғары сатыда тұрған жануарлар. Олардың жоғары дәрежеде екендігін көрсететін негізгі бір белгісі ол құрылысында және тіршілік әрекетінде. Төменгі сатыдағы хордалылармен салыстырғанда, омыртқалылардың тіршілік етуде түрлі жағдайларға бейімделуі, олардың морфологиялық және физиологиялық өзгешеліктеріне байланысты.Олардың бес бөлімнен тұратын бас миы жақсы жетілген, соншалықты жетілген сезім мүшелерінің денесін қозғайтын аяқтарының, сүйек қаңқаларының, омыртқалар жотасының жақсы жетілуі, олардың эволюциялық даму сатысының биігіне көтерілуіне мүмкіндік берген.
Дөңгелек ауыздылар — қапжелбезектілер, жақсыздар класына жатады (1-сурет). Денесі жыланбалыққа ұқсас, шырыш шығаратын бездерге бай терісі тақыр. Аузы, шеміршекті шеңбер ұстап тұрған, сорғыш май құйғышқа ұқсайды. Тістері мүйізді. Тілінің қаңқасы болғандықтан, тескіш мүшеге айналған. Миы, омыртқалы жануарлар миына тән, бір—біріне жалғасқан бөлімдерден тұрады. Зәр шығару органы, мезенефриттік бүйректер. Жыныс мүшелері дара және олардың арнайы жыныс түтікшелері жетілмеген. Ұрғашылары шашқан уылдырықтары суда ұрықтанып, дамиды.
Миногалар (Petromуzonіformes) – омыртқалылардыңдөңгелекауыздылар класының отряды. Пішіні миксиналарға ұқсас. Солтүстік және оңтүстік жарты шардың қоңыржай аймақтарындағы теңіздер мен тұщы суларда кездеседі. Бұлардың 7 туысқа жататын 30-дан астам түрлері белгілі. Қазақстанда 2 туысқа бірігетін 3 түрі бар. Каспий миногасы, Тынық мұхит миногасы және Сібір миногасы.
Курстық жұмыстың мақсаты: Дөңгелек ауыздылар класын зерттеу,миногаларға талдау жасау,олардың ішкі және сыртқы құрылысынталдау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Дөңгелек ауыздылар класын зерттеу;
 Миногаларға талдау жасау;
 Олардың ішкі және сыртқы құрылысынталдау;
1.Махмұтов С.М. Зоология. Алматы, 2006.
2.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы (ауд. Ш.Ғ.Ибраев, Т.Х.Күлтебаев). Алматы, 1970.
3.Лукин Е.И. Зоология. Агропромиздат. Москва, 1989.
4.Наумов Н.П., Карташов Н.Н. Зоология позвоночных. Ч.1-2. М., 1979.
5.Догель В.А., Полянский Ю.И., Хейсин Е.М. Общая протозоология. М., 1967.
6.Хаусман К. Протозоология. М., 1988.
7. Зоолгия-Омыртқалы жануарлар. С.М.Махмұтов. Алматы,1995 ж.
8. Дәуітбаева К.Ә.,т.б. Жануарлар алуан түрлілігі.1 және 2-бөлімдер.Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы.,2011.-712б.
9. Омыртқалылар зоологиясы К.Б. Олжабекова 1-кітап, - Алматы Эверо. -2014. – 3-13 б.
10. Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім :оқулық. К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов. -Алматы:Эверо,2011.-400б.
11. Олжабекова.К.Б. Омыртқалылар зоологиясы. 2 бөлім: оқулық К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов.-Алматы:Эверо,2011.-368с.
12. Божбанов, А.Ж. Экологиялық зоогеография негіздері: оқулық / А.Ж. Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
13. Қазақстан сүтқоректілері. Бекенов А.,Есжанов Б. Алматы, «Ғылым»,1995ж.
14. Наумов Н.П. Омыртқалылар зоологиясы. – Алматы.: “Мектеп”, 1970.
15. Адольф Т.А. и др. Руководство и лабораторные занятия по зоологии позвоночных.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс > тақырыбында орындалған.
Омыртқалы жануарларға жалпы сипаттама берілді. Дөңгелек ауыздылар класы зерттелді. Миногаларға талдау жасалды. Олардың ішкі және ... ... ... ... ... ... бөлім, қорытынды және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Курстық жұмыс 26 беттен тұрады.
МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
3
ІІ Негізгі ... Бас ... ... омыртқалылар
4
1.1 Дөңгелеқ ауыздылар класы
9
1.2 Дөңгелек ауыздылардың систематикасы мен экологиясы
11
2 Миногалар (Petromуzonіformes)
13
2.1 Миногалар ішкі және ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
26
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Омыртқалылар - хордалылардың ... ең ... ... ... ... ... ... дәрежеде екендігін көрсететін негізгі бір белгісі ол құрылысында және тіршілік әрекетінде. Төменгі сатыдағы ... ... ... тіршілік етуде түрлі жағдайларға бейімделуі, олардың морфологиялық және физиологиялық өзгешеліктеріне ... ... бес ... ... бас миы жақсы жетілген, соншалықты жетілген сезім мүшелерінің денесін қозғайтын аяқтарының, сүйек қаңқаларының, омыртқалар жотасының жақсы жетілуі, олардың эволюциялық даму ... ... ... ... ... ... -- қапжелбезектілер, жақсыздар класына жатады (1-сурет). Денесі жыланбалыққа ұқсас, шырыш шығаратын бездерге бай ... ... ... ... ... ұстап тұрған, сорғыш май құйғышқа ұқсайды. Тістері мүйізді. Тілінің қаңқасы болғандықтан, ... ... ... Миы, омыртқалы жануарлар миына тән, бір -- біріне ... ... ... Зәр ... органы, мезенефриттік бүйректер. Жыныс мүшелері дара және олардың арнайы жыныс түтікшелері жетілмеген. Ұрғашылары ... ... суда ... ... ... - омыртқалылардың дөңгелекауыздылар класының отряды. Пішіні ... ... ... және ... ... ... қоңыржай аймақтарындағы теңіздер мен тұщы суларда кездеседі. Бұлардың 7 туысқа жататын ... ... ... ... ... 2 ... бірігетін 3 түрі бар. Каспий миногасы, Тынық мұхит миногасы және Сібір миногасы.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... жасау, олардың ішкі және сыртқы құрылысын талдау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
* Дөңгелек ауыздылар класын зерттеу;
* ... ... ... ... ішкі және сыртқы құрылысын талдау;
1 Бас сүйектілер немесе омыртқалылар
Төменгі сатыдағы хордалылармен салыстырғанда омыртқа-лылардың құрылысы анағұрлым күрделі болады. Омыртқа-лылардың ... бір ... ... ... ... ... ... түрде іздейді және оны ұстап жеуге әрекет етеді. Омыртқалылардың тіршілік етуде түрлі жағдайларға бейімделуі, олардың морфологиялық және физиологиялық ... ... ... ... бас миы ... ... Соншашалықты жетілген сезім органдарының денесін қозғайтын аяқтарының, күрделі ауыз аппаратының, сүйек скелетінің, жүрегінің және бүйректерінің болуы, омыртқалылардың эволюциялық даму ... ... ... ... ... берген.
Омыртқалылар, бассүйектілер (Vertebrata, Cranіata) - хордалы жануарлардың тип ... ... ... ... - ... ... ... белгілі.[1]
Омыртқалылардың арғы тегі теңізде тіршілік еткен төменгі сатыдағы хордалылар (қабықтылар, бассүйексіздер). Нағыз Омыртқалылар тұщы суларда пайда болып, ... ... ... алғашқы сатылары сонда өткен. Жақсы жетілген қозғалу ... ... су ... ... ... су ... ... етіп, кейіннен теңіздерге таралған. Тіршілік еткен су қоймаларында оттектің жеткіліксіз болуы девонда олардың құрлыққа шығуына себепші ... ... ... ... Омыртқалылар - ихтиостегилер. Бұлар саусаққанатты балықтардан ... ... ал ... ... дамыған бауырымен жорғалаушылардың, триаста сүтқоректілердің, юра кезеңінде құстардың арғы тегі болып саналады. Барлық Омыртқалылардың эволюциялық дамуы олардың дене құрылысының күрделенуімен ... Дене ... - ... ... даму ... ... ересек жануарларда (төменгі сатыдағы балықтардан басқасында) хорда, көбінесе омыртқаға айналады (тип тармағының аты ... ... ... ... ... ... байланысты дене құрылысы күрделілене түсті. Төменгі сатыдағы Омыртқалылардың жүрегі екі камералы ... ... ... Омыртқалылардың бұлшық етті төрт камералы жүрегі көптеген негізгі (құлақшалар мен жүрекшелер) және қосымша бөліктерден (венозды синус, артериальды ... ... Қан ... ... тұйық біткен. Су Омыртқалыларының (бассүйексіздер, балықтар) тыныс алу органы - желбезек, ал құрлықтағы Омыртқалыларда қос өкпе ... ... ... ... және иіс сезу ... ... дамыған. Жүйке жүйесі ми, жұлын және шеткі жүйке түйіндерінен (ганглиялардан) тұрады. Зәр шығару органы - қос ... ... ... да даражыныстылар, жыныс безі екеу, бірақ балықтарда гермафродитизм байқалады. Кейбіреулері жұмыртқа ... ... ... ... туып көбейеді [1].
Омыртқалылардың 40 - 45 мыңдай түрі белгілі. ... 7 ... ... дөңгелекауыздылар, шеміршекті балықтар, сүйекті балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер. Омыртқалылар жер бетінде кең тараған, оларды ... ... ... ... биік ... ... мен сусыз шөлді жерлерден кездестіруге болады. Омыртқалылардың ... ... орны зор, ... ... ... ... (қоректік) тізбекті аяқтайды. Омыртқалылардың адам өмірі үшін маңызы зор. Өйткені Омыртқалыларға кәсіптік аң және ауыл ... ... ... көпшілігі жатады. Омыртқалылардың арасында ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы зиянкестері, ауру тарататын ... де ... ... ... ... ... ... сезім мү-шелері, әжептәуір жетілген нерв системасы, қозғалмалы жақ аппараты және аяқтарының болуы сияқты ерекшеліктер ... ... ... ... ... органдар дұрыс қызмет ету үшін скелет керек. Скелет сезім мүшелерін және орталық нерв системасын қоршап тұрады. ... ... ... ... ... ... және ... бекім ұстайды. Осы қажеттіліктің нәтижесінде омыртқа жотасы, ми ... мен ... ... және аяқ скелеттері пайда болады. Денесіне қанның жылдам тарауына және оны қан тамырларымен қозғап отыратын жүректің пайда ... ... ... ету әрекеті жоғарылай бастайды. Денесінде, зат алмасу күшейе түсуіне байланысты, денеден шығатын зәр заттарының мөлшері де ... ... да ... ... ... шығаратын органдар жетіледі.
Омыртқалыларға мына төмендегі кластар жатады: дөңгелек ауыздылар (сусlоstотаtа), балықтар (ріsсеs), қос ... ... ... ... ... ... (ауез), сүт қоректілер (mаmmаlіа).
Дөңгелек ауыздылардан балықтардың ерекшелігі олардың аузында қозғалмалы жақтары болады. Міне, сондықтан да ба-лықтарды ... ... деп ... ... ауыздылармен салыстырғанда, балықтардың ерекшеліктеріне; біріншіден, балықтардың қозғалмалы жақтарының болуы; ... ... және ... ... ... қос ... ... иіс сезімі және танау тесіктері жұп болуы; төртіншіден, желбезектерінің жапырақшаларының, ... ... ... ... ... ... ... қапталуы т. б. жатады.
Балықтар қоректерін активті түрде іздеп тауып ұстайды, тез қозғалып ортаны бағдарлап әрі оған ... ... ... 20 ... жуық түрі ... ... көп болуы оларға жалпы сипаттама беруге қиындықтар туғызады. Сондықтан да балықтарға толық. сипаттама беру үшін оларды екі топқа бөліп ... ... -- ... ... ... -- сүйекті балықтар
Омыртқалылар - хордалылардың ішіндегі ең жоғары сатыда ... ... ... ... ... екендігін көрсететін негізгі бір белгісі ол құрылысында және тіршілік ... ... ... ... ... ... тіршілік етуде түрлі жағдайларға бейімделуі, олардың морфологиялық және физиологиялық өзгешеліктеріне ... ... бес ... ... бас миы ... ... ... жетілген сезім мүшелерінің денесін қозғайтын аяқтарының, сүйек қаңқаларының, омыртқалар жотасының жақсы жетілуі, олардың эволюциялық даму ... ... ... ... ... ... ... табу, онымен қоректенуі, жетілген нерв системасы, қозғалмалы жақ сүйектері бір-бірімен тығыз байланысты дамиды. Жақ ... ... ... ... ... - ... ... хордалылармен салыстырғанда, омыртқалылардың өте жоғары дәрежеде шешілген. Осы қажеттіліктің нәтижесінде денесінде қанның жылдам тарауына және оны қан ... ... ... ... ... болуына байланысты тіршілік ету әрекеті жоғарылай бастайды. Денесінде зат алмасу ... ... ... ... ... ... зәр ... мөлшері де артады. Сондықтан да ас қорытатын арнайы ... - ... мен ұйқы безі және ... ішкі ... ... жетіледі. Төменгі сатыдағы хордалылар тек қана суда, теңізде тіршілік етсе, омыртқалылар тіршілікке қолайлы ... ... ... ... ... омыртқалылар бейімделгіш қабілетін анық көрсетеді [9].
Омыртқалылар силурда, полеозойда белгілі болды, ал юра ... ... ... етіп ... ... барлық класы белгілі болады. Қазіргі уақытта омыртқалылардың 43 мың түрі белгілі.
Систематикасы:
Омыртқалылар - Vertebrata ... бас ... - Craniata тип ... үстi - ... ... ... класы - Cyclostomata
Балықтар класс үстi - Pisces
Шемiршектi балықтар класы - ... ... ... - Osteichthyes
Класс үстi құрлықтағы омыртқалылар немесе төрт аяқтылар - Tetrapoda
Қос ... ... - ... ... ... - ... класы - Aves
Сүт қоректiлер класы - Mammalia.
Қазіргі уақытта ғылымға омыртқалы жануарлардың 43 000 түрі ... Олар 6 ... ... ... ... ... Балықтар класы; Қосмекенділер класы; Бауырымен жорғалаушылар класы; Құстар класы; Сүтқоректілер класы. Қандай да бір тірі ... ... ... ... да өз ... даму ... өтіп ... отырады. Омыртқасыз жануарлардың кластарға жіктелуі олардың ерекшеліктеріне байланысты ... сол ... ... ... ... да ... орын алады.
Миногаларда даму түрленіп жүреді. Ұрықтанған жұмыртқалардан ересек миногаларға ұқсамайтын құмқазғыш деп аталатын ... ... ... ... уақытта топырақты қазып, соның ішінде жатады. Олар бірнеше жыл өмір сүреді (2-5 жыл), сол ... ... олар ... ... айналады. Құмқазғыш кейбір белгілерінің болуына қарағанда (эндостильдің болуы), тіршілік ету тәсілдеріне қарағанда ланцетниктерге ұқсайды. Миксиндер қос жынысты (гермафродит) болады. Олар да тура ... ... ... әр ... жолдармен өтеді. Көпшілігінде сары уызы көп жұмыртқа ... ... ... уылдырық түтіктеріне түсіп, қатты қабыршақтар пайда болып, сыртқа шығады. Сол жерде ұрық ересек күйге жеткенше жатып дамиды. Екінші бір ... сары ... өте бай ... да, сыртына қатты қабық түзілмей, уылдырық түтіктерінің арт ... ... ... ... ... ... тірі туу ... (яйце живорождение) деп айтады.
Кейбір түрлерінде нағыз тірі туу байқалады. Олардың жұмыртқаларында қоректік ... өте аз ... ... кейін уылдырық түтіктерімен жылжы отырып, оның кеңейген жеріне бекініп даму үшін ... ... ... ... ... Тірі ... түрелірінің жұмыртқасының сыртында қатты қабығы болмайды. Жұмыртқалары ұрғашысының ұрық жолдарында дамығанда, ұрықты ... ... ... ... ... ... болады [12].
Сүйекті балықтарда қос аталық және аналық жыныс бездері болады. Жыныс ... ... әр ... ... ... Уылдырықтары ұсақ, оның сыртында жұқа мөлдір қабығы болады. Ұрықтану ... ... ... ... одан тыс су ... ...
Ұрғашы балық уылдырық шашу алдында уылдырықтарын бір жерге салады, содан кейін еркегі ішінде шәуеті (спермотозоид) бар ұрық ... ... ... ... ... Балықтарда қос жыныстылық (гермафродиттік) өте сирек кездеседі. Бірақ ат теңіз алабұғасы нағыз гермафродит болады. Балықтар уылдырықты су ... ... ... ... ... т.б.) - ... уылдырығын тасқа шашатындар (бекіре тұқымдасы, албырттар, т.б.) - ... суға ... ... ... (чехонь, т.б.) - пелагофильді, т.б. балықтар деп аталады.
Уылдырықтар ұрықтанысымен бірте-бірте өзгере отырып ... да, одан ... ... өсіп ... ол ... шабаққа айналады. Ұрықтану сыртта су ішінде болғандықтан гаметалар ұрықтар мен шабақтардың көбі табиғаттың қолайсыз жағдайларынан, ... су ... жеп ... өліп ... ... ... сүйекті балықтардың түрді сақтап қалу мақсатында өсімталдылығы (плодовитость) өте жоғары. Мысалы, тұқы балық 1 млн. аса ... ... ... - 1 млн, ... нәлім және (угорь) жыланбалықтар - 10 млн уылдырық ... ... ... ... ... ... суы жылы ... көктем мен жазда 8-9 күнде дамиды, ал күз бен қыста уылдырық шашса ... ... лаха ... т.б. ... ... ... ... Уылдырықтарды завод жағдайында қолдан да ұрықтандыруға болады. Ол үшін ... су ... ... ... тұқымымен араластыру қажет, содан кейін ұрықтанған м белгілі бір қолайлы жағдайда шабаққа дейін дамиды. Шабақтар өөз ... ... ... ... ... оларды арнайы су қоймаларына жібереді. Қазіргі уақытта осындай әдіспен кәсіптік маңызы бар ... ... ... ... кең ... ... ... байланыстылығы көбею кезінде өте айқын көрінеді. Олар уылдырықтарын суға салады, уылдырықтардың дамуы да суда өтеді. Ұрықтанғаннан кейін уылдырықтың мөлдір ... ... де ... жабысады да, үлкен түйір пайда болады. Екі үш аптадан соң ... ... ... - ... шығады. Итшабақ өз өмірінің алғашқы күндерінде жүзбейді (аяқтары болмайды) және қоректенбейді, өйткені оның әлі аузы болмайды. ... ... ... ... ... бар ауыз ... болады. Судың астындағы өсімдіктерді кеміреді.
Ең алғаш алдыңғы аяқтары негізделеді, бірақ ол сыртына көрінбейді. Сондықтан сыртқа ... рет ... ... ... Итшабақ өзінің алғашқы кездерінде ұзын құйрықты, басының екі жағында сыртқы ... ... Бұл ... итшабақ балыққа өте ұқсас келеді. Оның дене пішіні балықтың денесі тәрізді, ... бар, ... екі ... ... ... құйрығы атқарады, оның тіпті бүйір сызығы да бар. Сөйтіп бақа өзінің дамуында қосмекенділердің ... шығу ... ... ... ... [7]. ... барысында желбезек саңылаулары аздап бітеле бастайды, мұнымен бір мезгілде өкпелері дамиды (ішек өсінділерінен). ... ... ... қан айналыс жүйесі де өзгереді. Қан айналысының екінші шеңбері түзіледі. ... ... ... екі ... ... енді ... үш бөлімнен тұрады. Аяқтары өсіп жетіледі. Итшабақ аяқтарының көмегімен бақаша жүзе бастайджы. ... ... ... ... ... Ақыр ... өте ... бақалар жағаға жорғалап шығады. Құйрығының қалдығы біраздан кейін ол да жоғалады.
Итшабақ ... ... ... Ол кезінде шөптектес заттармен қоректенсе, енді олар жануар тектес азықтармен қоректенеді. Итшабақтың ... ... ... ... 2-3 айға ... Өмір сүру ұзақтығы табиғатта онша ұзақ емес, өйткені табиғаттың қолайсыз ... ... даму ... ... көп болады. Сол сияқты жыртқыштардан және паразиттерден де азап шегетінін айту керек. Табиғатта олар көп ... ал ... ... 10-15 жыл өмір сүреді. Мысалы, құрбақа - 20 жыл, бақа - 10 жыл ... ... ... ... тура дамиды. Оларда личинка болмайды. Кейбір түрлерінде ұрық ұрғашысының жыныс жолдарында дамып, жұмыртқа сыртқа шыққанда ... ... ... бала ... ... мұндай түрлер үшін (жұмыртқадан жетіліп туу) жұмыртқадан тірі туу тән сипат алады. Мысалы, жұмыртқадан ... туу ... ... ... суық ... ... ... бауырымен жорғалаушылардың арасында кең тараған (медянка, тірі туатын кесіртке, тибетская круглоголовка, теңіз жыландар, т.б.). Бауырымен жорғалаушылардың арасында ... ... ... ішінде өткізсе де (кроркодилдер, көптеген тасбақалар, кейбір жыландар) жұмыртқа салуы мен оның дамуы тек қана ... ... ... шағылысқаннан кейінгі ұрықтанған жұмыртқаның дамуы ана құстың ішінде басталып, сыртқа шыққаннан кейін де дами береді. Барлық құстар жұмыртқа басады, ... ... ... ... ... Әдетте жұмыртқаны ұрғашы басады, кейде екеуі де (еркегі және ұрғашысы) немесе еркегі ғана басады. ... даму ... әр ... ... түрліше. Мысалы, тауықта - 21 күн, құстың үлкені түйеқұста - 55-60 күн, ал ең ... құс ... - 10-12 күн. Ұсақ ... ... ... ... даму ... - 9-14 күн, қарғалардікі - 17-20 күнде, бүркіттігі - 44 күнде, ... - 21 ... ... - 21-25 ... жабайы үйректер - 24-28 күнде балапан ... ... ... ... ... ... ... қабығы болады, демек, амнион сироз және аллантоис. Ұрықта өкпе пайда болған ... ... ... ... ... ... ... жетілгшен балапан ерекше тұмсығындағы өскін жұмыртқа тіспен жұмыртқаның қабығын жарып сыртқа шығады. Жұмыртқадан шыққан балапандардың ... ... әр ... ... Осыған сәйкес үлпілдек жүнді, ширақ балапан шығарушылар және әлсіз, қызылшақа балапан шығаратындар болып екіге бөлінеді. Ширақ балапандар жұмыртқадан шыққанда көзі ... ... ... ... өзі жүріп жемді тауып жей береді. Құстардың бұл түріне көбінесе ... және суда ... ... ... ... қаз ... ... [15].
Әлсіз қызылшақа балапандар жұмыртқадан шыққанда жалаңаш, көзі жұмулы, әлсіз болады. Сондықтан біраз уақыт ата-аналары ғана қоректенеді. Балапандары әлсіз ... ... ... ... ... ... ... Жапалақ және күндізгі жыртқыштар да әлсіз қызылшақа балапан шығарады. ... ат ... ... ... көзі ашық ... ... Олар ... ағаш басына, жерден биік жерлерге салады.
Сүтқоректілерде ұрық іші суға толы ... ... ... ... ұрық аналық ішінде қандай жер болса да дұрыс ... ... ... ... тек қана ұрық ... ... ... емес, оның организмінің ұзақ уақыт ұрықт ы ішінде сақтауына бейімделуінде болып отыр. Ананың ішінде ұрық ұзақ ... ... ... ... ... ... ...
Кейбір сүтқоректілердің балалары туа сала өз бетімен жүріп аяқтанып кетеді, ал кейбіреулері соқыр және жәрдемсіз болып туылады. Барлық ... ... ... ... ... қамқорлығында болады. Нерв жүйелерінің жақсы жетілуіне байланысты балаларына қамқорлық жасау сүтқоректілерде жақсы жетілген. Сондықтан да бұл ... ... ... мен ... ... сан ... аз бала ... Дөңгелеқ ауыздылар класы
Дөңгелек ауыздылар -- қапжелбезектілер, жақсыздар ... ... ... ... жыланбалыққа ұқсас, шырыш шығаратын бездерге бай терісі тақыр. Аузы, шеміршекті шеңбер ұстап тұрған, сорғыш май құйғышқа ұқсайды. ... ... ... ... ... ... ... айналған. Миы, омыртқалы жануарлар миына тән, бір -- ... ... ... ... Зәр шығару органы, мезенефриттік бүйректер. Жыныс мүшелері дара және олардың арнайы жыныс түтікшелері жетілмеген. Ұрғашылары шашқан уылдырықтары суда ұрықтанып, дамиды. Д.а., ... және ... ... 2 ... бар: тілтістер және біртанаулар.
Жалпы сипаттама. Дөңгелек ауыздылар осы кезде тіршілік омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты жануарлар. Осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен, тіршілік әрекетіне ... олар ... ... ал ... ерекше белгілері, оларды омыртқалылардың ерекше тармағына жатқызады.
1-сурет. Дөңгелек ауыздылар
Дөңгелек ауыздылардың аяктары мен жактары болмайды. Мұның өзі олардың құрылысының қарапайым екенін ... Иіс ... ... ол бір ғана ... ... арқылы сыртқа ашылады. Желбезек аппараты эндодермадан пайда болған жапырақшалары бар желбезек қапшықтарынан тұрады. Сондықтан бұл класты ... ... деп ... ... ... ... байланысты, сорғыш воронка-ларының түп жағында ауыз тесігі болады. ... ... деп ... да ... байланысты. Олардың мүйізді тістері болады, терісі жалаңаш, бірақ оның бездері соншалықты көп болады [3].
Дөңгелек ауыздылар аздап ... ... осы ... ... ететiн омыртқалылардың iшiндегi өте қарапайым құрылысты жануарлар. Олар ... және ... да ... ... ... ... ... жартылай немесе толық паразиттiк тiршiлiк жағдайына бейiмделген. Миногалар балыққа жабысып, олардың қанын сорады, ... тiптi етiн ... Ал ... ... ... ... денесiнiң iшiне кiрiп кетiп, етiнде, iшкi мүшелерiн де ... ... ... ... ... ... воронкаларының түп жағында ауыз тесiгi болады. Дөңгелек ауыздылардың аяқтары мен жақтары болмайды. Иiс ... ... ол бiр ғана ... тесiгi арқылы сыртқа ашылады. Олардың мүйiздi тiстерi болады, терiсi жалаңаш. Балыққа тек сырт көрiнiсi ғана ұқсас, ал дөңгелек ауыздылар омыртқалылардың жеке өз ... ... ... Қазiргi уақытта сандары өте аз бiр ғана отряд қалған. Өзен мен тұщы суларда тiршiлiк ететiн ... (30 түрi бар) және ... мен ... тiршiлiк ететiн миксиналар (20 түрi бар.)
Бұлар омыртқалылар арасындағы ең қарапайым ... ... ... ... болып келген. Терісі шырыш безін көп мөлшерде ... ... ... өте ... ... ... болмайды. Ауызы, мүйізделінген тістері бар сорғыш воронкамен қоршалған. Бұрғы ... ... ... де ... ... Иіс сезу ... тақ ... Ішкі кұлақтарында бір немсе екі жартышеңберлі каналы бар. Жаратылысы эктодермальді желбезектері қалта тәрізді болып келген.
Дөңгелек ауыздылар: Миксиндер - Mycsini және ... - ... ... екі ... ... ... Дөңгелек ауыздылардың систематикасы мен экологиясы
Қазіргі тіршілік ететін дөңгелек ауыздылар екі отрядқа бөлінеді.
Миногалар
1-отряд. Миногалар ... ... ... ... ... аз бейімделген.
2-отряд. Миксиндер
Балықтардың уақытша паразиті миксиндер болып есептеледі. Бұлардың паразиттік тіршілігіне байланысты кейбір орган-дары нашар дамыған да, ал ... ... ... ... ... ... арқа қанаттары болмайды, нашар дамыған көздері тері астында жатады, көз хрусталигі болмайды. ... ... ... ... ... Миы, оның алдыңғы және мишық бөлімдері жақсы жіктелмеген. Омыртқа жотасының құйрық бөлімінде ғана ... ... ... ... ... ... ... 4 пар қармалағыштары, тілі-нің үстіңгі жағында мүйізді тістері болады. ... ... ... тесіктері бірден сыртқа ашылмай, желбезек қапшықшаларының арт жағынан қашығыраққа ашылатын әр-бір ... ... ... ... Олардың мұндай ерекше құрылыста болуы, балықтың денесіне тереңірек еніп кеткеннің өзінде де ... ... ... ... ... иіс сезу ... ерекше қуыс арқылы жүтқыншақпен байланы-сады да, ылайға көміліп, тұмсығы ғана шығып ... ... ... алуына жағдай жасалады. Желбезек тесіктерінің саны 5 -- 45-ке жетеді [10].
Миксиндер қос жынысты ... ... ... 20 мм ... ... сыртын мүйіз тәрізді капсула қаптап жатады 'да сонымен к,атар ұшы ілмекті ... ... ... 20 -- 30 жұмыртқа, ал миногалар 20 -- 30 мыңға дейін жұмыртқа салады.
Миксиндер -- Атлантика, Тынық және ... ... ... ... Кәдімгі миксиндер көбінесе тереңдігі 20 -- 50 метрге жететін су жағасына жақынырақ жерде кездеседі, ал ... 500 -- 1000 м ... де ... ... ... - ... Миксин
Миксиндер көбінесе балықтардың желбезектері арқылы іші-не кіріп, олардың терісі меи скелеттерінен басқасының барлы--ғын жеп қоректенеді. Көбінесе ауға, қармаққа ... ... жеп, ... ... Миксиндердің кәсіптік маңызы жоқ.
Миксиндер - паразит жануарлар (арамтамақ). Негізгі қорегі балықтар. Олар ірі ... ... ... ... жабысып бұранда тәрізді тілімен балықтың денесін тесіп, ішкі ағзалары мен бұлшық еттерін ауыз қуысындағы ферменттермен ыдыратып қоректенеді. Терісінде ... ... ... ... мол бөліп денесінің сыртын шырыштандырып тұрады. Миксиндердің иіс сезу және ... ... өте ... ... ал көздері болса шала дамыған, тіпті соқыр деседе болады.
Қантамырлар ... ... ... ... ... қарағанда ерекше құрылған. Миксиндердің, қанды желебезек арқылы жүргізетін негізгі жүрегімен (желбезек жүрегі) қатар ... ... ... тұруға арналған қосымша үш жүрегі болады. Аталған жүректер миксиннің бас және ... ... ... [13].
Білік қаңқасы желіден (хордадан) немесе нотохордадан жаралған. Миксиндер жыныс бездерінің меншікті өзектері (каналдары) ... ... ... ... ... тікелей дене қуысына шығарылып одан әрі клоакаға өтеді. ... ... ... сырт пішіні ұзындығы шамамен 20-25 мм болатын ұзыншақ-элипс тәрізді болып келеді. Ұрықтарын шашып болған миксиндер миногаларға қарағанда өлмейді. Сөйтіп олар ... ... ... ... рет ұрық ... Ұрықтық даму метаморфозасыз өтеді. Мүйізді капсуланың ішінде орналасқан жұмыртқадан жарылып шыққан личинкасы біраз уақыттан соң ересек миксиндерге ұқсап өз ... өмір ... ... Иіс сезу ... мен ... ... екі жұп мұртшалары болады. Екі жағында 1 ден 15 ке дейін желбзек тесіктері ... Олар тері ... да ... ... ... ... денесінің екі бүйрінде ұзынабойы шырыш өндіріп бөлетін бездері орналасқан. Миксиндер бездерінің бір қасиеті, шырышты бездің көп көлемде бөлінетіні соншалықты, аз ... ... суды ... ... су тез ... ... ... олардың тыныс алуына жол ашылады.
Миксиндер түнгі жануарлар. Күндіз олар су табанындағы қара батпаққа көміліп тек басы ғана сыртқа шығып ... Ал ... ... ... олжа ... ... шығады. Негізгі қоректік азықтары: полихеттер, бентосты омырқасыздар, баяу жүзетін немесе өлі балықтар. Балықтарға тап беріп шабуыл жасап еріндеріндегі және ... ... ... терісі мен етін жұлмалап жұлып өзі ұзын денесін түйіндеп олжасының денесінің ... ... ... ішкі ... ... соң ... бұрғылап жей бастайды.
Миксиндер негізінен солтүстік және оңтүстк жарты шардың субтропикалық суларында кең тараған. Қазіргі заманда ... ... бір ғана ... ... -Myxiniformes) және бір тұқымдас (Mиксиндер - Myxinidae) бар. ... төрт ... бар ... ... ... ... миксиндер (Myxine), жіңішке денелі миксиндер (Nemamixine), сүлікауызды миксиндер (Eptatretus. Bdelastoma) және парамиксиндер (Paramixine).
Миксин тұқымдастардың 10 түрі бар. ... ... ... ... және Европа, Оңтүстік Африка жағалаулары, Тынық мұхитының Жапония жағалаулары, Панама шығанағы, Чили және Жаңа Зеландия ... 1335 м ... ... ...
Әдетте, миксиндер теңіздердің 100-500 м тереңдігінде тіршілік етеді. Кәдімгі миксиндердің дене тұрқы онша ірі болмайды ... ... ... ... 36-40 см. ... ал ... ірі дарақтарының ұзындығы 79 см -ге дейін жетеді. Денесінің түсі қызғылт, сұр-қызыл болып келген. Тәуіліктің көп бөлігінде су табанында ... ... ... ... ... шығады. Негізгі қоректері -жуас, әлсіз балықтар. Ұстаған олжасы қарсыласқан жағдайда ... ... ... қақапағының астыныа кіріп желебезекке шырыш бөліп шашады. Желбезегі шырыштанған балық тыныс ала алмай тұншығып өледі де ... ... ... [5]. ... ... 25-28 см ... ... жыныстық қабілетке жетеді. Ұрғашылыры судың тереңдігі 90-270 м болатын табанына 12 ден 30-ға дейін жұмыртқа салады. Миксиндер ... ... ... ... ... ... - ... дөңгелекауыздылар класының отряды. Пішіні миксиналарға ұқсас. Солтүстік және оңтүстік жарты шардың қоңыржай аймақтарындағы теңіздер мен тұщы суларда кездеседі. Бұлардың 7 ... ... ... ... ... ... ... 2 туысқа бірігетін 3 түрі бар. Каспий миногасы, Тынық мұхит миногасы және Сібір ... ... ... 15 - 100 ... Жұп ... қанаттары болмайды. Арқа қанаты - ... ... 2). Аузы ... ... оның ... тері шашақпен көмкерілген. Тілінде мүйізденген "тісшелері" болады. Басының екі бүйірінде желбезек қапшығына ашылатын 7 жұп ... бар. ... ... ... ... үстінде орналасқан. Көздері жақсы жетілген, танау тесігінің артқы жағында - жетілмеген 3-көзі болады. Басқа ... ... - ... ішекпен тек дернәсіл кезінде жалғасады. Түрленуден кейін бұл байланыс үзіледі де, ішкі секреция қызметін ғана ... '
3 - ... ... ... ... ... ... жыныс безі болады. Уылдырығын (0,8 - 200 ... ... ... ... қатты жерлеріне ін қазып соған салады. Уылдырығын шашқаннан кейін ересектері тіршілігін жояды. Миногалардың дернәсілдері құмқазғыш деп аталады. Олар ... 3 - 4 ... ... әрі ересектеріне мүлдем ұқсамайды, сондықтан оларды 19 ғасырдың ортасына дейін жеке туыс деп қарастырып келді. 'Миногалар 5 - 6 ... ... ... ... ... - ... ... араларында жыртқыш түрлері де бар. Бұлар балық шауашығына үлкен зиян ... ... еті ... және ... болады, сондықтан кәсіптік нысан ретінде ауланады [6].
Ұрықтанған жұмыртқалардан, ересек миногаларға ұқсамай-тын құмқазғыш деп аталатын личинка шығады. Личинканың ... ... ... ... болады. Олардың арқасы-нан құрсақ бөліміне қарай қанаты бар екендігі байқалады. Ар-наулы тыныс түтігі жоқ. Желбезек ... ... ... ... ... ... ... бөлімінде безді түктермен қапталған ойысы бар, бұл ланцетниктегі эндо-стильдің қызметін атқарады. Бауырында өті болады, көзі ... ... ... Миы ... ... ... ... деуге болады. Құмқазғыш кейбір белгілерінін, болуына қарағанда (эндостильдің болуы), ... ету ... ... да ... алғанда ланцетниктерге ұқсайды. Құм-қазғыштар көпшілік уақытта топырақты ... ... ... ... Олар ... ... миногаларға 2 -- 5 жылдың ішінде айналады.
Бұл отряд бір тұқымдастан (реіготуzопісіае) және жеті туыстан құралады. Миногалар -- ... ... ... ... ... ... maчiпиs) ұзындығы 50 -- 100 см. Бұлар Атлантика мүхитының теңіздерінде кездеседі. Теңізде тіршілік етеді, ал уылдырық шашу кезінде ... ... Олар ... ... тереңдіктерінде тіршілік етеді, кейде олар-ды 500 м терендіктен де кездестіруге болады. Көпшілігінде балықтармен және су түбіндегі омыртқасыздармен (4-сурет) қоректенеді. Теңіз ... ... ... ... ... су ... қазып, шұңқыр жасап салады. Кәсіптік маңызы аз.
4 - сурет. Теңіз миногасы
Өкілдері: Каспий ... ... және өзен ... ... ) миногалары болып саналады. Каспий миногасы Каспий теңізінде тіршілік етеді де, ... шашу үшін ... ... ... ... ... Еділ, Жайық, Кура, Терек өзендеріне шығады. Теңізден өзенге шыру кезінде үйір-үйір болып, өзен ... ... ... ... бірнеше жүз километр өрістеп көтеріледі. Уылдырық шашуы март айында басталып, июнь ... ... ... су түбіндегі топырақтан жасалған арнаулы шұңқырларға салады. Уылдырық шашуға шыққан миногалар қоректенбейді, ал ... ... ... соқ ... ... ... қалады. Каспий миногасы-ның кәсіптік маңызы үлкен [11].
Каспий миногасы (Caspіomyzon wagnerі) - миногатәрізділер отрядының миногалар тұқымдасының ... ... ... ... су ... ... және ... Каспий жағалауында тараған. Теңізден Еділ, Жайық, Күре, Терек өзендеріне және ... ... ... Су ... ... ... Еділмен Калинин қаласына, Камамен Чусовойға, Окамен Мәскеу өзеніне, Терекпен Баксананың ... ... ... қ-на ... ... ... 20 - 55 см, ... 30 - 200 г-дай болады.
* Денесі жалаңаш, пішіні жыланбалық тектес. Қаңқасында сүйекті тіні ... ... өмір бойы ... 2 арқа (кейде 1) және құйрық қанаты болады. Қапшықтәрізді желбезектері ... екі ... ... ... ашылады. Танау тесігі біреу, ол басының үстінде орналасқан, танау тесігінің артында төбе көзі (үшінші көзі) бар. Аузы ... ... ... ... оның ... тері шашақтармен көмкерілген және көптеген деп аталатын мүйізді ... ... ... ... - ... Каспий миногасы
Көбеюі мен дернәсілдік уақыты өзенде (18 - 20°С-та 8 - 9 тәулікте) өтеді. ... ... ... ... ұқсас. Түрдің түрлену мерзімі, қолдан өсіру тәжірибесі ... 4 ... кем ... ... аяқталғаннан кейін теңізге қайтады, теңізде 2 жылдай ... ... шашу үшін ... өрлейді. Уылдырығын (38 мыңға дейін) мамыр - маусым айларында өзен суының (16 - ... ... ... ... шашады.
Еті өте дәмді және майлы (31 - 34%) ... көп ... ... санының азаюына байланысты қорғауға алынып, *Қазақстанның енгізілген [14].
Өзен миногасының (Іаmреtга flиvіаtіlis) денесінің ұзындығы 40 ... ... ... Европа мен Азияның солтүстігінде жә-не Солтүстік Америка теңіздерінде кездеседі. Уылдырығын өзенге ... ... ... уылдырық шашу кезіндегі пайда болған тобы май айында теңізден шығып, Нева езеніне июнь айына ... ... ... июнь айының аяғында уылдырық шашады. Уылдырық шашуға келе жатқан миногалар қоректенбейді, сондықтан олардың ішектері шөжіп кетеді. Көктемгі уылдырық шашу ... ... ... де ... шашу процесі байқалады. Бұл жағдайда миногалар өзенде қыстап шығады да, келесі жазда ... ... Өзен ... ... ... ... кәсіптік маңызы аз.
Бұлақ миногасы (Іаmреtга рlапегі) ұзындығы 30 см-ге жуық, Европа өзендерін мекендейтін, ешуақытта теңізде кездеспейтін ... ... май ... ... ... ... болғасын қырылып қалады. Кәсіптік маңызы жоқ.
Миногалар сырт пішіні жағынан миксиндерге ұқсас. Бірақта, миногалардың бір немесе екі арқа жүзу ... ... ... воронка тәрізді және ауызының сыртқы жиегі мүйізделінген шашақтармен көмкерілген. Ауызында және тілінде көптеген, жетіле дамыған ... бар. ... ... ... ... саңлауы, жұтқыншақпен жалғаспайтын, мұрынның - гипофиз қуысына ашылады. Денесінің екі жақ бүйірінде ... ... ... жеті ... ... қалталары болады. Миногаларда, кәдімгі екі көзіне қоса басының төбесінде орналасқан үшінші көзі бар. Үшінші көзінің көз бұршағы болмағандықтан, ол көз тек ... ... ... ... ... ... Ми ... кең. Жұлыннан шығатын жүйке тамырлары құрсақ жүйке тамырларымен жалғаспайды. Миноганың бауыры ішекпен тек ... ... ... ал ... ол ... ... ... кейін өз бетінше ішкі секреция бездеріне айналып кетеді. Жыныс безі жалғыз және ... [8]. ... ... жыныс жасушалары тікелей дене қуысына өтіп содан кейін анальді тесігінің маңында орналасқан екі шұрық арқылы сыртқа ... ... ... ұрық ... миногалар үйір құрып су табанында ұя сала бастайды. Ұя салуды аталықтары бастап аналықтары аяқтайды. Ұя салу кезінде ... ... ... ... ... ... ... жақындатпай қорып тұрады. Ұя салынып бітісімен аналық миногы тасқа ауызымен жабысып ... ал ... ... ... ... уылдырықтары мен шәуеті бір мезгілде суға шашылады. Ұрықтары ... ... ... ... ... арықтаған миногалар күн сәулесінен жасырыну үшін тастардың арасына барып ... да ... ... ... ... қалады.
Миногалардың личинкаларын дейді және олар өздерінің ересек дарақтарына мүлдем ұқсамайтын болады.
Дернәсілдерінің көздері шала дамыған, төрт бұрышты ауызы ... ... ... ... ... ... шашақталған түктері бар. Құмқазарлар сарғыш, сұр түсі болып келеді. Олар, қарабатпақты, ағысы баяу су табанында ... ... ... су ... көміліп жатады. Олар басымен төмен қарап су табанын бұрғылап көміліп жатады. Негізгі қоректері детриттермен өте ... тірі ... ... 4-5 ... ... ... ... миногаларға айналады. Метаморфоза кезінде олар қоректенбейді.
Қазіргі кезде Миногалар класастында бір ғана ... ... ... ... жалғыз Мингалар (Petromyzonidae) тұқымдасы кездеседі. Миногалар, жер шарының оңтүстік және ... ... шар ... мекендейді. Олардың барлық түрлері тек тұщы суларда ... ... ... ... ... ... де ... Миногалардың көптеген түрлері паразиттік өмір сүреді. Олардың дене ұзындығы 20 дан 100 см -ге ... ... ... ... ... 20-24 ... ... олардың ішінде 5 туысы (Petromyzon. Entosphenus. Caspiomyzon. Lamperta. Ichthyomyzon) солтүстік жарты шарда және 2 туысы ... ... ... ... ... таралған. ТМД су қоймаларында 9 түрі кездеседі. Олардың арасында өрістегіш және тұщы су ... бар. ... ... теңіз миногасы - Petromyzon marinus L., каспий миногасы - Caspiomyzon wagneri (Kessel.)., ... ... ... - Lampetra japonica ( Mart.)., нева ... ... - Lampetra ... (L.) т.б. ... жатады. Ал өмір тіршілігі тек өзенде өтетін миногаларға - еуропа, қыиыршығыс, ... ... өзен ... ... ... түріне байланысты олардың празиттік және паразиттік емес түрлері ... ... ... ... ... тістері болатын, негізінен қанмен және теңіз балықтарының етімен азықтанатын теңіз және еуропа өзен миногалары жатады [6].
Миногалардың ішіндегі ең ірісі - ... ... ... marinus) олардың денесінің ұзындығы шамамен 90-100 см, салмағы 3 кг болады. Теңіз миногалары ... ... ... ... ... ... Жерорта, Балтық теңіздерінде кездеседі.
Миногалардың өсімталдығы шамамен 24-170 мың дана уылдырық. Шашылған уылдырықтарының 1 % ғана ... ... ... шығады. Қалған уылдырықтар ерте бастан қырылып жойылады. Инкубациялық кезеңі 12 тәуілік шамасында. Жарылып шыққан дернәсілдері сол жерде 20 ... ... ... де ... өзеннің қорегі мол жеріне қоныс аударады.
Қазақстанда каспий миногасы (Caspiomyzon wagneri) кең ... Олар ұрық шашу үшін ... ... Волга өзендеріне өтеді. Ұрық шашу үшін қыркүйек ... ... ... 11 ... төмендей бастаған кезде Каспий теңізінен Еділ, Жайық өзендеріне ... ... ... Осы кезде миногалардың ұзындығы 44-55 см, салмағы 120-205 ... ... ... пен Еділ өзендерінің субетін мұз жапқан кезде олар өрістеуін тоқтатып жеткен жерінде қыстап шығады. ... өте ... ... болады. Өрістеу басталар алдында олардың денедегі майының ... ... ... 34% ... ал ... шашар алдында небәрі 1-2% -ғана болады. Уылдырықтарын өзеннің ... ... ... ... ... ... наурыз - мамыр айларында шашады. Уылдырықтарын шашып болысымен түгелдей қырылады.
Ұрықтарын шашу үшін жаз айларының ... ... ... сол өзенде жылға жуық уақыт сол жерде өмір сүреді. Осы уақытта олар ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Мысалы, уылдырықтары мен аталық жыныс бездері (шәуеті) толық пісіп жетіледі, ішектері жіңішкеріп жәй жіп ... ... ... ... ... ... доғалданады, ауыз қуысындағы сілекей бездерінің қызметі тоқтайды, ... ... ... ... бір ... ... аналықтарының арқа қанаты пайда болады, аталықтарының жыныс мүшесі қалыптасады.
Каспий миногасының негізгі ... ... ... ... ... ... аса ... болмайды. Олар өте майлы болғандықтан (денесінің 20-34 % майдан тұрады) кәсіптік маңызы өте жоғары. Бұрынғы ... ... ... ... ретінде пайдаланған, ал қазір азық түрі болғандықтан шектен тыс ауланып олардың саны мен сапасының төмендегені ... ... ... жаз ... ... шаша ... Әр аналық 22 мың шамасында жабысқақ уылдырықтарын су табанына шашады. 11-14 күн аралығында дернәсілдері (құмқазарлары) жарылып ... ... ... ... 3,2 мм ... ... ұқсас келеді. Ұзындығы 6 мм ге жеткен кезде су табанындағы құмға көміле бастайды. Содан кейін 15-20 ... ... ... ... ... ... ... қоныс аударады. Дернәсілдік кезеңі 4-5 жылға дейін ... Осы ... ... ... ... қоректері ретінде етриттер, диатомды балдырлар болып табылады. Метаморфзадан кейін миногалар теңізге өтіп ... өмір сүре ... ... миногалары өте құнды, кәсіптік маңызы жоғары балықтәрізділер ... ... су ... ... өті, ... және ... азық қалдықтарыболмайды, сондықтан оларды бүтіндей тамақ ретінде пайдалана береді.
2.1 Миногалар ішкі және сыртқы құрылысы
Сыртқы ... ... ... ... ... ұзын және үш ... бас, ... және құйрық бөлімдерінен тұрады, аяқтары болмайды. Құйрық ... ... және ішкі ... ... ... ... ... протоцеркальды деп атайды. Жиектері өскіншектерімен шашақталған басының алдыңғы жағында сорғыш воронкасы бар. Мүйізді тістері ... ... етті ... ұш ... ... ... ... терісінде безді клеткалары көп болады және олар тері үстіне көп шырын шығарып тұрады. Миногаларда дара танау тесігі екі ... ... ... ... ... ал ... ... алдыңғы жағына орналасады. Аналь және зәр -- ... ... ... мен ... ... ... ... да сыртқа ашылатын әрқайсысының жеке жолдары болады.
Денесінің арқа және құйрық жағындағы еттері карапайым құрылысты болады. Олар қабат-қабат болып ... ... ... ал ... өз ара ... ... миосепталар арқылы жіктеліп тұрады. Желбезек қапшықтары, ауыз ... мен тіл ... ... ... Ет ... көпшілігі жақсы жетіліп жіктелмеген, бұл олардың құрылысының аса күрделі
Тұлға мен құйрық бөлімдерінің скелеті негізінен ... ... ... ... және оның ... ... нерв ... дәнекер тканьнен тұратын қалың кабық қаптап тұрады. Бұл дәнекер тканьдерінде омыртқаның, жоғарғы доғасының алғашқы нұсқасы болатын көптеген жұп шеміршектер ... Осы ... ... ... ... ... нәтижесінде қуыс пайда болады, осы қуыста жұлын жатады.
Бұларда ми сауытының құрылысы да ... ... Ол ... ... ... ... ... шеміршек плас-тинкасынан ғана тұрады. Осы пластинканың ортасындағы тесі-гінен гипофиздік өсінді өтеді. Бұл пластинканың бүйіріне шеміршекті есту капсуласы жалғасады, ал ... ... ... иіс ... ... Демек, дөңгелек ауыздыларда ми сауыты әлі жоқ, мидың үстіңгі беті ... ... ... ... скелеті жіктелмеген тоғыз желбезек доғасынан тұрады, олар өз ара төрт ... ... ... Осы ... ... ... арт ... шеміршекті жүрек қалтасы жалғасады. Желбезек коробкасының алдыңғы жағынан екі ұлтарақ тәрізді ... мен көз асты ... ... олар түрі ... ... ... болып саналады. Миксиндердің желбезек коробкасы жетілмеген, ол тек қана ... ... ... ғана ... ... ... мен ... скелеттің негізгі ерекшелікте-рі: жақтың, ми сауытының болмауы, желбезек доғасының жік-телмеуі және ауыз воронкасында күрделі ... ... ... т. б. ... ... ... -- воронкадан, тілден, жұтқыншақтан және ішектен ... ... ... ... ... ... ... бар воронка орналасқан. Етті тілінде де тістері болады. Воронканың түбінде жатқан ауыз қуысы жұтқыншақ-пен жалғасады. ... екі ... ... ... ... ... заттар ішке қарай кетеді де, ал төменгі тарамы тұйықталып, желбезек қапшықтарымен байланысады. Қарыны дамымағандықтан өңеш ... ... ... жалғасады, олардың түйіскен жерінде клапаны болады. Ішек-тер бөлімдерге бөлінбегендіктен құрышталмайды. ... ... винт ... ... ... ... клапанда-рының болуы ішектің сіңіру бетін ұлғайтады да, ... ішек ... ... ... оның ... ... себепші болады.
Ішектің алдыңғы бөлімінен бауыр дамиды, ал ұйқы безі же-тілмеген.
Желбезек аппараты. Денесінің ұзына ... бас ... екі ... 7 пар ... ... ... Осы ... қуалай желбезекті ішіне қарай жарып қарағанда, онда көптеген желбезек пластинкаларынын. болатынын байқауға болады. Осы пластинкаларда қан тамырының торы құралады. Желбезек ... ... ... ішкі ... ... ... ... жалғасады. Дөңгелек ауыздыларда ғана желбезек аппараты энтодермальдық қабаттан пайда бо-лады, ал ... ... ... ... ... ... ... эктодермадан дамиды.
Тыныс алғанда су желбезек тесіктерінен желбезек қапшық-тарына еніп, ал тыныс шығарганда осы жолмен қайта шығарылады.
Желбезек ... 5-тен 15-ке ... ... ... ... ... Дөңгелек ауыздылардың қан жүретін органдарының құрылысы ланцетниктікіндей болады. Бірақ олардың екі ... ... ... тұратын жүрегі болады. Жүрекшеге жұқа қабырғалы веноздық синус (вена қолтығы) жалғасады, оған барлық вена ... ... ... ... 8 пар қан алып келгіш желбезек артериясы ... Олар ... ... ... ... ... ... желбезек қапшығын қанмен қамтамасыз етпейді, ол екі желбезек аралық қатпарға қан алып келеді, анығырақ ... ... ... ... ... ... және одан ... желбезектің алдықғы жарты-сына қан жеткізеді.
Қанды алып кететін желбезек артериялары қолқаның дара түбіріне келіп құйылады, одан алға ... ұйқы ... ... де ал қолқа түбірі артқа созылып, негізгі арқа қолқасы болып есептеледі. Арқа қолқасы хорданың астымен қуалай отырып, ... ... ... ... ... ... Вена қаны ... шықшыттың қос веналарымен келіп вена қуысына құйылады. Дененің артқы ... вена қаны ... қос ... веналарымен келіп, осы вена қуысына құйылады. Ішектерден жиналған вена қаны ішек асты вена мен ... ... ... қан ... ... ... пайда болады. Бауырдағы қан бауыр венасымен келіп вена қуысына құйылады. Бүйректе қан тамырларының қақпалық системасы болмайды [10].
Нерв системасы. Дөңгелек ауыздылардың миы бес ... ... ... ... (dіепсерһаlоп), ортаңғы (mеsепсерһаlоп), мишық (mеtепсерһаlоп), сопақша мидан (mуеlепсерһаlоп) тұрады. Әсіресе алдыңғы ми және мишық басқа омыртқалылардың миынан кішірек. Көрсетілген ми ... бір ... ... ал жоғарғы дамыған омыртқалылардікі секілді олардың иректері болмайды. Ми қақпағында нервтік заттар болмайды, ол дерлік эпителиядан ... ... ... ... ... көру төбешіктері мен эпифиз, ал оның төменгі жағында ми ... ... ... 10 пар нерв ... Жұлын нервтері екі түбірлі бо-лып (арқа және құрсақ) ... ... ... ... ... ... ... косылмайды, сондыктан ондай нерв аралас нерв болмайды.
Сезім органдары -- өте қарапайым. ... ... ішкі ... ғана ... ... де ... ... Миногала-рының қасаң қабығы жетілмеген, ал миксиндердің паразиттік тіршілігіне байланысты көздері өте нашар жетілген. Иіс органы дара болғанымен иіс ... жұп ... Иіс ... түп ... іші қуыс ... шығып, мидын, астынан хорданың бастамасына дейін созылады. Бұл өсіндінің атқаратын қызметі толық анықталмаған. Шамалы ғана ойыстанған бүйір ... ... ... ... ұштары жатады.
Зәр шығару органдары -- мезонефрикалық (теsоперһгоs) бүйректерден құралады. ... ... ... ... ... ... жалғасады. Зәр заттарын шығару түтігінің қызметін вольфов каналдары атқарады. Бұл каналдар зәр-жыныс қуысына барып ұштасады.
Жыныс бездері -- ... ... ... түтіктері болмайды. Жыныстық клеткалар -- гонаданың қабырғасын жарып, денесінің ішіне құйылады. Одан арнаулы тесіктер ... ... ... ... ... ... арқылы сыртқа шығарылады. Миксиндер қос жынысты болады (гермафродит).
Денесi бас, көкiрек және ... ... ... ... ол ... сүйектiлерге қарағанда әлсiздеу көрiнедi. Терiсi көп қабатты ... ... ... ... және ... ... көп, сол ... терi үстiне көп шырын шығады. Терi механикалық және сыртқы ортаның түрлi әсерлерiнен қорғайды. Дененiң ұзындығы бiрнеше сантиметрден 1 м-ге ... ... ... ... сияқты олардың да бас миы бес бөлiмнен ... ... ... ... ... ... ми. ... ми бөлiмдерi бiр тегiстiкте орналасқан және жоғары дамыған омыртқалылардiкi ... ... ми ... ... болмайды. Аралық мидың үстiнде көру төбешiктерi мен эпифиз, ал оның төменгi жағында гипофиз орналасқан. Бас миының ... ... ... ... ... ми ... ... Одан көптеген нервтер кетедi атап айтқанда терiге, ауыз ... ... ... ... және ... ... тепе-теңдiк пен есту және т.б. мүшелерiне кетедi. Жұлын ... ... ... ... ... дейiн созылып жатады, формасы лента тәрiздi. Жұлынның iшi қуыс, оны невроцель деп атайды. Барлық нерв ... сол ... ... ... Жұлын терiнi, денедегi ет жүйесi мен құйрықты iшкi мүшелердi нервпен қамтамасыз етедi. Жоғарыда айтылған 10 жұп бас ... нерв ... ... ... - балықтарда, қос мекендiлерде, бауырымен жорғалаушыларда, құстарда және сүт қоректiлерде кездеседi. Ми ... ... ... ... бас ... шығу ... бiр екендiгiне көз жеткiзесiң.
Сезiм мүшелерi. Өте қарапайым. Иiс ... ... ... ... екеу ... дара болады. Алдыңғы мидың иiс бөлiмi дөңгелек ауыздыларда өте ... ... ... бұл ... тамақтарын iздеуде шешушi роль атқарады. Есту мүшесi iшкi құлақтан ғана ... ... ... есту ... өте ... дамыған. Көздерi кiшкентай, миногалардың қасаң қабығы жетiлмеген, ал миксиндерде ... ... ... ... нашар жетiлген. Тепе-теңдiк мүшесi тек қана екi ... ... ... ... ... ... ... ортада бағдарлап жүзiп жүру үшiн сейсмосенсорлы мүшелердiң маңызы зор. Бүйiр сызығы бастың терiсiнде, дененiң екi бүйiрiнде орналасқан. Бұл ... ... ... не ... жатыр, соның бәрiн қабылдап отырады. Мысалы, судың ағысын, жүзiп келе ... ... т.б. ... отырады [15].
Механикалық, температуралық, химиялық қоздырғыштар терiде кездесетiн неше түрлi сезгiш клеткалар мен нерв талшықтары арқылы қабылданады.
Қаңқасы. Бас сүйегi бар, ... ... ... Ми ... асты ... ... ... шемiршектi есту капсуласы жалғасса, алдыңғы жағында шемiршектi иiс капсуласы жатады. Желбезек доғасы жетiлмеген. Аузында шемiршектi құрылысты воронкалар бар. Бас ... ... ... ... дейiн хорда созылып жатады. Әрине ланцетник пен салыстырғанда әлде қайда ... ... ... ... ... ... арқа ... жұлынды сақтайтын қабаттар бар. Миногаларда болашақ омыртқалылардың бастамасы, өсiп дамып келедi, ал миксиналарда ондай жоқ.
Ет жүйесi. Денесiнiң арқа жағында, құйрықта ... ... ... ... Олар ... ... ... еттен құралады, оны миомер деп атайды, ал миомерлер өзара жабын дәнекерлер арқылы ... оны ... ... ... ... ауыз ... және тiл сақиналы еттерден тұрады. Ет жүйесiнiң көпшiлiгi жетiлiп жiктелмеген бұл ... ... ... ... ... Қозғалу қызметiн атқаратын мүшелерi дара арқа және құйрық жүзу қанаттары. Дөңгелек ауыздылар денесiн бұраңдатып ... ал ... ... ... ... бiр ... қозғалуын реттеп отырады. Олар балықтар сияқты ұзақ уақыт жүзе алмайды, сондықтан жиiрек* балықтарға кейбiр жүзiп жүрген ... ... ... Көпшiлiк уақытын судың түбiнде, құмның арасында өткiзедi.
Қан айналу жүйесi. Басқа омыртқалылар сияқты дөңгелек ауыздыларда да жүрегi бар. Жүректiң ... ... ... ... ... салалы да, қантамырларының еттерi ұзын салалы болады. Жүрегi олардың екi камерадан (жүрекше, қарынша) тұрады. Жүрек еттерiнiң жақсы жұмысының ... ... ... олардан қан тезiрек ағады. Жүрекшеге жұқа қабырғалы вена ... ... ... ... көмiр қышқыл газына қаныққан және оттегi жоқ қандар келiп құйылады. Қарыншадан артерия қан тамыры - ... ... ... ... ... ... қан ... бiрнеше жұп желбезек артериялары басталады. Желбезекке алып келген қандар көмiр қышқыл газдың бiраз мүлшерiн ... ... ... ... ... ... түсiп арқа қолқасына құяды. Арқа қолқасы хорданың астымен қуалай отырып, денесiнiң артқы бөлiмдерiне ... ... ... ... ауыздыларды бiр қан айналым шеңберi, жүрек арқылы тек веноз қандары ғана өтедi. Қанның формендiк элементтерi ... ... және ... - ... асқазанда, iшектерде, бүйректе және тағы басқа әртүрлi ... ... ... ... ... ... әлi жоқ ... алдыңғы бөлiмiнен бауыр дамиды, ал ұйқы безi жетiлмеген ... алу ... ... ... алу жүйесi - жұтқыншақ өсiндiсiнен түзiледi, сыртқы желбезек пластинкаларымен байланысқан. ... ... ... арқылы ашылған желбезек қапшықтарынан тұрады. Денесiнiң ұзына бойына бас бөлiмiнiң екi жағына 7 жұп желбезек ... ... Осы ... ... желбезек пластинкалары болады, осы пластинкаларда қан тамырының қоры ... ... ... ... ... iшкi ... жолдары жұтқыншаққа барып жалғасады. Тыныс алғанда су желбезек тесiктерiнен ... ... енiп, ал ... ... осы ... ... шығарылады. Тыныс шығарғанда судағы оттегiнiң мөлшерi азайып, көмiр қышқыл газының мөлшерi ... ... ... ... ... ... ... зәр шығару мүшесi бүйрек. Екi бүйрек арқа жағында хорданың астында орналасқан. Барлық дөңгелек ауыздылардың ұрықтарында алдыңғы бүйрек немесе ... ... ... ... ... ауыздылардың зәр шығару жүйесi бүйрек каналдарынан тұрады, оны вольфов каналдары дейдi. Бұл ... ... ... барып ашылады. Ересек дөңгелек ауыздылардың көпшiлiгiнде бас бүйрек (пронефрос) күрделiрек дене бүйрегiне (мезонефрикалық) айналады. Дене бүйрегi дейтiнi ол ... ... ... ... жерiне дейiн созылып жатады.
Ас қорыту жүйесi. Ас қорыту ... ... және ... ... ауыз қуысы мен үлкен тiлден басталады. Тiлдiң үстiнде тамақты ұстап ... ... ... мүйiз тiстерi жұтқыншақтан және iшектен құрылады. Жағы жоқ, аузы дөңгелек, ол жануарлардың денесiнiң қай жерiне болмасын сорып жабысып алуға бейiмделген. ... ... ... ... ... ... Дөңгелек ауыздыларда қарын жоқ. Қарыны дамымағандықтан өңеш бiрден iшекке келiп жалғасады. Миногаларда iшектiң iшкi қабырғаларында спираль тәрiздi қыртыстары болады, олар ас ... ... iшкi ... ... ... да, тамақтың iшек қуысынан өтуiн баяулатып, оның толық қорытылуына себепшi болады. Lшектiң алдыңғы бөлiмiнен бауыр дамиды, ... ... ... ... құйылатын өтi бар, ұйқы безi жетiлмеген. Миногалардың iрi түрi балықтарға шабуыл жасап денесiн кемiрiп iшiне кiрiп ... iшкi ... жеп, ... ... ... ұсақ ... судағы омыртқасыздармен қоректенедi [1].
Көбеюi. Жынысты жолмен көбейедi. Дөңгелек ауыздылар дара жынысты. Жыныс бездерi дара, көбею кезiнде дене қуысының көпшiлiк жерiн алып ... Бұл ... ... ... ... ... Жетiлген жыныс гаметалары бездерден дененiң қуысына құйылып одан арнаулы тесiктер арқылы зәр-жыныс қуысына құйылып, зәр түтiк ... ... суға ... сол ... ... Миногаларда даму түрленiп жүредi. Ұрықтанған жұмыртқалардан, ересек миногаларға ұқсамайтын ... деп ... ... ... ... ... ... топырақты қазып, соның iшiнде жатады. Олар бiрнеше жыл өмiр ... (2-5 жыл) сол ... ... олар ... ... ... ... кейбiр белгiлерiнiң болуына қарағанда (эндостильдiң болуы) тiршiлк ету тәсiлдерiне қарағанда ланцетниктерге ұқсайды. Миксиндер қос жынысты (гермафродит) болады. Олар тура ... ... ... ... ... өкiлi - ... миногасы Қазақстан қызыл кiтабына енгiзiлген. Туыстың жалғыз түрi. Өзендерге су құрылыстарын салу нәтижесiнде көбею ... ... ... бүкiл Каспий алқабында саны өте жылдам кемiп келе жатыр. Уылдырық шашу үшiн теңiзге құятын көпшiлiк өзендерге өрiстейдi. ... ... ... онда ... ... ... ауыздылар осы кезде тіршілік омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты ... ... ... ... ... немесе толық паразиттік тіршілік жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен, тіршілік әрекетіне ... олар ... ... ал ... ерекше белгілері, оларды омыртқалылардың ерекше тармағына жатқызады.
Миногалар сырт пішіні жағынан миксиндерге ұқсас. Бірақта, миногалардың бір немесе екі арқа жүзу қанаттары ... ... ... ... және ауызының сыртқы жиегі мүйізделінген шашақтармен көмкерілген. Ауызында және тілінде көптеген, жетіле дамыған тістері бар. Олардың жалғыз танау тесігінің саңлауы, ... ... ... - ... ... ... Денесінің екі жақ бүйірінде тесігі сыртқа ашылған жеті -жетіден желбезек қалталары болады. Миногаларда, кәдімгі екі көзіне қоса ... ... ... ... көзі бар. ... ... көз бұршағы болмағандықтан, ол көз тек жарықты сезеді.
Миногалардың өсімталдығы шамамен 24-170 мың дана ... ... ... 1 % ғана ... ... жарылып шығады. Қалған уылдырықтар ерте бастан қырылып жойылады. Инкубациялық кезеңі 12 ... ... ... ... ... сол ... 20 күндей қалып өседі де кейін өзеннің қорегі мол жеріне қоныс аударады.
Қазақстанда каспий миногасы (Caspiomyzon wagneri) кең ... Олар ұрық шашу үшін ... ... ... өзендеріне өтеді. Ұрық шашу үшін қыркүйек айларында судың температурасы 11 градустан ... ... ... ... ... Еділ, Жайық өзендеріне қоныстарын аудара бастайды. Осы кезде миногалардың ұзындығы 44-55 см, ... 120-205 ... ... Жайық пен Еділ өзендерінің субетін мұз жапқан кезде олар ... ... ... ... ... ... ... өте майлы семіз болады. Өрістеу басталар алдында олардың денедегі майының үлесі жалпы ... 34% ... ал ... ... ... ... 1-2% ... болады. Уылдырықтарын өзеннің саяз, табаны тасты болып келген тұсына наурыз - мамыр ... ... ... ... ... түгелдей қырылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Махмұтов С.М. Зоология. Алматы, 2006.
2. ... С.П. ... ... (ауд. ... ... Алматы, 1970.
3. Лукин Е.И. Зоология. Агропромиздат. Москва, 1989.
4. Наумов Н.П., Карташов Н.Н. ... ... Ч.1-2. М., ... ... В.А., ... Ю.И., ... Е.М. Общая протозоология. М., 1967.
6. Хаусман К. Протозоология. М., ... ... ... ... Алматы,1995 ж.
8. Дәуітбаева К.Ә.,т.б. Жануарлар алуан түрлілігі.1 және 2-бөлімдер.Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы.,2011.-712б.
9. Омыртқалылар зоологиясы К.Б. Олжабекова 1-кітап, - ... ... -2014. - 3-13 ... Омыртқалылар зоологиясы. 1 бөлім :оқулық. К.Б.Олжабеков, Б.Е.Есжанов. -Алматы:Эверо,2011.-400б.
11. Олжабекова.К.Б. ... ... 2 ... ... ... ... ... А.Ж. Экологиялық зоогеография негіздері: оқулық / А.Ж. Божбанов, М.Қ. Байбатшанов.- Алматы, 2013.- 339б.
13. Қазақстан сүтқоректілері. Бекенов А.,Есжанов Б. Алматы, ,1995ж.
14. ... Н.П. ... ... - Алматы.: "Мектеп", 1970.
15. Адольф Т.А. и др. Руководство и лабораторные занятия по зоологии позвоночных.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дөңгелек ауыздылар классы3 бет
Дөңгелек ауыздылардың ішкі және сыртқы құрылысы23 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет
І Петрдің мемлекеттік басқару реформалары20 бет
Абыралы, Сарыкөл петроглифтері7 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Жартастағы қала-Петра4 бет
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу петроглифтерінің зерттелуі50 бет
Си минорлы месса9 бет
Таскескен таңбаларындағы петроглифтік жәдігерлер 25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь