Ақуыздар

1 . Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Ақуыздар туралы түсінік
2.2. Ақуыздардың құрылымдық элементтері
2.3. Ақуыз молекуласының құрылымы
2.4. Ақуыздардың жіктелуі және қасиеттері
2.5. Ақуыздардың атқаратын қызметі
3. Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер
Биологиялық химия, немесе биохимия - организмдердің химиялық құрамын және организмның тіршілік әрекеті барысында бұл құрамның химиялық әзгеріске ұшырау процестерін зерттейді.Биохимия деген сөз гректің bios – тіршілік деген сөзінен шыққан. Яғни, тірі табиғаттың химиялық тілі, тіршілік химиясы деген сөз. Осыған орай биохимияның өзі бірнеше салаларға бөлінеді: адам биохимиясы (медициналық биохимия), өсімдіктер, микроорганизмдер, техникалық, космостық және т.б.Кейіннен өз алдына жеке сала болып клиникалық биохимия отау тікті Оның әдістерімен организмді зерттеу негізінде ауруларды аырып, оларға ем тағайындалып, адам мен жануарды әр түрлі ауруладан сақтандыру жөніндегі мемлекеттік шаралар жүргізу етек алды.Кейінгі жылдары органикалық дүниенің дамуы барысында зат алмасуының күрделену жолдарын және тіршілітің жер бетінде пайда болуын зерттейтін биохимияның жаңа бір саласы эволюциялық биохимия дамып келеді.Сонымен қатар радиацияның организмге тигізетін әсерін, одан қорғану әдістерін және ионизациялық сәуленің көмегімен мәдени өсімдіктердің жоғары өнім беретін жаңа сорттарын, пайдалы микроорганизмдердің жаңа түрлерін шығару жолдарын зерттейтін радиациялық биохимияға да ерекше көңіл бөлінуде.
Биохимияның дамуы бір-бірімен шектес басқа пәндермен – жалпы биологиямен, гистологиямен, цитолоиямен, генетикамен, физикамен, биофизикамен, биоорганикалық, аналитикалық, органикалық, физикалық, коллоидтық, биофизикалық химиямен; молекулярлық биологиямен және физиологиямен тығыз байланысты биохимияны оқып үйренуден алған білім азықтандыру, мал өсіру, зоогигиена, мал шаруашылық, патологиялық физиология, фармакология сияқты қолданбалы ғылымдардың теориялық негізін құрайды.Биохимияның аса маңызды міндеті – студентті тірі организмдердің химиялық құрамымен және тірі материалдардың тіршілігін қамтасыз ететін химиялық заңдылықтармен таныстару. Ақыр аяғында бұл мәліметтер қолданбалық маңызға иә болады, себебі олардың көмегімен мамандар мал өнімдерінің өнімділігін және оның сапасының артуын қамтамасыз ете алады.
1. Т. С. Сейтембетов, Б. И. Төлеуов, А. Ж. Сейтембетова , «Биологиялық химия» - Алматы , 2011ж.
2. С. О. Тапбергенов, «Медициналық биохимия» , Алматы , 2009 ж.
3. З. С. Сейтов, « Биологиялық химия», 1992 ж.
4. П. К. Кенжебеков, «Биологиялық химия», Шымкент, 2005 ж.
5. А. Ж. Сейтембетова, С. С. Лиходий. Биологиялық химия, 1994ж.
К. С. Сағатов, Биохимия.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ТЕХНОЛГИЯ ЖӘНЕ БИЗНЕС УНИВЕРСИТЕТІ
факультеті
кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
Орындаған: Кемелхан Ж.Д.
Биотехнология-1, 3-курс
Тексерген: Туякбаева С.Б., б. ғ. к., ... ... ... . ... ... бөлім
2.1. Ақуыздар туралы түсінік
2.2. Ақуыздардың құрылымдық элементтері
2.3. Ақуыз молекуласының құрылымы
2.4. Ақуыздардың жіктелуі және қасиеттері
2.5. Ақуыздардың атқаратын ... ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Биологиялық химия, немесе биохимия - организмдердің химиялық құрамын және организмның тіршілік әрекеті барысында бұл құрамның химиялық әзгеріске ұшырау процестерін ... ... сөз ... bios - ... ... ... шыққан. Яғни, тірі табиғаттың химиялық тілі, тіршілік химиясы деген сөз. Осыған орай биохимияның өзі бірнеше салаларға бөлінеді: адам биохимиясы ... ... ... ... ... ... және т.б.Кейіннен өз алдына жеке сала болып клиникалық биохимия отау ... Оның ... ... ... ... ауруларды аырып, оларға ем тағайындалып, адам мен ... әр ... ... ... ... ... шаралар жүргізу етек алды.Кейінгі жылдары органикалық дүниенің дамуы ... зат ... ... ... және ... жер бетінде пайда болуын зерттейтін биохимияның жаңа бір саласы эволюциялық биохимия дамып келеді.Сонымен қатар радиацияның организмге ... ... одан ... ... және ... ... көмегімен мәдени өсімдіктердің жоғары өнім беретін жаңа сорттарын, пайдалы микроорганизмдердің жаңа ... ... ... зерттейтін радиациялық биохимияға да ерекше көңіл бөлінуде.
Биохимияның дамуы бір-бірімен шектес басқа пәндермен - ... ... ... ... ... ... ... биоорганикалық, аналитикалық, органикалық, физикалық, коллоидтық, биофизикалық химиямен; молекулярлық биологиямен және физиологиямен тығыз байланысты биохимияны оқып үйренуден алған білім ... мал ... ... мал ... ... ... ... сияқты қолданбалы ғылымдардың теориялық негізін құрайды.Биохимияның аса маңызды міндеті - студентті тірі организмдердің химиялық ... және тірі ... ... қамтасыз ететін химиялық заңдылықтармен таныстару. Ақыр аяғында бұл мәліметтер қолданбалық маңызға иә болады, себебі олардың көмегімен мамандар мал ... ... және оның ... ... ... ете ... ... түсінік
Тірі ағзалардың негізгі құрамды бөлігі ақуыз болып табылады. Ақуыз дегеніміз - ... тірі ... ... ... ... ішіндегі ең маңызды биологиялық макромолекулалар. Клетканың құрғақ массасының 50%-ы ... ... ... ... тіршілік процестерінде әр түрлі маңызды қызметтер атқарады. Мысалы: ақуыздар клетка мембранасының құрамында рецептор ретінде қызмет атқарады, бұлшық ... ... ... организмнің иммундық жүйесінде антиденелер ретінде қорғаныштык қызмет атқарады.
Ақуыздар ... ... ... ең жоғарғы сатысы және жер бетіндегі тіршіліктің негізі. Организмнің ... ... ет, ... ... ... ... Олар организмде әр түрлі қызмет атқарады, химиялық реакцияларды жүргізеді, дене мүшелерінің қызметтерін өзара үйлестіреді, аурулармен күреседі, т.б.
Ақуыздардың құрамы мен ... өте ... ... ... ... ... ... дейін жетеді. Төрт түрлі құрылымы болады. Олардың ... ... ... ұшырап, организмдегі қызметін атқара алмайды. Ақуыздар гидролизденіп, аминқышқылдарын түзеді және өздеріне тән түсті реакциялары бар. Ақуыздар ... ... ... Адам тәулігіне шамамен, -- 100 г ... ... ... ... түскен ақуыз әуелі асқазанда, сосын ішектегі ферменттердің ... ... ... ... ... ... тірі ... негізін құрайды, онсыз өмір жоқ. Сондықтан Фридрих Энгельс: -- деп үйретеді.
Ақуыз тек тірі ... ... ғана ... Оның ... 50,6 - 54,5% ... 21,5 - 23,5% ... 6,5 - 7,3% ... 15 - 17,6% азот, 0,3 - 2,5% ... бар, ... ... кездеседі. Осы элементтерден түзілетін амин кышқылдарының бір-бірімен байланысып қосылуы нәтижесінде ақуыз молекуласы ... ... ... алғашқы мәліметтер 18 ғасырдан белгілі. 1745 ж. италиялық ғалым Беккори ... ... ... ... белокты бөліп шығарған. 19 ғасырдың 30-жылдарында ет, жұмыртқа, сүт, өсімдік тұқымдарында ақуыздық заттар бар екені анықталды. Ғалымдардың содан ... ... ... ... тірі ... ... болатын тірі материя - протоплазма, негізінен, ақуыздан құралатыны анықталды.
Ақуыздардың құрылымдык элементтері
Ақуыздардың молекулалық ... ... ... ... ... ... жетеді. Ақуыздардың құрылымдық элементтері, "құрылымдық бөліктері" - α-аминқышқылдары. ... ... ... ... да ... ... Бұл ақуыздық емес заттар простетикалық топтар деп аталады. Простетикалық топ ... ... ... ... ... ... ... нуклеин кышкылдары болуы мүмкін. Ақуыз молекуласының ең маңызды құрылымдық элементтері - аминкышқылдары.
Аминқышқылдары
Аминқышқылдары - бұл ... ... ... ... ... ... (СООН) және амин (NH2) топтары кіреді. Табиғи ақуыздардың құрамында тек ... ғана ... ... ... формуласын келесі түрде жазуға болады:
R
NH2-CH-COOH, а
мұндағы R - радикал, ол бүйірдегі топтарды көрсетеді.
Аминқышқылдары бір - бірімен пептидті деп ... ... ... ... ... ... Аминқышқылдар бір-бірімен пептидті байланыс арқылы қосылған қосылыстар пептидтер деп аталады, ... ... ... ... және т. б. ... көптеген қалдықтарынан тұратын қосылыстар полипептидтер деп аталады:
Ақуыздардың құрамында 20 негізгі аминқышқылдары және бірқатар олардың туындылары табылған:
1 .Моноаминомонокарбонды:
-алифатты: ... ... ... ... ... ... ... триптофан,
-гидроаминқышқылдары: серии, треонин,
-құрамында күкірт бар : цистеин, метионин.
2.Моноаминодикарбонды: аспарагин қышқылы, глутамин қышқылы.
З.Дикарбонды аминқышқылдарының амидтері:аспарагин, глутамин. ... ... ... ... ... ... пролин, гидроксипролин.
Ақуыздың құрамына 20 түрлі α - ... ... ... ... 19 - α ... және 1- ... физикалық - химиялық және биологиялық қасиеттерінің ерекшелігі - ол бүйірлік топтардың құрамына тәуелді. Аминқышқылдары ... ... ... 3 ... ... ... ... алифаттық және ароматтық топтары бар аминқышқылдары;
2) полярлы бейтарап (зарядталмаған) топтары бар ...
3) ... ... ( ... топтары бар аминқышқылдары.
Ақуыз ... ... ... (лат. ... - структура, құрылым, орналастыру) дегеніміз - молекулада әр түрлі атомдардың өзара ... ... және ... ... ... ...
Тір организмдегі ақуыз молекуласының әрқайсысының өзіне ғана тән белгілі - бір кеңістік құрылымы болады. Ондай кеңістік құрылымды ... деп ... ... (лат. ... - ... ) - ... дара ... арқылы айналғанда түзілетін органикалық молекуланың әр түрлі кеңістік пішіні.
Ақуыз пішініне сәйкес екі ... ... . ... ... . фибриллярлы ақуыздар.
Глобулярлы ақуыздардың құрылымы шағын ғана, олардың ... ... ... және ... ... ... ... болады. Ақуыз глобуласының бетіне негізінен амин қышқылдарының полярлы тобы және зарядталған атомдары ... Олар ... ... ... ... Глобулярлы ақуыздардың көпшілігі суда және су ерітінділерінде ериді. Мұндай ақуыздарға барлық ферменттер, қанның, сүттің ақуыздары ( альбуминдер, глобулиндер және ... ... ... ... ішкі ... ... ... жатады, ол гидрофобты және амин қышқылдарының полярсыз қалдықтарынан құралған. Гидрофобты ішкі ядроға су өтпейді, оның сумен байланысы жоқ, ... ... ... ... тұрақты келеді. Суда және сұйық тұз ерітінділерінде ерімейді. ... ... ... ... (ось) ... өзара параллель орналасады, сөйтіп ұзын талшықтар - фибриллдер ... ... ... ... созылған жіп сияқты , өздері екі одан көп полипептидтік тізбектерден тұрады.
Тізбектері қатты немесе созылмалы жұмсақ келеді және тірі ... ... ... ... ... ... ... - сіңір, сүйек, тері, тіс және шеміршек сияқты ұлпалардың негізі болып табылады. Шашта, жүнде, қауырсында, тырнақта, тұяқта кератин ... бар, ал оған ... ... қан ... және тағы сол ... ақуыздар да жатады.
К. Линдерстрем - Лангенің ұсынысы бойынша ақуыз молекуласының құрылымын төрт деңгейге бөледі.
* ... ... - бұл ... ... ... ... яғни ... тізбекте амин қышқылдарының белгілі бір ретпен жалғасып орналасуы.
* Екіншілік құрылым - полипептид тізбектің спираль тектес орналасуы.
* Үшіншілік ... - ... ... амин ... ... ...
* Төртіншілік құрылым - молекулада суббөлшектердің орналасуы.
Ақуыздың біріншілік құрылымы дегеніміз - ... ... бір ... ... пептидтік байланыс арқылы тізбек ... Әр ... ... құрамындағы амин қышқылдарының түрі де , саны да ... ... ... мүмкін. Ал кейбір ақуыздар құрамындағы амин қышқылдарының саны мен түрі ... ... ... ... ... қасиетін, қызметін, оның ерекшелігін анықтайтын - амин қышқылдарының полипептидтік ... ... орны ... ... Бұл ... ... ... реттік құрылымы деп аталады. Ақуыздардың ... ... ... берік ковалентті байланыс - пептидтік байланыс құрайды. ... ... ... бір ... ... ... ... оның орнының алмасуы осы белоктың қызметін бұзады. Мысалы, адам гемоглобиніндегі 564 аминқышқылдары қалдықтарынан құралған полипептид тізбегіндегі бір қышқылдың ... ... ... адам ауыр ... ұшырайды.
Табиғатта ақуыздардың кейбіреуі тек созылыңқы полипептидтік тізбекте болады. Барлық ақуыздар бір - бірінен полипептидтік тізбектегі ... саны және ... ғана ... ... ... ең ... - ... кезектілігімен ерекшеленеді. Ақуыз молекуласындағы аминқышқылдарының кезектілігі оның биологиялық қызметін ... Егер де ... ... ... ... ... реті өзгеретін болса, ол ... ... ... мен қызметтерін жоғалтады. Ақуыздардың бірінші реттік құрылысын зерттеу бірнеше кезеңдерден тұрады:
1. Шеткейлік амин қышқылдарын анықтау (ол үшін ... ... -С- ... амин ... ... алу үшін , ал ... -N- шеттегі амин қышқылын бөліп алу үшін қолданылады).
2 .Пептидтік тізбекті қысқартып , әрі қарай амин ... ... ... үшін ... ... (тирозин мен фенилаланиннің арасындағы байланысты үзу үшін) ... ... соң, ... ... ... ... зерттеуге болады. Бұл әдіс немесе деген әдістермен белгілі.
3 .Осы ... ... ... амин ... ... ... пептидтік карталарды қарастырады. Содан кейін, полипептидтік тізбектегі амин қышқылдарының орналасу ретін ... ... ... орналасуы. Ақуыздардың биологиялық қасиетін жоғалтуы (ферменттік немесе гормондық белсенділігін
жоғалтуы) қаралайым қыздыру кезінде-ақ ... ... ... ... олардың бірінші реттік құрылысының өзгеріссіз қалатындығы анықталды, яғни ақуыздардың өздеріне тән ... ... ... ... ... ... Ақуыздардың екі түрі бар:
1. Глобулярлы ақуыз - ұзындығы мен енінің қатынасы 1:10, шар тәрізді, жақсы ериді.
2. Фибрилярлы ақуыз - ... мен ... ... 1:100, 1:1000, жіп ... ... ... ... рентген көмегі арқылы анықталған (Полинг, Кори -- 1950 ж.) ... ... ... талдаудың қорытындысы бойынша полипептидті тізбек кеңістікте α-спираль түрінде орналасады.
Спиральдің әрбір қадамы 3,6-3,7 амин қышқылы қалдығынан түрады (5,44 А°). ... ... -NH- ... -СО- ... ... ... тәуелді.
Кейбір полипептидтік тізбектер жоғарыда көрсетілген кіші спиральдан басқа қадамы үлкен, екінші реттік ... ... Оның ... ... ... ... ... байланыс түзуге қабілеті төмен серин, изолейцин , ... ... ... ... ... глицин сияқты амин қышқылдары себеп болады. Сондықтан, үжен спиральдің есебінен бірнеше полипептидтік тізбек суперспираль түзуі мүмкін. ... және ... ... байланыс түзуге қабілеті жоқ болғандықтан, бұл амин қьннқылдары бар жерде спиральдің түзілуі тұрақсыз болады. ... ... ... ... 25-75 % дейін болады. Кейбір ақуыздарда пролин, оксипролин көп болғандықтан β-қатпарлы құрылым түзіледі.
Сонымен, кеңістікте полипептидтік ... ... ... ... ... ... сутектік байланыстары аркылы α-спираль немесе β-қатпарлы түрде орналасуы, ақуыздардың екінші реттік құрылысы деп ... Ал, ... ... ... жөне оскипролиннің қатысуымен түсіндірілетін α-спиральдің спиральдің әртүрлі бөлімдеріндегі өзінің радикалдарымен жақындасуына мүмкіндік береді.
Ақуыздың екінші ... ... ... - бұл ... ... ... орналасқан аминқышқылы калдықтарының кеңістіктік құрылысы. Ең бірінші рет полипептидтік тізбектін екінші реттік құрылымын 1951 жылы Полинг пен Кори ... Осы ... ... мынадай қорытынды жасады - ақуыз молекуласында ... ... ... екі түрі бар - ... ... жөне ... ... . Қазіргі күнде спиральдің басқа түрлері табылды . Оң жақты ... - ... ... ... ... ... ең көп ... ширақталған құрылымы. Әр аминқышқылы қалдығындағы С=0 тобы полипептид тізбегі бойында аминқышқылының үш қалдығынан ... ... ... NH-тобымен, төменде көрсетілгендей, сутектік байланыс түзеді. Ондай сутектік байланыстар спиральдың белдігі бойымен бағытталады. Аминқышқылдарының ... ... ... ... тыс ... ... бір орамы білік бойынша 5,4 Е. Бір аминкышкылының калдығына 1,5 Е ... ... ... бір ... 3,6 шамасындай аминкыш - кылының калдығы сәйкес келеді, спиральдің әр ... - 0,54 нм (3,6 х 0,15 ... де ... ... тек қана L-аминқышқылынан немесе аминқышқылынан құрастырылған болса, α-спираль түзіледі. Полипептид тізбегі L-аминкышқылының жене ... ... ... онда бұл ... α-спиральға ширақталмайды. Коллагеннің полипептидтік тізбегі бұл ақуызға ғана тән спираль түзеді. Сондықтан бүл спиральді коллаген спиралі деп атайды. ... ... сол ... ... Бұл - едәуір созылған спираль, бір айналымына үш аминкышкылының калдығы ... ... ... ... ... ... ... түзілмейді. Бір полипептидтік тізбек тұрақты емес. Коллагеннің үш ... ... ... ... ... және ... ... арқылы байланысқан. Үш коллаген спиралінен құрылған құрылымды тропоколлаген деп атайды. Тропоколлаген молекуласы өте тұрақты.
β-құрылым (катпарланған жапырақ) - ... ... ... ... ... ... ... β-құрылым едәуір созылған полипептидтік тізбектен түзіледі. β-құрылым екі түрлі болады:
қосарланған (параллельденген) β-құрылым - бұл β-құрылымының ... екі ... ... бағыты бір жақты; антипараллельденген - βқұрылым - екі полипептидтік тізбектін немесе бір полипептидтік тізбектің екі бөлігінің ... ... ... -құрылым полипептидтегі карбонилдік және аминдік топтар арасындағы сутектік байланыс арқылы тұрақтандырылады. β-құрылымының ерекшелігі:
1) полипептидтік тізбек созылған, бірақ толық созылған ... ... ... ... ... бүрмелінің жазықтығында орналасады;
Ақуыздың үшінші реттік құрылымы - бұл ... ... алыс ... ... ... ... ... Ақуыздың үшінші реттік кеңістік құрылымы полипептид тізбегіндегі а-спираль және Р-құрылым бөліктері, аминқышқылдарының әр түрлі ... ... ... ... ... ... түзіледі. Ақуыздың молекуласының үшінші реттік құрылымын анықтау үшін рентген ... ... ... Үш ... ... ... ... ақуыз - миоглобин.
Глобулярлы ақуыздар үшінші реттік құрылымына қарай 5 топқа бөлінеді :
1. α-ақуыздар . Бұл ақуыздардың ... α ... ғана ... Мысалы, миоглобин деген бұлшық еттің белогы. Миоглобин молекуласы құрылымының ерекшеліктері мыналар:
а) полипептидтік тізбектің 75%-дайы α-спираль ... ... ... ... ... өте ... бүктелген, ортасына судың 4 молекуласы ғанаорналасады;
в) аминқышқылдарының полярлы бүйірлік топтары молекуланың сыртқыүстінде орналасады да, ... ... ... ... бүйірлік топтары молекуланың ішіндеорналасады да, сумен әрекеттеспейді;
д) пролин қалдықтары полипептид тізбегінің бұрылыс жерінде орналасқан спиральді бөліктерінің аралығында;
е) гем деген простетикалық топ ақуыздық ... ... ... ... байланысқан.
Ақуыз молекуласы екі немесе одан да көп полипептид тізбегінен қүрылса, мүндай ақуыз олигомерлі ақуыз деп ... ... ... ... ... тізбектерді протомерлер немесе суббөліктер деп атайды.
Ақуыздың төртінші реттік құрылымы дегеніміз - ... ... ... табиғи конформацияланған полипептидтердін өзара кеңістікте орналасуы. Суббөліктерден қүрылған ... ... ... ... ... ие ... мүмкін. Мысалы, өгіз бауырының глутаматдегидрогеназа деген ферментінің ... 8 ... ... ... Әр ... ... ... - 280000 дальтон. Глутаматдегидрогеназа ерітіндісін сұйылтқанда, оның молекуласы осы 8 суббөлікке ыдырайды. Олигомерлі ақуыздың жеке ... ... - ... ал ... активті бөлігін субединица деп атайды.
Төртінші реттік құрылымы бар ақуыздың мысалы кан құрамындағы ақуыз -гемоглобин болады. Гемоглобин молекуласы төрт полипептидтік ... ... ... ... А - ... ... ... 2 ұқсас α-суббөліктен және β-суббөліктен құрылады. α-суббөліктердің молекулалары 141 аминқышқылы қалдығынан құрылған, β-суббөліктердің молекулалары 146 аминқышқылы ... ... ... ... ... ... ... - а2р2, молекулалық салмағы - 64500 дальтон. Әр полипептидтік тізбек өзіне төн үшінші ... ... ... және ... ... (гем деген топ) байланысқан. Үшінші кеңістік құрылымға бүктелген 4 полипептид өзара байланысып, ... ... ... ... Гемоглобин молекуласының функционалды ерекшелігі оның төртінші реттік құрылымына байланысты.
Барлық ақуыздар екі топка бөлінеді: жай ... және ... ... неме - се ... ақуыздар. Жай ақуыздар гидролиз кезінде аминқышқылдарға дейін ыдырайды, яғни олар суббірліктердің полипептидтік тізбектерің түзетін тек аминқышқшқылды қалдықтардан ғана ... ... ... - ... 2 ... ... , олар жай ақуыздан - апопротеиннен және ақуызды емес, аминқышқылды емес бөліктен, ... ... ... ... тұрады. Күрделі ақуыздардың простетикалық тобы әртүрлі табиғаты бар қосылыстар ... ... ... ... ... металдар ионда-ры, фосфор қышқылы) түрінде болады.
Жай ақуыздар - протеиндар.
Жай ақуыздар келесі ... ... ... және ... -глютелиндер және проламиндер, -альбуминдер және глобулиндер, -протеиноидтар (склеропротеиндер).
Күрделі ақуыздар (протеиндер немесе ... ... екі ... ақуыздар өздерінің простетикалық тобының түріне байланысты жіктеледі:
фосфопротеидтер;
хромопротеидтер;
нуклеопротеидтер;
липопротеидтер;
Ақуыз денатурациясы
Денатурация - ... ... кең ... ... ... ... дара ... әр түрлі жағдайлардың әсері. Барлық денатурациялайтын агенттер табиғи ақуыздың ковалентсіз (ковалентті емес) құрылымын ары-бері шамада бұзады. ... ... ... ... ... өзгерістер оның биологиялық активтігінің жойылуына әкеледі, ал басқа ақуыздардың конформациясындағы аздаған өзгерістер ақуыздың әдеттегі әдістерді қолданғанда байқалмайтын толық ... ... ... Кең ... ... агенттер - гуанидингидрохлорид және мочевина. Көптеген ақуыздарды гуанидинхлоридтің 6-8 М судағы ... және ... 8-10 М ... ... ... түсіреді. Осы жағдайда ақуыз молекуласының табиғи конформациясы толық бұзылады және ретсіз домалақ күйге келеді, ... ... мен ... арасындағы ковалентсіз әрекеттесулер жойылады. Сусыз ерітінділер ақуыз молекуласындағы гидрофобтық ... бұза ... ... денатурациялайды. Әдетте еріген ақуыздың денатурациялануы 50-60° температурада жүреді. Бірақ конформацияны өзгертетін температураның нақтылы мәні әр түрлі ақуыздарда кең ... ... ... ... ... ... де себеп болуы мүмкін. Ақуыздың полипептид тізбегіндегі ... ... рН ... ... ... тәуелді болады. Көптеген ақуыздар рН-тың едәуір кысаң (тар) ... ... Тірі ... ... түрі өте көп. ... E.coli деген бак-териялардың клеткаларында 3000-нан астам түрлі ақуыздар қызмет ... ... ... ... ... мына ... ... болады:
Ақуыз молекуласының пішіні;
Ақуыз молекуласының құрамы;
Ақуыздардың ... ... ... ... пішіні жағынан қарастырғанда, оларды екі топқа бөлуге болады: глобулярлы жене фибриллярлы ... ... ... ... - оның ... құрылысына тәуелді. Ақуыздардың судағы ерітіндісі гидрофильді коллоидтық қасиет көрсетеді және олардың ерітіндісіне Тиндаль конусын беретін "сәулені шашырату" ... ... ... жартылай өткізгіштік қабілеті бар мембраналардан өте алмайды. Ақуыздардың бұл қасиетін, оларды төменгі молекулалы қоспалардан тазарту үшін ... ... ... ... ... Бұл әдісті диализ деп атайды. Ақуыздар кілегей тәрізді ерітінділер түзуге бейім. Олардың ісініп, тұтқырлығы күшті ... түзе ... ... ... ... ... ... (-ОН, -СООН, NH2-және т.б.) гидрофильдік топтар болғандықтан, олар суда жақсы ериді. ... ... ... ... ... ... дипольдік қасиеті бар су молекуласы байланысып, гидратты ... ... ... ... суда ... ... коллоидтық ерітінді түзеді. Бірақ, бұл коллоидтық ерітінді ... ... ... ... ... ... судың молекуласын өзіне қосып алатын факторлар (t, рН, ... ... және т.б.), ... ... ... ... ерітінділерінің тұрақсыздығын күшейтеді. Кейбір жағдайларда тұнбаға түскен акуыз молекуласы суды өзіне ... ... ... ... ... келе алады. Ақуыздардың мұндай жолмен тұнбаға түсуін деп ... ... ... ... ... түсіру, оларды кристалды түрде бөліп алуға мүмкіндік береді. ... ... және ... ... орын ... ... ... көмегімен тұнбаға түсіру сияқты ақуыздардың қасиеттері, оларды қоспадан тазартуға, бірінен-бірін ажыратып алуға мүмкіндік ... ... ... күшті қышқылдар, тұнбаның суды сіңіргіш қасиеті күшті заттармен ұзақ уақыт бірге болуы, ақуыздардың ... яғни ... ... ... ... қалпына келмеуіне, биологиялық қасиеттерінің жойылуына әкеліп соктырады. ... ... ... ... ... ... Денатурацияланған акуыз өзінің биологиялық белсенділігін, ерігіштігін, оптикалық тығыздығының өзгеруіне, гидрофобты радикалдардың молекуланың бетіне шығуына жене т.б. өзгерістерге ... ... ... ... ... ... сақталады. Бұл ақуыздардағы пептидтік байланыстардың мықтылығын көрсетеді. Кейбір жағдайларда (мысалы, біртіндеп суыту сияқты) денатурацияланған ... ... ... өзінің бастапқы қалпына, биологиялық белсенді күйіне келуіне мүмкіндік береді. Бұл процесс -денатурация ... ... ... кезде немесе денатурацияның аяғына дейін жүрмей қалған кезінде болуы мүмкін. Барлық денатурацияланған акуыздардың ренатурацияға ұшырауы ... ... ол өте баяу ... ... өте көп ... ... етеді. Ренатурацияланған ақуыз жаңа қасиетке ие болмай, сол ... ... ... ... ... Мұның өзі, акуыздың қасиетінде, белсенділігінде, оның бірінші реттік құрылысының алатын орнын көрсетеді.
Ақуыздарды бөліп алу және ... ... ... ... негіздік және қышқылдық қасиет көрсететін радикалдардың саны ... Енді осы 2 ... ... орта ... онда бір полипептидте оң зарядтардың саны көбейеді. Ал, сілтілік ... ... ... ... ... ... ... саны көп болады, себебі сілтілік ортада диссоциацияланған -СООН тобының саны көп. ... ... ... теріс зарядталған топтарының санының оң зарядталған топтардың санына тең болатын рН-ы болады. ... ... ... ... күй деп ... Ал, осы күйді туғызатын рН -тың мәнін изоэлектрлік нүкте деп атайды. Акуыздардың ... ... оң және ... ... саны ... ... акуыз молекуласы тұрақсыз және оңай тұнбаға түседі. Ал, ... ... ... ... ... ақуыздарды олардың қоспасынан, ортаның рН-ын өзгерте отырып ажыратуға болады. Ақуыздардың ИЭН - сі, ... ... амин ... ... және ... сандық қатынасына тәуелді.
рН - тың мәні ИЭН - ден төмен ортада ақуыздардың оң зарядтарының жалпы саны ... ... ... ... ... ал ... ортада теріс зарядардың саны басым келеді.
Ақуыздар - ... ... ... ... ... ... құрылымдық ақуыздар және тірі ... ... деп ... болады. Ақуыздардың ең маңызды қызметі - клеткада және клетканың ... ... ... өзгерістерді, реакцияларды ферменттік катализдеу. ... ... ... ... ... ... ... топтарға бөлінеді.
Ақуыздардың катализдік қызметі, яғни толып жатқан ферменттер атқарады.(ақуыздардың ең ... ... ... ... ... ... дерлік ферменттер болып табылады. 1978 жылдан бері 2000 жуық ферменттер бөлініп алынған. Ақуыздардың мұндай қызметі басқа полимерлік молекулаларға тән ... ... ... - молекулалық оттегін, липидтерді әр түрлі төменгі ... ... ... ... ... ауыстырып, жеткізіп беру қызметін атайды. Бұл қызметті қан ... ... ет ... ... Олар молекулалық оттегін, липопротеиндерді, металлопротеиндерді және басқа да ... ... ... ... ... ... Ағзада әртүрлі механизмдердің көмегімен заттар алмасуы реттеліп отырады. Ішкі секреция бездерінен бөлінетін гормондар ... ... ... ... ... ... ... бірқатары (инсулин, гипофиздің гормондары, вазопрессин, окситоцин).
Жиырылғыштық қызметі (бұлшықеттің актомиозині). - организмге үйлестірілген ... ... ... Мысалы, бұлшықеттің жиырылып-созылуын актин, миозин, тропомиозин сияқты ақуыздардан құрылған арнаулы жүйе жүзеге асырады, ... ... ... ... ... ... катысады.Ерекше ақуыздардан құрылған құрылымдар микроскоптық деңгейдегі қозғалысқа жауапты, ... ... ... ... ... ... ақуыздардың қатысуымен жүзеге асады.
Иммундық ақуыздар (антиденешіктер, қанның.ү-глобулиндері) - ... ... ... ... ... ... да, ... қызметі - клетка мембраналарының, дәнекер ұлпаның орналасуын реттейді. ... ... ... сүйектің және сіңірдің құрылымдық ақуызы - коллаген; жүннің, тұяқ пен ... ... ... ... табылатын ақуыз - кератин; буын байланыстары құрылымында екі ... ... ... алатын эластин кіреді.
Қоректік қызметі - қоректік ақуыздар атқарады. Оған негізгі азық - ... ... ... табылатын жануарлар мен өсімдіктердегі альбумин, глобулин, казеин, глиадин, гордеин, зеин және ... ... ... ... ... ... - жеке ... тұтас организмдегі зат алмасуын реттейді, оның үдеуіне жағдай жасайды. Мұндай ... ... ... гипофиз гормондары және басқалары жатады.
Рецепторлық қызметі - клетка ... ... әр ... ... ... Ол ... ... мембранасының беткі жағында белгілі бір қосылыстармен (гормондар, медиаторлар, циклды нуклеотидтермен ... ... ... ... ... ... ...
Қорғаныс қызметі - генетикалық тұрғыдан алғанда табиғаты жатақуыздарды зиянсыздандырады, организмдерді вирус және ... ... ... ... ... ... (антидене), интерферон, комплемент жатады. Фиброноген және тромбин сияқты ақуыздар қан ұйытуға қатысады, сөйтіп қан тамырлары зақымданған жағдайда көп ағуынан ... ... ... ... ең ... ... және жер бетіндегі тіршіліктің негізі. Организмнің тірек, бұлшық ет, жамылғы тканьдері ақуыздардан құралған. Олар организмде әр ... ... ... химиялық реакцияларды жүргізеді, дене мүшелерінің қызметтерін өзара үйлестіреді, аурулармен күреседі, т.б.
Ақуыздардың құрамы мен ... өте ... ... массалары жүздеген мыңнан миллионға дейін жетеді. Төрт түрлі құрылымы болады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Ақуыздар гидролизденіп, аминқышқылдарын түзеді және өздеріне тән түсті реакциялары бар.
Ақуздар азықтың құрамына кіреді. Адам тәулігіне , шамамен, -- 100 г ... ... ... ... ... ... әуелі асқазанда, сосын ішектегі ферменттердің әсерінен гидролизденіп, аминқышқылдарына дейін ыдырайды. ... ... екі ... бөлінеді: 1) қарапайым ақуыздар протеиндер (альбуминдер, глобулиндер, гистондар, ... ... ... протеноидтар); 2) күрделі ақуыздар - протеидтер (гликопротеидтер, ... ... ... ... ... амин ... басқа заттар да болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Т. С. Сейтембетов, Б. И. Төлеуов, А. Ж. ... , - ... , ... С. О. ... , ... , 2009 ... З. С. ... >, 1992 ж.
* П. К. Кенжебеков, , Шымкент, 2005 ж.
* А. Ж. Сейтембетова, С. С. Лиходий. Биологиялық химия, 1994ж.
К. С. ... ... ... көздері: http:yandex.kz/myuniversity.ru

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақуыздардың жіктелуі11 бет
қушыларға сабаққа деген ынтасын, белсенділігін арттыру мақсатында «Ақуыздар мен нуклеин қышқылдары» тақырыбында сабақ өту әдістемесі26 бет
«Сутектік көрсеткіш» оқу - әдістемелік құрал21 бет
Ірімшікке арналған қаптамалардың жаңа түрлері6 бет
Азықтық ақуыз алу8 бет
Амин қышқылдары3 бет
Ақуыз10 бет
Ақуыз - органикалық дүниенің материалдық негізі15 бет
Ақуыз және оның биологиялық құндылығы15 бет
Ақуыздың дәстүрлі емес өнімдерге қажеттілігі. Сүт және сүт өнімдерінің оргонолептикалық көрсеткіштері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь