Меншікке ие болудың түсінігі мен тәсілдері


Меншiк құқығының ұғымы.
Меншiк құқығының түрлерi
Меншiк құқығын алу және жою.
Меншiк құқығын қорғау
Зат құқықтарының негiзiнен меншiк құқығы болатын. Меншiк құқығы әрбiр құқықтың жүйесiнде орталық орында тұрады. Сонымен ол құқықтың басқа тақырыптарға анықтайтын көзi болып шығады. Ежелгi Рум заманынан бастап бiздiң нарықтық экономикалық заманымызда бүкiл қоғамдық-экономикалық қатынастар меншiк қатынастарға негiзделедi.
Ежелгi Румда меншiк құқығы алдымен иелену құқығынан шыққан. Бiраз уақыттың iшiнде осы екi ұғымның айырмашылығы болған жоқ. Меншiк Рум мемлекетiнде жер меншiгiмен басталған. Әрбiр Рум азаматына мемлекет пайдалануға екi Югер жер беретiн. (Югер – жердi өлшейтiн өлшемi. Ол 120 х 240 футтан шыққан. Сонда фут (табан) – 29, 63 см болған. Футты румдықтар Рез деп атаған). Сонда осы екi югерге рум азаматы ие болған. Одан кейiн иелену құқығы меншiк құқығы болып жерде құрылған, қозғалмайтын заттарға да тараған.
Меншiк құқығына румдықтар Dominium деген термин пайдаланған. Dominium - үстемдiк, үстемшiлдiк мағынасында. Меншiк құқығының румдағы толық атағы “Dominium ex juris Quritum” болатын. Квириттердiң құқығы бойынша үстемдiгi. Сонда әрбiр зат бiреудiң билiгiнде болса dominium - да болады деп айтқан. Квириттердiң меншiгi сонда тек қана байырғы рум азаматтарына тараған. Меншiк құқығы dominium-нан басқа proprietas деген сөзбен белгiленген.
Заттың иесi тек қана иелену емес пайдалану және иемдену құқығымен пайдаланған. Сонда меншiктiң мазмұны иелену мазмұнынан кем болып шыққан. (Рум классикалық құқықтану бойынша меншiк құқығы тұлғаның заттарға толық, шектелмеген және толық, қорғау төтенше үстемдiгi болды.
Мқұқығының иесi заттарға толық билiгiнде болса, сол заттармен не iстесе де заңды бұзбай iстеуге құқықта болатын. (Сатып алу, сатып беру, айырбастау, тастау, жою т.б.). Бiрақта шектелмеу деген құқықта ешқашан толық болмайды. Өйткенi бiр азамат өзiнiң құқығымен пайдаланса, заң бойынша оның құқығы басқа азаматтардың құқығына зиян келтiрмеуі керек. Мәселен, жер бөлімінің иесi сол бөлiмде көпшiлiктiң жолы болса, басқа азаматтарға сол жолмен пайдалану рұқсат берілу мiндеттi етілген. Сол сияқты шектер меншiк құқықты заң бойынша көп келтiрiлген.
Меншiк құқығы жоғарыда айтылғандай иелену, пайдалану және иемдену құқықтарынан құралған. Оларды jus posessio (иелену құқығы), jus utendi (пайдалану құқығы) және jus abutendi (иемдену құқығы) деп атаған. Осы үшеуіне төртiншiнi қоссақ рум құқығы бойынша меншiк құқығының мазұмын табамыз. Төртiншiсi - jus fruendi болған. Jus fruendi рум құқығында құқықтардың ерекше түрi, содан соң бiр сөзбен осы терминдi аударуға болмайды. Қысқаша айтқанда jus fruendi заттардың пайдалану, иемдену, құқыққа ие бола отырып жемiсті пайдалану. Мәселен, жер біреудің заты болса сол жерден шыққан өсiмдiктерді пайдалану, мал болса малдың төлiн пайдалану.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ

Қазақ гуманитарлық заң университеті

СОӨЖ

ТАҚЫРЫБЫ: Меншікке ие болудың түсінігі мен тәсілдері.

Орындаған: Сапарғали Ұ.М.
ЮСП (к)-101
тобы.
Қабылдаған: аға оқытушы
Естемиров.М.А

Астана 2013 ж.

Меншiк құқығының ұғымы.

Зат құқықтарының негiзiнен меншiк құқығы болатын. Меншiк құқығы әрбiр
құқықтың жүйесiнде орталық орында тұрады. Сонымен ол құқықтың басқа
тақырыптарға анықтайтын көзi болып шығады. Ежелгi Рум заманынан бастап
бiздiң нарықтық экономикалық заманымызда бүкiл қоғамдық-экономикалық
қатынастар меншiк қатынастарға негiзделедi.

Ежелгi Румда меншiк құқығы алдымен иелену құқығынан шыққан. Бiраз
уақыттың iшiнде осы екi ұғымның айырмашылығы болған жоқ. Меншiк Рум
мемлекетiнде жер меншiгiмен басталған. Әрбiр Рум азаматына мемлекет
пайдалануға екi Югер жер беретiн. (Югер – жердi өлшейтiн өлшемi. Ол 120 х
240 футтан шыққан. Сонда фут (табан) – 29, 63 см болған. Футты румдықтар
Рез деп атаған). Сонда осы екi югерге рум азаматы ие болған. Одан кейiн
иелену құқығы меншiк құқығы болып жерде құрылған, қозғалмайтын заттарға да
тараған.

Меншiк құқығына румдықтар Dominium деген термин пайдаланған. Dominium
- үстемдiк, үстемшiлдiк мағынасында. Меншiк құқығының румдағы толық атағы
“Dominium ex juris Quritum” болатын. Квириттердiң құқығы бойынша үстемдiгi.
Сонда әрбiр зат бiреудiң билiгiнде болса dominium - да болады деп айтқан.
Квириттердiң меншiгi сонда тек қана байырғы рум азаматтарына тараған.
Меншiк құқығы dominium-нан басқа proprietas деген сөзбен белгiленген.

Заттың иесi тек қана иелену емес пайдалану және иемдену құқығымен
пайдаланған. Сонда меншiктiң мазмұны иелену мазмұнынан кем болып шыққан.
(Рум классикалық құқықтану бойынша меншiк құқығы тұлғаның заттарға толық,
шектелмеген және толық, қорғау төтенше үстемдiгi болды.

Мқұқығының иесi заттарға толық билiгiнде болса, сол заттармен не
iстесе де заңды бұзбай iстеуге құқықта болатын. (Сатып алу, сатып беру,
айырбастау, тастау, жою т.б.). Бiрақта шектелмеу деген құқықта ешқашан
толық болмайды. Өйткенi бiр азамат өзiнiң құқығымен пайдаланса, заң бойынша
оның құқығы басқа азаматтардың құқығына зиян келтiрмеуі керек. Мәселен, жер
бөлімінің иесi сол бөлiмде көпшiлiктiң жолы болса, басқа азаматтарға сол
жолмен пайдалану рұқсат берілу мiндеттi етілген. Сол сияқты шектер меншiк
құқықты заң бойынша көп келтiрiлген.

Меншiк құқығы жоғарыда айтылғандай иелену, пайдалану және иемдену
құқықтарынан құралған. Оларды jus posessio (иелену құқығы), jus utendi
(пайдалану құқығы) және jus abutendi (иемдену құқығы) деп атаған. Осы
үшеуіне төртiншiнi қоссақ рум құқығы бойынша меншiк құқығының мазұмын
табамыз. Төртiншiсi - jus fruendi болған. Jus fruendi рум құқығында
құқықтардың ерекше түрi, содан соң бiр сөзбен осы терминдi аударуға
болмайды. Қысқаша айтқанда jus fruendi заттардың пайдалану, иемдену,
құқыққа ие бола отырып жемiсті пайдалану. Мәселен, жер біреудің заты болса
сол жерден шыққан өсiмдiктерді пайдалану, мал болса малдың төлiн пайдалану.

Сонда өсiмдіктің жемiсiн, малдың төлiн румдықтар fruit деп атаған.
Осыдан jus fruendi – жемiсті пайдалану құқығы болып шықты, ал жемiс “фрукт”
түрiнде бiздiң тiлiмiзге де кiрген.

Меншiк құқығының ұғымын, әсiресе мазмұны бойынша тағы бiр анықтамасын
беруiмiз керек. Ежелгi румдiк классикалық заңгерлер осы ұғымға бiрдей
қараған жоқ. Мәселен Павел меншiктік құқықтан пайдалану құқығын және
жемiсті пайдалану құқығын бөлiп шығарса Ульпиан оған қарсы болатын, меншiк
құқығы ешқашан бөлiнбейдi деп айтқан.

Меншiк құқығының түрлерi

Меншiк құқығының түрлерге бөлінуi рум құқығының жүйелерге бөлінуімен
байланысты. Рум құқығы үш жүйеге (цивилдiк, преторлық, халықтар) бөлiнгенiн
ескертейiн. Сонымен тарих бойынша меншiк құқығы да үш түрлi болатын.
Алдымен цивил құқығы бойынша цивил меншiгiнiң ұғымы шыққан. Оны квиритердiң
меншiк құқығы деп атаған. Dominium ex iure Quritum алдында аталды. Бұл
меншiк құқығымен түрi басқа түрлерден бiрнеше белгiлермен ажыраған.
Бiрiншiсi квирит меншiгiне тек қана квирит (Рум қаласының ерiктi және ius
commercii-ге қатысқан байырғы азаматы) ие болуы мүмкiн.
Екiншiсi - квирит меншiгi тек қана манципация бойынша сатып алынып
берiлетiн.
Үшiншiсi – квирит меншiгiнде сол манципация бойынша алынған манциний
заттар ғана болатын. Квирит меншiгiнiң қатынастары XII тақтадағы заңдармен
бекiтiлген. Сонымен осы меншiк құқығын латиндер, перегриндер пайдаланған
жоқ.
Рум қаласы, сонымен рум мемлекетi өскен соң квирит меншiгi, сол
меншiктің құқығын пайдалану өте қиын болып шықты. Рум құқығы цивил
құқығынан претор құқығына айналған соң, меншiк құқығы да квирит меншiгiнен
преторлық меншiгiне айналды.
Преторлық меншiктің басқа атағы – бонитарлық меншiк. Бонитарлық bonus
– мүлiк, әлде bona - жақсы деген сөзден шықты.
Преторлар азаматтың iстерін шешкенде тек қана қатал құқыққа қарамай
кейбiр iстерге жақсы ниетпен (bona fidei) қарастырып меншiкке басқаша
қараған. Ендi преторлық құқық бойынша мүлiктi тек қана манципация бойынша
емес, басқа тәсiлдермен – traditio жай (әдет) бойынша сатып алуға болатын.
Традиция бойынша алынбаған заттар талапты қорғаумен пайдаланбаса да
преторлық басқа қорғау тәсiлдермен пайдаланған, әсiресе интердиктермин.
Манципий емес, заттар тұтас мүлiкке, манципий заттарына қосылатын. Сонда
bonus жай мүлiк емес тұтас мүлiк (манципий және манципий емес, заттары
бiрге) деп есептелген. Бiрте-бiрте Румда квирит және преторлық меншiктiң
түрлерi араласып бiр түрге айналған, оған бонитарлық меншiк атағы қойылған.
Бiрақ олай айтсақ та, квирит және преторлық меншiк құқықтарына тек қана
Румдiк ерiктi азаматтар ие болған.
Латиндер және перегриндер, жоғарыда айтылғандай, халықтардың құқығын
(jus gentium) пайдаланған. Халықтар құқығында меншiк құқығының екi түрi
болатын. Сонда оның бiреуi- провинциялық меншiгi, екiншiсi - перегриндердiң
меншiгi. Провинциялар дегенiмiз Италия елiндегi аймақтар. Солардың iшiнде
Лациум, Сицилия, Генуя, Этруссия, тағы басқалары.
Провинциялардағы жер бөлiмдерi жеке меншiкте емес. Рум халқының
меншiгiнде есептелген. Осы жер бөлiмдерi латиндерге тек пайдалану құқығымен
берiлетiн. Содан соң пайдалану үшiн латиндер және басқа провинциялдар Рум
қазынасына ерекше төлеу төлеген. Сол төлеудiң атағы stipendium әлде
tributium болған. Жер бойынша келiсiмдер цивиль құқығымен емес, халықтардың
құқығымен өткiзiлетiн. Ал провинциялар Рум азаматтығына жетсе, олар әрине,
цивиль әлде квирит құқығымен пайдаланылатын (Mancipatio, traditio).
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Меншікке жалпы сипаттама
Меншікке қарсы қылмыстар туралы
Жеке меншікке жалпы түсініктеме
Мемлекеттің пайда болудың жаңа теорияладың өзетілігі мен ерекшелігі
Креативті болудың жеңіл жолдары
Меншікке қарсы қылмыстар
Мемлекет типологиясының түсінігі, оны жіктеудің әдіс-тәсілдері
Меншікке қарсы қылмыстарды тергеу әдістемесі
Мемлекеттік меншікке түсінік
Оқытудың әдістері мен тәсілдері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь