«Өсімдіктер жүйесі. Раушангүлділерге сипаттама»

І Кіріспе 3
ІІ Негізгі бөлім 4
1 Өсімдіктер жүйесі 4
1.1 Өсімдіктерді жіктеу 6
2 Раушангүлділерге сипаттама 10
2.1 Раушангүлділердің тозаңдануы 16
2.2 Раушангүлдердiң табиғаттағы және шаруашылықтағы маңызы 17
2.3 Раушангүлділер өкілі . итмұрын 17
III Қорытынды 24
IV Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 25
Курстық жұмыстың өзектілігі: Адам ерте кезден-ақ кейбір өсімдіктердің жемістерін, тамырларын күнделікті тұрмысында пайдаланды. Сондықтан өсімдіктер түрлерін ажырату үшін оларға ат қою қажеттігі туды.
Қазір жер бетінде 500 мыңдай өсімдіктің түрі бар. Олар туыстық белгілеріне сәйкес топтастырылып, жүйеленген.
Жер бетіндегі өсімдіктер алуан түрлі. Оларды нақты білу үшін, біріне-бірі ұқсас өсімдіктерді топтарға бөліп қарастырады. Өсімдіктердің ұқсас түрлерін – туысқа, ұқсас туыстарды – тұқымдасқа, ұқсас тұқымдастарды – қатарға, ұқсас қатарларды – класқа, кластарды бөлімге біріктіреді.
Жүйелеу бойынша әрбір топқа жататын өсімдіктердің арғы тегі бір. Мысалы, бір бөлімге, бір класқа жататын өсімдіктер бір тектен дамыған. Түрлер, туыстар және басқа да топтар ұзақ жылдар бойы әр түрлі сыртқы ортаға бейімделудің, басқа өсімдіктермен сыртқы ортада бірігіп өсудің нәтижесінде бірте-бірте пайда болған.
Раушангүл тұқымдасы (Rosaceae) — қос жарнақтыларға жататын бұта, ағаш тәріздес бір не екі жылдық өсімдіктер (2-сурет). Жер шарында кең таралған, негізінен, қоңыржай аймақта өседі, 100-ден аса туысы, 3 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 36 туысы, 200-ден артық түрі бар, оның 12-сі өте сирек кездесетін өсімдіктер, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Раушангүл тұқымдасына жататын өсімдіктердің жапырақтары күрделі, кезектесіп орналасады, бүтін жиекті, қосалқы жапырақшалары болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Өсімдіктер жүйесіне жалпы сипаттама беру, оларды кластарға жіктеу, раушангүлділерге талдау жасау, раушангүлділер өкілін зерттеу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
 Өсімдіктер жүйесіне жалпы сипаттама беру;
 Раушангүлділерге талдау жасау;
 Раушангүлділер өкілін зерттеу;
1. Әметов Ә. Ботаника. Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж 508б.
2. Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. т.1
3. Әметов Ә., Мырзақұлов П.М. Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы 1-бөлім Архегониальды өсімдіктер Алматы Қазақ университеті 2000ж.
4. Арыстанғалиев С.А., Рамазанов Е.Р. Растения Казахстана, И. Наука, Алма-Ата, - 1977.23- б.
5. Байтенов М.С. «Флора Казахстана» том І, «Ғылым», Алматы, 1999.56-б
6. Байтенов М.С. «Флора Казахстана» том ІІ, «Ғылым», Алматы, 2001 г.75-б
7. Васильев А.Е., Воронин Н.С., Еленевский А. Г., Серебрякова Т.И. «Ботаника (Анатомия и морфология растений)», Москва «Просвещение», 1978 г.17-б
8. Иващенко А.А. Қазақстанның өсімдіктер әлемі. – «Алматыкітап» ААҚ, 2004, - 176 б.
9. Дәріқұлов Н.Т. Ботаника. Өсімдіктер жүйесінің практикалық курсы. Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2003,320-бет.
10. Комарницкий Н.А. Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Ботаника: Систематика растений учебник М. Просвещение, 1975 с. 608.
11. Буш Н.А. Систематика высших растений М.1959.
12. Еленевский А. Г. и др. Ботаника: Систематика высших, или наземных,растений:Учебник для пед.вузов.-3-е изд.,испр. и доп.-М.:Академия,2004.-432с.
13. Андреева И.И., Родман Л.С. Ботаника: Учебник для вузов.-3-е изд. , перераб. и доп.-М.:КолосС,2003.-528с.
14. Бавтуто Г.А., Ерей Л.М. Практикум по анатомии и морфологии растений. – Минск: Новое издание, 2002.
15. Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические работы по систематике растений. - М., 1981.
        
        АННОТАЦИЯ
Курстық жұмыс « Өсімдіктер жүйесі. Раушангүлділерге сипаттама ... ... ... ... ... ... Оларды кластарға жіктелді.
Раушангүлділерге талдау жасалды. Раушангүлділер өкілі зерттелді.
Жұмыстың мазмұны кіріспе, негізгі бөлім, 5 ... ... ... ... ... ... Курстық жұмыс 25 беттен тұрады.
МАЗМҰНЫ
|І Кіріспе |3 ... ... ... |4 |
|1 ... ... |4 ... ... жіктеу |6 |
|2 ... ... |10 ... Раушангүлділердің тозаңдануы |16 ... ... ... және шаруашылықтағы маңызы |17 |
|2.3 Раушангүлділер өкілі – ... |17 ... ... |24 ... ... әдебиеттер тізімі |25 ... ... ... Адам ерте кезден-ақ кейбір өсімдіктердің
жемістерін, ... ... ... ... ... ... ... үшін оларға ат қою қажеттігі туды.
Қазір жер ... 500 ... ... түрі бар. Олар ... ... топтастырылып, жүйеленген.
Жер бетіндегі өсімдіктер алуан түрлі. Оларды ... білу ... ... ... ... ... ... Өсімдіктердің ұқсас түрлерін
– туысқа, ұқсас туыстарды – тұқымдасқа, ұқсас тұқымдастарды – қатарға,
ұқсас қатарларды – ... ... ... ... ... әрбір топқа жататын өсімдіктердің арғы тегі бір. Мысалы,
бір бөлімге, бір класқа жататын ... бір ... ... ... және ... да ... ұзақ жылдар бойы әр түрлі сыртқы ... ... ... ... ... бірігіп өсудің нәтижесінде
бірте-бірте пайда болған.
Раушангүл тұқымдасы (Rosaceae) — қос жарнақтыларға жататын бұта, ... бір не екі ... ... (2-сурет). Жер шарында кең таралған,
негізінен, қоңыржай аймақта өседі, 100-ден аса туысы, 3 ... ... ... ... 36 ... ... артық түрі бар, оның 12-сі өте сирек
кездесетін өсімдіктер, ... ... ... ... ... енгізілген. Раушангүл тұқымдасына жататын өсімдіктердің
жапырақтары күрделі, ... ... ... ... қосалқы
жапырақшалары болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Өсімдіктер жүйесіне жалпы сипаттама беру,
оларды ... ... ... ... ... раушангүлділер
өкілін зерттеу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
– Өсімдіктер жүйесіне жалпы сипаттама беру;
– Раушангүлділерге талдау жасау;
– Раушангүлділер ... ... ... ... (лат. Plantae) — тірі ... ... ... екі
топтың бірі (біріншісі - жануарлар) (1-сурет). Құрлықтың барлық жерінде
өседі, суда ... ... де ... 375 000-ға жуық түрі бар. ... ... ең үлкені
- гүлдейтін немесе жабық тұқымды өсімдіктер. Олардың 250 000-нан астам түрі
бар. Өсімдіктер күн сәулесінің көмегімен (фотосинтез) өз ... ... ... ... қатарына жатқызылатын, алайда өз қорегін
өндірмейтін болғандықтан, қазір олар жеке класқа жіктелген. Олардың 100 000-
ға жуық түрі бар.
1 – ... ... ... ... ... ... ... төмен сатыдағы (бактериялар,
балдырлар, кілегейлілер, саңырауқұлақтар, қыналар) және ... ... ... ... ... ... қырыққұлақтәрізділер, ашықтұқымдылар және гүлді өсімдіктер не
жабықтұқымдылар) деп ... 20 ... ... ... ... өз алдына жеке патшалық болып ... ... ... ... 3 ... ... ... қызыл балдырлар
• нағыз балдырлар
• ұрықты не жоғары сатыдағы өсімдіктер.
Өсімдіктерді топтарға біріктіргенде олардың біріне-бірінің ұқсастықтары
немесе айырмашылықтарын көрсететін ... ... ... ... ... ... жақындықтарының деңгейі анықталады
[1].
Құрылымы, тіршілік етуі жағынан бірдей және өз ата-енелеріне ұқсас, ... ... түзе ... ... бір ... ... жағынан ұқсас түрлер туысқа біріктіріледі. Жақын туыстар бір
тұқымдасқа олардың әрқайсысын қандай да бір класқа жатқызады.
Өсімдіктер жамылғысы
Құрлық ... ... ... ... ... Олар жерге түсетін
ылғалдың мөлшеріне және осы ... ... ... ... ... ... жасыл (жаңбырлы) ормандар, ылғалдығы құбылмалы
болып ... ... ... ... ... ... ... ормандар мен бүталарды, саванналарды, ал суы тасып отыратын ...... ... ... ... ... Экватордан
солтүстікке қарай жасыл өсімдіктердің жолағынан кейін, аса үлкен ормансыз
кеңістіктер — шөл, шөлейт, ... ... ... биік ... ... жасыл ормаңдардың жолағы кездеседі. Бірақ олар тропиктердегі
секілді жапырақты ормандар емес қылқан жапырақты (тайга) ормаңдар ... ... ... қарай, полюстың айналасында (цикумполярно),
тундра мен солтүстік мұзды мұхиттың салқын суы созылып ... ... ... ... біршама аз болады. Полюстерге жақын жерлерде және
биік таулардың басында мәңгі мұздар мен қарлар жатады. ... ... ... ... ... ... әсіресе қыста, құрлықтың
(континенттің) үлкен ... ... 40° с.е. және одан ... ... ... ... көп ... ұшырайды [14].
Қоршаған ортамен байланысы
Өсімдіктердің өмірі қоршаған ортамен, әсіресе ... және ... ... ... ... өсімдіктер ауадан көмірқышқыл газын, күннен
— энергияны, ал топырақтан — су мен ... ... ... ... ... ... ... 0,03%-тен аспайды, ал өсімдікке қажетті тұздар мен
судың мөлшері топырақтың ... өте аз және ... ... ... ... өсімдіктің сору ... ... ... ... ... ... ... өсімдік өзінің
вегетативтік денесін сыртқы ортамен қарым-қатынаста болатындай аса ... ... ... ... ... топырақпен), жоғары деңгейде
жетілген жануарлардан бірнеше есе артық ұлғайтқан. Өсімдіктің тіршілік
ортасының өзгеруіне тез және ... ... ... ... өзі осыған
байланысты болады. Сонымен бірге өсімдіктердің өзі тіршілік жағдайының
барысыңда, өздерін қоршаған ... ... ... жыл ... сайын
биікке көтеріліп, аса қалың жасыл шымылдьгқ (полог) түзетіні белгілі. Бұл
бұталар мен шөптесін өсімдіктер ... ... ... ... жағдайын
өзгертеді.
Қоршаған ортаға бейімделушілігі
Тау етегіндегі тегістіктен, тау басына көтеріле отырып, ... ғана емес ... ... және альпі белдеулері,
тундра), сонымен бірге жақын ... ... ... бір ... өзінің
тіршілік формасының структурасының ... ... ... ... ... ... жоғарғы белдеулерінің
ерекше климаты мен топырақ жағдайларының өсері (салқындықтың, физиологиялық
құрғақшылықтың, жарықтың сапалығы және т.б.) ағаштар мен бұталардың ... ... ... биік ... ... ... және ... түзуіне өкеліп соқтырады. Өсімдіктердің
структурасы мен физиологиялық қасиеттерінің ... ... ... 3600 м. ... ... ... жан-жақты
зерттелген. Өсімдіктердің құрылысының, оның ішінде анатомиялық құрылысының
өзгеруімен бірге, олардың ... қант пен ... ... ... ... ... ... таудың
жоғарғы белдеулерінің жем-шөптік ... ... аса ... ... қоршаған ортаға бейімделушілігін тек таудың
жағдайынан ғана емес, сонымен ... әр ... ... жаңа ортаға (қарама-
қарсы жағдайға) тап келгенде байқауға ... Бұл ... ... ... ... ... және оны мәдени жағдайға ендіргенде (при
интродукции1) байқалатын құбылыс. Кейбір сор ... ... ... ... ... шөптесін бұзаубас ... ... тұзы жоқ ... сор топырақта өсетін
өсімдікке тән белгілерін, ... ... ... ... ... жолдары
Өсімдіктер жер шарына кең таралған. Олардың ... ... ... бар және ... ... жағдайда өсуге бейімді.
Олар жәндіктер арқылы тозаңданып, ... мен ... ... арқылы
таралады.
Маңызы
Өсімдіктердің халық шаруашылығында және ғылыми медицинада кеңінен
қолданылатын түрлері көптеп ... ... ... ... жеміс-
жидектік, балды, майлы және техникалық ... де бар. Ағаш ... ... ... ... аса ... Әр түрлі үй жиһаздарын
жасайды. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын көгалдандыруға пайдаланады.
1.1 Өсімдіктерді жіктеу
Өсімдіктерді жіктеу ... ...... ... ... сәйкес өсімдіктерді топтастырылып, жүйелеу әдістерді және
синтаксономиялық ... ... ... Геоботаника
бөлімі.
Жер бетіндегі өсімдіктер алуан түрлі. ... жер ... 500 ... ... ... түрі бар. ... ... білу үшін, біріне-бірі
ұқсас өсімдіктерді топтарға бөліп қарастырады. Олар туыстық ... ... ... ... ұқсас түрлерін - туысқа,
ұқсас туыстарды - тұқымдасқа, ұқсас тұқымдастарды - ... ... - ... ... - ... ... ... әрбір топқа жататын өсімдіктердің арғы тегі бар. Мысалы,
бір бөлімге, бір класқа жататын өсімдіктер бір ... ... ... және ... да ... ұзақ жылдар бойы әртүрлі сыртқы ортаға
бейімделудің, басқа өсімдіктермен ... ... ... ... болған.
Жүйенің ең кіші бірлігі - түр. Түр туралы ұғым олардың біріне-бірінің
ұқсас болуына және ... ... ... ... ... бере ... қалыптасқан.
Өсімдіктерді жіктеу. Адам ерте кезден-ақ кейбір өсімдіктердің жемістерін,
тамырларын ... ... ... ... ... ... үшін ... ат қою қажеттігі туды.
Түрді анықтау кезінде көптеген жағдайлар ескеріледі. Олар: 1. Барлық
белгілерінің ұқсас болуы; 2. ... ... ... ... 3. ... ... ... [8,9].
Жалпы өсімдіктер төменгі сатыдағы және жоғары сатыдағы өсімдіктер болып
үлкен екі топқа ... ... ... ... балдырлар, қыналар
жатады. Олардың біреулерінің құрылысы қарапайым әрі бір ... ... ... ... ... ... ... мен жапырағы
болмайды. Бұлардың спора түзетін спорангий ... және ... ... ... пайда болған.
Құрлық жер шары бетiнiң 30 % жуығын алып жатыр, қалған бөлiгi ... ... көл және ... ... ... ... ... Ұсақ жасыл
өсiмдiктер суда қалқып жүредi, ... ... ... су ... ... осы өсiмдiктердiң көпшiлiгi балдырлар деп аталады, олар ... ... ... ... ... су ... , ... жер бетiнде кездеседi : топырақта, ағаш дiңiнде т.б.
Альгология (немесе фикология) балдырлар жөнiндегi ғылым. Бүкiл жер ... ... ... ағзалар ретiнде табиғат тiршiлiгiнде орасан
зор рол атқарады. Суда олар ... ... ... ... ...... ... алғашқы буыны. Келесi бiр үлкен маңызы
балдырлар судағы жануарлар мен ... үшiн ... ... ... ... ... көбiнесе хлорофилден басқа да пигменттер болады.
Сондықтан олар сарғыш, қоңыр, қызыл түстi де болады. ... ... ... ... су ... ... ... балдырлар – жасыл түстi жiңiшке жiп
тәрiздi. Балдырлардың тамыры болмайды, сондықтан олар су ... ...... арқылы бекiнедi. Олардың өткiзгiш түтiктерi ... , ... ... , ... мен тұқымдары болмайды. Мықты
сүрегi, тiн талшықтары жоқ балдырларды су ... ... ... Судың
қозғалысы мен балдырлар тербелiп тұрады (2-сурет).
2 – сурет. Төменгі сатыдағы өсімдіктер
Жүйелiлiк (систематика) жағынан балдырлар 10 ... ... ... тегi, ... жасуша құрылысы бойынша топтастырады. Бiз тек үш
бөлiмнiң өкiлдерiмен танысамыз – ... ... , ... ... ... балдырлар. [1]
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің тамыры, сабағы, жапырағы болады. Жыныстық
мүшелері көпжасушалы. Оларға ... ... ... ашық және ... ... ... жатады. Жоғары
сатыдағы өсімдіктердің кейбір топтары, мысалы, мүк, қырықбуын, плаун,
қырықжапырақтектестер споралар ... ... Ашық және ... ... ... ... көбейеді. Тұқымды өсімдіктерде тұқымның қалың
қабығы, ұрығы және ... ... қоры ... ... ... ортаның
қолайсыз жағдайына төзімді. Тұқым қолайлы жағдай туғанша, топырақта өнбей
жата береді.
Жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің көпшілігінің денесі органдарға – ... және ... ... ... Бұл ... ... жетілген
ұлпалардан тұрады. Жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің ... ... (2п) мен ... (п) алмасып келуі айқын байқалады.
Жыныстық көбею органдары көп клеткалы. Аналық жыныс органы ... ... ... келеді. Ол екі бөліктен – кеңейген түп жағынан және ... ... ... Археогенийдің түп жағында жұмыртқа ... ал оның ... ... ... ... жетілген кезде кезде
жоғарғы жағынан ашылады. Аталық жыныс органы ... ... ... ... оның ... ... спермотозоидтар пайда болады. Жалаңаш
тұқымдылардың тек антиридийлері ғана редукцияға ... ал ... ... де, ... да ... ... көбею органдары құрылысына (структурасына) қарай жоғарғы сатыдағы
өсімдіктер архегониялы ... және ... ... ... ... ... ... жоғары сатыдағы өсімдіктердің алғашқы 7
бөлімін қамтиды, ал пестиктілерге тек бір ғана ... ... ... ... ... ... зиготасынан ұрық пайда болады. Ол
дегеніміз спорофитті бастамасы болып табылады. Архегониялы өсімдіктерде
ұрық ... (п) ... ал ... ... ... ... ... – эндоспермнің (3n) есебінен жетіледі. [1,2]
Жоғарғы сатыдағы өсімдіктер (лат. ... - ... ... ағза - жер ... ... ... асты патшасына жататын өсімдіктер - 300 мыңнан астам көбінесе
құрғақ ... ... ... ... ... ... және ... Осыған байланысты оларды жапырақ сабакты өсімдіктер деп ... ... ... ... ... ... ... 2 жолмен
көбейеді - жынысты - (гаметофит) және жыныссыз - ... ... ... - ... - ... - ... -әрқашан
көпжасушалы. Қазіргі жоғарғы сатыдағы өсімдіктерге:
ринифиттер
сарыбауырлылар
плаун тәрізділер
псилотәрізділер
қырықбуындар
папоротниктер
жалаңаш
жабықтұқымдылар жатады.
Балдыр тәрізді ұрпақ- силурий дәуірінің аяғынан басталды.
Палеонтологияда: бүкіл ... ... екі ... ... бірі; екінші
топ төмен сатылы өсімдіктер деп аталады.
Жоғары сатылы өсімдіктердің төмен сатылы өсімдіктерден айырмашылығы бұлар
жақсы ... үш ... ... олар - ... ... сабағы,
жапырағы.
Жоғары сатылы өсімдіктер бірнеше типтерге ... олар — ... ... плаун тәрізділер, желісабақтылар, папаротник
тәрізділер.
Папаротник тәрізділер, өз кезегінде, үш ... ... олар ... ... ... ... [1]
Жер бетінде өте кең тараған өсімдіктер тобына жабық ... ... ... ... ... және ... ... қарай
жабық тұқымды өсімдіктер (немесе гүлді өсімдіктер) бөлімі қосжарнақтылар
және ... ... екі ... ... ... ... өсімдіктердің тұқымында тұқым жарнағы ... ал ... ... ... ... тұқым жарнағы біреу болады. Әрбір
класс бірнеше қатарды біріктіреді. Әр ... ... ... ... ... мен түрлерді біріктіреді. Мысалы, кәдімгі ... ... алқа ... алқа ... ... ... түтікгүлділер
қатарына, қосжарнақтылар класына, жабық тұқымды өсімдіктер бөліміне ... – екпе жуа ... жуа ... ... тұқымдасына, лалагүлділер
қатарына, даражарнақтылар класына, жабық тұқымды өсімдіктер ... 5 ... ... түрі бар. ... ... де ... өз орны ... Раушангүлділерге сипаттама
Раушангүл тұқымдасы (Rosaceae) — қос жарнақтыларға ... ... ... бір не екі ... ... (2-сурет). Жер шарында кең таралған,
негізінен, ... ... ... ... аса ... 3 ... ... түрі
белгілі. Қазақстанда 36 туысы, 200-ден артық түрі бар, оның 12-сі өте сирек
кездесетін өсімдіктер, ... ... ... ... ... ... ... тұқымдасына жататын өсімдіктердің
жапырақтары күрделі, кезектесіп орналасады, ... ... ... болады. Гүлі қос жынысты, кейде дара жынысты, жеке-жеке не
топтанып орналасқан. Гүл ... ... ... мен ... көп, гүлқоршауы
көбіне екі қатарлы. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер жел және ... ... ... – сурет. Раушангүлділер
Жемісі — көп сүйекті жаңғақ, жаңғақша, жидек, алма, тұқымы эндоспермсіз
(кейбір өсімдіктің тұқымы мен ... ... ... ... ... ұлпа ... (3-сурет). Раушангүл тұқымдасының көбі
пайдалы өсімдіктер: жеміс беретін ағаштар (алма, алмұрт, айва, шие, ... т.б.); ... ... ... сиыр ... ... ... түрлері (раушангүл, шетен, тобылғы, долана, т.б.) ... ... ... түзу ... ... т.б.). ... тамаққа
пайдаланылады, құнарлы мал азығы, гүлінен ара бал жинайды. ... ... Бас ... бағында 1957 — 84 ж. аралығында Раушангүл
тұқымдасының әсемдік түрі — ... ... 16 ... ... Ең
бастылары: “Қазақстандық мерекелік” (биікт. 130 ... гүлі ... ... ... ... 130 ... гүлі қызғылт түсті); “Алматы хош
иістісі” (биікт. 190 см-дей, гүлі қызғылт ... хош ... ... 110 см, гүлі ... ... ... “Аққу” (биікт. 250 см-дей, гүлі ақ
түсті); “Гүлсұлу” (биікт. 190 см-дей, гүлі ... ... ... ... ...... Қызыл алма
Ғаламшарымызда раушангүлділердің 3000-нан астам түрі бар деп есептеледі.
Республикамызда олардың 35 түрі өседі: мойыл, шетен, ... алма ... т. б. ... ... - бұталы өсімдіктер. Шыршай, теңгежапырақ,
қойбүлдірген- көпжылдық ... ... ... ... ... сабақтарында тікенектері
болады. Тікенексіз түрлері де өте көп.
Жапырағы
Раушангүлділердің жапырақтары ... ... ... Жай ... ... ... шие, өрік және т. б. ағаштарында болады. ... ... ... ... ... қауырсын тәрізді
күрделі: итмұрын, шетен, қараған; саусақ салалы күрделі: жатаған қазтабан
және т. б. ... ... - ... бұта, көпжылдық шөптекті, гүлдері қосжынысты,
қосжарнақты өсімдіктер тобы. ... ... те ... дара жыныстылары
(біржыныстылары) кездеседі. Раушангүлділердің дентинніңгүлшоғырлары ... ... ... 5 ... ... және 5 ... ... 4 тостағанша жапырақшалары да (түзу қазтабан) бар.
Аталықтары өте көп, кей ... ... 4-8-9, ... ... ... ... біреу (шие, шабдалы) немесе өте көп
(таңқурай, бүлдірген) болады. Оларды ұзын ... ... Ал ... ... ... және су арқылы таралады.
Таралуы
Раушан гүлдер Солтүстік жарты шардың қоңыржай ... ... көп ... Азияда өседі, оларды Солтүстік Америкада,
Еуропада және Африканың солтүстік-батысында кездестіруге болады.
Түрлері
Аталық ... ... ... ... ... бұл ... ... өндіреді.
2. Тозаңқап- бұл бөлікте тозаң жинақталады.
3. Аталық жіпше- шаш қылшығына ұқсайтын жіңішке талшық.
Аналық ... ... ... ... ... ... түсіп, ұрықтанады.
3. Бағанша- мойынша орналасқан ұзын сабақ.
4. Түйін- гүлдің бұл бөлігінде тұқымдар мен ... ... ... түйіннің тұқымға айналатын бөлігі.
Пайдалануы
Раушангүлдер көп мақсаттарда қолданылады:
1. Раушангүлдің суы теріні ылғандандыру мен жұмсартуда,сондай-ақ ... ... ... суы көз ... оны жуу үшін ... ... ... раушангүл суы денсаулыққа пайдалы
4. Итмұрын жемістерінен табиғи дәмі бар шай әзірлеуге ... ... ... С, А, В3, Д және Е ... көзі ... ... де алуан түрлі. Құрғақ жемісті (шыршай,
теңгежапырақ), ... ... ... шие) және т. б. ... ... - сүйекті-шырынды. Таңқурай жемісі көпсүйекті ... ... ... ... ... ... ... сүйекті ұсақ жемісшелерден
түзіледі. Құлпынай мен итмұрын жемістері ... ... ... ... тек ... ғана шырынды болады. Тұқымдарында
эндосперм болмайды, кей түрінде эндоспермнің ... ... ... ... - ... ... ... (терн) гүлінің формуласы:
Т(5)К5А20Ж1. Раушангүлділердің жабайы ... ... ... ... түрлері де (алмұрт, шие) бар. Алма, шабдалы, өрік, беже ағаштары
өздеріңе де таныс ... Аула ... ... раушан - нағыз сәндік гүл
[10].
Раушан
Раушан - жабайы итмұрыннан шығарылған іріктеме. Итмұрын гүлінде ... көп ... ... ... ... саны 100-ге жетеді екен.
Адамның ... ... ... ... ... ... ... бұйраланған раушан гүлі пайда болды. Қазіргі деректер
бойынша раушанның 25000 іріктемесі шығарылыпты. ... ... ... ... ... ... Раушан майы - өте бағалы май, хош иісті
заттар алуға пайдаланылады.
Раушан  – гүлдердің патшайымы. Жалынды махаббат пен ... ... ... ... ... ... ең сәнді өсімдік саналып
келген. Аталған гүлдің әдемілігі жағынан да, түсінің байлығы жағынан да,
мұрныңызды жарардай хош исі ... да ... жоқ  ... ... емес.
Ежелгі Иран халқында осы гүлдің көркемдігі туралы жүздеген томды кітаптар
жазылған. Еңбектегі Иран ... ... ... раушан Тәңірдің
тарту еткен сыйы екен. ... ... ... ... ... ... қашанда ұйқыда жүріп, билеушіге тән ... ... ала ... Лотостан басқа патша тағайындап беруін жалынып сұрайды.
Мейірімді Аллаһ Тағала өтініштеріне ... ... ... ... ... пәк ақ ... жібереді.Раушан гүлінің тарихы жер бетінде
адамзат баласы пайда болмай ... яғни ... 25 ... жыл ... ... ғалымдардың еңбектеріндегі деректер дәлел бола
алады.Раушан туралы ... ең көне ... Тигр ... ... орын тепкен Ура қаласындағы патша моласынан
табылған (осыдан 5000 жыл ... ... ... ... ... ... ... раушан туралы 600 кітап
болған екен. Және сол кездің өзінде қытайлықтар раушан ... ... ... білген. Б.з.д. 372-287 жылдары өмір сүрген Теофраст ... ... және ... ... түрлерін ажыратып берген. Ал, көненің көзі
саналатын Алтай қорғандарынан (б.з.д. V – IV ғ.ғ.) ... ... ... ... раушангүлділердің 3000-нан астам түрі бар деп есептеледі.
Республикамызда олардың 35 түрі өседі: мойыл, шетен, ... алма ... т.б. ... ...... ... Шыршай, байғұт, қойбүлдірген
– көпжылдық шөптекті өсімдіктер
Қарабүлдірген, итмұрын, долана, раушанның ... ... ... ... де өте ... тұкымдасында 115 туыс, 3000-дай түр бар. Оларға ағаштар,
бұталар жөне шөптесiн өсiмдiктер жатады. Бұл ... ... ... және жапырақтарының құрылысы алуан түрлi.
Раушангүлдiлерде бөбешiк жапырақтар болады. Бұл әсiресе шөптесiн түрлерiне
тән. ... ... ... гүл ... ... Раушангүлдiдердiң
гүлдерiнiң басты ерекшелiгi олардың гүл ... ... ... гүлтабаны дөңес, екiншiлерiнде жалпақ, ал үшiншiлерiнде ойыс
болады. Гүлдiң ... ... ... ... бiр ... орналасады.
Раушангүлділердiң гүлсерiктерi қосарланған, 5 мүшелi (сиректеу 4 ... олар ... ... ... орналасады. Кейбiр түрлерiнде
тостағанша ... ... асты ... болуына
байланысты екi қатар шеңбер түзiп орналасады ... ... ... ... ... ...... бүлдiрген (земляника — Fragaria)
туыстары. Күлте жапырақшаларының түсi ... ... ... әрқилы
болады: қызыл, сары, ак, көк тағы басқаша. Күлтелерiнiң әрқайсысы гүл
тұғырына бос ... тек ... ... ғана күлтелерi бiрiккен
болады. Аталықтарының саны көп және олар 5 қатар тiзiп ... саны ... ... санына    тiкелей   
байланысты    болады.    Жемiс жапырақшаларының саны бiр ... ... ... ... ал үшiншiлерiнде бiреуден болады. Аналық жатыны
бiр ұялы, екi ұялы ... көп ұялы ... ... ... жоғарғы, екiншiлерiнде ортаңғы, ал үшiншiлерiнде  төменгi ... ... ... ... емес ... ... ... алмұрт, долана, шие, ... және т.б. ...... Раушангүлді өсімдіктер, итмұрынның гүлі және жемісі
Күрделі жапырақтар (үшқұлақты) бүлдірген, ... ... ... ... ... ... қараған; саусақ салалы күрделі: жатаған
қазтабан және т.б. кездеседі.
Раушангүлділер – ағаш, бұта, ... ... ... қосжынысты
өсімдіктер тобы. ... ... те ... ... да
даражыныстылары кездеседі. ... ... ... түрлі.
Гүлсеріктері қосқабатты, 5 тостағанша жапырақшадан және 5 ... ... 4 ... жапырақшалары да (түзу қазтабан) бар.
Аталықтары өте көп, кей ... ... 4-8-9, ... ... ... ... ... (шие, шабдалы) немесе өте көп
(таңқурай, бүлдірген) болады. Оларды ұзын ... ... Ал ... ... ... және су арқылы таралады.
Раушангүлділердің жемістері де алуан түрлі. Құрғақ жемісті (шыршай,
байғұт), шырынды ... ... шие) және т.б. ... ... ... ... Таңқурай жемісі көпсүйекті болып келеді. Мұндай жеміс
гүлтабанға бірігіп өскен ұсақ сүйекті жемісшелерден түзіледі ... мен ... ... көп жаңғақшалы құрғақ жеміске жатады, тек
гүлтабандары ғана ... ... ... ... ... ... ... ретінде болады.
Итмұрын гүлінің формуласы – Т(5)К5А∞ Ж. Жабайы ... ... ... ... Ж1. Алма ... ... Т(5)К5А∞ Ж(5).
Раушангүлділердің жабайы (тікенгүл, итмұрын, шетен) және мәдени ... ... шие) бар. ... шабдалы, өрік, беже ағаштары өздеріңе де таныс
болар. Таңқурай, ... ... ... де осы раушангүлділерге
жатады. Аула сәнін келтіретін раушан – нағыз ... гүл. ... ... шығарылған. Итмұрын гүлінде аталықтар өте көп екенін байқаған
боларсыңдар. Олардың саны 100-ге ... ... ... ерінбей еңбектенуі
нәтижесінде соншама аталықтар ... ... ... ... гүлі ... ... Қазіргі деректер бойынша раушанның 25 000
іріктемесі шығарылыпты. Раушан гүлінің ... май ... ... ... майы – өте бағалы май, хош иісті ... ... ... тозаңдануы
Раушангүлдiлер бунақденелiлермен айқас тозаңданады.
Раушангүлдiлердiң жемiстерi де алуан түрлi. Олардың жемiстерi құрғақ және
шырынды ... ... ... ... ... әртүрлi
формаларын кездестiруге болады. Раушангүлдiлердiң әртүрлi өкiлдерiнде
аналықтарының саны ... ... Бiр ... гүлдерiнде бiр ғана
аналық болады, мысалы, шиеде(вишня — Cerasus), қараөрiкте ...... ...... шабдалыда (персик — Persica), мойылда
(черемуха — Padus) және тағы ... да. ... ... сүйектi шырынды
жемiс түзiледi. Екiншi бiр түрлерiнiң гүлдерiнде аналықтарының саны ... Бұл ... ... гүл ... орталық бөлiгiнде орналасады.
Мұндай аналықтың әрқайсысынан кiшкентай жемiс ... ... Ал ... ... ... — құрғақ жемiстер немесе көп сүйектi шырынды
жемiстер пайда болады. ... ... ... ... ... ... ал шырынды жемiстердi таңқурайдан  (ежевика, малина — ... ... ... көп ... ... ... ... жемiстерiнiң пiсiп
жетiлуiне байланысты ұлғайып шырынданады. Бұл ... ...... vesca) мен ... — Rosa) айқын байқалады.
Алма (яблоня — Malus), алмұрт (груша — Pyrus), шетен (рябина — ...... ... ... ... ... түрi — алма
жемiс тән. Раушангүлдiлерге жататын өсiмдiк гүлдерiн формула түрiнде жазуға
болады.
Тобылғының(таволга — Spiraea) гүлiнiң формуласы: * ♂♀ ......... ... ... ...... гүлiнiң формуласы* ♂♀     Т(5+5)К5А∞
Ж∞
Жемiсi — көп тұкымша.
Итмұрынның(шиповник — Rosa) гүлiнiң формуласы: * ♂♀     Т5К5А∞Ж∞
Жемiсi — көп жаңғақша.
Алманың(яблоня — Malus) ... ... * ♂♀  ... ... — алма.
Қараөрiктiң(слива — Prunus) гүлiнiң формуласы: * ... ... ... ... ... жемiс.
Қазтабаның(лапчатка — Potentilla) гүлiнiң формуласы: * ♂♀   Т(4+4)К4А
∞Ж∞.
Жемiсi — көп жаңғақша.
Кейбiр раушангүлдiлердiң ... төрт ... ... ... ... ... ... – Potentilla recta) ... және ... саны 4-ден ... Тiк ... ылғалдығы жоғары, ашық
жерлерде, орман ... және ... ... ... ... ... және ... маңызы
Раушангүлдiлердiң көбiсi өте маңызды жемiс ағаштары. Халық Шаруашылығында
ең маңыздысы алма, алмұрт, шабдалы, ... шие тағы ... ... ... долана, итмұрын, шетен, тобылғы, кәдiмгi ... – Rubus idaeus), ... ... – Rubus ... — Rubus ... Бұлардың басым көпшiлiгi тамаша
сәндiк өсiмдiктер. Оларды парктерде, скверлерде және көше бойларына арнайы
отырғызады. Әсiресе көктемде гүлдеген ... олар ... ... ... ... ... ... күлтелерiнен парфюмерия өндiрiсiнде
қолданылатын эфир майы алынады. ... ... — Padus) ... ... ... ... қасиеттерi бар. Сонымен бiрге
сарыөрiктiң (абрикос — Armeniaca), шабдалының ...... ... — Prunus), бадамның (миндаль — Amygdalus) қышқыл және
тәттi дәндерiнен алынатын майларын ... ... ... ... өкілі – итмұрын
Раушангүлдiлердiң табиғатта кең таралган аса маңызды өкiлдерiнiң бiрi
итмұрын(шиповник — Rosa) ...... ... (Rosa) – ... ... жататын жапырақ тастайтын бұта
не шырмауық өсімдіктер туысы. Қазақстанда кездесетін 25 түрдің ішіндегі ... ... ... ... ... Алатауы) сай, Орталық
және Оңтүстік-шығыс бөлігінде тауда, жазықта, қорым тастарда, ... ... ... жерлерде бұталар арасында өседі. Ылғалды жақсы
көреді, топырақтың да, ауаның да ... ... ... 2 ... ... ... қабығы бар, сабағымен бұтақтары ұсақ тікенекті.
Өткір тікенектер барлық туыс түрлеріне тән, олар ... жеп ... ... ... тақ ... ... 2-3-тен жұптасқан
көлемді эллипс тәрізді, жиегі ара тісті, ал астыңғы жағын қою да жұмсақ түк
басқан. Гүлі қос ... ... гүл ... ... ... түсті, күлтесі ашық күлгін немесе қызғылт түсті. Тостағаншалар ... саны ... ... ... пен ... көп (саны
анықталмаған), гүлі көлемді (диаметрі 6 ... ... үзын гүл ... ... ... ... бекиді. Ашық түсті гүлінің хош иісі
жәндіктерді өзіне тартады, ара, үлкен тозаң ... ... бір ... ... ұшып-қонып жүріп айқас тозаңдандырады. Кейде жәндіктер гүлді
түнеп шығатын орын ... ... ... ... ... ... ... шілдеде гүлдейді, тамызда жеміс береді. Раушан
туысының жемісі туралы толығырақ ... ... ... ... ... ... да ... жеміс, құрылысы күрделі, күлте жапырақшаларының
құмыра немесе бокал ... ... ... ішкі ... ... ... жаңғақтар, қою да қаттылау түктермен бөлінген. Біз ... ... ... ... қою, ... ... Ұшында
түспейтін қүрғақ тостағанша ... ... ... мен ... тән. ... ... ... белгілі бауда өсірілетін
раушандардың арғы тегі болып табылады. Біздің ... ... 4 ... ... ... ... ... металл ақшаларда да бауда
өсірілетін раушандар бейнеленген. Қазірде жабайы ... ... ... ... ... ... қолданады. Итмүрынның ерекшелігі —
бағалы витаминдерге бай, жемісі және одан ... ... ... ... және ... ауруларын емдеуге қолданылады,
гүлдерін шайдың орнына пайдалануға болады, күлтелерден ... ...... ... пайдаланылады [4,10].
Итмұрын – раушангүлдер тұқымдасына жататын ... ... ... 2 ... ... тікенекті. Итмұрын жер шарының қоңыржай және
субтропикалық аймақтарының ... ... ... 500-ге жуық түрі бар.
Табиғатта таулы-тасты жерлерде, беткейлерде, орманда, су жағалауында өседі.
Табиғи түрі Қазақстанның барлық тау ... ... ... ... ... дерлік раушан (роза) деп ... ... ... ... ... деген атауы кеңінен қолданылады. Итмұрынның гүлі
ақ, қызғылт, сары түсті, ... 4-6 см, хош ... жай ... ... да түрлері бар. Мамыр, маусым айларында гүлдейді. Жемісі тамыз,
қыркүйек айларында піседі. Жемісі сопақша келген ... түсі ... ... болады.
Итмұрынның құрамында Менделеев кестесінің жартысы бар ... ... ... ... жемісі адам ағзасына өте шипалы. Құрамындағы
аскорбин қышқылы қарақатқа қарағанда 10 есе, лимонға қарағанда 50 есе ... ... ... тұрғыдан итмұрынның құндылығын оның құрамында
көп ... ... С ... ... ... қатар итмұрынның
құрамында В, К, Р дәрумендері, тұқымында Е дәрумені, каротин, қант, ... ... ... ... ... ... қышқылдар, минералды
заттар, макро-микроэлементтер болады. ... ... ... ... ... ... ... қарсы, қан қысымы
көбейгенде, қан аздыққа, иммунитетті көтеруге, сынған сүйекті тез ... ... ... ... ... ... ретінде пайдаланады.
Итмұрыннан тосап жасайды. Жемісін кептіріп, ... ... ... ... ... ... ... бұқтырып ішеді. Әдемі гүлдерінің ... кең ... ... ... ... ... ... де болады.
Орманда жол жағасында, таудың төменгi жөне ... ... ... ... ... ... Оның гүлдерiнiң түсi әрқилы болып
келедi. Бiр түрлерiнде қызғылт, екiншiлерiнде ақ, ал ... ... ... iрi әрi хош ... ... ... ... және
жапырақтарының сағақтары, жапырақтарының ортаңғы ... ... ... Бұл ... ... ... ... сақтайды.
Итмұрынның гүл тұғыры «бокал» тәрiздi ойыс ... ... ... күлте жапырақшалары және аталықтары орналасады. Ал ... ... ... Тек аналықтың мойны мен ауызы жоғары
көтерiлiп көрiнiп тұрады. Гүлдерiнiң ашық түсi және ... пiсiп ... ... ... ... ... гүлдiң тозаңдарымен ... ... ... гүлдерiнен сарғыш немесе қызғылт түстi етжендi
«жемiстерi» пiсiп жетiледi. Жемiстерi ... ... ... ... ... ... гүлтабанның iшiндегi ұсақ жаңғақшалар.
Олар «бокал» тәрiздi гүл ... ... ... ... ... ... iшкi жағында жабысқақ түктер болады. Шырынды гүл тұғырының
құрамында көптеген витаминдер ... ... ... күрделi. Бiр сағақта 5-7 жапырақша
орналасады [13].
Итмұрын деп раушангүлдiлер тұқымдасына жататын ... ... бұта ... ... ... атайды.
Раушан туыстастарының жидегі жалған жеміс, құрылысы ... ... ... ... бокал тәрізді болып, қабырғаларының ішкі
жағында бекінген көптеген сарғыш ... қою да ... ... ... ... қою, ... түсті. Ұшында түспейтін
қүрғақ тостағанша жапырақшалары барлық раушандар мен ... ... ... ... ... ... ... өсірілетін раушандардың арғы тегі
болып табылады. Біздің дәуірімізге дейінгі 4 мың жылдыққа жататын Алтайдың
көмбелерінен табылған металл ... да ... ... ... ... жабайы раушандар сұрыптауда және мәдени ... ... ... Республиканың (Алтай, Тарбағатай, Жоңғар
Алатауы) сай, Орталық және Оңтүстік-шығыс бөлігінде тауда, жазықта, қорым
тастарда, ... ... ... ... ... ... өседі. Ылғалды жақсы көреді, топырақтың да, ауаның да ылғалдығына
сезімтал, биіктігі 2 ... ... ... түсті, қабығы бар, сабағымен
бұтақтарыұсақ ... ... ... ... туыс ... тән, ... жеп ... сақтайды.Жапырағы күрделі, тақ қауырсынды, әдетте
2-3-тен жұптасқан көлемді эллипс тәрізді, жиегі ара тісті, ал астыңғы ... да ... түк ... Гүлі қос ... ... гүл ... жіңішке жасыл түсті, күлтесі ашық күлгін немесе қызғылт түсті.
Тостағаншалар мен күлтелер саны ... ... ... пен аналықтары көп
(саны анықталмаған), гүлі ... ... 6 ... дейін), үзын гүл
табанына көбінше жалғыздан, сирек топтасып бекиді. Ашық түсті ... ... ... ... ... ара, ... тозаң жейтін қоңыздар, бір
гүлден екінші гүлге ұшып-қонып жүріп айқас тозаңдандырады. Кейде жәндіктер
гүлді түнеп шығатын орын ... ... ... ... қарай гүлдердің
күлтелері, жабылады. Итмүрын шілдеде гүлдейді, тамызда жабай раушанжеміс
береді. Раушан туысының жемісі ... ... ... ... ... Раушан
туысының жидегі шындығында да жалған ... ... ... ... ... ... бокал тәрізді болып, қабырғаларының ішкі
жағында бекінген көптеген сарғыш ... қою да ... ... Біз ... ... түрдің жемісі пісіп-жетілген қою, ашық-қызыл
түсті. Ұшында түспейтін қүрғақ тостағанша ... ... ... ... ... тән. Кейбір түрлері ежелден белгілі бауда өсірілетін
раушандардың арғы тегі ... ... ... ... дейінгі 4 мың
жылдыққа жататын Алтайдың көмбелерінен табылған металл ақшаларда да ... ... ... ... ... сұрыптауда және мәдени
раушандардың сапасын жақсартуда қолданады. Итмүрынның ерекшелігі — ... бай, ... және одан ... ... ... ... ... ауруларын емдеуге қолданылады, ... ... ... ... ... ... эфир майы — парфюмерия
өндірісінде ... ...... ... ... ... өсімдік. Биіктігі 2 метр. Бұталары тікенекті. ... ... ... және ... аймақтарының барлық жерлерінде өседі.
500-ге жуық түрі бар. Табиғатта таулы-тасты жерлерде, беткейлерде, орманда,
су ... ... ... түрі ... ... тау ... Итмұрынның екпе түрлерінің барлығын дерлік раушан (роза) деп атайды.
Халық арасында итмұрынның «жабайы раушан» деген атауы кеңінен ... гүлі ақ, ... сары ... ... 4-6 см, хош иісті, жай
күлтелі және гүлпарлы да түрлері бар. Мамыр, маусым ... ... ... ... ... піседі. Жемісі сопақша келген жылтыр, түсі
қызыл ... ... ... ... ...... ... бай, жемісі және одан
дайындалған ... ... ... асқазан және бауыр
ауруларын ... ... ... ... ... пайдалануға болады,
күлтелерден дайындалған эфир майы — парфюмерия өндірісінде пайдаланылады.
Итмұрынның пайдасы
Итмұрынның құрамында Менделеев ... ... бар ... ... тамыры, жапырағы, жемісі адам ағзасына өте ... ... ... ... ... 10 есе, ... ... 50 есе артық
мөлшерде болады. Медициналық тұрғыдан итмұрынның құндылығын оның құрамында
көп мөлшердеболатын С ... ... ... қатар итмұрынның
құрамында В, К, Рдәрумендері, тұқымында Е дәрумені, каротин, қант, сондай-
ақ, ... ... ... ... ... ... ... макро микроэлементтер болады. Медицинада итмұрынды поливитамин
ретінде, ағзада дәрумендер ... ... ... қан ... қан ... ... көтеруге, сынған сүйекті тез бітіретін
және бауыр ... ... ... ... ... пайдаланады.
Итмұрыннан тосап жасайды. Жемісін кептіріп, қыста тұмауға ... ... ... ... ... ... ішеді. Әдемі гүлдерінің арқасында
көгалдандыруда кең қолданыста. Бұтағы тікенекті ... ... ... де ... (Rosa) – раушангүлдер тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын бұта
не шырмауық ... ... ... ... 25 ... ... ең
әдемісі. Республиканың (Алтай, Тарбағатай, Жоңғар ... сай, ... ... ... ... жазықта, қорым тастарда, беткейлерде,
ормандарда, дымқыл топырақты жерлерде бұталар арасында өседі. Ылғалды жақсы
көреді, топырақтың да, ауаның да ... ... ... 2 ... сүр-қошқыл түсті, қабығы бар, сабағымен бұтақтары ұсақ тікенекті.
Өткір тікенектер барлық туыс ... тән, олар ... жеп ... ... ... тақ ... әдетте 2-3-тен жұптасқан
көлемді ... ... ... ара ... ал ... ... қою да ... түк
басқан. Гүлі қос жынысты, дұрыс гүл (актиноморфты) тостағаншасы жіңішке
жасыл түсті, күлтесі ашық ... ... ... ... Тостағаншалар мен
күлтелер саны бірдей (5-тен), аталық пен ... көп ... гүлі ... (диаметрі 6 см-ге дейін), үзын гүл табанына
көбінше ... ... ... ... Ашық түсті гүлінің хош иісі
жәндіктерді өзіне тартады, ара, үлкен ... ... ... бір ... гүлге ұшып-қонып жүріп айқас тозаңдандырады. Кейде ... ... ... орын ... ... ... кешке қарай гүлдердің
күлтелері, жабылады.Итмүрын шілдеде гүлдейді, тамызда жеміс береді. ... ... ... ... айтсақ артық болмас. Раушан туысының
жидегі шындығында да жалған жеміс, құрылысы күрделі, ... ... ... ... ... болып, қабырғаларының ішкі жағында бекінген
көптеген сарғыш жаңғақтар, қою да ... ... ... Біз ... ... ... пісіп-жетілген қою, ашық-қызыл түсті. ... ... ... жапырақшалары барлық раушандар мен ... тән. ... ... ... ... ... ... арғы тегі болып табылады. Біздің эрамызға дейінгі 4 ... ... ... ... ... металл ақшаларда да бауда
өсірілетін раушандар ... ... ... раушандар сұрыптауда және
мәдени раушандардың сапасын жақсартуда қолданады. Итмүрынның ерекшелігі —
бағалы витаминдерге бай, ... және одан ... ... негізінен асқазан және бауыр ауруларын емдеуге қолданылады,
гүлдерін шайдың орнына ... ... ... ... ...... өндірісінде пайдаланылады [15].
Итмұрын – раушангүлдер тұқымдасына жататын көпжылдық бұталы өсімдік.
Биіктігі 2 метр. ... ... ... жер ... ... ... ... барлық жерлерінде өседі. 500-ге жуық түрі бар.
Табиғатта таулы-тасты жерлерде, беткейлерде, орманда, су жағалауында өседі.
Табиғи түрі ... ... тау ... ... ... ... ... дерлік раушан (роза) деп атайды. Халық ... ... ... ... атауы кеңінен қолданылады. Итмұрынның гүлі
ақ, қызғылт, сары түсті, диаметрі 4-6 см, хош ... жай ... ... да ... бар. ... ... айларында гүлдейді. Жемісі тамыз,
қыркүйек айларында піседі. Жемісі сопақша келген жылтыр, түсі қызыл немесе
қызғылт-сары ... ... ... ... ... бар ... болады.
Итмұрынның тамыры, жапырағы, жемісі адам ағзасына өте ... ... ... ... қарағанда 10 есе, лимонға қарағанда 50 есе артық
мөлшерде болады. Медициналық тұрғыдан итмұрынның құндылығын оның ... ... ... С дәрумені арттырады. Сонымен қатар итмұрынның
құрамында В, К, Р дәрумендері, тұқымында Е ... ... ... ... илік, пектинді, бояулық заттар, органикалық қышқылдар, минералды
заттар, макро-микроэлементтер ... ... ... ... ... дәрумендер жетіспегенде, атеросклерозға қарсы, қан қысымы
көбейгенде, қан аздыққа, иммунитетті көтеруге, сынған сүйекті тез бітіретін
және ... ... ... ... өсімдік ретінде пайдаланады.
Итмұрыннан тосап жасайды. ... ... ... ... қарсы қайнатып
ішеді. Гүлдерін шайға қосып бұқтырып ішеді. Әдемі гүлдерінің ... кең ... ... ... ... ... өсіруге де болады [1].
Қазақстанда итмұрынның 24 түрi өседi. Итмұрындарды сәндiк үшiн бақтарда
өсiредi. Көптеген сәндi сорттары шығарылды. Оларға ... ... ... тағы ... ... Майлы раушан сортының күлтелерiнен жұпар
иiстi раушан майы алынады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Раушангүлді және бұршақ тұқымдастар ... ... ... ... өсімдіктердің ағаш, бұта, көпжылдық шөптекті, гүл
шоғыры алуан түрлі болып ... ... ... гүл ... ... ... ... құрғақ. Бунақденелілер тозаңдандырады. Жемісі ... және су ... ... ... ... ... ... Мысалы, бадамнан бағалы дәрі-дәрмек дайындалады, шие
шайыры халықтық медицинада тері ... ... ... ... ... ... ... бос азотты сіңіріп, тамыр түйнектерін
түзеді. Гүл ... ... бар. Гүл ... «желкен, ескек,
қайықша» деп аталады. Жемісі - бұршаққап. Құрамында нәруыз көп болады.
Раушангүлдiлердiң көбiсi өте маңызды жемiс ағаштары. Халық Шаруашылығында
ең ... ... ... ... ... шие тағы басқалар. Бұталардан
кең таралғандары долана, итмұрын, шетен, тобылғы, кәдiмгi ... – Rubus idaeus), ... ... – Rubus ... — Rubus ... ... басым көпшiлiгi тамаша
сәндiк өсiмдiктер. Оларды парктерде, скверлерде және көше ... ... ... көктемде гүлдеген кездерiнде олар айналасына ерекше сән
бередi.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... Ә. ... Ы. ... атындағы Қазақ білім баспасы А 2000ж
508б.
2. Жатканбаев Ж. Биология, өсімдіктер систематикасы, экологиясы. ... ... Ә., ... П.М. ... ... өсімдіктер систематикасы 1-
бөлім Архегониальды өсімдіктер Алматы Қазақ университеті 2000ж.
4. ... С.А., ... Е.Р. ... Казахстана, И. Наука, Алма-
Ата, - 1977.23- б.
5. Байтенов М.С. «Флора Казахстана» том І, «Ғылым», Алматы, ... ... М.С. ... ... том ІІ, ... ... 2001 ... Васильев А.Е., Воронин Н.С., Еленевский А. Г., Серебрякова Т.И.
«Ботаника (Анатомия и ... ... ... «Просвещение»,
1978 г.17-б
8. Иващенко А.А. Қазақстанның өсімдіктер әлемі. – «Алматыкітап» ААҚ,
2004, - 176 ... ... Н.Т. ... ... ... ... ... «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2003,320-бет.
10. Комарницкий Н.А. Кудряшов Л.В., Уранов А.А. Ботаника: ... ... М. ... 1975 с. ... Буш Н.А. ... ... ... М.1959.
12. Еленевский А. Г. и др. ... ... ... ... для пед.вузов.-3-е изд.,испр. и доп.-
М.:Академия,2004.-432с.
13. Андреева И.И., Родман Л.С. Ботаника: ... для ... изд. ... и ... ... Г.А., Ерей Л.М. ... по анатомии и морфологии растений. –
Минск: Новое издание, 2002.
15. Старостенкова М.М., Лысогор А.И. Практические ... по ... - М., 1981.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы болашағы бар дәрілік өсімдіктер. 1.Түймедақ. Шүйгіншөп. 2.Өзекті жөке. Сары раушан. 3.Сүйекті аққурай. Самалдық шөп10 бет
Орманды өсімдіктер6 бет
Педагогикалық практикадан есеп33 бет
Қос жарнақтылар класы20 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Есенғали Раушанов поэзиясының поэтикасы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь