Микроорганизмдер. Микроорганизмдерге жалпы сипаттама

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. Тірі ағзалар жүйесіндегі бактериялардың орны.
2.2. Прокариоттар морфологиясы, құрылысы мен көбеюі.
2.3. Микроорганизмдердің химиялық құрамы
2.4. Микроағзалардың көбеюі.
2.5. Микроағзаларды бөліп алу.
2.6. Микроағзалардың өсуі.
2.7. Микроорганизмдердің систематикасы.
2.8. Микроағзалардың тыныс алуы.
2.9. Микроорганизмдер экологиясы
2.10. Микроорганизмдерге әсер ететін факторлар.
3. Қорытынды
4. Пайдаланған әдебиеттер
Микробиология ( грек тілінен аударғанда micros – кішкентай, bios – тіршілік, logos - ілім) – жай көзге көрінбейтін, ұсақ тірі ағзаларды, олардың құрылысы мен биологиялық, биохимиялық қасиеттерін және табиғатта жүріп жатқан процестердегі ролін, адам тұрмысындағы пайдасы мен зиянын жан-жақты зерттейтін ғылым. Микробиологияның мақсаты – микроорганизмдердің физиологиясын, генетикасын, экологиясын және биохимиясын зерттеу. Микроорганизмдерге әртүрлі бактериялар, актиномицеттер, саңырауқұлақтар, балдырлар және қарапайымдылар жатады. Микроб әлемінің ауқымдылығы соншалықты, онда көптеген және әртүрлі пайдылы және жарамсыз микроскопиялық организмдер кездеседі. Олар табиғатта, өндірістің әртүрлі саласында, ауыл шаруашылығында, адам өмірінде, жануарлар ағзасында және т.б. жағдайларда үлкен роль атқарады. Микроорганизмдердің бір түрлері табиғаттағы зат және энергия айналымының негізі болып саналады. Микроорганизмдердің көптеген түрлері эволюция барысында тірі организмдерге бейімделіп, паразиттік қасиетке ие болған. Паразиттер – жануарлардағы, өсімдіктердегі және адамдардағы әр түрлі инфекциялық аурулардың қоздырғыштары болып саналады.
Микробиология бөлімдері. Халық шаруашылығының түрлі қажеттері мен мақсаттарына сәйкес бұл ғылым: жалпы микробиология, техникалық немесе өндірістік микробиология, тағамдық микробиология, ауылшаруашылық микробиология, геологиялық микробиология, санитариялық микробиология, медициналық микробиология, эпидеминология, мал дәрігерлік миробиология және вирусология сияқты түрлі ғылым салаларына бөлінеді.
Микробиологиялық зерттеу әдістері:
Микроскопиялық – микроағзалардан түрлі препараттар дайындап, бактерия жасушасының өлшемін, жасуша пішінін, олардың қозғалғыштығын жарық және электрондық микроскоптар көмегімен зерттеу.
Бактериологиялық – жаснды және табиғи қоректік орталарда микроағзаларды өсіру, олардың таза культураларын бөліп алу, микроағзалардың өсуін, олардың биохимиялық, физиологиялық және т.б. дақылдық қасиеттерін зерттеу.
Биологиялық – белгілі ауру қоздырғыштарын бөліп алу үшін жануарларды індетті нысандармен залалдау, індетті нысандардың вируленттілігін және уытты заттардың болуын зерттеу.
Серологиялық – иммундық антиденелер реакциялары көмегімен диагноз қою.
Аллергиялық – ағзаға енгізілген аллерген көмегімен ағзаның жоғарғы сезімталдылығының жағдайын анықтау.
Микробиология ғылымы дамуының негізгі кезеңдері:
1. Эмпирикалық білімдердің қалыптасу кезеңі ( микроскопты ойлап тапқанға дейінгі кезең).
1. Шоқанов Н. Микробиология. Алматы, «Санат», 1997ж.
2. Шлегель Г. Общая микробиология. М., Мир, 1987г.
3. Дарқанбаев Т.Б., Шоқанов Н.К Микробиология және вирусология негіздері. Алматы, «Мектеп», 1982ж.
4. Гусев М.В., Минеева Л.А. Микробиология.-М.:МГУ,1992.-448с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ТЕХНОЛГИЯ ЖӘНЕ БИЗНЕС УНИВЕРСИТЕТІ
... ... ... ... ... 3-курс
Тексерген: Қаз Е.К., в. ғ. к.,
аға оқытушы
Астана,2014 жыл
Жоспар:
* ... ... ... Тірі ағзалар жүйесіндегі бактериялардың орны.
2.2. Прокариоттар морфологиясы, құрылысы мен ... ... ... ... ... ... ... Микроағзаларды бөліп алу.
2.6. Микроағзалардың өсуі.
2.7. Микроорганизмдердің систематикасы.
2.8. Микроағзалардың тыныс алуы.
2.9. Микроорганизмдер экологиясы
2.10. Микроорганизмдерге әсер ететін факторлар.
* ... ... ... ( грек ... ... micros - ... bios - ... logos - ілім) - жай көзге көрінбейтін, ұсақ тірі ағзаларды, ... ... мен ... ... ... және ... ... жатқан процестердегі ролін, адам тұрмысындағы пайдасы мен зиянын жан-жақты зерттейтін ғылым. Микробиологияның мақсаты - микроорганизмдердің физиологиясын, ... ... және ... ... ... әртүрлі бактериялар, актиномицеттер, саңырауқұлақтар, балдырлар және қарапайымдылар жатады. Микроб әлемінің ауқымдылығы соншалықты, онда көптеген және әртүрлі пайдылы және ... ... ... ... Олар ... өндірістің әртүрлі саласында, ауыл шаруашылығында, адам өмірінде, жануарлар ... және т.б. ... ... роль ... ... бір ... табиғаттағы зат және энергия айналымының негізі болып саналады. Микроорганизмдердің көптеген түрлері эволюция барысында тірі организмдерге бейімделіп, паразиттік қасиетке ие ... ... - ... ... және ... әр ... инфекциялық аурулардың қоздырғыштары болып саналады.
Микробиология бөлімдері. Халық шаруашылығының түрлі қажеттері мен мақсаттарына сәйкес бұл ғылым: жалпы микробиология, техникалық немесе өндірістік ... ... ... ... ... ... ... санитариялық микробиология, медициналық микробиология, эпидеминология, мал дәрігерлік миробиология және вирусология ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістері:
Микроскопиялық - микроағзалардан түрлі препараттар дайындап, бактерия жасушасының өлшемін, жасуша пішінін, ... ... ... және ... ... ... ...
Бактериологиялық - жаснды және табиғи қоректік орталарда микроағзаларды өсіру, ... таза ... ... алу, ... ... ... ... физиологиялық және т.б. дақылдық қасиеттерін зерттеу.
Биологиялық - белгілі ауру ... ... алу үшін ... ... ... ... індетті нысандардың вируленттілігін және уытты заттардың болуын зерттеу.
Серологиялық - иммундық антиденелер реакциялары ... ... қою. ... - ... енгізілген аллерген көмегімен ағзаның жоғарғы сезімталдылығының жағдайын анықтау.
Микробиология ғылымы ... ... ...
1. Эмпирикалық білімдердің қалыптасу кезеңі ( микроскопты ойлап тапқанға дейінгі кезең).
2. ... ... М и к р о о р г а н и з м д е р д і ң а ш ы л у ы.
3. ... ... ( 1875ж. басталады)- Л.Пастера мен Р.Кох дәуірі.
4. Иммунологиялық ... - ... ... қалыптасты. Соңынан, туа
5. Микробиология ғылымының негізігі ... бірі - ... ...
6. ... ... микробиология, яғни микробиология ғылымы дамуының молекулалы-генетикалық кезеңі.
Тірі ағзалар ... ... ... туралы жинақталған мағлұматтардан жүйелеу туралы бірінші қадам ... ... ... (б. э. д. ... ... тірі әлемді өсімдіктер мен жануарлар деп екі дүниеге бөлді. Микроскоптық тірі жәндіктер ... ... А. Ван ... ... осы ... ... ... дейін барлық ашылған микроорганиздерді жануар табиғатының ұсақ жәндіктері ретінде қарастырды.
ХІХ ғ. екінші жартысында неміс биологы Э. ... ... ... жануарлар және өсімдіктер дүниесінен ерекшеленетінін, соншалықты оларды осының ... де ... ... ... Э. ... ... мен ... дифференциалдау болмайтын барлық микроорганиздерді (қарапайымдылар, балдырлар, саңырауқұлақтар, бактериялар) көп жағынан өсімдіктер мен жануарлар арасындағы аралық орынды иемденетін организмдерді қосып жеке ... Protista ... ... ... ... микробиологтар зерттейтін объектілерді белгілеу үшін қолданылады.
Қазіргі уақытта тірі әлемнің ортақ жүйесіне деген көзқарастарда бір тұтастық жоқ. ... ... ... барлық алуан түрлі организмдерді қатаң сызбаға кіргізу тиімсіз, өйткені кез ... ... ... организмдер арасындағы табиғи байланыстарды бұзады. Мұның салдары - органикалық әлемнің ең кіші ұсақ тенденциясы; тек екі дүниеге ... ... ... ... Animalia ... Бұл көзқарас организмдердің әртүрлі типтерін байланыстыратын ұқсастық белгілермен эволюция процесінде ораниздердің бір тобының екіншісіне өтуіне басты назар аударды. Қарама-қарсы ұғымдарға ... ... тірі ... ірі ... (дүниеге) бөлу тірі әлемнің осы жағын көрсете отырып бар тіршілік типтерінің көп түрлілігін барынша толық көрсетті. Бірінші көзқарасқа сәйкес барлық ... ... ... ... ... ... қарастырады және соған сәйкес Plantae немесе Animalia ... ... ... ... ... ... Э. ... алғаш рет түйіндегендей тірі формалар белгілі орынға иелене алады. Одан ары Геккельдің зеррттеу осы топтың біртекті емес екендігін ... ... ... ... ... таксономиялық мағанаға ие еместігі ашылды.
2. Protista тобына енетін микроорганизмдер клеткасының құрылысындағы ... ... ... ХІХ ғ. ... ... ... Бұл топтардың жоғары және төмен сатыларға бөлінуіне апарып соқты. Жоғарғы сатыларға микроскопиялық жануарларды (қарапайымдарды), мироскопиялық балдырларды (көк -жасылдан ... және ... ... ... ... төменгі сатысына барлық бактериялар мен көк-жасыл балдырларды (соңғысын қазір көпнесе цианобактериялар деп атайды) жатқызады. Жоғарғы және төменгі сатыларды бөлу екі ... ... ... ... - ... және прокариоттылар сәйкес жүреді. Жоғары сатыдағы клеткалар ... ... яғни ... ... ... ... - прокариоттылар.
Жасуша - бұл мембранамен шектелген цитоплазма бөлігі. Соңғысы электрондық микроскоппен қарағанда ультроқұрылымға ие: электронды ... ... ... әрқайсысының қалыңдығы 2,5-3,0нм. Мұндай мембраналар элементарлы деген атауға ие. Әр бір клетканың міндетті химиялық компонеттері нуклейн қышқылдарының екі түрі (ДНК және РНК) ... ... ... ... ... ... мен оны қоршаған мембрана клетканың міндетті құрылымдық элементі. Нәзік құрылымды зерттеу прокариотты (бактериялар мен цианобактериялар) және эукариотты (қалған миро және ... ... ... ... ... ... ...
Прокариотты және эукариотты ағзалар жасушаларының ұйымдасуының кейбір белгілерін ... 1 ... ... 1 - ... және ... ... кейбір ұйымдасу ерекшеліктерін салыстыру
Белгілері мен қасиеттері
Прокариоттар
Эукариоттар
Морфологиялық қалыптасқан ядро
Жоқ
Бар
Нуклеоид
Бар
Жоқ
ДНК молекуласының пішіні
Сақиналы
Тізбекті
ДНК ұзындығы
1 (жобамен)
1000 (прокариоттармен салыстырғанда)
ДНК - мен байланысқан белоктар ... ... ... ... ... + ... қабырғасы
Плазмалемма
Қоректену түрлері
Голофитті (еріген заттарды сіңіру)
Голозоидты (қатты заттарды қармап алу)
Жасуша ішілік мембраналар жүйесі
Жоқ
Бар
Рибосомалар
Бар, аз мөлшерде
Бар
Митохондриялар мен протопластар
Жоқ
Бар
Биоэнергетикалық механизмдердің ... ... ... ... ... ... - min 0,2 мкм ... қоздырғышы) - max 10мкм (сібір жарасының қоздырғышы)
эукариоттарда - min 5-7 мкм (эритроциттер) - max ... жүз ... ... ... ... ... - шар тәрізді (стафилококк); таяқша тәрізді (ішек таяқшасы); иілген таяқша (сүзек вибрионы); шиыршықталған (сифилис ... - шар ... ... ... диск тәрізді (эритроциттер); өскінді (нейрондар); ұршық тәрізді ( бірыңғай салалы миоциттер); призма тәрізді (ішек эпителиінің жасушалары); тегіс (эндотелий жасушалары); куб ... ... ... ... ... ... мен ... пішініне қарай бактериялар негізінен үш топқа бөлінеді: шар тәрізділер - ... ... ... - ... ... және ... ... - вибриондар, спириллалар . Шар тәрізді бактериялардың жеке - жеке ... ... ... екі - ... ... ... - ... өзара тіркескен, моншақ тәрізделгендері - стрептококкалар (сурет 1б), төрт - ... ... - ... ... - ... текшеленгендері - сарциналар делінеді. Ал олардың ... деп ... бір ... шар ... ... ... жүзімнің шоқ жемісіне ұқсайды.
Таяқша тәрізді бактериялар ұзындығына, диаметріне, клеткалар ұшының пішініне, споралар түзілуіне қарай бірнеше топтарға бөлінеді. Спора ... ... - ... ал ... ... деп ... Таяқша тәрізді бактерияларды клеткаларының орналасу тәртібіне қарай бірнеше топтарға бөледі: диплобациллалар немесе диплобактериялар - екі - ... ... ... ... ... ... ... - моншақ тәрізді тізіле орналасқан таяқша ... ... ... ... шар тәрізді бактерияларға тым ұқсас таяқша тәрізді ... да ... ... ... коккобактериялар деп атайды. Спора түзетін клеткалары тізбектеле ... ... деп ... ... ... шар ... ... клеткаларының диаметрі - 1 - 2 микронға тең ... - ... ... бір бөлігі). Жұмыр клеткалы бактериялардың ұзындығы - 1 - 4 ... ені 0,5 - 1 ... ... ... ... да судың бір тамшысында бірнеше жүздеген миллион микробтаркездеседі. Кейбір ... ... ... болады дедік. Мәселен, күкірт бактериясы клеткасының көлденең кесіндісінің диаметрі 50 микронға тең. Бактериялардың үш ... ... ... тұрақтысы коккалар, ал таяқша тәрізді бактериялар өзгергіш келеді. Кейбір бактериялардың мөлшерін төмендегі кестеден байқауға болады (2 - ... 2 - ... ... ... ... ... таяқшасы
Картоп таяқшасы
Сүт қышқылы бактериялары
Ациндофиль таяқшасы
Туберкулез таяқшасы
3,0
5,0
0,8 - 1,2
1,6 - ... - ... - ... - 0,9
0,3 - 0,5
Табиғатта микроорганизмдердің өте ұсақ тобы - ультрамикробтар да ... ... бұл ... ішінен бактериофагтар, сүзілуші вирустардың адам өмірінде зор маңызы бар. Вирустардың шамасы миллиметрдің миллиондаған бөлігіне тең, яғни ... ... ... ... ... бір бөлігіне тең) немесе микромикрондармен (микромикрон микронның жүз ... бір ... тең) ... ... беті зор. ... да олар ... қажетті қоректік заттарды тез арада өндіріп ала алады. Органикалық қалдықтарды тез ... ... ... олардан өздеріне қажетті энергияны аз уақыт ішінде босатып алады.
Бактерия жасушасының құрылысы. Құрылысы жағынан алғанда бактериялар жасушалары өте қарапайым. Ол ... ... әр ... ... бар цитоплазмадан, вакуолядан және ядродан құралады. Жасуша қабықшасы шырышты затқа толы болады. Қабықша жасушаның негізгі бөлігіне жатпайды, белгілі орта жағдайында ... ғана ... ... ... жасушаның шырыш қабықшасы кейде оған өте төменгі немесе жоғары температура әсер еткенде пайда болады да, клетканы құрғаудан және ... ... ... ... Қанты мол ортада шырыш қабықшасы қалыңдап, клетканың сыртына капсула түзеді. Шырыш қабықшаның молдығынан кейде ол ... ... етіп ... ... да ... Мұны зооглея деп атайды. Сүттен түрлі тағамдар даярлайтын заводтарда ... ... ... онда ... бұзылып, шырыштанып, тұтқыр күйге көшеді. Дәл осындай капсула кейбір азот бактерияларында да бар. Жасуша қабықшасын түрлі ферменттер (лизоцим), ... өте ... ине ... ... да сол ... ... бұзуға болады. Сонда цитоплазмалық мембранамен қоршалған цитоплазманың пішіні шар тәрізді болып көрінеді. Сөйтіп, жасуша қабықшасы оның белгілі бір пішінін ... ... ... жасушасы сыртқы жағынан қалың қабатпен қапталған. Ол цитоплазмалық мембрананың сыртынан қаптап жататын жасуша қабықшасы. Жасуша ... ... ... ... ... ... қатар жасушаға белгілі бір пішін беруге қабілетті (мысалы, шар тәрізді, таяқша және т.б) және ... ... ... ...
Қалың жасуша қабатының болуы, оны өсімдік жасушасымен байланыстыруға болады. Жасуша қабықшасының қалыңдығы 0,01 - ден 0,04 ... тең және ... ... ... ... 20 ... ... Жасуша қабықшасының негізгі құрылымдық элементтерінің бірі және қабықшаға қаттылық қасиет беретін - муреин (гликопептид, мукопептид). Муреин - ... ... ... ... құрамына азотты тасымалдайтын қанттар, - аминоқанттар және 4-5 ... ... ... ... құрамыа кіретін аминқышқылдарының пішіні табиғатта сирек кездесетін D-стереоизомерлер түрінде болады.
Бактерияларды бояу әдісі арқылы оларды екі үлкен ... ... ... ... (Гр (+) және ... (Гр (-) . Бұл әдісті 1884ж. дат ғалымы Кристиан Грам ... ... ... ... бояғыш заттарды байланыстыруға қабілетті, атап айтқанда генцианвиалет бояуы, Люголь ерітіндісімен немесе ... ... ... соң ... ... ... ... кейін, бастапқы боялған жүйені сақтап қалып, күлгін түске боялады. Оларды ... ... ал этил ... ... боялған жүйе түссізденеді, ондай бактерияларды грамтеріс бактериялары деп атаймыз.
Электронды микроскоппен қарағанда ... ... ... қабықшасы 20-80 нм-ге жететін біркелкі тығыз қабықшадан, ал грамтеріс бактерияларының кабықшасы бірнеше қабаттардан тұратындығы анықталды Ішкі қабат, біркелкі ... ... ... пептидогликан қабаты (2-3 нм), 8-10 нм болып келетін, екі сыртқы қабаттан тұрады, яғни сыртқы толқынды қабат және ... ... ... ... ... қабат.
Цитоплазмалық мембрана бактерия клеткасында заттардың сырттан өтуін бақылайды. Кейде мембрана клетка ішіне қарай ойысып, онда ерекше дене - ... ... ... ... мен ... клеткадағы құрғақ зат көзі - ... ... ... ... - тірі материя. Ол өзгеріп, жаңарып отырады. Онда тірі организмге тән ассимиляция және диссимиляция құбылыстары жүріп ... ... ... орта ... өте сезімтал ұйиды. Қышқылдар мен сілтілер және түрлі улы заттар оған өте ... әсер ... ... ... ... ... кездеседі. Қошқыл бактерияларда олар клетка массасының 40 - 50 процентін ... ... ... ... мен ... тұрады. Онда хлорофилдер мен каротиноидтер сияқты фотосинтездік пигменттері де кездеседі.
Бактериялар клеткасының цитоплазмасында ... ... ... күкірт тағы басқа заттар бар. Гранулеза мен гликоген ... ... олар ... ... ... ... айналады. Ал волютин болса, ол азотты зат. Егер қоректік ортада органикалық азот көзі (аспарагин, пептон) және фосфор ... ... мол ... онда бактерия клеткасында волютен біраз мөлшерде жиналады. Бактериялар клеткасында май да ... ... ... ол ... ... құрғақ заттың 35 - 50 процентіне тең. Сол ... ... ... ... де ... ... ... түрінде кездесетін күкірт клетканың қор заттарының бірі. Бактерия цитоплазмасында жоғары сатыдағы өсімдіктер ... ... амин ... ... ... бар және рибонуклеин (РНК), деозксирибонуклеин (ДНК) қышқылы да болады. РНК негізінен митохондрийде орналасады. Сонымен бірге ол тотығу - ... ... де бай ... ... ... ... синтезі - негізінен белок пен рибонуклеин қышқылдарына бай рибосомаларда болып, мезосомаларда органикалық заттардың тотығуы үшін ... ... бай ... ... (АҮФ) ... ... (толық жетілмеген ядро құрылымы). Бактерия клеткаларында ядроның болуы жөнінде ... ... ... бар. ... ... ... ядро заттары (хроматин) цитоплазмада ұсақ дәндер күйінде шашырап жатады ... ... ... бір ... ... хроматин дәндері белгілі бір жерге шоғырланып, кәдімгі ядро ... ... ... ... ірі ... ... осындай жекеленген ядроларды кездестіруге болады.
Ядроның химиялық құрамы өте күрделі. Оның басты бөлігі - ... ... екі ... ... ... бірі - ерекше белок, екіншісі - ... ... ... ... ... ядро бір ... ... шар тәрізді, сопақша заттар - дезоксирибонуклеин қышқылынан (ДНҚ) ... ... ол ... ... орын ... Кейде бұл заттар бактериялар клеткасында дән түрінде орналасса, басқа бір жағдайда клетканың белгілі бір бөлімінде шоғырланады. Бактериялардың ... ... ... ДНК - ның ... 20 - 40c/o - ке ... ... Ядролық аппарат, соның ішінде дезоксирибонуклейн қышқылы клетканың тұқым қуалаушылық қасиетін анықтаушы аппарат деген пікірлерге тоқталды.
Нуклейн ... ... ... да ... ... ... Суда ... ол фосфор қышқылына, пентоза қантына және құрамында азоты бар органикалық қалдыққа ажырайды. Кейін нуклеотидтерден тимонуклеин қышқылы түзіледі.
Бактерия ядросындағы тимонуклеин ... ... төрт ... бар ... ... ... және тимин). Бұлар өзара фосфор қышқылының молекулалары ... ... ... қосымша құрылымдар болады, олар бактериялардың қозғалысын қамтамасыз ететін - ... ... ЦПМ ... екі жұп ... ... ... Талшықтар бір, екі, бірнеше немесе жасушаны бойлай орналасады. Бактериялар талшықтарының диаметрі 0,01-0,03 мкм, ал ұзындығы бірнеше есе ұзын болуы мүмкін. ... - ... ... ... және ... ... тәрізді жіпшелер түрінде кездеседі. Кейбір бактериялар жасушаларының ... ұсақ ... - ... ... ... ... ... клеткаларының химиялық құрамы бірдей. Прокариот клеткалардың құрамында 70 тен 90 процетке дейін су болады. Үлесіне қалған 10-30 проценті ... ... ... ... ... ақуыздар, нуклейн қышқылдары, липидтер мен полисахаридтер құрайды. Клеткалардың құрғақ заттарының бірнеше процентін ... ... ... ... мен тұздар құрайды (кесте 4).
Кесте 3- Е. coli* клеткаларының химиялық құрамы ( ... ... ... ... заттардың жалпы% мөлшері
Молекулярлық масса, Да
Клеткадағы молекулалардың мөлшері
Клеткадағы молекулалар санының түрлері
Ақуыз
55,0
4,7x104
2 350 000
1850
РНК
20,5
23S ... ... ... ... ... 700
1
тРНК
2,5x104
198 000
60
иРНК
1,0x106
1 380
600
ДНК
3,1
2,5x109
2
1
Липидтер
9,1
705
22 000 000
Липополисахаридтер
3,4
4070
1 430 000
1
Пептидогликан
2,5
(904)n
1
1
Гликоген
2,5
1,0x106
4 300
1
Полиаминдер
0,4
Путресцин
88
5 600 000
1
Спермидин
145
1 100 000
1
Метаболиттер, кофакторлар, иондар
3,5
800
Кейбір прокариоттар қандайда бір ... ... ... көміртек көзінен синтездей алмайтын витаминдер, амин қышқылдары немесе азотты негіздер тобынан органикалық қосылыстарға мұқтаждығы байқалады. Мұндай органикалық ... аз ғана ... ... және өсу факторлары атауын алды. Көміртектің негізгі көзіне қосымша бір немесе ... өсу ... ... организмдер ауксотрофтар деп аталады.
Микроорганизмдердің химиялық құрамы
Жалпы алғанда, бактерия клеткасының химиялық ... ... мен ... клеткасына ұқсас. Бактериялардың құрамына да көптеген химиялық элементтер ... ... ... ... олар үш ... ... олар: негізгі элементтер органогендер (азот,сутегі,оттегі,көмертегі) микроэлементтер (Ca,N,Mg,Na,S,P,Cl) және ультрамикроэлементтер (B,Va,Fe,Co,Si,Mn,Cu,Mo,Zn). Осы аталған элементтердің ішіндегі оны әмбебап ... ... деп ... құрамына кіретін ультрамикроэлементтер өте аз мөлшерде ферменттердің құрамына кіреді. Мысалы, қалайы алкогольдегидрогеназада, сілтілі фосфотаза, РНҚ және ДНҚ ... ... ... ... нитратредуктаза мен метилмалонил КоА мутазада; ал мыс цитохромкиназа мен оксигеназада.
Кесте-4. Әмбебап химиялық элементтердің ... ... ... ... ... ... заттардың құрамына кіреді, оттегі акцептор ретінде пайдаланады.
Органикалық заттардың құрамына кіреді.
N
Белоктардың, нуклеин қышқылдардың, коферменттердің құрамына кіреді.
S
Цистейннің, метиониннің, тиаминпирофосфаттың, А коэнзимнің, ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
K
Na
Кейбір ферменттердің кофакторлары, маңызды бейорганикалық катион
Mg
Көптеген ферменттердің кофакторлары. Клетка қабығының құрамына кіреді.
Ca
Ферменттердің кофакторлары. Са диппиколинат түрінде эндоспоралар ... ... ... және ... Fe S ... ... ... энзимдеркофакторлары.
Микроағзалардың көбеюі.
Бактериялардың өсуі - жасуша ішіндегі химиялық ... ... ... ... Өсу ... ... барлық биосинтетикалық процестері қатаң бақыланып, жасуша салмағының және көлемінің ұлғаюына алып келеді. Өсу шексіз жүрмейді, өсу барысында жасуша ... бір ... және ... жеткенде жасуша бөліне бастайды. Прокариот ағзалардың басым көпшілігі үшін қосжақты тура бинарлы бөліну тән.
Бөлінудің ... түрі - ... оны ... біркелкі емес немесе бұрыс бөлінуінежатқызуға болады. Бүршіктену кезінде жасушаның бір полюсінде кішкентай өскін, бүршік пайда болады. Бүршік өсу процесі кезінде ... ... және ... ... ... жеткеннен кейін, жасушадан бөлінеді
Бактериялардың тіршілік циклы. Бактерия жасушасы ... ... ... ... ... ... сөз ... болады. Аэробты және анаэробты микроағзалардың бірқатары спора түзуге ... ... ... ... ... тәрізді бактерияларды бациллалар деп атайды. Егер спора ірі және жасушаның орталығында орналасса, онда жасуша ұршық тәрізді пішінге ие болады,споралардың ... ... ... ... ... ... таяқшасы түрінде кездеседі
Көптеген спора түзуге қабілетті бактериялардың ... ... ... ... да, ... түзу ... жасуша таяқша пішінін сақтап қалады
Спора пісіп жетілгеннен кейін вегетативті жасуша өзінің тіршілігін жояды, ал спора бос күйінде қалады. Әр ... тек бір ғана ... ... сол ... ... түзу ... ... бір түрі ретінде қарастыруға болмайды. Бактериялар споралары жоғары температураға және уытты ... ... ... ... қолайлы ортада өсіп, жаңа вегетативті жасушаның қалыптасуына мүмкіндік туады.
Микроағзаларды бөліп алу.
Бактериалды жасушаның биополимерлерін немесе ... ... ... компоненттерді қоршаған ортадан бойына сіңіру құбылысын қоректену деп атаймыз. ... ... ... ... ... - ... ... көміртегі, азот, фосфор. Биополимер химиялық құрамы және сипаты жағынан - ... ... ... ... және майларға жіктелінеді. Бактериялар - голофитті ағзаларға жатады. Қоректік заттар микроағзаларға:
:: осмос және диффузді ... ... ... ...
:: ... ... негізіне қарай және биополимерлердің түзілуіне қарай микроағзаларды бірнеше топқа ...
:: ... -- ... ету ... көміртегі көзі ретінде тек СО2 пайдаланатын микроағзаларды айтамыз;
:: ... -- ... ету ... ... көзі ... ... ... жағынан биологиялық және биологиялық емес заттарды, органикалық қосылыстарды ... ... ... ... ... ... ...
Энергияны алу көзіне байланысты:
:: фототрофтар, күн сәулесі энергиясын алады;
:: ... ... ... ... ... ...
Донорлы электрондардың табиғатына байланысты:
:: фототрофты литотрофтар;
:: хемотрофтылитотрофтар -- электрондардың донорлары ретінде неорганикалық ... ...
:: ... және ... -- тек органикалық қосылыстарды пайдаланады.
Микроорганизмдерді ... үшін ... ... қоректік орталар /субстраттар/ қажет.
Қандай да болмасын қоректік ортаның құрамына Менделеев таблицасындағы 10 химиялық элемент ... /С; Н; О; S; P; Ni; K; Mn; Fe; Ca/. Олар ... ... ... үшін өте ... ... қатар, микроорганизмдер басқа химиялық элементтерді, микроэлементтерді қажет етеді /Zn; Co; Cu және т.б./.
Микроорганизмдер үшін қоректік орта ретінде жиі табиғи ... - азық ... ... ... сүт, ет және ... ... т.б./. ... құрамында микроорганизмдердің өсуі үшін қажетті органикалық және минералды заттар болады. Сонымен қатар, табиғи субстраттардан басқа жасанды қоректік ... ... ... ... ... ... және ... қосымша қажетті заттарды қосу арқылы дайындайды. Микроорганизмдерді өсіруде тағы синтетикалық орталар пайдаланылады. Оларды, белгілі бір концентрацияда химиялық ... суда ... ... ... ... бір ... немесе арнаулы топтарын өсіруде элективті орталар пайдаланылады. Микроорганизмдердің зат ... ... ... - ... ... ... ... физикалық құрамы жағынан ерекшеленеді. Олар сұйық және қатты болып бөлінеді. Қатты орталарды - ... ... ... ... агар-агарды қосу арқылы дайындайды.
Микроағзалар әлемі алуан түрлі. Микроағзалардың бірқатары ертеректен ... ... олар ... ... ... ... ... ортада белгілі бір өзгерістерді тудырады. Осындай микроағзалардың басым көпшілігін белгілі ортадан тікелей бөліп алуға ... ... ... ... өсуі үшін орта ... ... ... түспейді. Бірақ, әр түрлі физиологиялық топқа жататын микроағзаларды ... ... мен ... ... ... өңделген жинақтаушы культура (дақылдау) техникалары негіз болды.
Жинақтаушы дақылдар (культура). Жинақтаушы дақылдау ... ... және ... ... ... ... бірі болып саналады. Жинақтаушы дақылдау үшін белгілі бір ағзаның ... ... ... ... қалыптастыратын қолайлы жағдайлар жасалады. Бірқатар факторларды сараптай келе, яғни, энергия, көміртек, азот, электрондар акцепторлары көздері, атмосфералық газ, ... ... рН ... ... ... ... және ортаны аралас ағзалар популяцияларымен өңдеуді (инокуляция), мысалы, ... ... ил ... ... ... төзімді ағза ортада қарқынды өсе бастайды да, басқа ағзаларды ... ... ... ... және ... ... ағзаларды бірнеше рет ауыстырып дақылдауының нәтижесінде басым болып келетін ... ... ... немесе микроағзалардың штамдарын бөліп алуға болады. Жинақтаушы дақылдау әдісін пайдалана отырып табиғатта кездесетін түрлерін қоректік орта қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... микроағзалар үшін элективті жағдайды оңай жасауға болады. Мысалы, құрамында азот қосылыстары болмайтын минералды ортада, бірақ жарықтың мол ... ... және N2 ... микроағзалар үшін өте қолайлы жағдай. Егер осы ортаны энергия көзі ретінде органикалық заттар мен ... ... ... ... ... ... онда Azotobacter, ал анаэробты жағдайда Clostridium туыстарына жататын микроағзалар дами бастайды.
Таза дақылдар (культура). Таза дақыл - бір ғана ... ... ... ... деп ... ... болады. Таза дақылдарды алк, олардың тазалығын дәлелдеу және ... ... ... қалу - микробиологтың негізгі міндеті. Микроағзалардың таза дақылдарын қатты қоректік ортаның ... ... өте ... ... орта ... ... ... Таза дақылдарды бөліп алу - бір ғана жасушаны жасушалар популяциясынан бөліп алудан ... ... ... Кох ... бойынша бөліп алады. Кох әдісінің негізі - дайындалған суспензияны Петри табақшасындағы орта бетінде жайуынан немесе бір ... орта ... ... ... жаға ... ... дақылдауда 45°С - қа дейін балқытылған агарлы ортаға микроағзаларды орналастырады және оны оттексіз жағдайда өсіреді.
Аралас дақылдар ... ... ... - микроағзалардың аралас түрлерімен сипатталады. Осы ағзалар арасында әрекеттесудің бірнеше ... орын ... яғни ... комменсализм немесе мутуализм. Микроағзалардың бәсекелестік, комменсализм немесе мутуализм және басқа да әрекеттесу формаларын зерттеу барысында аралас дақылдар ... ... ... ... ... ... енгізгеннен кейін микроағзалар қарқынды өсе бастайды. Өсу кезінде қоректік ортада қажетті ... ... ... ... өсу ... Егер осы ... ... заттармен орта қамтамасыз етілмесе және зат алмасу нәтижесінде түзілген соңғы ... ... ... онда ... ... ... ... ету қабілеті шектелген жасушалар популяциясы алынады). өсу белгілі бір заңдылыққа байланысты болады. Оны өсу қисығы деп ... Өсу ... S- ... және бірнеше фазалардан тұрады.
Сурет 1 - Микроағзалар популяциясының өсу қисығы
Бастапқы немесе лаг-фаза. Бұл фаза клеткалардың ... ... ... ... қамтиды. Фазаның ұзақтығы дақылдаудың жағдайына және инокуляттың немесе микроағзалардың жасына байланысты, сонымен қатар, қоректік орта ... ... ... Егре ... немесе микроағза ескі дақылдан (өсудің стационар фазасынан алынса), онда алынған клеткалар бірінші кезекте осы ортаға бейімделе бастайды (РНК синтезі жолы, ... ... және ... ... ... бастапқы фазасында бактерия жасушаларында сандық өзгерістерді байқауға болады, бұл фазада клеткадағы РНК-ға қатты әсер етеді, РНК-ның құрамы 8-12 есе артады, оны РНК мен ... ... ... ... ... ... ... фаза. Өсудің экспоненциалды немесе логарифмалық фазасы клеткалардың қарқынды бөліну жылдамдығымен сипатталады. Бұл фазадағы бөлінудің жылдамдығы бактерия түріне және ... ... ... ... әр 15-30 мин ... бөлінеді, Escherichia coli 37°С-да шамамен әр 20 мин сайын ... Ал ... ... бөліну жылдамдығы алуан түрлі, мысалы, топырақ микрофлорасы үшін бөліну жылдамдығы 60-150 мин-қа , ал ... және ... ... үшін - 5-10 сағ. қамтиды. Бұл фазада микроағзалардың ... ... ... ... және ... құрамы тұрақты күйінде сақталынып қалады. Бірақ периодты дақылдау барысында өсудің экспоненциалды фазасында ортаның ... ... ... клеткалар біршама мөзгеріске ұшырайды: субстраттың концентрациясы төмендейді, клеткалық сусупензияның тығызыдығ артады және метаболизм нәтижесінде түзілген заттар шоғырлана бастайды. ... ... ... ... ... ... ... тұрақтанады, осы фазада клеткалардың өсуі мен бөлну жылдамдығын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ортаға әртүрлі ... ... ... ... ... ... фаза. Стационар фаза ортадағы клеткалардың ұлғаю санының толық тоқтағанымен ... Өсу ... ... ... ... ... егер ... концентрациясы төмендесе, соған сай өсу жылдамдығы төмендйді. Сондықтан экспоненциалды фазадан стационар фаза өту біртіндеп ... Өсу ... тек ... ... ... ғана ... ... қатар бактериялар популяциясының жоғары тығыздылығымен, ортада уытты заттардың (токсиндердің) шоғырлануымен сипатталады. Осы ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Ста - ционар фазасында қор заттарын пайдалану, рибосома ... ... және ... синтезделу процестері байқалады. Стационар фазасындағы қалыптасқан биомасса санын өнім деп атайды. Өнім пайдаланған қоректік орта саны мен табиғатына, дақылдау ... ... ... немесе қырылу фазасы. Ортада қышқылдар көп мөлшерде шоғырлануына байланысты тірі клеткалардың саны экспоненциалды қырыла бастайды немесе автолиз процесі ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекетін жояды.
Микроорганизмдердің систематикасы.
Систематика - микроағзалардың шығу тегі жағынан және биологиялық ұқсастығы жағынан топторға бірігуін ... ... ... ... ... ... ... бір - бірімен туыстық қарым-қатынасын зерттеп, туыстық деңгейіне байланысты таксондарға біріктіреді. Систематика ілімінің негізі - ... ... ... жіктеу және номенклатура.
Жүйелеу дегеніміз - ағзаларды гентиптік және фенотиптік белгілері бойынша ... ... ... ... ... Таксономия - ағзаларды шығу тегі жағынан топтастыру немесе біріктіру әдістері мен қағидаларын ... ... ... ... ... ... ... - штамм, түр, туыс, тұқымдас, қатар, класс.
Қазіргі кезде микробиология саласында түр ... - шығу тегі ... ... ... және ... ... ... келетін микроағзалардың жиыетығын айтамыз. Микроағзалады жіктеу және жүйелеу барысында ... ... ... және ... белгілері зерттелінеді:
1.Морфологиялық - ... ... ... ... ...
2.Тинкториалды - түрлі бояуларға қатысы, соның ішінде Грам әдісін қолдану. Бұл белгілері бойынша ... ... және ... топтары жатқызуға болады. Морфологиялық және тинкториалды белгілері ... ... ... ... - ... мен ... топтастырады.
3. Дақылдық (културалды) - микроағзаладың қоректік орталарда өсу ...
4. ... - ... субстраттарды ферменттеу қасиеті, микроағзалардың тіршілік ету барысында түрлі ... ... ... және зат ... ... ... нәтижесінде әр түрлі биохимиялық заттардың түзілуі.
5. Антигенді - жасуша қабықшасының құрылысы мен химиялық табиғатына, талшықтардың және ... ... ... ... ... өңдеуімен байланысты болады.
6. Физиологиялық - көміртекті (аутотрофтар, гетеротрофтар), азотты (аминоавтотрофтар, аминогетеротрофтар) және ... да ... ... ... ... алу ... ... микроаэрофилдер, факультативті анаэробтар, нағыз анаэробтар).
7. Қозғалғыштық және қозғалу түрлері.
8. Споратүзуге қабілеті және споралардың сипаты ...
9. ... ...
10. ... ... химиялық құрамы - негізгі сахарозалар мен аминқышқылдар, липидті және майқышқылдық ...
11. ... ... ... ... Антибиотиктерге және басқа да дәрілерге сезімталдығы.
13. ... ... ... ... А. ... ... еңбегінде эубактериялар мен оларға туыс ағзаларды 4 ... ... ... ... бактериялар).
Actinomycetes (актиномицеттер).
Myxobacteriae (миксобактериялар).
Spirochaetae (спирохеттер).
Eubacteriae (нағыз бактериялар) класына клеткалары бұтақтанбайтын, клетка қабықшасы қатты, клетка пішіндері ұсақ жіңішке таяқша, сирек жағдайда коккалар, ... ... ... ... жіп тәрізді және спираль тәрізді болып келетін бактериялар жатады. Нағыз бактериялардың бірқатары ... ал ... ... ... ... ... талшықтары арқылы жүзеге асады. Бұл класқа жататын бактериялар жоғары температураға ... ... ... ... ... басым көпшілігі гр (-) спора түзбейтін формалар сипатталады. Көбеюі бөліну арқылы жүзеге асады, ал жіп ... ... ... ... ... - гонидиялар түзіледі. Eubacteriae класы бірнеше қатардан тұрады: Eubacteriales ... ... ... Ferribacteriales (темірбактериялар), Thiobacteriales (күкірттібактериялар). Осы клас төңірегінде қатар деңгейінде бүршіктенетін бактерияларды Hyphomicrobiales қарастыруға болады.
Actinomycetes (актиномицеттер) класы клеткалары гр (+) ... ... ... тәрізді, таяқша тәрізді, жіп тәрізді және мицелиалды болып келеді. Басқа класқа жататын бактериялардан айырмашылығы, актиномицеттер өкілдерінде (жоғары формалары) бөліктерге (септаларға) ... және ... ... ... ... ... қатар, ауыспалы формалары да, яғни төменгі формалары - микобактериялар, микококкалар және микрококкалар кездеседі, оларда дамуының алғашқы сатысындабүйірлік өсінділер - ... ... ... ... ... ... ... клеткаларды түзбейтін актиномицеттер), Actinoplanales (қозғалғыш клеткалары бар актиномицеттер), ... ... және Coccales ... ... ... ... Бұл ... жататын микроағзалардың клетка қабықшасы жұқа эластинді болып келетін таяқша және шар тәрізді ағзалардан тұрады. Соның салдарынан бактериялардың қозғалысы кезінде олар ... ... ... ... ... ... ... сырғанай түрінде жүзеге асады. Миксобактериялар микроцисталар және ... ... ... ... ерекше жемісті денелер түзуге қабілетті. Миксобактериялар класына бір ғана қатар Myxobacteriales жатады.
Spirochaetae (спирохеталылар) класы. Спирохеталылардың клетка ... ... ... ... өте ... (0,1 -- 0,6 мкм), ... ұзындығы 500 мкм. Спирохеталылардың клетка пішіні негізгі 3 құрылымнан тұрады: протоплазматикалық ... ... ... ... аксиальды жіп (тірек) және үш қабаттан құралған сыртқы қабықшадан тұрады. Клеткалары ... ... ... ... ... ... тіршілік етеді. Spirochaetae (спирохеталылар) класы 4 қатардан тұрады: SPIROCHAETALES (спирохеталылар), MYCOPLASMATALES (микоплазмалар), Rickettsiales (рикетсиялар), CHLAMYDIALES (хламидиялар).
Бергидің ... (9 ... 1984ж.) ... ... ... яғни ... мен ... жасуша қабықшасы құрылысы бойынша біріктірген :
* Жұқа қабықшалы - Gracilicutes;
* Қалың ... - ... ... ... ... - ... ... қабықшалпрында ақаулары бар - Mendosicutes.
Осыған орай Берги микроағзаларды 3 класқа топтастырды:
1-ші класс Бактериялар - ... - ... ... және ... ... көзін пайдаланатын микроағзалар;
2-ші класс Риккетсиялар - жасанды ... ... ... клета ішінде тіршілік ететін бактерия-паразит;
3-ші класс Микоплазмалар - клетка ... ... - ... морфологиялық белгілері бойынша және Грам әдісі бойынша 4 морфо- және 2 хромотоптарға топтастырылған. ... ... 1. ... ... ... мен ... Спираль тәрізді және ширатылған бактериялар (спирилла және вибрион);4. Актиномицеттер және оларға туыстық қатынасы бар ... ... гр(+) және гр(-) ... ... факультативті-анаэробтылар және анаэробтылар болып жіктелінеді. Осы қасиеттеріне байланысты микроағзаларды:
* ... - шар ... ... ... ... ... Грам-положительные кокки
Аэробные Micrococcus, Streptococcus Pediococcus, Leuconostoc, Staphylococcus
Анаэробные Peptococcus, , Peptostreptococcus, Sarcina
Б. Грам-отрицательные кокки
10 ... ... ... и ... Neisseria,Moraxella, Acinetobacter,Paracoccus, Lampropedia
11 группа. ... ... ... ...
2. Таяқшалар - созылыңқы цилиндр тәрізді бактериялар
А. Грам-положительные бактерии
16 группа. Грам-положительные палочки, не образующие споры
Аэробные Lactobacillus, Listeria, ... ... ... Коринеформные бактерии и актиномицеты
Аэробные Corynebacterium, Arthrobacter, Brevibacterium, Cellulomonas, Rhodocccus,
Propionibacterium, Eubacterium, Bifidobacterium, ... ... ... ... ... Micromonospora, Microbispora,
Streptomyces, Streptosporangium
15 группа. Палочки и кокки, образующие эндоспоры
Аэробные ... ... ... ... ... ... ... Грам-отрицательные бактерии
7 группа. Грам-отрицательные аэробные палочки и кокки
Аэробные Pseudomonas, Xanthomonas, ... ... ... ... ... Derxia, Rhizobium, Agrobacterium,
Alcaligenes,Brucella, Legionella, Thermus
12 группа. ... ... ... ... ... Nitrospina, Nitrococcus, Nitrosomonas, Nitrospira, Nitrosococcus,
Nitrosolobus
Thiobacillus, Sulfolobus, Thiobacterium, Thiovulum
3 группа. Хламидобактериялар
Аэробные Sphaerotilus, Leptotrix, Crenotrix, ... ... ... ... палочки
Факультативно- Klebsiella, Proteus, Erwinia, Serratia, Salmonella, Shigella, Ehrlichia
анаэробные
Yersinia
Vibrio,Aeromonas, Photobacterium
9 группа. ... ... ... ... Fusobacterium, Leptotrichia
анаэробные
13 группа. Метаноразующие и другие архебактерии
Строго ... (Гр+) , ... (Гр+), ... (Гр+),
анаэробные Methanothrix, Methanococcus
Аэробные ... ... ... ... ... Pyrodictium, Desulfurococcus
3. Ширатылған таяқшала немесе иілгіш клеткалар
6 группа. Грам-отрицательные спиралевидные и изогнутые бактерии
Аэробные ... Aqua ... ... ... ...
Bdellovibrio,Microcyclus, Pelosigma
9 группа. Грам-отрицательные изогнутые анаэробные бактерии
Aнаэробные Desulfovibrio
Succinivibrio, Butyrivibrio
Selemonas
Spirochaeta, Cristispira, ... ... ... Үлкен ерекше топтар
2 группа. Скользящие бактерии (все грам-отрицательные)
Myxococcus Angiococcus, Polyangium, Synangium, Меlittangium, Podangium,
Chondromyces
Cytopliaga, Sporocytophaga, ... 4. ... и ... бактерии Нyphomicrobium, Hyphomonas Caulobacter, Asticcacaulis, Planctomvces
А (Г + ... ... по ... Prosthecomicrobium, Metallogenium, Blastobacter, Seliberia, Gallionella, Nevskia
Группа 18. Облигатно-паразитические бактерии: ... и ... ... ... 19. Группа микоплазмы (Mollicutes) Mycoplasma, ... ... ... ... ... ... ... Rhodomicrobium1 Chromatium, Thiocystis, Thiosarcina, Thiocapsa, ... ... ... Ectothiorhodospira, Lamprocystis, Thiodictyon, Chlorobium, Prosthecochloris, Pelodictyon, ... ... 20. ... ... ... ... ... (сине-зеленые водоросли)
Synechococcus, Gloeocapsa, Gloeothece, Gloeobacter Pleurocapsa, Dermocarpa, Myxosarcina Oscillatoria, Spirulina, Lyngbya, Phormidium, Plectonema Anabaena, Nostoc, ... ... ... ... ... алу ... микроағзалар өзіне қажетті энергияны табады. Тыныс алу - ... алу ... ... ... ... АТФ түзе отырып электрондарды тасымалдайтын биологиялық құбылыс болып саналады. Тасымалданатын электрондардың соңғы акцепторларының табиғатына байланысты ... алу - ... және ... ... Аэробты тыныс алудың электрондарының соңғы акцепторы - ... ... (О2)., ал ... ... ... ... ... - ( -NO3 , =SO4, =SO3).
Микроағзалардың тыныс алуына байланысты оларды 4 топқа топтастырады: 1.Облигатты (нағыз) аэробтар. Оларға ... алу үшін ... ... молекулалық (атмосфералық) оттегі қажет.
2.Микроаэрофилдер - бос ... ... ... пайдалануға қабілетті. Мұндай жағдайды қалыптастыру үшін микроағзаларды ... газ ... 10%-ға ... CO2 ... ... ... - микроағзалар глюкозаны пайдаланып аэробты және анаэробты тыныс алады. Олардың ішінде ... ... ... ... толерантты болады, оларды аэротолерантты микроағзалар деп атайды, сонымен қатар кейбір микроағзалар белгілі жағдайларда анаэробты ... ... ... ... мүмкін.
4.Нағыз анаэробтар тек анаэробты жағдайда көбее алады, яғни молекулалық оттегінің ең ... ... ... ... ... ... алу ашу процесі негізінде өтеді.
Энергетикалық жағынан аэробты тыныс алу өте тиімді, себебі АТФ-тың өте көп мөлшері синтезделеді. ... ... алу ... нәтижесінде тотығудың уытты өнімдері түзіледі (H2O2 - сутегінің қос ... -О2 - бос ... ... бос ... Уытты затардан арнаулы ферменттер қорғайды каталаза, пероксидаза, пероксиддисмутаза. Аанаэробтар бұл ферменттер болмайды, сонымен ... ... ... реттейтін жүйе болмайды.
Микроағзаларды дақылдауда анаэробты жағдайды қалыптастыру әдістері.
1. Физикалық - ауаны сорып тастау, арнаулы газды ... ... ... ... - N2- 85%, CO2- 10%, H2- ... ... - арнаулы оттегіні бойына сіңіріп алатын сорбенттер қолданады.
3. Биологиялық - микроағзаларды дақылдау барысында ... ... және ... ... ... ... (аэробтар оттегіні сіңіріп, анаэробты микроағзалардың өсуіне жағдай ... ... - ... жағдайларды қарастырады.
Аэробты тыныс алу барысында 2 фаза қалыптасады. 1 фаза бірқатар реакциялар жиынтығынан тұрады, соның салдарынан органикалық субстрат СО2 тотығады, ал ... бос ... ... ... ... 1 ... гликолиз циклынан (пируваттың түзілуіне алып келеді) және Кребс циклынан тұрады. 2 фаза бос сутегі ... ... ... ... ... ... Екі ... органикалық субстраттардың СО2 және Н2О тотығуына және АТФ түрінде кездесетін ... ... ... алып ... ... ... ... кездесетiн сулар - бактериялар мен саңырауқұлақтардың көп тараған екiншi бiр ... ... ... ... ... күн ... әсер ... микроорганизмдердiң қалыпты тiршiлiк етуi үшiн,суда қажеттi қоректiк заттар жеткiлiктi мөлшерде болуы керек.Суда органикалық заттар неғұрлым көп болса,бактерияларда соғұрлым көп ... ... ... ... ағып ... өзен суларында органикалық заттар көп болады. Соған сәйкес бактерияларда көп кездеседi. Ал ондай өзен суларының қалаға дейiнгi жерлерiнде ... өте ... ... ... бактериялар көп болатындығы анықталған.Қаладан қашықтаған-сайын су тағы да тазара бастайды. Мұндай ... ... ... ... ... таза болса,өзен суы да солғұрлым тазара түседi. Мәселен, Жайық ... ... ... ... ... бiр ... суда 197 мыңдай бактериялар кездессе,сол селодан бiраз ... ... ... саны 400 ... ... Бұл ауыл селода жақын жерден өткен судың белгiлi бiр дәрежеде ластанатынын көрсетедi. Бактериялар санының осылай өзгерiп отыруы судағы органикалық ... ... ... (рН) және ... да жағдайларға байланысты. Едiл өзенiнiң түрлi өнеркәсiп қалдықтарымен ластануын зерттегенде Р.Павлинова ... ... ... ... оң жақ ... 15 метр ... ... бiр миллилитрiнде1810 мың бактерия кездессе,сол жағадан 140 метр жердегi олардың саны ... тең ... ... ... оның түбiндегi балшықтар бактерияларға байырақ келедi.Өзеннiң жай ағатын жерiндегi бiр грам ... ... 2250 ... ... ... суы ағынды жердiң балшығында олардың саны 470 миллионға жетедi.Өзеннiң ескi ... көп ... ... бiр грам ... бактериялардың саны 2830 миллиондай болады.Кейбiр ақпайтын суларда да бактериялар белгiлi бiр ... ... ... ... сулардың жиектерiнде бактериялар саны оның ортасына қарағанда көбiрек.
Жауыннан кейiн бактериялар саны ... ... ... ... ... судың бiр миллиметрiнде 8 бактерия кездессе,жауыннан кейiн оның саны ... ... Күн ашық ... ... керiсiнше болады.Жағадан 1000 метрдей қашықтықта ашық күндерi бiр мл суда 28бактериядай кездессе,бұлыңғыр,бұлтты күндерi олардың саны 1229-ға ... ... саны ... ... ... ... дейiнгi тереңдiкте бiрдей болмай,өзгерiп отырады.Әдетте судың бетiнен есептегендегi 5-20см-лiк тереңдiгiнде бактериялар саны аса көп болады.
Сөйтiп су неғұрлым тереңнен ... ... саны да аз ... қатар жыл маусымдары да бактериялардың суларда таралуына едәуiр әсер етедi. Көл түбiндегi балшық ... ... көп ... оның ... ... мөлшерде өсiмдiктер мен жануарлар қалдықтарының болуынан.Олар бактериялардың тiршiлiгiне қолайлы жағдай жасайды.Егер бұл жерде ауа болса, ... ... да көп ... ... ... бұл ... ... бактериялардың өнiп-өсуiне мәжбүр етедi.Сонымен қатар көбiнесе метан мен сутегiн түзетiн клетчатка ыдыратушы бактериялар көп ... ... ... мол ... сулардан кездестiруге болады.Сол сияқты бұл жерде нитраттарды және сульфаттарды тотықсыздандыратын бактериялар да тiршiлiк етедi.
Бiр грамм балшықта 100 мыңнан бiр ... ... ... тотықсыздандыратын,10-нан 100 мыңға дейiн тион бактериялары, 10-нан 100 мыңға ... ... ... 1000 ... ... ... ... 100 мыңға дейiн денитрификациялаушы бактериялар, 100 шамасында клетчатка ыдыратушылар кездеседi.
Микроорганизмдер теңiздер мен мұхит суларында,әсiресе олардың жағалауларында көп кездеседi.Жағадан ... ... ... саны азая ... бiр ... суда 1000 бактерия бар деп есептегенде бiр шаршы километр суда бiр тоннадай ... ... ... ... тiрi организмдерге әсерiн тигiзбей қоймайды.
Суда бактериялар тек ондағы органикалық және минералды заттарды өзгерiске түсiрiп қана қоймайды,сонымен қатар ... ... ... заттар қорының аралық звеносы болып есептеледi.
Жайдақ жерлерде кездесетiн ... ... ... және ... ... ... суларында бактериялар аз болады.Бұлай болатын себебi су топырақ арқылы өткенде, яғни сүзiлгенде бактериялардан ... ... ... ... ... ... ... онда тiршiлiк ете алмайды.Себебi мұндай суларда микроорганизмдерге қорек болатын органикалық заттар болмайды.Кохтың әдiсiмен зерттегенде,бiр мл осындай судан небәрi он шақты ... ... ... ауасы шаң-тозаңсыз жерде жауған жауын суында және қарда бактериялар өте аз болады.Бұлардың бiр мл-де бар- жоғы он ... ... ... ... ... қалаларға жауған жауын суында немесе қарда бактериялар көп болады.Бұлардың бiр ... ... ... ... дейiн бактериялар кездеседi.
Тұрмыста қолданылып жүрген құбыр суында да бактериялар кездеседi.Егер артезиан суы пайдаланылса,оны сүзбеседе бактериялар өте аз ... су ... ... ... болса,ондай суды алдын ала арнаулы сүзгiден өткiзу ... ... суда ... саны азда болса кемидi. Қабылданған шама бойынша 1мл-де жүзге жуық ... бар су ... ... су болып есептеледi.Ал бактериялар саны 500-ге дейiн жетсе,күдiктi су болып есептеледi.Ағын сулардағы бактериялар саны да өзгерiп отырады.Алғашында судың ... ... ... күн сәулесiнiң әсерiмен байланыстырған болатын.Бұл болжам дұрыс болмай шықты.Өйткенi күн сәулесi тек ақпайтын тұнық ... ғана ... әсер ... анықталды.Ал бактерияларға және органикалық қалдықтарға бай сулар ... ылай ... ... күн ... өтпейдi.Әсiресе бетiнен тереңiрек қабаттағы бактерияларға күн сәулесi мүлде әсер ... ... ... ... ... жатқан жағдайларға байланысты.Солардың iшiнде ең маңыздылары:1)келiп қосылатын жылға сулары мен өзен ... ... ... нәтижесiнде органикалық заттардың қауырт азаюы;3)кейбiр қарапайымдардың бактериялармен қоректенуi.Мiне,бұл жағдайлардың барлығы өзендегi бактериялар санының азаюына,яғни судың өздiгiнен тазаруына әкеп соқтырады.
Топырақ - - жер ... ... ... ... ... ... халық қазынасы. Қазіргі күнде адамзатқа белгілі планеталардың ішінде тек ... ғана ... ... ... бар. ... ... ... бағалаудағы көзқарасы тіпті өзгеше болуы заңды. дегендей, жерде жүргенде оның қадірін бірі біле ... ... ... ... ... ... құнарсыз қабаттары - минералдар, тау жыныстары бір орыннан екінші орынға қозғалып, жер ... ... ... ... ... ... ... дамуымен кен, қазба - байлық өндіру тез дамуда. Осыған орай жер көлемі де көбеюде, соның бірі ... ... ... және ... ... ластануы мәселесі қарыштап тұр. Сондықтан өз қолымызбен жарақаттап, бұзылған жерлер, өз қолымызбен , қайта қалпына келуі тиіс.
Топырақ жоғарғы буферлік қабілеттілікке ие, яғни ұзақ ... бойы ... ... ... ... Соған қарамастан, қалада бұл ең ластаулы орта. Қала топырағының экожүйесі әралуан улы заттармен ластануда. Қала топырағында микрофлора ... ... ... осы ... ... ... ... микробтар болуы тұрғысынан зерттелді. Топырақта кездесетін микроағзалар кез-келген биогеожүйенің және экологиялық жүйенің, өлі және тірі ... ... ... ... ... ... ... факторларға сезімтал және қала жағдайларында олардың құрамы өзгереді. Сондықтан олар қоршаған ортаның ластануының жақсы индикаторы.
Микроорганизмдерге әсер ететін ... ... ... кебеюі өзі тіршілік ететін ортасына тығыз байланысты. Микроорганизмдердің осы ... ... ... әсер етіп ... бір ... жағын дамытуға, зиянды жағын жоюға мүмкіндік болады. Микроорганизмдерге әсер ететін жағдайлар (факторлар) үш топқа жіктеледі, олар: физикалық, химиялық және биологиялык ... ... ... әсері. Микроорганизмдерге ылғалдың әсері. Микроорганизмдер клеткаларының 85%-тейі су. Сондықтан олардың тіршілік әрекеті ылғалды жерде ғана ... ... ... ... микробтар клеткасы тек ертінді күйінде ғана сіңіре алады. ... ... ... клет - касы ... және көбейгенде қажет. Кейбір микроор - ганизмдер ылғалдың тапшылығына қарамастан тіршілік ете ... Ал ... ... ... құрғақ жерде бірнеше жылдар бойы тіршілік қабілетін жоймайды. Бактериялар және төменгі сатыдағы саңырауқұлақтар ... ... ұзақ ... бойы ... ... құрғақ жерде өніп-өсе алмайды. Бактериялар мен ашытқы саңырауқұлақтардың тіршілігі ортаның ылғалдылығы 20 -- 30%, зең санырауқұлақтарының ... -- 15 -- 20% ... ... Бұл ... ... copy күшінің көптігін көрсетеді.
Грам оң бактериялардың клеткасындағы осмостық қысым 3 :: 106 Па, ал Грам ... 4 -105 -- 8-105 Па. ... ... ... тым ... ... (9 10 - 107 Па), яғни ас ... концентрациясы 15 -- 20 проценттей болғанда тек бактериялар емес басқа да ... ... ... төнеді. Табиғатта едәуір осмостық қысымда тіршілік ете алатын микроорганизмдер кездеседі. Мәселен, ... және ... ... ... ... ... ... қысымға төзімді келеді. Кейбір микроорганизмдер ас тұзының жоғары кон-центрациясына бейімді. Олар галофильді организм - дер, яғни ... ... ... ... ... ... Орта ... -- микроорганизмдерге әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Өсімдіктер мен жануарлардан микроорганизмдердің айырмашылығы -- ... ... ... ... келеді. Мәселен, пішен таяқшасы +5 -- 57° көптеген сапрофит бактериялар +20 -35° ... ... ... ... ... ауру ... паразит микроорганизмдердің басым көпшілігі тірі организмдер, солардың дене ... ... яғни +35 -- ... тіршілік етеді. Әр түрлі микроорганизмдер топтары үшін температураның үш нүктесі бар. Олар: оптималь, максималь және ми - ... ... ... ... ... ең қолайлы жағдай туады. Бірақ көптеген спора түзуші микроорганизмдердің өніп-өсуі мен олардың споралар түзуі қажетті бұл температураға үнемі сәйкес келмейді. ... өсіп ... ушін +37° ... ... ... спо - ра ... қажетті температурасы + ЗГ. Сүт қышқылы бактерияларьшың оптималь ... + 25° -- 30°, ал ... ... үшін ол + 45° ... ... ... ... бейімделулеріне байланысты барлық микроорганизмдерді психрофильді, мезофильді және термофильді деп үш ... ... яғни ... ... ... - ... төменгі температурада жақсы тіршілік етеді. Олар үшін оптималь температура +10°, минималь -- 10° пен 0° ... ал ... ... + 30° шама - ... болады. Бұл топка кейбір шіріту бактериялары зең саңырауқұлақтары, суда тіршілік ететін бактериялар және кейбір ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл топқа көптеген сапрофит, шіріту бактериялары, барлық ауру коздырушы -- патогендік микроорганизмдер мен зең" ... ... ... өсуіне қажетті оптималь температура + 30°, минималь ... - ра + 10°, ал ... ... +43 -- 50° ... болады.
Термофильдер едәуір жоғары температурада тіршілік етеді, оларды жылу сүйгіш микроорганизмдер деп те атайды. Оларға қажетті оптималь температура + 50 -- 60°, ... + 30 және ... -- + 70 -- 80° шама - ... ... Бұл ... жататын микроорганизмдер ыстық бұлақтарда, өздігінен қызған дәндерде, шөпте және ... ... ... ... + 85° ... ... Осы ... көрсетілген микроорганизмдерден басқа көптеген топырақ бактериялары, актиномицеттер, микроскоптық саңырауқұлактар (пеницилл, аспергилл т. б.) ... ... ... өсіп ... ... ... ... (градус мөлшерімен)
Бактериялардың түрлері
Минималь
Оптималь
Максималь
Туберкулез таяқшасы
+29
+37 -- 38
+41
Іріңдетуші стафилакоккалар
+10
+32 -- 35
+42
Ішек таяқшасы
+37,5
+44
Ботулизм таяқшасы
+25
+37
Пішен таяқшасы
+5
+25 -- ... ... ... ... бірақ олардың тіршілігі тежеледі, ашу, шіру процестері тоқтайды. Ет, балық, май, сүт және оңай ... ... ... үшін ... ... ... ... Зерттеулерге қарағаңда, бірнеше он мыңдаған жылдар бойына мәңгі мұз ... ... ... ... ... тіршілікке қабілеті бар шіріту бактериялары мен олардың ... ... ... ... ... мен жылы жиі ... ... өте қолайсыз әсер етеді.
Жоғары температурада бактериялардың цитоплазмасы ... ... ... ... Бірақ, олардың барлық топтары бірдей бір мезгілде қырылмайды. Мұнда жоғары температураның әсер ету ұзақтығы, микроор-ганизмдердің түрі мен ортаның ... ... ... зор маңызы бар.
Көпшілік спора түзбейтін бактериялар 60°-тық жылылықта 30 -- 60 минут ішінде ... ... Ал ... - тура ... ... олар тез өледі. 160 -- 170° ... ... 1 -- 1,5 ... және ... ... 120° ... екі ... қысыммен қоса әсер еткенде микроорганизм-дердің тек вегетативтік клеткалары емес, спораларының барлығы түгелдей қырылады. Ашытқы және зең ... ... тым ... ... ... 65 -- 80° ... төзбейді. Бірақ зең саңырауқұлақтарының 100° ыстықта аз уақытқа шыдайтын түрлері де ... ... ... ... әдіс-тәсілдер жоғары температураның микробтарға осылай тікелей әсер етуіне негізделген.
Микроорганизмдерге құрғатудың әсері. Микроорга - низмдер спорасы денесінде ылғал кем болғандықтан, ұзақ ... ... ... жоймай сақталады. Құрғату, әсіресе микроорганизмдердін вегетативтік клеткасына күшті әсер етеді. Әр түрлі микроорганизмдердің құрғақшылыққа қатысы да түрліше. ... сүт ... ... ... ... жағдайда 10 жылдай жоймайды, туберкулез таяқшасы 3 -- 9 айдай сақтайды. Құрғатқанда микроорганизмдердің тіршілік процесі өте баяулайды, ... ... ... ет, ... сүт, түрлі овощ және басқа да тағамдарды құрғату арқылы сақтайды. Тіпті ... ... ... де ... осы ... ... ... Тірі организмдердің тыныс-тіршілігіне оттегі қажет. Облигатты аэробты микроорганизмдер тек оттегінің қатысуымен өніп ... ... -- ... ... - ... мен ... ... Оттегін пайдаланбайтын микроорганизмдерді анаэробтар деп атайды. Олар екі үлкен топқа бөлінеді: облигатты ... ... улы ... ал ... ... ... ... бактерияларды аэротолерантты анаэробтар дейді. Облигатты анаэорбтардың құрамында тотықтырушы ферменттердің болмауынан оттегі у ... әсер ... Бұл ... ... және ... ... ... жататын бактериялар: Clostridium және актиномицеттер, Streptomyces туыстары. Сонымен қатар ... ... да ... ... ... ... - ... сыртқы орта жағдайына қарай оттекті және оттексіз ортада тіршілік ете алады. Мысалы, ашытқылар (дрожжылар). Аэробты жағдайда оттегінің қатысуымен ... СО2 және Н20 ... Ал ... ... қант ... және қышкылдарға, С02 айналады. Факультативті анаэробты бактериялардың өкілдері: Bacillus, Vibrio, ... ал ауру ... ... - лар ... Salmonella, Shigella, Staphylococcus т. б. атап өтуге болады. Табиғатта микроаэрофильді бактериялар да кездеседі. Бұларға жататын микроорганизмдердің тіршілік етуіне оттегінің аз ... де ... ... ... Жарық, негізінен зат алмасу процесінде жарық энергиясын пайдаланатын микроорганизмдер үшін ғана қажет, ал ... ... ... әсер ... ... аса ... Паразит бактериялардан гөрі сапрофит микроорганизм - дер күн сәулесіне төзімді келеді. Туберкулез таяқшалары, сүзек және топалаң ... күн ... тез ... ... ... күн ... күші, тікелей түскен сәулеге қарағанда, әлсіздеу болатыны белгілі. Дегенмен, ... ... ... ұзақ әсер ... микроорга - низмдер тіршшігі тежеледі. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... жөн.
Күн сәулесінің осы қасиетінің гигиеналык маңызы бар. Сондықтан үй, мектеп салғанда жарықтын жақсы түсуін еске ... ... ... ... жарык бөлмелерде микробтар анағұрлым аз болады. Күн сәулесінің ультракүлгін, күлгін және көк ... ... ... күшті. Ультракүлгін сәуле тура түскенде микроорганизмдер тез қырылады. Бұл сәуленің осындай ... ... ... ... ... да ... және ... бөлмелерді зарарсыздандыруда (стерелизация) тұрмыста кеңінен қолданылады. Ультракүлгін сәуле ... тек ... ... ғана ... ... да ... ... мұнымен қатар кемшілігі де бар. Ол зарарсыздаңдырылатын заттардың терең қабатына өте алмайды. Олардың беткі ... ... және ... спораларын ғана жоя алады.
Микроорганизмдерге радиоактивті сәулелердің де әсері зор. Оларға атомдар мен молекулалардың иондануы тән. Сонда клетканың молекулалық құрылымы бүлініп, ол ... ... Бұл ... азғана мелшері әсер етсе, микроорганизмдер клеткасындағы тұқым қуалаушылық қасиеті атқаратын ДНҚ молекулаларын ... ... ... Ал ... мөлшері арта бастаса, клеткадағы зат алмасуы бұзылып, яғни клетка ауруға шалдығады да, ақыр аяғында тіршілігі жойылады. ... ... ... бір ... әсер ете ... микроорганизмдер клеткасын-дағы майдың, нуклеин кышқылдарының немесе олар түзетін антибиотиктер мен ... ... ... болады. Бұл қазіргі кезде микробиологиялық өнеркәсіпте кеңінен қолданылып келеді.
2. Микроорганизмдерге химиялық факторлардың әсері. Түрлі химиялық заттар әр ... ... ... әсер ... ... ішінде шіріту бактериялары бар суға алдын ала пептон заты бар шыны каппилляр түтікті малса, ... ... ... осы ... ... - ялар ... ... құбылысты оң хемотаксис деп атайды. Теріс хемотаксисте болуы мүмкін. Мұнда керісінше, бактериялар жаңағы зат ... ... ... ... ... ... Пептон, минерал тұздар және фосфор қышқылы тұздары ортада өте аз мөлшерде болса, әдетте он хемотаксис реакциясын көрсетеді. Ал ... мен ... ... көп ... ... ... реакциясын керсетеді. .
Орта реакциясы. Химиялық факторлардың ішінде орта реакциясының айта қаларлықтай маңызы бар. Шынында ортаның қышқылдығы ... ... ... бос ... ... сутегінің және гидроксил иондарының концентрациясына байланысты. Соларға байланысты клеткадағы ферменттердің әсері де ... зат ... ... де ... ... Микроорганизмдер белгілі бір дәрежедегі қышқыл не - месе сілтілі ортада көбейіп, дами алады. ... ... - ... үшін ең ... орта -- нейтралды немесе шамалы сілтілі, ал зең саңырауқұлақтары мен ашытқы саңырауқұлақтар үшін шамалы қышқылды орта қолайлы. Орта ... рН ... ... рН ... ... ... ал одан ... сілтілі болады. Егер орта реакциясы оптималь болмаса, бактериялардың тіршілігі тежеледі. Мәселен, сүрлемдегі сүт қышқылы бактериялары ашу ... ... ... Бұл кезде шіріту бактериялары тіршілік ете алмай, қырылып қалады. Бұдан кейін ортадағы рН керсеткіші одан әрі ... ... сүт ... ... ... ... ... бактериялар қырылады. Кейде ортаның реакциясын өзгерту арқылы ашу процесінің бағытын да өзгертуге болады.
Кесте-6. Кейбір микроорганизмдер үшін рН-тың ... ... ... ... қышқылы бактериялары
Ішек таяқшасы
Май қышқылы бактериялары
Шіріту бактериялары
Азотобактерлер
Нитрлендіргіш бактериялар
Зен ... -- 7,5
6,5 -- 7,8
6,9 -- 7,3
6,8 -- 8,5
6,5 -- 7,8
6,8 -- 7,9 ... ... ... үшін ... орта ... рН көрсеткішінің зор маңызы бар. Мәселен, ауру қоздырушы -- ... ... үшін рН ... 7,0 -- 7,6, ал ... мен ... ... үшін -- 3,0 -- 6,0 шамасында болуы тиіс. ... ... ... вегетативтік клеткаларына қарағанда, орта реакциясының өзгеруіне төзімді келеді. Кейбір микроорганизмдер тіршілік ... ... ... ... ... ... ... осындай қышқыл ортада басқа қолайсыз факторлардың әсері күшейе түседі. Мәселен, қыздырған кезде белоктар көбінесе қышқыл ортада тезірек ұйыды.
Ортаның химиялық құрамы. ... ... ... ... ... ... зор. Бұлай болатын себебі ортада микроорганизмдерге қажетті ... ... ... улы ... да ... ... Олар клеткаға еніп, цитоплазмамен байланысып, осының нәтижесінде микроорганизм келткасының тіршілігін жойып жібереді. Бұл ... улы ... ... ... мен етінді темпаратурасына, олардың әсер ету мерзіміне және микроорганизмдердің түріне байланысты. ... ... ... ... өршітуі де ықтимал, ал күшті ертіндіде микроорганизмдердің тек вегетативті денелері ғана қырылады, концентрациялары күшті ерітінділер спораларды да ... ... ... ... ... өзі әр түрлі микробтарға түрліше әсер етуі мүмкін. Кейбір ... ... ... бір микробтарды қыра алатын болса, қалғандарына тіпті әсер де ете алмайды.
3. Микроорганизмдерге биологиялық факторлардың әсері.
Табиғат жағдайыңда микроорганизмдер тек ортаға әсер етіп ... ... ... ... бір ... ... ... бір микроб екінші микробтың дамуына қолайлы жағдай жасайды. Мұндай қүбылысты симбиоз деп атайды. Кейде осы құбылыс микроорганизмдер үшін ... те. ... май ... ашу ... ... анаэробты микроб -- клострядиум пастеурианум аэробты бактериялармен өте жақсы симбиозда болады. Аэробты микроорганизмдер мұңда ... ... ... және ... ... тіршілігі нәтижесінде пайда болған зиянды заттарды ыдыратуға көмектеседі. Сөйтіп, олардың дамуьна қолайлы жағдай туғызады.
Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің түйнек бактериялары көміртекті және ... ... ... олар ... ... ... ... өсімдіктерді азотпен камтамасыз етеді. Осындай жағдайды біз осімдіктер мен саңырауқұлақтар арасынан кездестіреміз. Мұны микориза деп ... ... бір тобы ... ... ... болу ... ... етеді. Бұған көптеген сап - рофит микроорганизмдердің, жануарлар мен адамдардың ішектерінде (ішек таяқшасы) және терісінің ... ... ... ететіні мысал бола алады. Осындай тіршілік иесін комменсализм деп атайды.
Табиғатта кейде микроорганизмнің бір түрі ... ... ... ... екінші түрінің дамуына аса қолайлы жағдай жасайды. Мәселен, көптеген сапрофит микроорганизмдер белокты пептонга, амин ... және ... жай ... ... ... нитрлендіруші бактериялар пайдалана отырып, азот қышқыл аммоний тұздарына айналдырады. Бүл өсімдіктер үшін өте ... ... зат ... табылады. Дәл осыңдай құбылыс азотобактер мен клетчатка ыдыратушы микроорганизмдер арасында да болады. Азото - бактер ауадағы атмосфера азотын байланыстыру үшін ... ... ... ... ... Ал олар ... ыдырата алмайды. Клетчатка ыдыратушы бакте - риялар клетчаткадан түрлі органикалық ... ... ... бұл қышқылдарды одан әрі тотықтыра отырып, өз денесіне азот жинайды. Осымен бірге клетчат - ка ыдыратушы микроорганизмдердің одан әрі ... ете ... ... ... жасайды. Міне, мұны метабиоздың қарым-қатнасы немесе тіршіліктің мұндай түрін муту - ализм деп атайды.
Микробтың бір немесе бірнеше түрлерінің ... ... ... ... деп ... ... азо - ... мен Вас. mycoides микробтарыньң бірлесіп, өсімдік тіршілігіне кажетті өсуін ... ... ... ... бола алады: азотобактер жеке өзі тіршілік еткенде қоректіқ ортада 173 мт-ға дейін гетероауксин түзсе, Вас. mycoides пен ... оның ... -- 220 ... жетеді.
Кейбір жағдайда микробтардың бір тобының тіршілік әрекеті барысында пайда болған заттар екінші ... ... әсер ... ... ... ... та ... Мұндай қүбылысты антагонизм деп атайды. Анагонизм құбылысын 1887 жылы Л. Пастер ашқан болатын. Ол ... ... ... ... мен ... ... ... байқады. XIX ғасырдың аяғьнда атақты орыс ғалымы И. И. Мечников сүт қышқылы бактериялары мен шіріту ... ... ... ... ... ... Сондықтан ол сүт қышқылы бакте - риялары қатысуымен жасалатын сүт тағамдарын тұрмыста кеңінен қолдануды насихаттады.
Антагонизм баска ... ... да ... Мұны ... тұрғысынан қарағанда, табиғаттағы сұрыптау процесін реттеуді факторлардың біреуі деп қарауға болады. Антагонизм құблысын зерттеу барысында көптеген бактерияларды жойып жіберетін заттар ... ... ... ... "анти" -- қарсы, биос" -- тіршілік деген сөзінен ... яғни ... ... ... ... деп ... Антибиотиктерді көптеген актиномицеттер, бактериялар және саңырауқұлақтар да бөледі. Антибиотиктердің ... ... ... ... бар. Бүл ... олар ... әсер етеді, кейде антибиотиктер микробтарды қырып жібереді. Оны бактерицидтік әсер деп атайды.
Антибиотиктер әр қайсысы жеке микробтарга ғана әсер ... ... ... ... ауру ... ... әсер ете ... Бірақ мұндай антибиотиктер керек.
Қорытынды:
Қазақстанда миробиологияның дамуы ұлы отан соғысы ... және одан ... ... дами ... ... 1946 жылы Қазақ ССР Ғ.А. Президиумында микробиология ... ... оның ... 3 ... ... Олар: техникалық, ауылшаруашылық микробиологиясы және антибиотиктер. Қазақстандағы микробиологияның негізін қалаған ғалым Ғ.А. ҚазССР мүше-корреспонденті Д. Л. Шамис болды. Соғыс ... ... ... Ғ.А. ... ... ... ... микробиолог Д. М. Новогрудский жұмыс істеді.
1956 жылы сәуір айында вирусалогия ... ... ... секторы бойынша республикада бірінші рет академиялық ғылыми мекеме жалпы және тұрмыстық, ауылшаруашылық ... - ... ССР ... ... ... және ... Институты құрылды.
Қазақстанда микробиологияның физилогиялық бағыты Ғ.А. Қаз ССР Д. Л. Шамис ... ... ... ... негізінен мал азықтық сүрлем шөп даярлаудың жолдарын қарастырды. Қиын жағдайда сүрлем жасалынатын ... өте ... ... ... ... ... целлюлоза) полисахаридтер арқылы қант концентрациясын ұлғайтуды көздеді. С:N ... ... мол ... ... ... ... Академик Шамис Д. Л. пен П. И. ... ... ... тұқымдастарды пайдалану жолдарын тапты. Ол сүрлем малдың сүтін молайтуға ықпал етеді.
НАН ҚР профессорлары М. Х. ... мен Н. Б. ... ... ... ... олардың генетикалық микрооганизмдер мен вирустардың жалпы биологиядағы маңызы жайлы зерттеулер жүргізді. Олар өздерінің жұмыстарында мутагеннің систематикасын мутагеннің химиялық ... мен ... ... тұрғысына сүйенеді. Химиялық мутагендер органикалық, бейорганикалық және биогендік табиғатына қарай кластар мен ... ... ...
Микроорганизмдер экологиясы. Мироорганизмдер экологиясына микроорганизмдердің табиғаттағы өніп-өсу процесі жатады (суда, топырақта, тау жыныстарында). Және микроорганиздердің қоршаған ортаны ... ... да ... Су ... микроорганизмдердің өніп-өсуі мен көбею жолдарын ғалымдар зерттеді. Зерттеу жұмыстары Балқаш көлі, Арал мен ... ... ... ... ... Шардара суқоймаларында жүргізілді. Арал теңізіндегі көп жылдық зерттеулер нәтижесі көрсеткендей Арал суының тартылуы тұз басу мен ... ... ... деп ... ... ... зерттеулері 40 жылдың аяғында ҚазССР Ғ. А. топырақтану Институтында әйгілі микробиолог Д. М. ... ... ... Және де ары ... ... топырақ микробиологиясы үлкен үлес қосқан А. Н. Илялетдинов, Ш. А. Чулаков, З. Ф. Теплякова, Ш. З. Мамилов, Д. К. Карагуйшиева. ... ... ... қарай вертикалдық табиғат зоналарының бағытымен тың және тыңайған жерлерді игеруге байқалды. Микробиологтардың айтуы бойынша егістік жерлерді өңдеудің топырақтың терең қабаттарын ... ... ... ... пайдасы атап көрсетілді. Жерді өңдеу әдістері микробиолог З. П. Керамщуктың еңбектерінде анық ... ... ... химиялық, коксохимиялық, металлургиялық өнеркәсіптер жоғарғы дәрежеде дамыған, міне сол өнеркәсіптен шыққан улы қалдықтар бұрын Нұра ... ... ... ... ... ... ... арқасында қазір улы заттардың құрамы азайды.
Қарағандының металлургия комбинатында өндірілетін фенолдар мен шайырлы улы заттар ... ... ... ал ... коксохимиялық смола мен майды ажырататын микроорганизмдер табылды. Осы микроорганизмдердің көмегімен ... ... улы ... 70-80% төмендеді (Р.М.Алиева).
Қоршаған ортаны қорғаудың ең бір ... ... ол ... пен суды мұнай мен мұнай өнімдерінен тазарту болып табылады. Ешбір техногенді ластануды мұнай өнімдерімен ластанумен салыстыруға ... ... ең ... ... пен суды ... және мұнай өнімдерінен тазарту қазіргі таңдағы қиын жағдайлардың бірі. Қазақстан республикасындағы микробиология мен вирусология Институтында жаңадан , ... ... ... ... - ... препараттар ойлап табылды (Бишимбаев В.К., Илялетдинов А.Н., Исаева А.У.). Су мен ластанған топырақтың беткі қабатындағы мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... көмірсуларды қышқылдандыратын қабілетті флора мен фаунаға зиянын әсерін тигізбейтін көмірсуды ... ... ... ... ... кейінгі жылдары Д. Л. Шамистің басшылығымен Қазақстанда ... ... ... ... ... микробиологияда нан өнімдеріне ашытқылар даярлау мен шарап жасау заводтарына керек шикізаттың құрамын ... ... жаңа ... ұсынды, яғни нан ашытудағы ашытқылардың аралас культураларын қолдануды ұсынылды. 60-70жылдары Р. Д. Зубковтың Қазақстан ... ... ... ... ... ... жұмыс атқарды.
НАН ҚР микробиология және вирусалогия Институтында жеңіл өнеркәсіпті дамытуға да өз үлесін қосты. Алматы мех ... тері ... ... ... ... препаратымен теріні өңдеуде оның салмағының жеңілдеуі; созылмалылығы; терінің көлемінің ұлғаюы; терінің басқа түстерге оңай боялуы артты. Бұл дайын өнімдердің бағасын ... қана ... ... ... ... Н. ... ... , 1997ж.
* Шлегель Г. Общая микробиология. М., Мир, 1987г.
* ... Т.Б., ... Н.К ... және ... ... ... , 1982ж.
* Гусев М.В., Минеева Л.А. Микробиология.-М.:МГУ,1992.-448с.
* Ғаламтор көздері: http:yandex.kz/myuniversity.ru

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері4 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
Антибиотиктерді анықтау тәсілдері10 бет
Жасушаларды өсіру жүйелері5 бет
Жаңа мұнайтотықтырушы микроорганизмдер композициясының дақылдау жағдайларын таңдау27 бет
Каспий теңізінің экологиясы4 бет
Микроағзалардың генетикасы. инфекция және иммунитет жайлы ілім. аллергия5 бет
Пестицидтер және оның түрлері4 бет
Пестицидтер туралы ақпарат5 бет
Пропион қышқылының ашу процесі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь