Қазақстан Респбуликасындағы экологиялық қауіпсіздікті жетілдіру жолдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІСІ 4
1.1 Экологиялық қауіпсіздіктің мәні, қажеттілігі 4
1.2 Нарық жағдайында экологияның экономикалық.құқықтық мазмұны әр түрлі нысандары 10
1.3 Экологиялық қауіпсіздік және оның экономикалық аспектісі 12

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПБУЛИКАСЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 15
2.1 Қазақстан Респбуликасындағы экологиялық қауіпсіздікті жетілдіру тетіктері 15
2.2 Экологиялық қауіпсіздік және экономиканың тұрақты дамуы 17

ҚОРЫТЫНДЫ 22

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 24
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасы үшін экологиялық қауiпсiздiк мәселелерi мен жағдайлары бүгiнгi таңда маңызды орын алып тұр. Мемлекетiмiздiң тәуелсiздiгiмен бiрге жаңа экологиялық қауiпсiздiк жүйелерiн басқару да бой көтерiп келедi. Дұрыс басқару қоршаған ортаны қорғаудың мемлекеттiк саясатын уағыздап, табиғи ресурстарды рационалды пайдалану үшін өте қажет. Өкiнiшке орай Қазақстанда көптеген жылдар бойы өндiрiсте табиғи шикiзаттарды өндiргенде, қоршаған ортаға зиянды қалдықтарды шығару көп мөлшерде болды.
Елiмiзде экологиялық қауiпсiздiктi және тұрақты экономикалық дамуымызды қамтамасыз ету мақсатымен, 2003 жылдың 3 желтоқсанында Президенттiң Жарлығымен Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған Экологиялық қауiпсiздiк концепциясы жарияланды. Бұл концепция қабылдағаннан бастап көптеген маңызды өзгерiстер болып жатыр. Қоршаған ортаны қорғау заңдылықтар негiзi құрылды. Бiрқатар халықаралық келiсiмдерге қол қойылды. Қоршаған ортаны қорғауды басқару жүйесi құрылды. Концепция қоршаған ортаны қорғау мониторингiнiң бiркелкi жүйесiмен iске асыруды ұсынады. Экологиялық қауiпсiздiк ол - халық қауіпсiздiгiнiң маңызды бiр бөлiгi.
Экологиялық қауіпсiздiк бағытында Мемлекеттiк саясаттың мақсаты, ол - табиғи жүйенi қолданудың қорғалуы. Адам өмiрiндегi ең маңызды жағдайларды ескере отырып, табиғатқа зиян тигiзбеу. Өндiрiстi дамытумен қатар ғылыми-техникалық зерттеулердi күшейту. Экологиялық қатердi болғызбау үшін халық шаруашылығын, өндiрiстi байланыстыра отырып, экологиялық-экономикалық талдаудың әдiстерiн пайдаланып, қоршаған ортаға шығарылатын ластағыштар деңгейiн салааралық модель арқылы талдап көрсету қажет-ақ.
Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін технологиясы бар мемлекеттің келешегі зор. Қазақстан Президент Н.Ә. Назарбаев 2006 жылғы Жолдауында халықаралық стандарттарға сәйкес қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөнінде тоқтала келіп былай деді: «2006 жылы біздің экологиялық заңнамаларымызды халықаралық озық актілермен үйлестіруге, жаңа стандарттарға көшуге, мемлекеттік бақылау жүйесін жетілдіруге бағытталған Экология кодексі қабылдануға тиіс.
Тұтас алғанда, біз 2010 жылы қоғамның тұрлаулы дамуының негізгі экологиялық стандарттарын жасауға тиіспіз»/1.
Экономика және экология проблемаларына, соның ішінде экологиялық қауіпсіздік туралы теориялық ізденістер туралы айтар болсақ, онда отандық ғалым М.С.Тонкопийдің «Экономика и экология» еңбегін атап өтуге тура келеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

а) Негізгі әдебиеттер
1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты 2006 жылғы Жолдауы, www.president.kz. сайты
2. Бекмаганбетов Р. «Экономико-экологические факторы и механизмы их развития в условиях рынка»// Экология. Устойчивое развитие№12, дек. 2004 г.
3. Кажымуратова А. «Влияние экологического фактора на уровень жизни населения в Республике Казахстан»// Саясат-Policy №7, 2002 г.
4. Айтуғанова З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері» дисс. жұмыс. 2003 ж.
5. Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы" Заңы, 1998 жыл, 26 маусым.// Егемен Қазақстан газеті.
6. «Қала мен Дала» газеті, «Экологияның өзекті мәселелері» атты мақала, 2004 ж. 26 мамыр.
7. Ақиқат журналы, «Экологияның экономикалық залалдары» атты мақала, 2006 ж №4, 58 б.
8. Айтуғанова З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері» диссерт. 2003ж. 45 б.
9. Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» заңы, Алматы. Юрист, 2004 ж.
10. Қазақстан Республикасының Конституциясының 31-бабы
11. Айтуғанова З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері» дисс. жұмыс. 2003 ж.
12. Қазақстан және оның аймақтары. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі. — 2002. - №4
13. Н.Ә. Назарбаев «Сындарлы он жыл». Алматы: Атамұра, 2003. — Б.240
14. Нарибаев К.Н. Научно-технический прогресс и занятость: современные мировые тенденции. - Алматы, 1998. — С.46
15. Энгельс Ф. Табигат диалектикасы. - Алматы: Қазақстан, 1982. - 342 б.
16. Назарбаев Н.Э. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде //Халық Кеңесі, 1993. - 9 қазан.
17. Қазақстан Республикасының Парламент Жаршысы ақпараттық бюллетені, 1992 жыл № 12.
18. Назарбаев Н.Э. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде //Халық Кеңесі, 1993. - 9 қазан.
19. Назарбаев Н.Э. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы, 1998 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1 ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІСІ 4
1.1 Экологиялық ... ... ... ... ... жағдайында экологияның экономикалық-құқықтық мазмұны әр түрлі
нысандары 10
1.3 Экологиялық қауіпсіздік және оның ... ... 12
2 ... ... ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
15
2.1 Қазақстан Респбуликасындағы экологиялық ... ... ... ... ... және экономиканың тұрақты дамуы 17
ҚОРЫТЫНДЫ 22
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... үшін ... қауiпсiздiк мәселелерi мен
жағдайлары бүгiнгi ... ... орын алып тұр. ... ... жаңа ... қауiпсiздiк жүйелерiн басқару да бой
көтерiп келедi. Дұрыс ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды рационалды пайдалану үшін өте қажет.
Өкiнiшке орай Қазақстанда ... ... бойы ... ... өндiргенде, қоршаған ортаға зиянды ... ... ... ... ... ... және тұрақты ... ... ету ... 2003 ... 3 ... ... ... Республикасының 2004-2015 жылдарға
арналған ... ... ... ... Бұл ... ... ... маңызды өзгерiстер болып жатыр. Қоршаған
ортаны қорғау заңдылықтар негiзi құрылды. ... ... ... ... ... ... қорғауды басқару жүйесi ... ... ... ... ... ... жүйесiмен iске асыруды
ұсынады. Экологиялық қауiпсiздiк ол - халық қауіпсiздiгiнiң ... ... ... ... ... саясаттың мақсаты, ол -
табиғи жүйенi қолданудың қорғалуы. Адам өмiрiндегi ең маңызды жағдайларды
ескере ... ... зиян ... ... дамытумен қатар ғылыми-
техникалық зерттеулердi күшейту. Экологиялық қатердi болғызбау үшін халық
шаруашылығын, өндiрiстi ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын ластағыштар
деңгейiн салааралық модель арқылы талдап көрсету қажет-ақ.
Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ... ... ... зор. ... ... Н.Ә. ... 2006 жылғы
Жолдауында халықаралық стандарттарға сәйкес қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ету ... тоқтала келіп былай деді:
«2006 жылы біздің экологиялық ... ... озық ... жаңа ... ... мемлекеттік бақылау жүйесін
жетілдіруге бағытталған Экология ... ... ... ... біз 2010 жылы қоғамның тұрлаулы дамуының негізгі
экологиялық стандарттарын жасауға тиіспіз»/1.
Экономика және ... ... ... ішінде экологиялық
қауіпсіздік туралы теориялық ізденістер ... ... ... онда ... ... ... и ... еңбегін атап өтуге тура
келеді.
1 ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... АСПЕКТІСІ
1.1 Экологиялық қауіпсіздіктің мәні, қажеттілігі
Әлемде адамзат тіршілігі бар ортаға ... ... ... тек ... ... ... оның байлықтары адамдардың өмірі мен қызметінің,
олардың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы әл-қуатын арттырудың ... ... ... қоршаған ортаны қорғау проблемасы қазіргі
заманның маңызды, қажетті мәселелерінің бірі.
Қоршаған ортаны қорғау дегеніміз ... пен ... ... ... атмосфералық ауаны, суды, жер мен оның қойнауын, жануарлар мен
өсімдіктер дүниесін тағы ... ... ... ... ... ... жақсарту, молықтыру. Бұл іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктердің белсенді ... ... ... ... конвенциялармен реттеліп жүзеге асырылады.
Қазақстанда «Қоршаған ортаны қорғау туралы» заң 1991 жылы қабылданған.
Осы заң қазіргі және ... ... ... үшін ... ... ... ... және әлеуметтік негіздерін белгілейді және
экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, ... және өзге ... ... экологиялық жүйелерге зиянды әсерін болғызбауға,
биологиялық ... ... ... мен ... тиімді пайдалануды
ұйымдастыруға бағытталған.
Қоршаған ортаны қорғаудың ... ... ... ... ... ... мен демалысына қолайлы түрде
қоршаған табиғи ортаны сақтау мен қалпына келтіру;
• қазіргі және болашақ ... ... өмір ... ... ... ... үшін әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешіп
отыру;
•экологиялық аймақтарда экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... ... қатар, бұзылған табиғи жүйелерді қалпына
келтіру;
• табиғи ресурстарды толық тиімді түрде пайдалану және ... ... ... ... ... ... ынталандыру және
табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін ақы төлеуді енгізу;
• биологиялық алуан түрлілікті, ғылыми және ... ... бар ... ... ... табиғи аймақтарды сақтауды қамтамасыз ету;
• қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды реттеп, олардың орындалуына
мемлекеттік тұрғыдан бақылау орнату;
... ... ... жол ... ... қоғамдық ұйымдардың, бірлестіктер мен жергілікті басқару
органдарының қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... құқық негізінде қоршаған ортаны қорғау ... ... ... сақтау негізінде жүзеге асыру.
Қауіпсіздік сыртқы және ішкі қатерден қорғайтын тірі организмнің
қажетті шарасы. Ал адам ... өз ... бар, адам ... ... айырмашылығы, табиғи ортадан өзгеше, өз өмір сүру
ортасын жасай алады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... да ... Адамдар өздерінің ойлы іс-әрекеттерін пайдалана
отырып, өте тез арада антропогендік орта жасап үлгерді. Бұл ... ... оның ... ... өзі де, ... бірігіп кете алатын емес.
Міне, сондықтан адамның кез келген ... ... ... кері ... де ... ... ... экологияның бұзылуы, жарақат
алу, ауыру, тіпті қазаға ... ... ... ... ... ... ... және өмір сүру ортаны кешенді қорғау шаралары ... ... ... түрі ... ... кешенді қорғану
шаралары қажет болады. Кешенді қорғану шаралары мынаны қамтиды: құқықтық,
ұйымдастырушылық, экономикалық, ... ... ... ... ... ... - ... іс-тіршілігі мен қауіп-
қатер бір-бірімен кездеспейтін тұйық шеңбер.
Әрине, адамның ... ... ... әр ... ылғи да бола ... ... ... болуы үшін үш жағдай болуы
керек: қауіп нақты бар; адам ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік – бұл іс-әрекет кезінде ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасында
экологиялық қауіпсіздіктің басымдықтары экологиялық, энергия және ... ... ... ... ... стратегиясы мен
құрылымына принципті өзгерістер енгізу ... алға ... ... ... ... ұлттық
қауіпсіздігінің табиғи-тарихи негізі және құрамдас бөлігі ... ... ... мен мемлекеттің қоршаған ортаға шамадан тыс антропогендік
әсердің салдарынан, сондай-ақ дүлей апаттардан ... ... ... қорғалу дәрежесімен айқындалады.
Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы осылардың экологиялық құқығының
тетіктері болып саналады.
Экологиялық қауіпсіздік - жеке ... ... ... ... мен ... қоршаған ортаға антропогендік және ... ... ... туындайтын қатерден қорғалуының жай-күйі.
Сондықтан Қазақстан Республикасы экологиялық ... 1) ... ... 2) ... ... ... мақсаты, 4)
басқару жүйесі; 5) экологиялық талаптар және өтпелі кезеңнің басымдылықтары
бар.
1. ... ... - ... ... ... оның ... астамы шөл және шөлейт аумақтар, ... ... ... ... ... ... әскери объектілердің, табиғи техногендік ... ... мен ... табиғат жүйелері жатады.
2. Қазақстан Республикасы ... ... ... Республикасы экологиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасында Жер
планетасының тұтастығы мен табиғатының ... ... ... ... ... ... ... қатарында мыналар бар: адамдардың ... ... және ... өмір сүру құқығы, мемлекеттің өз табиғи ресурстарын
игеру жөніндегі егеменді құқығын іске ... және ... ... ... тыс ... ... ... аудандардың қоршаған
ортаға келтірілген залалы үшін жауапкершілікті мойындауы; мемлекеттің
қоршаған ортаны дамыту мен ... ... ... іске ... ... ... ... қажеттіліктерін әділетті қанағаттандыруды қамтамасыз
етуі, мемлекеттің экологиялық ... ... ... ел ... ... оның ... мен ... пайдалану және басым түрде
еске алуы; жердің ... ... ... ... және оның салауатты
жай-күйімен тұтастығын қалпына келтіру мақсатындағы ауқымды әріптестік пен
ынтымақтастық, өндіру мен ... ... ... ... ... және істен шығару әрі тиісті ... ... ... ... даму мен ... ... өмір ... дәрежесіне қол
жеткізу; қоршаған ортаны тиімді пайдалануда әйелдердің маңызды ролі ... ... ... қол ... үшін жан-жақты қатысуының қажеттілігі;
барлық мүдделі азаматтардың экологиялық мәселелерді шешуге пәрменді қатысуы
үшін жағдайлар туғызу, мемлекеттің қоршаған ... ... мен оған ... ... материалдар жөнінде ресми ... ашық ... ... қабылдау процестеріне қатысу мүмкінділігін қамтамасыз
ету, жұртшылықтың хабарлылығын дамыту және ... ... ... ... мақсаты мен міндеті:
халықаралық қатынастарда, интеграциялық процестерде экологиялық мәртебенің
ерекшеліктерін тиісінше есепке ... ... ... ... ... ... ... енгізу;
- экологиялық қауіпсіздік пен табиғат тұрақты пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... ... жөніндегі
ғылыми зерттеулердің өзара орнатылуын қамтамасыз ету;
- Қазақстан Республикасының ... орта ... ... ... ... ... ... мен арнаулы картаға түсіру;
- қоршаған ортаны қорғауды және ... ... ... ... ... заңының жүйесін жасау, экологиялық бақылау
жүйесін жетілдіру;
- табиғат пайдалану жоспарларын қоршаған ортаны ... мен ... ... ... ... әзірлеу;
- экологиялық білім және тәрбие беру жүйесін дамытуды;
- қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... жасау;
- қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану мен дүлей апаттардан
сақтану ... ... ... ... ... Республикасында экологиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасын
іске асырудың негізгі стратегиялық бағыттары - ресурс сақтаушы экологиялық
таза технологиялар ... және ... ... істеп тұрған өндірістік
процестерді моделдендіру және ... ... ... ... және адам ... ... қамтамасыз ету.
1998 жылғы 26 ... ... ... ... Республикасының
"Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы" Заңында "экологиялық
қауіпсіздік - жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің өмірлік маңызды ... ... ... ортаға антропогендік және өзге де әсерлер
салдарынан туындайтын қауіп-қатерден қорғалуының жай-күйі" деп ... ... ... ... не? Шамамен экологиялық
қауіпсіздіктің 500-ге тарта анықтамасы бар екен. Бірақ кәдімгі қарапайым
деңгейдегі түсінікке аударсақ, онда бұл ... ... ... ... ... тұратын теріс мәнді биологиялық жүйеден қорғалуы.
Жалпылама шама ... ... ... ... тәуекелді атап отыр,
ол организмнің немесе популяцияның, бір ... ... ... жүйенің
күйреуінің ықтималдығы болып табылады. Осы шама ... ... ... ... атап ... ... денсаулық сақтау
ұйымында, сондай-ақ Қазақстан Республикасында да ресми шама болып табылады
Қазіргі әлемде экологиялық процестер ... ... ие ... Бұл туралы мамырдың 25-інде Астанада ашылған қоршаған орта ... ... ... мұхиты форумының 5-ші отырысында Қазақстан
Республикасының ... ... ... айтты. Сондай-ақ, Премьер-
Mинистр Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне үлкен көңіл бөліп
отырғандығын жеткізді. Атап ... ... ... ... ... ... Тұжырымдамасы құрылған. ... ... ... ұйымдардың мүшесі болып табылады. ... ... ... ... ... келісімдерге
қосылдық. Азия-Тынық мұхиты аймағында біздің ел Шанхай ынтымақтастығы
ұйымы, ... ... ... және сенім шаралары секілді ұйымдардың
аясында табысты қарым-қатынастар орнатуда», - деді ... ... ... соң ... ... ... ... айтты. Көз алдымызда жоғалып бара ... ... ... ... ... кең байтақ елді мекендер, мұнай-газ
секторындағы және басқа да ... ... ... қалдықтармен күресу
кеңес өкіметінің Қазақстанға мұраға қалдырған ... бірі ... орта мен ... ... ... ... ... бөлігі
құпия түрде сақталып келген болатын. Дегенмен, бүгінгі күні Арал, ... және ... ... ... ... ... ... толық қақымыз бар», деді экология министрі. Оның айтуынша,
Мемлекет басшысының қолдауымен 2003 жылы ... ... ... алғаш
рет экологиялық қауіпсіздік мәселесі көтеріліп, ол ... ... ... Сонымен қатар, 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық
қауіпсіздікті сақтау ... ... ... ... ертегі, жерің сенің ертегі!" деп "Қыз Жібек" жырында Шеге
ақын суреттейтін еліміздің сұлу табиғатын сақтап қалу мәселесі енді ... ие ... мына жайт ... ... ... ғана ... және қоршаған ортаны қорғау министрі болған Нұрлан ... ... ... ... күздегі отырысының күн
тәртібіне экология мәселесі шығарылмақ. Таяуда елді елең ... ... ... ... ... біз ... Қазақстанның тұңғыш "экологиялық
атласын" жасауды аяқтап оны басып шығарды. Бұған дейін мемлекет сонау 1983
жылғы ... ... ... ... ... ... ... Осылайша, жыл соңында әр қазақстандық көсілген ... ... өзі ... ... экологиялық ахуал дәл ... ... ... сондай-ақ Қазақстанның қай аймақтары тіршілік етуге
мейлінше қолайлы болатындығын ... біле ... ... ... ... ... ... жоғарылайтынын
нықтайды. Мысалға, егер өзен-көл тазаланатын болса, түпкі нәтиже – сондағы
су ... ... ауыз су» ... ... ... «Біз ... ... су сапасына дейін тазартуға тиіспіз, – дейді қоршаған ортаны қорғау
министрі. – ... ... Нұра ... улы ... ... ... ... қатысқан жапондық делегация озық дамыған Еуропа елдерінде
дәл осы мақсатты ... ... ... мәлім етті. Ол ... ... біз ... ... ... біз инвестициялық қаржымен
қамтимыз». Әйткенмен, Қазақ жерінің табиғатын бір ... ... ... ел ... ... ... ... анық. Оған, тіпті дәулетті
елдер де ... ... бара ... ... ... ... ... жаратпақ. – Германияда «таза зоналар» әдісі қолданылады,
– деп баяндайды Нұрлан Әбділдаұлы. – Мысалға, Рейн кезінде әлемдегі ең ... бірі ... ... қазір ол әлемдегі ең таза өзенге
айналды/7/. Немістер алдымен ... ... және ... ... ... ... ең таза бөліктерін таңдап алған және сол тұстардан тазалықты
ақырын-ақырын өзеннің бүкіл бойына ... ... ... осы бағытта
жоспарлаған қадамдарымыз бар.
«Тәуелсіз ... ... ... даму ... экономикалық
қауіпсіздікпен қатар экологиялық қауіпсіздікті сақтаудың маңызы ерекше.
Егер ... ... ... ... Қазақстанның дамуында
төмендегідей экономикалық өзгешеліктер және әлеуметтік ерекшеліктерді бөліп
көрсетуге болады:
- табиғи ... ... ... ... ... ... зор көлемде шығару және ... ... және ... өңдеу жүйесінің жоқтығына ... ... ... ... ... ... ... тек қана жаңа
жерлерді игеру арқылы экономиканы экстенсивті ... ... ... ... кері әсер ... ... өндіріс
орындарын пайдалануға басымдық беру арқылы халық шаруашылығының ... ... ... милитаризациялау;
- техникалық жүйенің осалдығы және экологиялық ... ... ... ... ... өндіріс орындарында технологиялық процестерде қолданылатын табиғат
қорғау жабдықтарының ескіруі және тиімсіздігі;
- қала ... ... ... ресурстарды пайдалану есебінен
экономиканың мемлекеттік және жекеменшік секторларында ... ... ... ... стихиялық және антропогендік апаттар, апатты жағдайлар және ... ... ...... ... қоршаған ортаның
экологиялық дағдарысқа ұшырауы адам денсаулығына орасан зиян ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына кері әсер ететін ең зиянды факторлардың ... ... ... ... (42,1 ... ... отыр.
Адамзаттың, әсіресе, планетаның биосфера региондарындағы экологиялық
жағдайы қиын ... ... ... ... Қазақстан да ... ... ... ... ... ғаламдандыру, сондай-
ақ соғыс қауіпсіздігі қатерін бәсеңдетуді ескере отырып, реформалардың
экономикалық мүдде ... және ... ... ... ... ... ... қонымды, табиғи-тарихи және экологиялық
негіздерді сактай отырып, ... ... ... ... керек. Еліміздің
мемлекеттік институттары мен субъектілері және объектілерінің ... ... ... есепке алу қажет.
Қауіпсіздікті өлшеудің негізгі критерийлеріне қауіпті алдын-ала ... ... және ... ... әлеуметтік және табиғи зияндарын
анықтау мүмкіндігі және алдын алу ... ... ... мен ... ... тек ... шектеліп, адам мен табиғатты екіге бөліп ... ... ... қоғам мен адамның жүйеленген бірлігін бұзады.
Экологиялық қауіпсіздік Қазақстан Республикасы ұлттық ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының халықаралық
қауіпсіздік жүйесіне қатысуының маңызды ... ... ... ... ... ... ірі техногенді апаттардың салдары, климат пен
табиғи ... ... ... ұшырауы Қазақстан Республикасы
азаматтарының денсаулығының ... ... ... ... ... әкеліп соғады. Экологиялық қауіп еліміздің әлеуметтік-
экономикалық дамуына жан-жақты кедергі жасап отыр.
1.2 Нарық жағдайында экологияның ... ... ... ... ... ... жөнінен әлемдік ауқымда қаралатын, кейінге
қалдыруға болмайтын және ... ... ... ... ... ... Адам мен ... қарым — қатынасы экологиялық-экономикалық
қатынас ретінде қарала бастады.
Біздің республикамыздың территориясы көлемі жағынан ... ... ие. ... ... 105 ... Қазақстан қойнауынан 99-
ы табылды, 70-інің қоры зерттелді, өндірісте 60-тан пайдаланылуда.
Қазақстанда отын өндірісі: көмір өндіру, мұнай және газ ... ... ... ... мыс, ... мырыш, алюминий және титан - магний
өндірісі, қара ... ... қара ... өндірісі дамыған. Осы
өндірістер суды, ауаны, жерді, жер қойнауын бүлдіріп қана қоймай, ... ... ... ... ... ... республика территориясында климаттық
антропогендік өзгерістері бар екендігі ... Өлім ... ... ... ... екі есе көп, ал балалар өлімі жағынан әлемде
ең арттағылардың қатарында.
Экология ең негізгі саяси проблемаларға айналды. ... ... ... ... болуының ең басты себептерінің бірі өнеркәсіп
орындары мен ведомстволарға табиғатты ... ... ... ... ... ... отырғанында. Экономикалық реформа ғана бұл жағдайды
түпкілікті өзгерте алады. Барлық ... ... құны мен ... ... Табиғатты пайдаланудағы бейбастықты тек қана ... ... ... ... ... ... күйзеліске ұшырауына кінәлілердің бірі ғылыми-
техникалық прогресс.
Ертеңгі күннің технологиясы қандай болуы ... ... ... ... пайдалану технологиясын табиғатпен ... ... көшу ... дұрыс деп есептеледі.
Әлемнің ірі-ірі қалаларында ауаны ... 2/3 ... ... ... ... ... ... ат салысып жүрген негізгі
он бүлдірушінің ішінде, БҰҰ-ның таблицасы бойынша, автомобильден ... ... ... ... ел ... деп бөркімізді аспанға атып жүрміз. ... күн ... азып ... ... ... орталықты кінәләдік, ал
бүгінгі таңдағы туған жерге табиғатқа деген ... ... ... екенбіз? Қазір өзіміз би, өзіміз қожа емеспіз бе? Ел аман ... «жау ... от ... ... ең ... ... ... қалып отырған экология мәселесі. Бұл сөзімнің айғағына
күнделікті баспасөз беттерінде ... ... ... ... ... табиғатқа пайдасы мен зияны бірдей кен ошақтары ... ... ... едім. Мысалы соңғы кездері ... ... ... ... бас ... көз қарауытардай
тапқанымызбен тарих алдындағы ... де ... ... ... ... ... ... пайдалану экономиканың
жүйесі анықталып келеді, нарықтың өзара қатынастық құқықтық ... ... ... ... ... ... туралы» заңы қоршаған
ортаны қорғаудың ... ... ... мәселелерге жеке
бөліммен бөліп береді.
Мұнда қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық әдістері белгіленген:
жоспарлау мен ... ... ... ... үшін ... ... қоршаған ортаны ластандырудың төлемақысы; қоршаған ортаны қорғау
қорын жасау. 1998 жылғы ... ... ... ... ... үшін ... ... -16 млрд. астам теңге. Бұл бюджеттің
табысты бөлігінің 8,2% көлемінде. Негізінен бұл ... ... ... ... ... ... су, жер ... пайдаланғаны
үшін төленетін төлемақы түседі.
Төлемақы көлемі олардың ... ... ... ... келе
бермейді. Олар негізінен шартты түрде төленеді, табиғи ... ... ... ... ... ... ... төлемақы оны қорғауға кететін шығынды
өтеуі тиіс.
Қазіргі негізгі принцип мынадай - ластандырушы төлейді. Ластандыру
үшін ... ... ... ұлғайту үшін құқықтық негіз жасап,
төлемақы ... ... ... сәйкес анықтаудың әдістемелігін ... ... ... ... ... өтеудің міндетті сақтандыру
шараларын енгізу қажет.
Қоршаған ортаның ... ... ... үшін ... ... ... ... жағдайында инвестицияға кезігетін елеулі
кедергілер бар.
Біріншіден, капитал рыногының ... ... ... ... ... ... ... жүйесі барлық инвестицияларды
қаржыландырудың негізгі көзі ретінде капитал рыногымен әлі ... ... Оның ... ... ... ... да финанстық құралдары
жеткіліксіз. ... ... ... банк ... ... олар ... ... мөлшерде займдар береді. Көпшілігінде мұндай экологиялық
инвестициялардың ғұмыры қысқа. Ластандыру төлемақысының жүйесі өте төмен
белгіленген, әрі өте ... ... ... ... күш ... ... ... сөйтіп кәсіпорындарға бағалауды бюджетке
өткізуді мүмкіндік береді. Экологиялық қорларды құрудың басты себебі олар
кездескен қиыншылықтарға қарамастан ... ... ... ... ... ... ... қатар қорлар экологиялық стандарттар
мен нормаларды енгізуді жеңілдетуі, таза әрі ... ... да ... ... ... ... 2030 жылы ... ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл
желекті елге айналуы тиіс. Өндіріс қалдықтары мен ... ... ... ... бен ... ... болады деп жазылған. Бұл елбасы
жолдауы - болашақ бағдарламасы деген сөз. ... ел ... ... ең
алдымен табиғатты сауықтыруымыз керек.
Қазақстандағы табиғат қорғау инвестициясының негізгі ... ... ... алайда қаржыландыру деңгейі темен.
Үкімет табиғат қорғау қорының қызмет аясын, құқығын кеңейтіп, сол
арқылы ... ... ... мен ... бақылау құқығы бар дербес
статус беріп отыр. Дербес заңды тұлға ретінде Республикалық экологиялық қор
құрылды. Оның ... ... және ... қорлар стратегиясын туындайтын
экологиялық жобаларды қаржыландыруға жұмсалады.
Қорларды құру республикада табиғатта қорғаудың экологиялық механизмін
одан әрі ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін халықаралық
ұйымдар ... ... ... ... ... және «Қазақстан - 2030» ... ... ... ... ... ... өмір ... дер
кезінде нарықты экологиялық ақпарат алып отыруына құқық берілген.
1.3 Экологиялық қауіпсіздік және оның экономикалық аспектісі
Адамзаттың алға ... ... пен ... ... ... «зат
алмасусыз» мүмкін емес. Алайда бұл алмасу қоршаған ортаға зиян келтірмеуі
тиіс. Өкінішке ... ... ... бағындырам» деген қиял пайда болады.
Ғасырлар бойы адамдар ... ... ... ... ... ... жетті. Енді сол жетістік адам денсаулығына жер бетіндегі тіршілік
дүниесіне зиян ... Оның бір ... әлі ... дейін материалдық
өндірісте объективті баға үшін жеткіліксіз екі өлшемді ... әдіс ... ... орнына көрсетқіштер мен факторлардың үш
өлшемді әлеуметтік, экономикалық, экологиялық жүйесіне көшу ... ... ... ... мен экологтар арасында экологиялық
проблемаға деген ортақ түсінік жоқ. Бір ғана әрекеттің ... ... ... ... ... шығаратын пікірлер көп. Көбінесе
техникалық-экономикалық көрсеткіштерді талдау мен талқылау әдетке айналған.
Ал бағдарламаның ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде біздің де еліміздегі экологиялық ... ... ... ... нашарлап кетті. Экологиялық сауатсыздық, табиғатта
жүріп жатқан заңдықтарды білмеу және ... ... ... ... бейқам көзқарас қоршаған ортаның ... қиын ... ... ... ... қоршаған ортаны сақтау мен оны пайдаланудың
экономикалық әсері осы ... ... ... ... ... ... өзіне табиғат ресурстарын қарастырып, материалдық ... және ... ... жаңа ... ... яғни,
экологиялық фондтар экологиялық сақтандырулар кіргізеді.
Ғалымдардың айтуы бойынша жаңа ... ... ... - қоршаған ортаны қорғауды өндірістік коммерциялық дамудың
негізгі ... ... ... ... ... немесе өндіруші өзінің
өндіретін өнімімен бірге қоршаған ортаны қорғауға да ... ... ... мен ... ... – қоршаған табиғи ортаны
қорғаудың негізгі мәселелерінің бірі. Осы ... ... бұл ... әдістермен әсер ету тыйым салу, шектеулер қылмыстық және
әкімшілік жаза шараларын қолдану арқылы шешуге тырысқан. Егер ... ... ... және бағыну қатынастарынан туындаса, онда экономикалық
механизм атқарушының нақты мақсатқа жетудің материалдық ... ... ... ... тұрақты әрекет
институттармен қатар ... ... көшу ... ... жаңа институттар кіреді.
«Қоршаған ортаны қорғау туралы» заңда қоршаған ортаны қорғаудың
экономикалық механизміне арналған тарау ... Бұл ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
1. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... қорғау жөніндегі шаралар болжамдық және бағдарламалық-
нысаналы құжаттар мен материалдарда ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың әртүрлі бағыттары жөніндегі ұлттық бағдарламалар мен
тұжырымдамаларға енгізілді. Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ... мен ... ... ... ... ... бюджеттер; қоршаған ортаны қорғау қорларының ... ... ... ... пайдаланушылардың өз қаражаты;
заңды және жеке тұлғалардың ерікті жарналары мен қайырымдықтары ... ... ... ... үшін ақы төлеу.
Табиғи ресурстарды пайдаланғаны үшін ... ақы ... ... ... үшін көзделген жалпы мемлекеттік салықтар,
жергілікті салықтар мен алымдар, арнаулы ... мен ... ... ... Қоршаған ортаны ластағаны үшін ақы төлеу. ... ... үшін ... ақы ... ... ... және тастағаны,
өндіріс пен тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін ұйымдар мен азаматтардан
алынады. Қоршаған ортаны ластанғаны үшін төлемдердің ... ... ... ... ... атқарушы орган мен ... ... ... ... Табиғи ресурстарды қорғау және толықтыру үшін ақы төлеу. Табиғи
ресурстарды қорғау мен толықтыру үшін ақы ... ... ... жүзеге асыруға жұмсалған бюджеттік шығыстардың орнын толтыру өтемі
ретінде алынады.
5. Қоршаған ортаны қорғауды экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауды
тиімді жүзеге асыратын заңды тұлғаларға – ... ... ... ... ... бағдарланған саясаты мен
ынталандыратын сипаттағы өзге де шаралар арқылы жүзеге асырылады.
6. ... ... ... ... қоршаған ортаны және
табиғи ресурстарды ұтымды пайдаланбаудың салдарынан белгілі бір сақтандыру
оқиғалары болған жағдайда ... ... ... ... ... ... ақша ... есебінен, сондай-ақ заңмен
тыйым салынбаған өзге де көздерден сақтандыру өтемдерін ... ... ... мен ... ... ... жағынан қорғау жөніндегі
қатынас болып табылады. ... және өзге де ... ... қауіпті түрлерімен айналысатын заңды тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... сақтандыру шарты
сақтандырудың осы түріне лицензиясы бар ... ғана ... ... ... ... заңды тұлғалар мен азаматтардың ... ... ... жүзеге асырылады. Ерікті экологиялық сақтандырудың
түрлері, ... мен ... ... ... келісімдермен
белгіленеді.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПБУЛИКАСЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
2.1 ... ... ... қауіпсіздікті жетілдіру
тетіктері
Экологиялық қауіпсіздіктің критерийлерін әзірлеу және ... ... ... ... ... ... ... отырыстарында жақын арада және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... туындап отыр.
Бейімделудің әмбебаптығы экологиялық қауіптілігі жоғары өнеркәсіп
салаларындағы мақсатты ынтымақтасу бағдарламаларын ұзақмерзімді ... ... ... ... ... алдында ластануды анықтау
тәсілдерінің біртектілілігін, газ және суды ... ... ... ... және ... мен ... ... әзірлеуде,
экология-экономикалық фундаментальды ғылыми зерттеулер жүргізуде ғаламат
жұмыстар күтіп тұр.
Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі Вена конгресінің қорытынды ... су мен ... ... тепе-теңдікті қалпына келтіру
және сақтау, күкірт, азот тотықтарын ... ... ... 30%-ға ... және ... азайту атап көрсетілген. ЕЭК мүшелері
мемлекеттері қоршаған ортаны қорғау және ресурстарды тиімді пайдаланудың
аймақтық стратегиясының маңыздылығы ... баса ... ... ... ... ... қызметі - биосфераны қорғау
мен сақтап қалу қызметімен анықталып отыр. Экологиялық дағдарыстан ... ... ... ... даму ... алып ... дамудың анықтамасы бойынша экология мен ... ... ... даму - ... ... ... және әлеуметтік дағдарыссыз
даму.
Биологиялық алуантүрлілікті сақтау концепциясына сәйкес биологиялық
алуан түрлілікті қорғаудың ... ... ... ... ... ету ... байланысты мәселелерге мыналар жатады:
- қаржы ресурстары және оларды пайдалану механизмі;
- экологиялық қауіпсіз технологияларды қолдану;
- тұрақты дамуды ғылыми және ақпараттық қамтамасыз ... ... ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз
етуде маңызы ерекше.
Адамзат дамуының жаңа формуласы: жақсы экология — бұл ... ... ... экономика — бұл жақсы экологияны қамтамасыз ету ... ... ... бәрібір қоғамды тұрақты дамытудың лайықтысы адам болып ... ... ... ... ... ... үш моделі: экологиялық
дамудың баланс жасалған жетістіктері, экономикалық өсу және ... ... ... даму ... есептеледі.
Экологиялық білім берудің негізгі мақсаты - табиғатқа деген
жауапкершілік қатынасты қамтамасыз ... ... ... мына ... ... ... ... табиғи ортадағы өзінің іс-әрекетінің жақын кезеңдегі
және ... ... ... ... ... және ... сын ... білу, т.б.
Қызметі табиғи ортаға және адамның денсаулығына зиянды әсер етумен
байланысты адамдардың ... ... ... ... ... түрде болуы керек.
Экологиялық білім беру - әртүрлі деңгейдегі экологиялық білімдерді
меңгеру.
Білім беру жүйесін ... - ... ... ... мен ... басқа пәндерге енгізу және экологиялық
білімді әртүрлі салалардың мамандарын дайындау.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі адамдардың арасындағы қарым-қатынастар жалпыға
бірдей міндетті құқық нормалары болып табылатын ... ... ... ... шешу үшін ... іс-шараларды жүзеге
асыру қажет:
1) суды тиімді пайдалану технологияларын қолдану
2) өндірісте суды бірнеше рет қайталап пайдалану (тұйық ... ауыз су ... ... суды ... ... пайдаланбау.
Бұл, әсіресе, жоғары сапалы жерасты суларына қатысты.
4) ауыз суды ... ... ... ... ... ... ... Суды мөлшерлі түрде беру және оның ысырап ... жол ... суға ... тұрғыдан негізделген баға қою. Нақты бағалау
нәтижесінде судың ысырап болуын біршама төмендетуге ... - ... іс ... сарқылмайтын көзі. Оны тікелей немесе
жанама, яғни фотосинтездің өнімдері, судың ... ауа ... және т.б. ... ... болады.
Көбінесе Күн энергиясын жинау әр түрлі коллекторлардың көмегімен
жүргізіледі. Күн энергиясын электр ... ... ... ... ... Күн радиациясына бай елдерде шаруашылықтың
жекеленген ... ... күн ... ... ... Күн ... фотосинтез немесе биомасса арқылы алуға болады.
Фотосинтез энергиясын алудың ең ... ... ... ... келе жатқан энергия көзі ретінде желдің ролі ерекше. Жүздеген
жылдардан бері жел механикалық ... көзі ... ... ... ... ... энергиясын алуда пайдалану тек соңғы жылдарда ғана қызығушылық
туғыза бастады. Жел ... ... ... ... ... Швеция, Германия және т.б. елдерде жүргізілуде.
Теңіз, мұхит, термалдық сулардың энергетикалық ресурстарын ... мен ... су ... энергетикалық ресурстарға бай. Оларға
судың толысуы мен ... ... ... ... ... қатар, әр
түрлі тереңдіктер температураларының градиенті жатады.
Мұхит суларынан энергия өндіру үшін әртүрлі тереңдіктегі ... ... ... ... энергия. Қазір атом энергетикасында энергия көзі және
ыдырау өнімі ретінде радиоактивті ... ... ... ... ... де ... болады. Ядролық синтез
процесінде екі ядроны қосып, бір ауыр ядроны алу ... ... ... өте ... Мұндай синтездің бастапқы элементі-сутегі,
ал соңғы элементі - гелий. Аталған элементтердің екеуі де ... ... ... емес және ... қоршаған ортадағы мөлшерін сарқылмайды деуге
болады.
Адамзат қоғамының энергия өндірудің ... емес ... ... бар.
Қазақстан егемендік алған соң көптеген экологиялық проблемалармен
бетпе-бет қалды. Көз алдымызда ... бара ... Арал ... ... ... кең ... елді мекендер, мұнай-газ ... ... да ... ... зиянды қалдықтармен күресу кеңес өкіметінің
Қазақстанға мұраға қалдырған ... бірі ... ... орта ... ... ... мәселелердің басым бөлігі құпия түрде сақталып
келген болатын. Дегенмен, бүгінгі күні Арал, Каспий маңы және ... ... ... ғаламдық проблемаларға жатқызуға толық
қақымыз бар.
2.2 Экологиялық қауіпсіздік және экономиканың ... ... ... ... ... өсу мен ... ортаны қорғау
басымдылықтары арасында белгілі бір дәрежеде қарама-қайшылықтар ... өсу ... зиян ... апарып соқгырады деп саналды.
Себебі, мемлекеттік мәселелерді ... оның ... неге ... ... ... ... ... өмірде орны ... ... ... ... күні ... ... алған Арал
өңіріндегі, Семей полигонындағы т.б. экологиялық дағдарыстар осындай
біржақты көзқарастың, ... ... жету үшін ... ... ... табылады.
Өткен ғасырдың екінші жартысынан ... ... ... ... жүргізіле бастады, Семей полигонындағы жарты ғасырға
созылған жарылыстар, Байкоңыр ... ... жыл ... ... ұшырылған
түрлі зымырандар, Арал теңізінің тартылуына қолдан жол ... ... ... т.б.
Бұл экологиялык апаттардың туындауына көріп, біле түра адамдардың өзі
жол бергенін ашық айтуымыз керек. Әлемдегі ірі ... ... ... дегенді сездіруге ұмтылған қоқан-лоққы бәсекелестік, ешбір зиян-
зардаптары ескерілмей техникалық прогрессті осы ... ... ... кез ... отырғандай дүниежүзілік апатты жағдайға әкелді.
Егін шаруашылығында дақылдың шығымдылығы мен өнімділігін ... ... ... шараларды сақтау орнына егіс көлемін есепсіз
көбейту арқылы жетуге ұмтылды. Соның салдарынан миллиондаған гектар ... ... ... ен ... ... оған су ... үшін Сырдария мен
Амудария өзендері бойына сансыз тоспалар, су ... ... ... ... халықтың болашығымен санаспай, табиғаттың бермесін тартып
алу ... ... ... ... ... ... ... өмірге әкелді. Космосты игерудегі келешек жер бетіндегі ... ... ... ... жете ... жанталасқан әрекеттердің соңы
неге апарып соқтыратынын әзір ешкім болжап білмейді.
Бір ғана Қызылорда облысындағы Арал өңірінің ... ... ... бойғы бодандық әсерінен шөлді мекенге ығыстырылған халқымыздың
өмірге деген сенімін жоғалту қаупін туғызды. Теңіздің құрғауына ... ... ... күн көріп отырган жерін сор басып, сортаңды,
тұзбен шаңданған құрғақшылыққа айналдырды. Осыған байланысты ... ... - ... ... мал өсіру, жер өңдеу ... ... Су ... соң ол ... ... және ... ауытқулар
пайда болып, өз-өзіне қол салып, ... ... ... ... қатары
көбейді. Бауыр, асқазан, өкпе ауруларымен ауыратындар саны ... ... ... адам ... аса ... жарылыстардың қоршаған
ортаға зардаптарын алайық. Бұл аймақтардың адам төзгісіз экологиялық апат
өңіріне ... одан ... ... ... ... ... ... Республикасының арнайы Заңдары қабылданды. Бұл заңдардың
орындалуын қамтамасыз ету үшін жыл ... ... ... ... ... бөліп отыруға тура келді.
Жалпы Қазақстан дүниежүзілік бірлестік Аралға қатысты проблемалар мен
алаңдаушылықтарға түсіністікпен қарауы керек деп есептейді. Өйткені ... — бұл тек ... ... емес, ал бүкіл адамзаттың тірі қалу
формуласы.
Біздің экологиялық дипломатиямыз аймақтық экологиялық ... ... екі ... және ... ... келісімдер жасауға
бағытталатын болады. Оған ... және Рейн ... Үлы ... ... ... ... бола ... Бұларда халықаралық
алакөздікті және ... пен ауыл ... ... үшін ... ... байланысты жанжалдарды реттеудің нақты механизмі
жасалған.
Елімізде экологиялық қауіпсіздікті сақтамау салдарынан бүгінде ... ... ... адам өмірін қысқартып жатқан аса күрделі ... ... ... ... ... ... отырған жоқ. Арал өңіріндегі
экологиялық апат аймағы тұрғындарын ... ... ... Заң ... бері ... ... ... тұр. Бүл Заң толық орындалған
кезде мемлекет жыл сайын бұған 5 миллиард теңгедей қаржы бөліп, ... ... ... ... Арал ... халқының әлеуметтік мәселесін
шешуіне көмектесуі тиіс ... ... ... ... ... ... өрескел бұзылуынан келген шығынды өтеу үшін
қабылданған Занды қаржының тапшылығынан толық жүзеге асыра ... ... ... ... ... тек жекелеген баптары бойынша ғана
жетімсіз қаржы бөліп ... ... ... ... ұшырып жатқан зымыран зардаптарын
шегіп жатқан халық әлі күнге мемлекет тарапынан өз ... ... ... жоқ. ... ... бұл ... мәселелерге көмек беруге жылда
уәде бергенмен орындалмай келеді.
Жер бетіндегі табиғаттың бірте-бірте тозып, экологиялық ... ... ... ... ... екендігі сөзсіз. Сондықтан бұл
апаттың алдын алып, экологияға ұшыраған аймақтарды шұғыл сауықтыруға ... ... ... ... тірелген тұрғын халыққа барынша
жанашырлықпен қамқорлық жасау мемлекеттік іс. Егер ... ... осы ... қарай бастаса, оң нәтиже беріп, ... ... ... ... деген үміт оты пайда болатынын ... ... ... ... ... ... аса ... түрлі сынақ
алаңдарына айналдырғанын өте құпия ... ... ... ... халыққа айтпай, жасырды. Сол кезеңде әскери-өндірістік кешендерге
Қазақстанның 20 млн гектар жері ... ... Бұл ... ... пайдалануға, барлау жұмыстарын жүргізуге, жерасты байлықтарын
игеруге рұқсат етілмеді. Адам ... ... ... жатқан халыққа,
қазақтың айдын шалқар көлді, жер жаннатында таза ауалы ен ... ... ... аймаққа айналып жатқан жеріне ешкім жанашырлық көрсеткен жоқ.
Өкінішке орай, біздің елімізде осы кезге ... ... ... өз ... мән ... аса ... мәселені онды шешу
көбінесе кейінге қалдырылып келді.
Республикамыздың Президенті Н.Ә.Назарбаевтың сөзімен ... мәні ... ... жер мен ... ... ... ... ведомстволар, сонымен қатар экологиялық ... ... ... болған жоқ және сөзсіз ... үшін ... ... ... "Ешкімнің де меншігінде болмаудың" осынау
өлшемі өткен тарих естіп ... ... ... ... ... қоғам мен табиғаттың тайталасына әкеліп тіреді.
Қазақстан бұл ретте аса қиын жағдайда ... ... ... деңгейі, қуатты компьютерлердегі
талдаудың жүйелілік ... ... ... ... кейпін алдын ала
түсінуге мүмкіндік береді. Оларды іс ... ... ... табиғатқа тиетін
залалды есептеп, оны болдырмаудың жолдарын іздестіру қажет.
Табиғат компоненттері өзара үйлесіммен құралған. Оның даму ... ... бар. ... ... ... ... себебі осы
заңдылықты білмеуде, түсінбеуде, оған жөнсіз араласуда ... ... зат және ... ... ... бұзылады. Сондықтан әрбір қоғам
мүшесі табиғат құбылыстары негізімен аздап болса да таныс болуы ... ... жою - ... ... арасында жүргізетін
негізгі бір жұмысына айналуы тиіс.
Сондай-ақ, қоғамды экологияландырумен қатар, қоршаған ортаны қорғау
әрбір адамның міндеті. Бұған ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша білім берудің мемлекеттік бағдарламасын
жасау да ... ... ... ... деген беталыс экологиялық
проблемаларды шешуден бастау ... ... ... ... даму ... ... экологиялық білім ... ... ... ... ... ... ... табиғаттың қай саласы болмасын
азып-тозды. Бұған еліміздің қазіргі экологиялық жағдайы куә. ... ... ... ... қарап, құр байбалам салу,
дабыраға айналдырып бос ... ... ... ... емес екендігін көп
жағдайда түсінбейді. Соңғы кездері экологиялық ... ... ... ... ... көшіру керек" деп елді босқа қобалжытатын, істің
байыбына бармай, нақты жағдайды білмей ұсыныс жасаушылар көбейді.
Экологиялық ... ... ... ... оны шешуді
қаржының тапшылығына ... ... ... ... ... Сондықтан
алдымен халықты, экономиканы, экологияны сауықтыру керек. ... ... ... қалыпты өмір сүруіне бірінші кезекте жағдайлар
жасалуы тиіс.
Республикада ... ... қол ... ... экономикалық
дамуымыздағы тұрақтылықты көрсетеді. Енді бүгінгі күнгі Қазақстанның
әлемдік ... ... ... ... көтерген табыстар, өсу қарқыны
бұдан ... ... ... ете ме? ... ... жиі орын ... біздің негізгі экспорттық тауарларымыздың ... ... ... кеткен жағдайда тұрақтылықты қаншалықты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Бұған ғылыми негізделген
жауап беру үшін елімізде ... ... ... және ... ... ... ашық ... баға беруге тиіспіз. Осы тұрғыда
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... институты
жүргізген зерттеулер тұрақты экономикалық өсу қарқынының ... ... ... ... өсуінің жоғары потенциалы, шаруашылық
комплексінің қандай да болсын тиімсіз ... шыға ... ... ... бар белгілі бір қорының жеткіліктілігі, ... ... ... ... дәрежедегі табысы,
экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесінің ... ... ... экономикасының қазіргі кезеңіндегі дамуында осы аталған
жағдайлардың бірсыпырасы бар. Атап ... ... өсу ... ... ... ... (бәрінен бұрын мұнай өндіру), халықтың
табысының ... ... ... ... ... ТМД елдерімен
салыстырғанда), экономикалық қолайсыздық туындаған жағдайда беріктік қоры
(Ұлттық қор) ... және ... ... ... ... ... жылдығына арналған салтанатты жиналыстағы сөйлеген сөзінде атап
көрсеткеніндей, соңғы үш ... ... ... ... жан кіріп жұмыс істей бастады, ауылдар да ... ... мен ... ... ... бастады, еліміз өркендеу сатысына
қадам басты.
Әлемдік тәжірибе (Жапония, ҚХР) көрсетіп ... ... ... ... ... болмайтын деңгейге жеткен кезде экономиканың тұрақты өсуі
басталады. Қазақстан биылғы жылы жалпы ... ... 25 ... ... ... ... 2001 жылы банктер берген несие көлемі 460 млрд
теңгені (3 млрд доллардан астам) құрады. Ұлттық банктің қайта ... 1994 жылы ... 34% ... жылы 9%-ға дейін төмендеді.
Соңғы бес жылда ІЖӨ-нің (ішкі жалпы өнім) нақты өсімі Қазақстанда ... ... атап ... ... ... бұл ... Венгрияда
26,2%, Польшада 24,4% болды. Нақ осы кезең ішінде инфляция біздің елімізде
52,1%, Польшада 49%, Венгрияда 70%-ды құрады.
Қазақстан дүние ... ... ... өз ... ... қарудан бас
тартты. Мұны жаһандық қауіпсіздік жүйесін қалыптастыруға, Жер бетіндегі
бейбітшілік ісіне қосылған теңдесі жоқ үлес ... ... ... айтқандық
емес. Сонымен қатар, бұл өз қауіпсіздігімізді қамтамасыз етуге ... ... ... ... біз ... ... ресми түрғыда танылған ядролық
державаларының Қазақстанға бірлескен және ... ... ... қол ... ... тұрақты даму концепциясы ... ... ... даму ... ... ... ... үшін мемлекет
қызметінің барлық саласын қамтитын ... ... ... ... республикалық заңдар ... ... ... ... ... ... дайындалуы қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманғы ғылыми-техникалық ... ... алға ... омірін жақсартуға тікелей игі ықпал етумен қатар, қоршаған ... орны ... ... зор зиян да ... келеді. Бэкон: «Адам
табиғатты бағындырумен ... оған ... ... деген сөзін еске салған
жөн. Біздер осы қағиданы есмте сақтамағандықтан қазіргі ... ... мен ... мәселелер ұлттық дәрежеден көтеріліп,
бүкіл дүниеәлемдік аса ... ... ... ... Әлі де ... ... ... ескерілмей, бірыңғай қоршаған ортаны
қорғау шаралары оң бағытта дамымай отыр. Жалпы санамызда табиғат ... ... ... ... мол дүние деп бағалаудың басым
болғандығынан оны экстенсивті түрде игерумен келе ... ... орай ... ... ... ... ... құрылу процесінің онан әрі жүзеге асырылуы экология-
экономикалық проблемаларды талдау мен ... ... ... зерттеуді талап етеді, яғни осы проблемалар оның әлеуметтік-
экономикалық әлуетінің ... бір ... ... ... Экономикалық
әлует сипаты, экономикалық және әлеуметтік сипаттағы ... ... ... ... және экономикалық процестерді болжау үшін
негіз болды.
Қазақстанның қазіргі ... даму ... ... пен ... ... сактаудың маңызы ерекше.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік ерекшеліктерді бөліп көрсете
отырып экологиялық қауіпсіздіәкті қамтамасыз ету үшін ... ... ... алдымен менің ойымша экологиялық заңдарды ... ... ... ... ... Әрине бізде көптеген экологиялық
заңдар қабылданған, бірақ олардың көпшілігі әлі де жақсы ... ... ... ... экономикамыз қарқынды өзгеріп дамып келеді, ал экологиялық
заңдардың көбісі осы жағдайларға бейімделмеген.
Экологиялық қауіпсіздікті арттырудың бір көзі ... ... ... ... ... ... ... ғана біздің ұрпақ
экологиялық қауіпсіздікті жетілдірудің қажеттілігін сезініп өседі. Осыған
орай табиғатты тиімді пайдалануға әрекет етеді деп ... ... ... ... ... ... ... өйткені,
экология-экономикалық бағалаусыз шаруашылықтың даму тенденциялары туралы
жорамалдау мүмкін емес. Қоршаған ортаның элементтерін дәстүрлі ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан адамның
өндірістік іс-әрекетін экология-экономикалық ... ... ... қажет.
Қазақстандағы экологиялық дағдарысты жағдай 1997 жылы "Қазақстан
Республикасының тұрақты дамуы үшін ... ... ... байланысты
ұлттық іс-қимыл жоспары" Орталығының құрылып, нәтижелі жұмыс ... ... ... ... іс бітті екен деп қарап отыруға әсте болмайды.
Халықаралық тәжірибені пайымдау ... ... ... ... басқару тәсілін өзгертудің қажеттігін алдымызға қойып
отыр. Осы жағдайда Қазақстанда табиғатты ... ... жолы ... ... ... ... қысқарту стратегиясы болып табылады.
Тұрақты даму сатысына өту біз үшін өте ... ... ... ... ... ету бір ... аяқталатын
жұмыс емес екендігін есте сақтағанымыз абзал.
Қазақстан Республикасында ... ... оның адам ... ... деңгейін жоғарылатуда сенімді қамтамасыз ету үшін мынадай
шараларды жүзеге асыру кажет.
Олар: республикалық экологиялық ... ... ... жергілікті)
жасау және оның қызметін жандандыру, қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... ... ... ... Республикасында қабылданған "Қоршаған ортаны қорғау туралы"
Заңның негізгі міндеті қоршаған ортаны қорғауда қоғам мен ... ... ... ... ... ... және тиімді ... және ... ... тәртібін күшейту болып табылады.
Республикамызда экологиялық проблемаларды мемлекеттік реттеуде осы аса
маңызды Заңдар бұлжытпай ... ... ... ... iшкi ... ... ... үшін, жүйелi түрде
әлеуметтiк - экономикалық бағдарламаларды iске ... ... ... ... адам денсаулығын сақтау шараларын қолға алу қажет.
Қоршаған ортаға шығарылатын ластағыштардың мөлшерiн ... ... ... қабылдануы тиiс. Зиянды қалдықтарды екiншi қайталап қолдану
жолдарын, оларды өңдеудi iске ... ... ... ... ... ... бiлiктi мамандарды жұмылдыру. Осындай шаралар оң нәтиже
берген болар едi. Қарапайым халықтың мақсаты да осы. ... ... ... ... оның борышы болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
а) Негізгі әдебиеттер
1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан өз ... жаңа ... ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына
кіру стратегиясы» атты 2006 ... ... ... ... Бекмаганбетов Р. «Экономико-экологические факторы и механизмы их
развития в условиях рынка»// Экология. Устойчивое развитие№12, дек.
2004 г.
3. Кажымуратова А. ... ... ... на ... жизни
населения в Республике Казахстан»// Саясат-Policy №7, 2002 г.
4. Айтуғанова З.Ш. ... ... ... ... жұмыс. 2003 ж.
5. Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасының Ұлттық
қауіпсіздігі туралы" Заңы, 1998 жыл, 26 маусым.// Егемен Қазақстан
газеті.
6. «Қала мен ... ... ... ... ... атты ... ж. 26 ... Ақиқат журналы, «Экологияның экономикалық залалдары» атты мақала, ... №4, 58 ... ... З.Ш. ... ... экономикалық мәселелері»
диссерт. 2003ж. 45 б.
9. Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» заңы,
Алматы. Юрист, 2004 ж.
10. Қазақстан Республикасының ... ... ... З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері»
дисс. жұмыс. 2003 ж.
12. Қазақстан және оның аймақтары. Қазақстан Республикасының Статистика
жөніндегі агенттігі. — 2002. - ... Н.Ә. ... ... он ... ... Атамұра, 2003. — Б.240
14. Нарибаев К.Н. Научно-технический прогресс и занятость: современные
мировые тенденции. - Алматы, 1998. — ... ... Ф. ... ... - ... ... 1982. - 342 б.
16. Назарбаев Н.Э. Қазақстанның болашағы – ... ... ... Кеңесі, 1993. - 9 қазан.
17. Қазақстан Республикасының Парламент Жаршысы ақпараттық бюллетені, 1992
жыл № 12.
18. ... Н.Э. ... ... – қоғамның идеялық бірлігінде
//Халық Кеңесі, 1993. - 9 қазан.
19. Назарбаев Н.Э. Қазақстан-2030. Ел Президентінің ... ... - ... 1998 ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы экологиялық дағдарыстар45 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Азаматтық қоғамды дамыту тұжырымдамасы21 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь