Білім берудегі өзін-өзі тану мәселесі

КІРІСПЕ

І. ТАРАУ. БІЛІМ БЕРУДЕГІ ӨЗІН.ӨЗІ ТАНУ МӘСЕЛЕСІ МЕН КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ҒЫЛЫМИ. ТЕОРИЯЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1. Өзін. өзі тану, өзіндік сана. сезім, өзін.өзі бағалау мәселелері туралы
шет елдік және кеңестік психологтардың еңбектеріне теориялық шолу
1.2. Білім берудегі өзін.өзі тануға апарар жолы мен кәсіби
қызметінің ерекшеліктерінің ғылыми.теориялық негіздері
1.3. Білім берудегі өзін.өзі тану мәселесінің кәсіби
қызметімен байланысын ғылыми теориясын анықтау
1.4. Мектептегі психологтың кәсіби қызметінің ерекшеліктері

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастар орныға бастаған тәуелсіз еліміздегі білім мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ағымына байланысты білім мазмұнында көптеген түбегейлі өзгерістер болуда.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік мінез- құлқын қалыптастыру”, “Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында білім беру ісінде жаңа рухани-мәдени құндылықтарды игеруге, ұлттық сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау, кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу талап етіледі.
Елімізде болып жатқан әр түрлі бағыттағы өзгерістер егеменді еліміз жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру жүйесін дамытуда біршама табыстарға қол жеткізуде. Жаңа ғасыр бәсеке ғасыры болғандықтан, әсіресе оқушының психологиялық даму ерекшеліктерін қалыптастыру қоғамның өзекті мәселелерінің бірі болмақ.
Сондай-ақ адам бойына рухани-адамгершiлiк – адамның тұлғалық бағытын, оның рухани келбетiн және ақыл-ой эмоционалдық сенiмi не? Өз бетiмен қорытынды шығаруы мен оның қызығушылығына және өмiрлiк көзқарасына негiзделген әлеуметтiк-психологиялық бiлiмi.
Елiмiздiң болашақ азаматтары әрекетiнiң негiзi ретiнде мемлекет идеологиясының бағдарын анықтауда адамгершiлiк тәрбиесiнiң маңызы зор болғандықтан, адамгершiлiк мәдениетi қазiргi заманға тәрбиелiк деңгейiнiң негiзгi өлшемi болып табылады.
Қоғамның даму кезінде білімнің қарқынды прогресімен ескі технологиялық идеялардың тез өзгеруімен, инновациялық жаңашылдыққа көшуге психолог маманның іс-әрекетімен байланыстыру ерекше сипат алады.
Қазіргі қоғамызда болашақ ұрпақтың дайындауда әр ұстаз өз шеберлігін оқу-тәрбие үрдісінде жаңа инновациялық технологияны жетік меңгерумен қатар шығармашылықпен жұмыс жүргізуге тиіс.
Осыған байланысты мектеп психологы қызметінің негізгі психикалық, этикалық принциптеріне сүйене отырып, білім берудегі кәсіби өзін-өзі қалай ұстауы керек екендігін елестету оңай.
Қазіргі заманғы психологияда басқа анық сипаттамалар беруге, жеке өзіндік танымды қалыптастыруға, әрине өзіндік сипаттама беруге мүмкіндік беретін көптеген мағлұматтар бар.
Алдымен психолог өзін-өзі танудың ең кең таралған тәсілдеріне өзін-өзі бақылау, өзін-өзі талдау, өзін қандайда бір «өлшеммен» салыстыру жатады
Адамның бірін- бірі тануы мен тұлғааралық қарым-қатынас роліне А.А.Бодалевтің, Г.В.Дьянконовтың, Ю.М.Забродиннің т.б. жұмыстары арналған өзін-өзі тану әлеуметтік перцепция мәселесі ретінде В.А.Богдановтің, А.Г.Гусеваның, И.И.Льсенконның, Г.Л.Розеннің еңбектері арналған.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. Екатеринбург, Деловая книга, 1998 г.
2. Битянова М. Организация психологической работы в школе. М.; 1998.
3. Рубинштейн С.Л Основы общей психологии. М., 1959г
4. Рубинштейн С.Л Проблемы общей психологии. М., 1976г
5. Черепанова Е.М Когнитация как проблема самосознания ⁄⁄ Проблемы психодиагностики обучения и развития школьников. М.; Изд.во Московского гос. пед. института, 1985
6. Боришевский М.И. Теоритические вопросы самосознания личности ⁄⁄ Психологические особенности самосознания подростка. Вища школа, 1980
7. Захарова А.В. Структурно – динамическая модель самооценки ⁄⁄ Вопросы психологии. 1989
8. Платонов К.К. Структура и развитие личности
9. Р. Кочюнас «Основы писхолгического консультирования», 1 глава.
10. «Рабочая книга школьного психолога». Москва «просвещение» 1991.
11. Бачел Андрей Как подготовить себя к жизни М:Эльф К-Пресс 1994
12. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ. 2001
13. Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
14. Бурлачук Л.Ф., Коржова Е. Ю. Психология жизненных ситуаций. М., 1998
15. Вопросы психологии 6/2001
16. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М. Мысль: 1980
17. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ун-та 1976
18. Гофман Ирвинг Представление себя другим в повседневной жизни М: Канон-пресс Ц. 2000
19. Денис Кун Основы психологии. Все тайны поведения человека М.; ’’ ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
20. Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
21. Душков Б.А. Психология и география. М. 1987
22. Елисеев О.П. Практикум по психологии
23. Корчемный П.А., Елисеев А.П. Психологическая устойчивость в чрезвычайных ситуациях: Курс лекций. Части І, ІІ, ІІІ-Новогорск, 2000
24. Колесникова Т.И. Мир человеческих проблем: Психологическая концепция здоровья М.: Владос-ПРЕСС, 2003
25. Кореленко Ц.П. Психофизиология человека в экстремальных условиях Л: Медицина. Ленингр. Отд-ние 1978
26. Кирибаум Э.И. Психические состояние Владивосток: Дальневосточ. ун-та 1991
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І. ТАРАУ. БІЛІМ БЕРУДЕГІ ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ ... МЕН ... ... ҒЫЛЫМИ- ТЕОРИЯЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Өзін- өзі тану, өзіндік сана- сезім, өзін-өзі бағалау мәселелері
туралы
шет ... және ... ... ... ... ... берудегі өзін-өзі тануға апарар жолы мен кәсіби
қызметінің ... ... ... Білім берудегі өзін-өзі тану мәселесінің кәсіби
қызметімен байланысын ғылыми теориясын анықтау
1.4. Мектептегі психологтың кәсіби қызметінің ерекшеліктері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... еліміздегі білім мекемелерінің алдына оқушыларға берілетін білім
мен тәрбие сапасын көтеру және жақсарту міндеттері қойылды. ... ... ... ... ... ... көптеген түбегейлі өзгерістер
болуда.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жаңа әлеуметтік мінез- құлқын қалыптастыру”,
“Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім ... ... ... беру ... жаңа ... ... ұлттық сананың қалыптасып өсуіне жағдай жасау,
кәсіби білім берудің сапасын көтруге кең жол ашу ... ... ... ... әр ... бағыттағы өзгерістер егеменді еліміз
жаңа XXІ-ғасырдың табалдырығын аттап, білім беру жүйесін дамытуда ... қол ... Жаңа ... ... ... ... әсіресе
оқушының психологиялық даму ерекшеліктерін қалыптастыру ... ... бірі ... адам ... ...... ... бағытын,
оның рухани келбетiн және ақыл-ой эмоционалдық ... не? Өз ... ... мен оның ... және өмiрлiк көзқарасына
негiзделген әлеуметтiк-психологиялық бiлiмi.
Елiмiздiң болашақ ... ... ... ... мемлекет
идеологиясының бағдарын анықтауда адамгершiлiк тәрбиесiнiң маңызы зор
болғандықтан, адамгершiлiк ... ... ... тәрбиелiк деңгейiнiң
негiзгi өлшемi болып табылады.
Қоғамның даму кезінде білімнің қарқынды прогресімен ескі ... тез ... ... ... ... ... іс-әрекетімен байланыстыру ерекше сипат алады.
Қазіргі қоғамызда болашақ ұрпақтың дайындауда әр ұстаз өз ... ... ... жаңа ... ... жетік меңгерумен қатар
шығармашылықпен жұмыс жүргізуге тиіс.
Осыған байланысты мектеп ... ... ... ... ... сүйене отырып, білім берудегі кәсіби өзін-өзі ... ... ... ... оңай.
Қазіргі заманғы психологияда басқа анық сипаттамалар ... ... ... ... ... өзіндік сипаттама беруге мүмкіндік
беретін көптеген мағлұматтар бар.
Алдымен психолог өзін-өзі танудың ең кең таралған ... ... ... ... өзін ... бір «өлшеммен» салыстыру жатады
Адамның бірін- бірі тануы мен ... ... ... ... ... т.б. ... ... тану әлеуметтік перцепция мәселесі ... ... ... ... еңбектері арналған. Адамның
өзін-өзі тануы өзгелерді тану сияқты жүреді. ... тану ... ... ... және оның ... ... ... өтеді.
Өзін-өзі тану белсенді мақсатқа бағытталған, саналы процесс.
Өзін-өзі танудың механизмдеріне авторлар ... ... ... ... ... ... талдау процестері жатқызады.
Психикалық процестердің маңыздылығын бөліп көрсету үшін ... А.Г ... ... ... әдісі ретінде өзін-өзі бақылауды қарастырады. Мұны
түсіну үшін өзін-өзі бақылау мен интроспекцияны ажырату маңызды.
Кеңес психологтары С.Л.Рубинштейн, П.Р.Чамата, ... ... ... ... бірі ... ... мәні туралы
мәселені түсіндіруге тырысты олар өзін-өзі тануды интроспекцияға келтіретін
сананың ... ... ... танудың кеңестік теориялары мен ... ... ... И.С.Конның, Д.В.Ольшанскийдің, А.Г.
Спиркиннің, Г.Я.Розеннің, И.И.Чеснокованың ... ... ... тану ... ... ... ... В.В.Сталиннің жұмыстарында талап қорытылған; өзін-өз
тану бойынша Г.А.Максимова, ... ... ... ... тану ... ... ... авторларының еңбектерін талдау кезінде
оның зерттелуінің екі негізгі бағытын көрсетуге болады:
1) Өзін-өзі танудың өзіндік сананың құрылымдық ... ... ... ... ... ... Өзін -өзі ... танымдық іс-әрекет аспектісі, спецификалық түрі
ретінде, ... өзге ... ... ... ... ... ... Г.Я.Розин);
Өзіндік сананы зертеу кезінде психологтар өзін-өзі танудың дамуына,
құрылымы мен генезисіне әсер ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктерін шет елдік ғалымдардан Н.В. Кузьмина
[6], Ю.Н. Кулютк, А.А. Реан, Е.И. Степанова, П.А. Просецкий, Е.М. ... ... [7], В.А. ... И.А. ... [8] және т.б. ... ... Қ.Б. ... [9], С.М. Жакупов [10], З.Ә.Исаева, Г.К.
Ахметова, Ш.Т. Таубаева, М.А. ... және т.б. ... ... ... ... берген.
І- ТАРАУ. Білім берудегі өзін-өзі тану мәселесі мен кәсіби ... ... ... ... ... өзі ... өзіндік сана- сезім, өзін-өзі бағалау мәселелері
туралы шет елдік және кеңестік ... ... ... шолу.
Өзін-өзі танудың кеңестік теориялары мен ... ... ... ... ... ... ... И.И.Чеснокованың еңбектерінде қарастырылады, өзін-
өзі тану бойынша эксперименталды ... ... ... жұмыстарында талап қорытылған; өзін-өз
тану бойынша Г.А.максимова, А.Г.Гусева диссертациялық зерттеу ... тану ... ... ... ... ... ... кезінде
оның зерттелуінің екі негізгі бағытын көрсетуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... ретінде
зерттелуі (И.С.Кон, М.И.Лисина, А.Г.Спиркин, И.И.Чеснокова);
2) Өзін -өзі танудың танымдық іс-әрекет аспектісі, ... ... ... өзге ... танумен байланысты зерттелуі
(А.А.Бодальев, А.Г.Гусева, н.В.Крогиус, Г.Я.Розин);
Өзіндік сананы зертеу ... ... ... танудың дамуына,
құрылымы мен генезисіне әсер ететін факторларды қарастырумен ... ... ... ... ... ... ... не деген сұраққа жауап ... ... ... ... ... не ?» деп ... онда ... адам
өзі туралы бірнеше жалпылама сипаттамалардан тұратын жауап бере ... «Мен ... ... ... ... ... ақкөңілмін» деген
сияқты. Сол себепті өзін-өзі тану процесінде де өз ... ... ... ... ... аймақтары мен сфераларын анықтау қажеттілігі
туады. Психологияда алғашқылардың бірі ... ... ... сфераларын
американ психологы У.Джемс белгіледі. Адам ... ... ... ол ... ... ... тұлғаны, рухани тұлғаны бөледі.
Физикалық тұлға- бұл адамның тәні және ... ... ... киімі, отбасы, жағдайы, өзінің еңбек өнімдері.
Әлеуметтік тұлға- бұл өзге адамдар ... ... ... ... айтуынша, адамды қанша индивид тұлға деп мойындаса
және ол туралы пікірлері болса, онда сол адамда ... ... ... ... бұл ... жеке ... ... алынған рухани
қабілеттер мен қасиеттерінің бірлігі. Тұлғаның аталған үш типі иерархиалы
түрде ... Ең ... ... ... ... орын алады,
төменгісінде- физикалық, әлеуметтік тұлғалар аралық орын алады. ... ... ... тану ... ... және рухани
деңгейлерде жүзеге аса ... ... ... ... ... ... биоәлеуметтік табиғаты туралы қағиданы ұстанады. Осыған
сәйкес оның биологиялық және әлеуметтік қасиеттері ... ... ұзақ ... ... адамның екі түрлі деңгейде ұйымдасуы туралы
түсінік жетекші болды, яғни индивид және тұлға ХХ ... 80 ... қана ... ... әлеуметтік индивид ұғымы енгізіледі. Атап
айтқанда, кеңес психологы, В.В.Столин адамның үш ... ... ... ... индивид және тұлға.
Биологиялық индивид ретінде (организм) адам жүйке жүйесінің типі,
мидың нейродинамикалық қасиеттері, ... ... ... бойынша
сипатталады.
Әлеуметтік индивид қоршаған әлемді меңгеру қабілетімен, білім ... ... ... мен ... ... ... Тұлға рет таңдау қабілетіне, өзінің өмір жолын құру ... ... ... жүйесінде өз жүріс-тұрысын реттеу
қабілетіне ие.
Тұлғалық – мінез-құлықтық ... ... өзге ... ... көпшілділік, сыпайылық және т.б.); іс-әрекетке,
еңбекке, оқуға қатынасы ... және т.б.) ... ... ... ... ... ... қатысы (ұқыптылық, тазалық);
табиғатқа, өнерге, ғылымға және т.с.с. қатынасы көрініс ... ... мен ... ... ... ... ... адамның өз іс-әрекеті мен жүріс-тұрысын анықтайтын ... мен ... ... ... эмоционалды-еріктік сферасы-өзінің эмоционалды күйлерін,
сезімдерін, стресс ... ... беру ... мақсатқа
ұмтылушылықтарын, қайсарлығын тануы; Қабілеттер мен мүмкіндіктер сферасы-
адамның ... ... ... ... өз ... талдауы,
ойларын жүзеге асыру үшін өз мүмкіндіктерін бағалауы.
Тұлғаның танымдық сферасы- психикалық үрдістердің, қызметтерін ... ... ... ... ес, ойлау, қиял, ақыл-ой және т.с.с.
Сыртқы келбет және ... ... ... адам өзінің
сыртқы келбетін, түрін, жүрісін, сөйлеу, өзін-өзі ұстау, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ортамен қарым-қатынас сферасы-адам өзінің
өзгелермен жақын және алыс адамдармен байланысын өзара әрекетін талдайды.
Іс-әрекет ... ... ... ... дағдыларды, меңгерген және
оларды өмірде және іс-әрекет барысында қалай пайдаланады, соны білуі қажет.
Өзінің өмірлік жолы ... ... адам ... да бір ... ... талдайды, қандайда бір қорытынды шығарады, ... ... өз ... ... ... ... шартты екендігі белгілі, мұнда өзін-өзі ... ... ... ... ... және адам ... түрлі қырларын
бейнелеуге мүмкін емес.
Схема тек біз ... нені тани ... ... ... береді. Енді өзін-
өзі танудың аймақтарын белгілейік. Дәстүрлі психологияда өзін-өзі танудың
екі аймағын бөледі: сана және ... ... ... ... бейсана сияқты тағы бір аймаққа назар аударылады. Осылайша, З.Фрейд
тұлға құрылымында Эго ... Мен, ... ... –Мен және Ит немесе ... ... ... Эго ... Мен ... сана ... ... шынайылық принципіне бағынады, супер-Эго немесе ... Мен ... ... да ... да сферада жатады және ... ... ... ... ... Ид немесе Ол инстинктер кезі
болып табылады және ... ... ... Әрі ... ... ... ... құрылымын талдайды. Яғни, Эго- адамның шынайы Мені,
Маска-адамның өзге ... ... ... ... адамның өзі
жақтырмайтын, мазасыздық тудыратын тұлғалық сапалары ығыстырылатын бейсана
аймағы, және ... ... ... ... ... ... ... бейсана аймағы.
Сонымен қатар, В.Г.Маралов психологиядағы схема түрінде берілген
моделді мысалға келтіре отырып оның ... ... ... аймақтары
туралы біздің түсінігімізді кеңейтетіндігін ... Ал ... ... орай ... және ... «Джогари терезесі»
деп аталады.
Мінез- құлық акцентуациясының әр түрлі ... ... ... ... мен ... ... әсері сияқты басқа да
ерекшеліктеріне қатысты да ... ... ... ... ... ең кең таралған тәсілдеріне өзін-өзі бақылау, өзін-
өзі талдау, өзін ... бір ... ... ... ... Бұл ... өз жүріс-тұрысын, әрекеттерін, ішкі
әлемінің оқиғаларын бақылау арқылы өзін-өзі тану тәсілі. Бір ... ... ... ... ... және ... деп аталған
өзін-өзі бақылаумен адамзат бұрыннан таныс. Кейінен бұл ... ... ... бас ... ... ол ете ... және адам ... бейнесін бере алмады, алайда өзін-өзі танудың тәсілі ретінде үлкен
мәнге ие.
Өзіндік сана ... ... ... ... ... күрделі екендігін айтады және оны көптеген компонеттерден
тұратын жаратылыс терінде ... ... ... ... ... ... бөледі: өзін-өзі білу және ... ... ... өзіндік сана құрылымының үш компонентін бөледі:
танымдық (өзін-өзі тану), эмоционалды (өзіне ... ... ... ... ... сананың құрылымының алты ... ... ... ... ... ... ... бағалау, өзін-өзі сынау,
өзін-өзі бақылау, өзін-өзі реттеу.
Өзін- өзі ... ... оның ... ... ... аз ... Осы ... А.Г.Спиркиннің, М.И.Лисинаның,
И.И.Чеснокованың жұмыстарын атап өту қажет.
И.И.Чеснокова өзін-өзі тануды процесс ретінде қарастыра ... ... ... және ... сияқты үш құрамдас
компоненттерінің өзінің ішкі процестерінің ... ... өмір ... ... ... ... өзін-өзі тану өзіндік сананың тіршілік
етуі мен көрінуінің, негізі. Адамның өзін-өзі тануы арқылы ... ... ... ... ... болып табылады.
Көптеген психологиялық еңбектерді авторлар өзін-өзі танудың құрылымын
қарастырады. Соның ішінде И.С.Кон, Р.Бернс және ... ... ... үш ... ... ... ... құраушысы немесе Мен бейнесі;
● Эмоционалды-бағалау компоненті немесе өзін-өзі бағалау;
● Жүріс-тұрыстың құраушысы немесе талаптану деңгейі.
Өзін-өзі танудың осы негізгі үш ... ... ... Мен ... ... өзі ... түсінігі. Индивиттің өзі
туралы түсінігі ... ... ... ... ... ... қарамастан өзіне сенімді болып көрінеді. Адамның
денесі, қабілеттері, әлеуметтік қатынастар және тағы басқа оның ... ... ... пәні ... ... Мен ... ... өзін-өзі танудың нақты тәсілдері сан түрлі болуы мүмкін. Адам ... ... ... ... анықтауыштардың көмегіне жүгінеді: «сенімді»,
«көпшіл», «күшті», «әдемі», және т.б. Олар ... ... ... ... ... ... табылады, бірақ адам сол
арқылы өзінің үйреншікті өзін-өзі тануының ... ... ... ... ... бала өзі ... ... эмоционалды күшке ие жанама
білімдерді жинақтайды; екіншісінде- ... өзі ... ... нақтырақ
сипатқа ие болады. Дәл осы мағынада қарым-қатынас тәжірибесі өзі-өзінің
бейнесін ... ... ... оның ... бөлігінің
құрылуына материал тасымалдайды, ал жеке тәжірибе, эмоционалды бояулармен
аз өрнектелгендіктен, бейненің когнитивті бөлігіне адамның өзі ... ... ... ... ... білімдерді жеткізеді.
Сонымен, авторлардың пікірінше өзін-өзі бейненің когнитивті белігін
өзі туралы нақты білімдермен қамтамасыз ететін баланың жеке ... ... ... (өз ... ... бөлігі) бала үшін
эмоционалды мәні бар қарым-қатынас тәжірибесіне байланысты. ... ... ... ... ... ... көп ... оны қалай бағалағанға байланысты болатындығы
көрсетілген. Өзінің қабілеттерін ... ... ... ... ... ... Л.С.Сапожникованың пікірінше әлеуметтік ықпалдың, мінез-
құлықтың ішкі реттеуіштеріне айналуына ... ... ... ... ... өзін және өз ... ... дұрыс бағалауы,
оның крийтерилерінің адекваттылығы, дифференциалдығы, объективтілігі өзін-
өзі тану мен өзіндік сананың ... ... ... ... ... ... фундаментальды болып табылады, себебі ол өзіндік ... ... ... ... ... Ол ... тұрғыдан
алғанда генетикасы бойынша бірінші орын ... және ... ... ... даму ... ... Үлкен мәнге ие болу
салдарынан, ... тану тек сана мен ... сана ... ғана ... ... ... жалпы таным психохологиясында да
зерттеу пәніне айналды. (Дж.Бруннер, 1977; Г.Я.Розен, 1977 және ... ... ... ... ... ... ... өзіндік сананың
құрылымын емес, танымды талдайды және өзін-өзі тануды танымның аспектісі,
іс-әрекет түрі ретінде қарастырады.
Г.Я.Розен таным ... ... ... аталған зерттеу
аймағының құрылымын қарастырады және оның төмендегідей компонеттерін
бөледі:
А. Танымдық нақты ... ... мен ... ... ... ... Жеке ... танымдық процесстерді зерттеумен шектелген жеке
пәндер:
1. Ғылыми таным психологиясы
2. Көркемдік таным психологиясы
3. Күнделікті өмірдің ... ... ... ... ... таным психологиясы
б) адамдардың бірін-бірі тану психологиясы
в) өзін-өзі тану психологиясы
Г.Я.Розеннің айтуынша, өзін-өзі тану әдіснамалық ... ... ... ... ... кең ... мәселелерді қамтитын салаға, яғни
адамдардың бірін-бірі тану психологиясына ... ... ... тану үшін ... ... аймағында жүзеге асатын процестер
мен механизмдер маңызды болып табылады.
Г.Я.Розен осы механизмдер мен процестерді ... ... ... ... біздің мінез-құлқымыздың жеке фактілеріне негізделетін логикалық ой
түйіндер;
в) адамдардың өзі туралы, өзгедер туралы пайымдауы;
г) өзін-өзі сенінуі;
д) проекция тура ... ... тек кері ... ... ... өзі ... бір кездері қалыптасқан пікірлердің тұрақтылығы;
з) алдын-ала ойланған пікір;
и) тұлғаның имплицидті теориясы
Г.Я.Розеннің ойынша, өзін өзі тануда ... тану ... ... ... ... Өзін -өзі тану «... ... әдістерін де қамтитын түрлі когнитивті процесстердің өте күрделі...
жүйесі болып табылады». Бұл ... ... ... келтіреді.
А. Алғашқы ақпарат көздері:
1. Ешбір саналы түрде күш жұмсауды ... ... ... ... ... ... ... кешкен оқиғалар мен іс әркеттер туралы естеліктер
3. Объективті бақылауға келетін іс-әрекеттер
4. Іс-әрекет өнімдері
5. Қоршағандардың пікірлері мен ... ... ... және ... Әдістердің көмегімен бастапқы алынған мәлісеттерді тексеру
2. Бөгеттер мен бұзылыстарды жөндеу мақсатымен түзеулер енгізу
3. Өз ... ... ... ... тануды осы тұрғыдан Н.В.Крогиус зерттеді. Оның зерттеу жұмысы
адамдардың ... ... мен ... ... ... өзара байланысын анықтауға бағытталды. Аталған зерттеулер өзін-өзі
бағалаудың адекваттылығы мен өзге ... ... ... арасында
жағымды коррелляцияның болатындығын көрсетті. Автор өзін-өзі танудың
ерекшеліктері мен өзге ... ... ... ... ... ... іс-әрекет сипатына тәуелділігінің көп мәнге ие
болатындығын атап көрсетеді. ... ... ... ... ... ... олардағы ең маңызды белгі деп, өздерінде оның
көрініс табатындарын ... ... ... орта ... ... ... ... аймағы және адамның іс-әрекеті субъектісі өзі ... ... ... ... жатады. Екінші типтегі ақпараттандыру когитация
процесінде жүзеге асады. Когитацияның мәні индивид өзін белгілі бір нақты
жағдайдан және оның ... ... ... ... ... тыс ... ... Алайда, сонымен қатар әр сәтте оның зейіні ... не өз ... ... мен ... ... ... танудың жалпы екі түрін бөледі: еріксіз өзін-өзі тану ... ... ... тану ... ... ... танудың құрылымы адамның өзін-өзі тануының элементтері немесе
тәсілдерінен тұрады деуге болады, яғни ... ... ... өзін-өзі талдаудан, өзін-өзі бағалау мен оның даму деңгейінен
тұрады.
Өзін-өзі ... ... ... ... ... элементтері немесе
тәсілдерінен тұрады деуге болады, яғни өзін-өзі ... ... ... ... ... ... мен оның даму деңгейінен
тұрады. П.Р.Чаматаның ... адам өзі ... ... ... өз мінез-
құлқына өзгелердің берген бағаларын саналаудың нәтижесінде алады.
Өзіндік сана мен өзін-өзі танудың қалыптасуы – ... ... ... ... біз ... ... келісеміз. Оның
пайымдауынша, тек ... ... ... ... психикалық
қасиеттерді ғана емес, сонымен бірге ... ... жиі ... ... де жақсы саналауға болады.
Сонымен, өзін-өзі тану процесс ретінде адамның өзі туралы бір
білімінен ... ... ... ... отыруынан, жеке ситуативті
бейнелерден адамның өзі туралы тұрақты түсінігінің қалыптасуынан ... ... ... ... ... оның өзегі ретінде кіреді». В.В.
Столиннің айтуынша, өзін-өзі танудың, соңғы нәтижесі ... мен ... ... ... тану ... пен қарым– қатынас процесінде
адамның өзі туралы ... ... ... ... ... ... ... да осындай қызмет атқарады. Кеңестік ... ... ... ... ... сана формаларының бірі ретінде
(Б.Г.Ананьев, М.И.Лисина, И.С.Кон, В.В.Сталин, ... және ... ... ретінде (А.В.Захарова, А.И.Липкина) қарастырған.
Аталған түрлі зерттеу жұмыстары бір–біріне қайшы келмейді, керісінше
өзін-өзі бағалаудың мәнін ... ... ... ... ... тану ... өзі туралы білімі және өзін-өзі қатынасы» ретінде
(Ю.М.Орлов, Н.Д.Творогова); «адамның өз бойындағы белгілі бір ... ... ... бір ... байланысу дәрежесі туралы пайымдауы»
(М.И.Боршиевский) ... ... ... ... ұғымына берілген осы
анықтамаларда оның құрылымы, яғни когнитивті және эмоционалды компоненттері
(М.И.Боршиевский, А.В.Захарова, ... ... және ... ... ... ... ... бағалаудың мазмұнды негізі
болып табылады, ал өзін-өзі бағалау адамның өзі туралы білімінің әрі қарай
кеңеюіне, ... ... ... тұлғалық мағынаға толтыруға себепші
болады. Өзіне-өзі тану мен өзін-өзі бағалау арасындағы айырмашылық: өзін-
өзі тану ... ... даму ... ие, ал ... ... бір кезенде адамның өзін-өзі тануын тежейді. Өзін-өзі бағалау
адамның өзін-өзі жеке және ... соң ... ... ... ... ... бірі тануы мен тұлғааралық қарым-қатынас роліне
А.А.Бодалевтің, Г.В.Дьянконовтың, Ю.М.Забродиннің т.б. ... ... тану ... ... ... ... В.А.Богдановтің,
А.Г.Гусеваның, И.И.Льсенконның, Г.Л.Розеннің еңбектері арналған. Адамның
өзін-өзі тануы ... тану ... ... ... тану ... ... ... және оның барлық сатылары арқылы өтеді.
Өзін-өзі тану белсенді мақсатқа бағытталған, саналы процесс.
Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзін-өзі бақылау, өзін-өзі талдау процестері жатқызады.
Психикалық ... ... ... ... үшін ... А.Г ... танудың субъективті әдісі ретінде өзін-өзі бақылауды қарастырады. Мұны
түсіну үшін өзін-өзі бақылау мен интроспекцияны ажырату маңызды.
Кеңес психологтары ... ... ... ... ... ... бірі өзін-өзі бақылаудың мәні туралы
мәселені түсіндіруге ... олар ... ... интроспекцияға келтіретін
сананың классикалық психологиясын сынады.
Өзін-өзі бақылау- адамның өзін-өзі тануға емес, ... ... ... ... өзін-өзі тану шынайы индивидтің өзіндік санасы.
Интроспекция- таза психиканы адамның өзін-өзі бейнелеуі. Интроспекцияны
мойындау ... ... ... ... ... ... мойындамау
өзін-өзі тануды, өзіндік мойындамау.
Өзін-өзі бақылау психикалық күйді, іс-әрекетті ой мен ... ... ... ... ... ... береді. Өзін-өзі
сипаттау, өзіне өзі есеп беру өзін-өзі бақылаудың нәтижесі болып ... ... ... екі түрін бөледі:
1. тұлғаның шынайы табиғатына мінез құлқының сәйкес келуінен көрінетін
тура өзін-өзі бақылау;
2. жасырын, бұл жағдайда мұндай ... ... ... ... ... түрлі формаларын
қолдануға мәжбүр болады.
Өзін-өзі бақылау, өзін-өзі реттеудің табиғатын ... ... ... ... ... ... өзін-өзі реттеу іс-әрекеттің әрбір сәтінде субъектінің күйі мен
жалпы ұстанымын ескеру ... ... ... реттеу субъектінің іс-әрекет міндеттеріне 1 қатынасына
байланысты жүзеге асады;
3. өзін-өзі ... ... ... іс-әрекетке қабілетітілігі мен
даңғысының деңгейіне байланысты;
4. өзін-өзі ... ... ... және ... ... ... өзін-өзі танудың негізгі механизмдері болып, өзін-өзі
бақылау, рефлекция, идентификация және ... ... ... ... ... ... зерттеу кезінде авторлар
(А.Н.Леонтьев, ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі танудың құрылымдық компоненті болады;
2) өзін-өзі танудың ... және ... ... ... ... тану бұл адамның өзін-өзі іс - әрекет және ... ... ... ... тану ... ... өзіндік санасын мазмұнға толтыру
процесі;
5) өзін-өзі тану ... көп ... ... ... ... ... өзін-өзі танудың субъектісі де, обьектісі
де.
Жеке адамның өзіндік сана- сезімінің қалыптасыуына қоғамдық сананың
ролі ерекше.
А.Т. ... ... ... ... сана- сезімі, адам
қалыптасқан ... ... Және ... ... ... даму
кезеңдеріне байланысты. Бұл көзқарасты қабылдассақта, ... ... ... ... ... психологиялық міңез- құлық сана-
сезімнің дамуына әсер етеді.
Өзіндік сана-сезімнің ... ... ... ... ... Өзінің «менің» жақын және алшақ мотивтері мен ... ... ... өзіні реалды және қалайтын сапаларын саналы түрде түсіну («Реалды Мен»
және «Идеалды Мен»);
б) өзі туралы ... және ... ... ( «Мен ... ... ... ... сезімталдық, эмоциональды көзқарастары.
Р.Чамата пікірінше, ... ... ... ... сан-
сезімнің көріністері бар.
Ағзаның бірлігі мен жекеленген жүйке ... жеке ... ең ... ... ... ... ... сезім бұл процесс әр түрлі
баспалдақтан өтетін даму.
Генетикалық сана бірініші, ал ... ... ... көрсетіледі.
Заттық сана баланың дүниеге келгеннен бастап, мысалы, тануы, жаңғыртуы, ал
өзіндік сана- сезім 2-5 ... ... ... ... ... қана ... адамның дамуы жоғары болса, оның әрекеті мен қылығы да ... оның ... ... ... ... өзіндік сана- сезімге байланысты.
Өзіндік сана- сезімді адамның жан дүниесінің ... ... ... процесстері, сыртқы дүниедегі таным объектілері ... ... ... адамдар бар екенін сезінеді. Бұл процесстерінің бәрі
қажеттіліктер, субъектіге жеке адам ... ... ... ... сана-
сезімнің динамикалық бірлігі, білім және оған ... ... ... және аффективті тәрізді талай көзқарастарды шет ел ... ... өз ... ... түрлі психологиялық
мектептерінде Л.С.Выготский, А.Л.Леонтьев, С.Л. Рубинштейн, В.И.Мясищев,
А.А.Бодалев т.б., ... ... ... ... ... еңбек
сіңірді.
И.М. Сеченов өзіндік сана-сезім тұжырымдамасында адам ... өз ... ... ... жәй ғана ... ... дененің ішкі дүниесінен және анықталмаған терең сезім ... ... ... ... жүйе ... сезгіштік жүйесі деп
атады.
Адамда жекеленген затты түйсіну болмайды. ... ... ... ... ... сезгіштік органы эквивалентті
тәрізді сыртқы дүниені сезеді. Өзіндік сана- сезім жеке ... ... ... ... ... адам өзін ... арқылы көрсете алады. Бастапқыда
басқалар арқылы бағалайды, ал содан басқаларды өзі арқылы ... ... ... өзін-өзі тануға апарар жолы мен кәсіби қызметінің
ерекшеліктері ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Білім және
ғылым министрлігінің ... беру ... ... мамандығын
енгізу туралы нұсқау хаты негізінде, еңбек ақы қорынан жалақысы ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтары мен қаулыларына сүйеніп жұмыс атқарады.
Қазақстанда тоғыз мыңнан аса мектепте үш миллиондай оқушы бар десек,
ол ... ... ... аса ... ... ... ... Келешекте
Қазақстанның әр ұлттық мектебiнде психолог маманы болуға тиiстi. Әзірге
тоғыз мыңдай ... ... ... ... оның үштен біріндей ғана
болатын маман бар.
Кез – келген білім беру жүйесінде ... ... адам ... ... Осы ... ... өзі ... көмегімен оқитыны атап
көрсетіледі, яғни, ол білім беру процесінің белсенді субъектісі бола тұрып,
барлық ... ... ... ... ... ... барлық үйренушілер білім беру жүйесінің белгілі бір
сатысында ... ... және тек ... тән ... ... Бұл, әр білім беру сатысы, әдетте, адам өмірінің белгілі бір
кезеңімен теңестірілуімен түсіндіріледі. ... ... ... ... 10 ... ... балалар оқиды ( алайда, экстремалды әлеуметтік
ситуацияларда, ... ... ... бұл ... ... кіреді ).
Жас ерекшелік кезеңдерге бөлу психологиядағы күрделі және бір
жақты шешілмейтін проблемалардың бірі болып ... (А. ... ... П.П. ... Л.С. Выготский және т.б.) [14].
Яғни психологтардың ... ... ... жас ... ... ... ... болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... кіші мектеп және
жоғарғы мектеп оқушылары деп үш ... ... ... тәрбие – үлкен жауапкершілікті, жүйелі көңіл бөлуді талап
ететін ... бір ... ... осы ... тәрбие мәселесімен айналысатын
педагогика-психология саласы – халық педагогикасын ... ... оның ... ... ... ... ... мекемелер мен әскерилер психологиясын, өмірдегі жаман-жақсы адамдар
психологиясын ... ... ... ... Осы ... ... ... халықтық тәрбие, еңбек тәрбиесі, әскери тәрбие,
патриоттық тәрбие, ... ... ... бар. ... ... мақсаты - біреу ғана, ол – адам тәрбиелеу, яғни бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... бейім,
парасатты ұлт азаматын тәрбиелеу.
Сонымен қатар адам бойындағы ешқандай аспаппен өлшеп ... ...... ... адам бойына сіңіру. Содан кейін ғана еліміздің
болашағы – жастарға білім беру жолындағы тәрбие. Әр ... ... ... сусындатып, оны ары қарай тереңдете жалғастырып, қазіргі заманның
талабына сай етіп даярлау, т.б. ... бәрі – ... ... ... түзу ... шығып кетпес үшін ... ... ... ... ... және ... үйретеміз.
Тек бұл тұрғыдан емес, көзімізді ашып, айналамызға зер ... ... ... толы ... алып ... – арақ пен
темекінің соңынан жүріп, түнгі ... ... ... ... мағынасы мен мәнін түсінбейді. Осындай кереғар қылықтармен
айналысып, жастайынан ... ... ... ... Жаңа туған, өмірге
шыр етіп ... ... ... ... ... ... Неге олар мұндай
жолға түсіп кеткен? Осындай өмірдің тар ... ... ... ... өмір сүретін жандардың көзін ашуда осы педагог-психологтар ... ... ... ... ... өмірге қайта әкеліп, алдына мақсат
қойдырып, оны да ... ... ... ... ... ... саны жетпейді.
Ал өмірде жолы болмай, тек басы қиыншылықтар мен зардаптардан
таусылмайтын жандар қаншама? Осы ... да ... ... ... бағыт-бағдар берсе, оларға сүйеніш болып әрдайым қолдап
отыратын жан – ол ... ... ... ... ... ... мемлекетті құратын жас ұрпақтың ең әуелі ... ... ... ... оның жан ... тән ... техникалық прогреске сәйкес жан-жақты қолданбалы білім беру
міндеттері қойылады. Ол үшін ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етілуі тиіс.
Нағыз психологтар ... ... ... ... үрдістермен күрес жүргізе алатын – күрескер болуы
керек. Өйткені ол ... ... ... ... ... және ... ... ететін тұлға.
Мақсаты:бейімділік, ойлау, зейін тұрақтандыру, тілдік таңбаларды
дұрыс қолдану, сөздік қорын ... ... ... ұйымшылдық,
патриоттық;
Дамытушылық: қабілетін, тіл байлығын, өз бетінше жұмыс істеуін,
ізденімпаздық, қорытынды ... ... беру ... ... ... ғылыми, қолданбалы және
практикалық сияқты үш тұрғыда қарастырылады.
Ғылыми жағы ... ... ... қызмет мәселелерінің
зерттелуін, теориялық және әдіснамалық ... ... ... ... ... берудің нақты жағдайына сай психологиялық
білімді қолдану түрлері мен әдістерін дамыту және психологиялық түзетулерді
қамтиды.
Қолданбалы жағы ... мен ... ... дидактикалық және
әдістемелік материалдардың, оқу бағдарламаларының психологиялық негіздерін
жасау және оны талдауды қоса ... ... ... психологиялық
жағынан қамтамасыз ету.
Практикалық жағы психологтардың білім беру мекемелеріндегі
(балабақшалар, ... ... мен ... ... ... ... ... қызмет орталықтарындағы
жұмыстарына тікелей қатысты.
Ал, Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет ... және ... ... және ... ... ... білімдегі
психологиялық қызметтің аймақтық орталығы, облыстық, аудандық орталықтары
арнайы білім мекемесінің педагогикалық-психологиялық ... ... ... ... ... тікелей құрылым күйінде жобаланады.
Бұлардың әрқайсысы білімдегі педагогикалық-психологиялық қызметтің
тиімділігіне кепілдік бере ... ... ... да ... мәселелерде
бірлесіп жұмыс істеуді нақты білуі тиіс.
Білім берудегі қызметтік ... ... ... беретін орта мектептердегі оқытудың барлық
кезеңдерінде балаларға қажетті ... жеке ... беру ... ... жүзеге асыру;
• писхологиялық ғылымның жетістіктерін негізге ала отырып,
мектеп оқушыларының әркелкі жас кезеңінде жан-жақты, тұлғалық, интеллектілі
дамуын қамтуға ... ... ... ... мен ... ... бойынша
оқушылармен, мұғалімдермен, ата-аналармен психологиялық ... ... және ... беру ... ... мектеп
оқушыларының интеллектуаоды, тұлғалық, ... және ... ... ... мен қабілеттерін зерттейді; оқуға
психологиялық дайындық жеткіліксіздігін ерте анықтауды мақсат ете отырып,
бірінші сыныпқа бала ... ... ... ... ... бірлестіктердің, сыныптардағы,
сондай-ақ мектептегі ата-аналар жиналыстарына қатысады, оқушыларға ... жеке ... ... байланысты негізгі проблемаларды шешуге
арналған педагогикалық консилиумдар мен педагогикалық кеңестерге қажетті
ақпараттар дайындайды;
... ... ... ... қажетті құжаттарды сақтауды,
оларды дұрыс пайдалануды қамтамасыз етуді жауапкершілігіне алады;
▪ мектептегі ... ... ... ... ... есебінің ғылыми-әдістемелік орталықтар тағайындаған талаптарына сай
болуын қатаң ... ... ... психологы: жалпы, орта және ... ... ... ... көрсететін құжаттар мен ... және жас ... ... жайында арнайы әдебиеттерді,
қазіргі психодиагностиканың және ... ... ... зерттеу материалдарын талдауды, педагогиканың, дидактиканың
сабақ беру әдістемесінің, дефектологияның ... ... ... ... ... ... тәртібін, мектеп құжаттары мен
нормативті құжаттарды білуге тиісті.
Психологтың әрекеттің негізгі мақсаты – психологиялық ...... ... ... оның ... ... болуына психологиялық
жағдай жасау, оқушылар мен мұғалімдердің шығармашылық қабілетін ашу болып
табылады.
Педагогикалық үрдіс кезінде ... ... мен ... себептерін анықтау, оңтайлы қарым-қатынас ... ... ... ... да ... ... көрсету, оқушылардың мамандыққа қабілеттілігін анықтау, т.б. – білім
берудегі тікелей міндеттері.
Психолог оқушылардың жан-жақты және үйлесімді ... ... ... ... ... ... дәрігерлік қызметпен,
социологтар, дефектологтар, сондай-ақ қоғам өкілдерімен ... ... ... ... ... осы ... ... қабылданған
психологиялық қызмет бағдарламасының мақсаты мен міндеттерін ... ... ... жалпы жұмыс тәртібіне сәйкес анықталады және ... ... ... Оқу мекемелері мамандардың кәсіптік іс-
әрекеттерін кешенді психоллогиялық-педагогикалық сараптауға, ... ... ... жеке оқу ... ұсыныстары арқылы жүргізілетін
оқу бағдарламалары мен жобаларды, оқу-әдістемелік құралдарды ... ... ... ... және ... ... жетістіктерді оқу мекемелеріне
тарату және енгізуге, психолог қызметкерлердің іс-әрекетін ... ... ... ... ... ат салысады.
Бұл тәрбиеленушілердің мәдени-құқықтық орнын және біліктілігін
ұғынып түсіну, тәрбиелік адамгершілік ... ... ... тәрбиелену,
не тәрбиелену мүмкіндік терін көре білу, өз жұмыс практикасына ... ... ... ... білімін іс жүзінде
пайдалану мүмкіндігі, әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... болуы; тәрбиелеу
мен оқытудың әдіс-тәсілдерін модернизациялау жолдарын меңгеру және т.б.
Біздің өмір сүріп отырған қоғамымызда ... ... өте ... ие. ... ... ол ... ... құралады: ұжым,
топ, ұйым және т.б. Аталған компоненттердің мүшесімен және мүшесіне ... ... ... әлеуметтік міндетін,
этикалық және эстетикалық талғамдардың ... ... ... ... ықпалын тигізеді.
Психолог қоғамдағы тұлғаның биологиялық және ... ... ... ... ... ... ... жетілуі болса, әлеуметтік дамуына ... ... ... ... Демек, психолог маманын адам баласы
өмірге ... оң мен ... ақ пен ... ажырата алғаннан бастап,
келешек толыққанды ... және ... ... оның әрі ... ... ... ... – отбасында ана, мектепте мұғалім, балабақшада тәрбиеші,
жоғары оқу ... ... ... ... өз ісіне жауапты маман.
Ұстаздық жолды ұстанған тұлға үшін педагогикалық шеберлікті жетілдіру
негізгі мақсат болып ... ... ... ... шәкіртті қалай,
қалайша оқыту үшін оның психологиясын білу - екінші жағынан, ... ... ... ... білу және ... қолдана білу.
Психология адамдардың өзін-өзі тәрбиелеуіне жол сілтейді, оның ... ... ... ... ... ... ... өркениетті дүниеде өз орнын алуы
оны ұлттық білім беру ... ... даму ... ... ... ... ... бала бойына сіңіре
біледі.
Педагог бала ... ... ... ... ... іс-әрекеті:
- баланың шығармашылық қабілетін немесе өз бетінше шығармашылық
ізденісін дамыту;
- пәнге терең ... ... ... ... ... қалыптастыру;
- оқушының белсенділігін арттыру мақсатында даму деңгейін, танымдық
белсенділігін арттыра оқыту;
- ... ... ... ... оқыту;
- білім базасын арттыру;
- пәндердің ғылыми негізінде оқушылардың білім сапаларының ... ... ... отырып, интеллектуалдық жаңашылдыққа,
әдептілікке, жеке тұлғалардың эстетикалық мәдениетінің жоғары ... ... ... ... ... ретінде қолдану.
- педагог; психолог; тәрбиеші; ақылшы; қамқоршы; жетекші;
мейірімді жан.
Ал психологтың бойында ... ... ... ... кең ... ... басым болуы қажет.
Педагогтың оқушылармен, олардың ата-аналарымен қарым-қатынас ... ... ... ... моральді-психологиялық хал-
ахуалы әсер ... ... өз ... ... әкімшілігімен
іскерлік, тату байланыстары бүкіл мұғалімдер ұжымының өз оқушылары ... ... ... ... ... ... және бірыңғай бағыт алушылығын қалыптастыруға жәрдемдеседі.
Көрнекті психолог, профессор С.М.Жақыповтың еңбегінде оқу процесінің
педагогикалық-психологиялық ... ... ... ... ... мен ... ішкі ... қарым-қатынасы ретінде білімнің
мазмұндық жанамалығы, оқытудың әдіс-құралдары көрсетілген. Оқу ... ... ... ... отырып, білімнің объективті және
субъективті мазмұндылығын айыру қажеттілігі ... ... ... ... ... басымырақ көрінген
өнегелі күй танылады. Бұл кейде адамдардың тіршілік әрекеті үшін басты деп
саналған жан ... мен ... ... әрекетінің реттелуі, олардың бір-
біріне, жұмысына, әлемдегі болып жатқан ... ... ... өз
бастауын алады.
Психолог мамандығына талдау жасағанда, мектептегі ... ... ... ... ... ... ең аз дегенде үш себеп айтуға
болады:
1. Мұғалім оқу-тәрбие процесінде қарым-қатынасқа көп көңіл ... ... ... ... Мұғалім практикалық жұмысында адам психикасына көз жұма ... Әр ... ... ... кәсіби мәдениетінің жоғарылауына мән
бермейді.
Үш ... ... ... ... кездеседі:
1. Сабақта материалдарды қандай мөлшерде және қалай жеткізу;
2. Уақтылы оқу бағдарламасын орындау;
3. ... және ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында көп сөйлемейтін балалардың сенімділігін
арттыру, ... ... ... ... ... тек мектепте ғана емес, қоғамдағы түрлі мекемелерде де
жетекші ... ... ... мектепте және кәсіби орта оқу орындарында психологтың
қызметі өте қажет. Біз байқағанымыздай, көптеген ... ... ... емес, сағат жетіспеген физик, математик,
тарихшы мамандар ... ... ... ... Олар тек ... іс-
шаралар, сынып жетекшісінің қызметі деңгейінде жұмыс ... Ол ... біз осы ... алғаннан бастап, ізденушілік жұмыс барысында
сауалнамалар жүргіздік. Сыныпқа мінездеме жаздық. Енді ары қарай әлі ... ... ... ... ... ой толғау,
т.б. іс-шараларын жүргіземіз деп жоспарлап отырмыз.
Кеңес үкіметі аясында психология ғылымының дамып, ... ... ... ... ... болғаны рас. Мәселен, 1947 жылы ... ... және ... ... 1953 жылы ... ... 35 ... ғана жұртшылықтың үлкен дабылынан кейін орыс ... ... ... ... білім алуға мүмкіндік туды. Оның ... төрт ... ... ғана ... ашылды.
Өркениетті елдерде жас ұрпаққа психологиялық білім беру ертеден
келе жатқан дәстүр және ол ... ... ... Бізбен тағдырлас Ресей,
Украина, Өзбекстан, Армения, т.б. ТМД елдерінде педагогика-психология пәні
орта мектептерде ... ... пен ... қол ... ... елі ... де ... іргесін
бекемдеп, саяси-экономикалық, әлеуметтік жағынан өркениетті елдер ... ... ... ... ары ... алға ... дамуына өзіндік үлес
қоса білетін азаматты тәрбиелеп шығару үшін, ... біз ... ... аса мән ... қажет.
Сонымен қатар психология саласы бойынша адамның жан ... әр ... ... ... мәні ... «Түс көру туралы сөз», «Жан
туралы», « Ақыл және ... «Жас ... ... туралы кітап»,
«Ересектердің ақылы туралы кітап», «Темперамент туралы», жазған еңбектері
бар. [19].
XX ... ... ... ... ... ... үлес қосқан академик Т. Тәжібаев пен профессор М. Мұқанов, доцент
Ә. Сыдықов т.б. қазақ ... ... ... ... Тәжібаевтің ғылыми ізденістері негізінен екі бағыттың төңірегінде,
атап айтқанда ұлт тілінде психологиядан оқу ... ... ... ... және ... ой–пікірлерінің даму,
қалыптасу жолын зерттеу ісіне бағышталады. Т. ... ... әр ... ... ... түспей жүрген ұлттық психологиялық терминдерді
саралап, бұл ... төл ... ... жол ... ... ... ... «Жалпы психология» деген атпен «Қазақ Университеті» баспасынан
жарық көрген еңбегіне (1992) ... ... ... ... ... ... ... ерекше үлес қосқандардың
бірі – М. М. ... Оның 1979 жылы ... ... ... ... когнетивті эмпатия мен рефлексияның зерттелінуі» атты ... мен 1980 жылы ... ... ... ой - өрісі» кітабынан жекелеген
тараулары да осы ... орын алып ... М. ... ... ... ... еңбегі
өлшеусіз. Ол өзінің артына ... ... жеке ... (оқу ... ... жинақтар т.б.) қалдырды. Өзінің 20 ... ... ... қазақ халқының сонау ерте замандардың өзінде
– ақ ой - өрісі өте жоғары болғанын эксперимент ... ... ... ... 30 жылдары мұғалімдерге арнап «Ес және есте ... Ой ... ... ... атты көлемді еңбегінде
шәкірт психологиясының жас және жеке дара ... ... ... [24].
Ғалым психологиялық мәселелерді өз еңбектерінің қай – қайсысында
болмасын кең ... ... ... оның «Оқу кітабы коммунистік
тәрбие беру ... ... ... ... ... ... жалпы психологияның көптеген теориялық қисындары, жекелеген
терминдік ... ... сөз ... қалыптасуына сол кезде пайда бола бастаған әлеуметтік
психология өкілі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-педагогтың субъектісі ретінде оның тұлғасы мен
кәсіби құзырлығына ... ... ... ... ... моделін
құрған.
XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейін созылған. Бұл кезеңде
педагогикалық психология алдыңғы жүз ... ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне бағытталып, дербес сала болып қалыптаса бастады.
Психологиялық эксперименталдық зерттеулердің нәтижелеріне бағытталып,
дербес сала болып ... ... ... осы кезеңінің
басы П.Ф.Каптеревтың, ... ... ... байқауға болады, сонымен қатар осы ... ... ... ... ... ... Л.С.Выготский
Г.Мюнстербергпен келісе отырып, педагогикалық психология – соңғы ... ... бұл ... ... және ... ... ... психологияның бір бөлігі болып табылатын жаңа ғылым екенін ... ... ... бұл ... ғылым.Шынайы педагогикалық мәселелер, есте
сақтау ерекшеліктері, тіл ... ... ... ... ... және ... ... С.Л.Рубинштейн «Психология негіздерінде» оқу – ... ... жан – ... ... ... Меңгеруді ары қарай әртүрлі
тұрғыдан ... ... және т.б. ... ... ... пікірде оқытушының сөзі түсінікті, айтылатын мазмұндар
оқушының санасына ... ... ... сол ... ... ерекшеліктерімен санасу әр түрлі мөлшерде ... ... ... ... ... ... оқу – тәрбие жұмысын ғылыми тұрғыдан ... ... ... жүргізуде балалар психикасының ... ... ... ... ... толық қолдау тауып,
бұл жөніндегі ғылыми ... ... ... табыс жетті.
Психолог егер психология ғылымының зерттеулерімен таныс болмаса,
қарамағындағы оқушыларды толық ... кете ... ... ... ... ... рөлінің маңыздылығы атап көрсетіледі, оның
функциялары, қабілеттері, ептіліктері қарастырылады, оған қойылған ... ... оған ... ... ... ... ... Бұл
жіктеу мұғалімнің қажетті білім жүйесін теруі мен оны оқушы ... ... ... ... ... қатар, Н.В.Кузьмина педагогикалық іс-әрекеттің бес компоненттен
тұратын функционалдық моделін ұсынды: [31].
1) гностикалық, педагогикалыќ жүйені қолдаудың заңдары мен механизмдері
туралы жаңа ... алу мен ... қор ... ... ... ... бұл – ... отырған курс мақсаты мен ол ... ... ... ... ... ... ... бұған курс мазмұны, сабақты
өткізу түрі мен әдістерінің композициясын түзу мен ... ... ... енеді;
4) ұйымдастырушылық бойынша жоспарланғанды ... ... ... ... компонент, бұған педагогикалық ... ... ... ... сай ... ... орнатумен
байланысты іс-әрекеттер енеді.
Атакты Американ психологы Эриксон концепциясы ... бұл ... ... ... алу яғни әлеуметтік психологияның компаненттілік
сезімін дамытуы және де өз сезімінің ... ... ... тәмәмдауды жөн көрдік.
Мектептегі психолог маманның атқаратын іс-әрекетіне сипаттама
Мұғалім педагог мамандығы, сабақтастығының мың ... ... Шын ... ... ұрпақтар арасындағы байланыстырушы
буын, қоғамдық–тарихи тәжірбиені ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырушы тұлға болса,
мектепте психолог маман оқушы жанын түсініп, оның ... өз ... ... ... жан
Біз ғылыми зерттеу жұмысы барысында ... ... ... ... ... ... ... психолог маман іс-
әрекетінің ... ... ... жөн ... отырмыз.
Психологиялық қызмет іс-әрекетінің үлгі жоспары.
1-кесте
|Айлары |Іс-әрекет ... |
| ... ... |Профилактика |
|1 |2 |3 |4 ... |1. ... ... ... |1.Ата-аналар, |
| ... жеке ... ... және |
| ... (1 ... ... ... |
| ... |2. ... |психологиялық-педаго|
| |2. ... ... ... ... ... мәселелер |
| |тәрбиелік шараларының ... ... ... жеке және |
| ... ... ... зерттеулер |топтық әңгімелер. |
| ... ... ... | |
| ... және |кеңес. | |
| ... ... | | |
| ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... ( 5-10 | | |
| ... | | ... ... ... жеке |1. ... мен ... |
| ... ( 5-10 ... ... және |
| ... ... ... |оқушылармен |
| ... |2. ... ... |
| ... ... ... өмір |психологиялық-педаго|
| ... ... ... қатынасын |гикалық мәселелер |
| ... ... ... ... |бойынша жеке және |
| |алғашқы ... ... ... ... |
| |3. Оқушы тұлғасының ... ... |
| ... ... | |2. ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... бағалауын |
| | | ... |
| | | ... ... |
|Қараша |1. Оқушылар тұлғасын |1. Оқушылар мен ... |
| ... ... ... |педагогтар және |
| |(5-10 ... ... ... ... |
| |2. ... | ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... |
| | | ... жеке және |
| ... ... зерттеу.| ... ... |
| | | ... |
| | | |2. « ... мен |
| | | ... берудегі өзара|
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... табыстылық |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... мен |
| | | ... ... | | ... |
| | | ... және |
| | | ... ... ... ... жеке |1. ... мен |1.Ата-аналар, |
| ... (5-10 ... ... және |
| ... ... кеңес. |оқушылармен |
| |2. ... ... |2. ... ... |
| ... зерттеу ( |даму және жұмыс |психологиялық-педаго|
| ... даму ... ... мәселелер |
| ... ... ... ... |бойынша жеке және |
| ... ... ... ... |
| | |3. Жас ... |өткізу. |
| | ... ... |2. «Жас ... |
| | ... ... |
| | ... ... |психологиялық |
| | ... ... ... |
| | | |3. ... |
| | | ... психологиялық|
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... жетекшілері |
| | | ... ... ... ... ... жеке |1. ... мен |1.Ата-аналар, |
| ... ... ... және |
| ... ... кеңес. |оқушылармен |
| |2. Жас ... | ... |
| ... ... ... |ерекшеліктеріне | ... ... |
| ... | ... жеке және |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... тұлғасына жеке |1. Оқушылар мен |1.Ата-аналар, |
| ... ... ... және |
| ... ... ... ... |
| |2. ... көңіл-күйі |2. Педагогтар мен |көкейкесті |
| ... ... ( ... ... ... және жеке ... ... мәселелер |
| |алаңдаушылық деңгейі). |психологиялық ... жеке және |
| | ... ... әңгіме |
| | ... ... ... |
| | ... |2. ... мен |
| | ... ... |
| | ... ... ... | ... ... |бастан кешірудің |
| | ... ... ... ... |
| | ... ). ... алдын |
| | | |алу. ... ... ... жеке |1. ... мен ... |
| ... (5-10 |ата-аналарға ... және |
| ... ... ... |оқушылармен |
| |2. ... |2. ... ... |
| ... ... ... мен |психологиялық-педаго|
| ... ... ... ... мәселелер |
| |екінші диагностика. |салауатты өмір ... жеке және |
| | ... ... ... |
| | ... кеңес. |өткізу. |
| | | |2. 5-10 ... |
| | | ... ... |
| | | ... мен |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |1.Оқушы тұлғасына жеке |1. ... мен ... |
| ... (5-10 ... ... және |
| ... ... ... ... |
| ... |2. ... ... |
| ... және ... мен ... ... ... |ата-аналарға |гикалық мәселелер |
| ... ... және ... жеке және |
| |3. ... ... ... даму ... әңгіме |
| |оқытудың оқушылардың ... ... ... |
| ... ... |2. ... |
| ... екінші зерттеу. | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... жөніндегі |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
Мектепте психолог маман жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... коррекциялық топтармен де жұмыс
жасайды. Ол мынадай ... ... ...... әдіс ... ... біріншіден ойындар: (
«Кел танысайық», «Мен қандаймын», « Айна», «Хоровод», « Ассоциациялар»;
екіншіден тақырыптық сурет салу: «Автопортрет», «Менің жанұям».
... ... ... ( есте ... ынта, ойша елестету)
қолданылатын әдіс –тәсілдері негізінен ойындар: ... ... ... « Есте ... және бейнеле», «Не жоғалды?», « Сиқырлы қапшық»,
«балалар ... « ... ... ... «Лего» көмегімен құрастыру, «Қиял
қаласы» тақырбы бойынша пласталинмен мүсіндеу. « Сиқырлы ... ... ... ... ұсақ ... (моторикасын) жетілдіру: ( контур бойынша сурет салу,
балшық пен пластилиннен тақырыптық мүсіндеу, « Қуыршақ үшін төсеніш»,
аппликациясы, ... « ... біл, ... ... ... ... бойынша
фигуралар қию және т.б.
• Мінез-құлық еркіндігін дамыту: Психогимнастика: «Гномдар ойыны», мінез-
құлықпен тілдесу тренингтері (Р.В. ... ... ... ... үрей мен ... түзету: Тақырыптық сурет салу:
«Мектепте», « Көшеде, аулада», «Менің жанұям» ... ... ойын ... ... түсіме қорқынышты не енеді немесе күндіз
неден ... « Ең ... және ең ... «Кім ... ... ... ... Ю.Б. Гиппенрейтер бойынша баламен тілдесу ережелері
психолог қызметі барысында жиі қолданылады. Оны талдар ... ... ... ... ... ... емес, оның
жекелеген әрекетінен көру.
2. Баланың әрекетін сынау, ... ... ... ... да ... ... ... болмайтынды немесе орындалуы қиынды ... ... ... ... ... нені ... болатынын қарау.
4. Баланың әрекетіне көңіл толмаушылық тұрақты болмауы тиіс, әйтпесе
ол қабылдаудан ... және ... ... ... ... ғылымы жұмыс мазмұны барысында
тарқатып өтсек.
Мектептегі оқуға ... ... ... ... ... ... ... нақты неге бұны жасап жатқанын саналы түсінуі керек.
Егер мектепке ... алу үшін ... ... жүріп жаткан
жағдайда, психолог баланың функционалды дайындық немесе оның ... ... ... ... және жүйкелі ... ... ... ... де ... Егер ... дайындығы төмен болса, онда ол ... ... ... ... Яғни ... ... және жоғарғы қажымалық көз-
қарасы жағынан. Осы балалардың көпшілігі дәл ... ... ... ... үлгерімі төмен категориясына түседі, ал басқалары ( ... ... ... ... ... ... ... дайындығында
да болуы мүмкін) жақсы оқуы әбден мүмкін, бірақ оларда жүйкелі психикалық
қысым болады. ... ... ... ... әкеп ... ... ... дамуына, біздің елде және басқа да
елдерде Шығыс Европада да ... ... ... ... ... :
Мектепке бейімделу бірінші сынып балалары үшін өте ... ол 4-7 апта ... ... Бейімделі кезеңінде кейбір оқушылар
өте шулы ... ... ... ... сабакта кайта- кайта
алаңдайды , ... өзін ... ... Ал басқа оқушылар,
алдындағыларға қарағанда қарама- қарсы яғни, ... ... ... ... ... ... кішкентай бір сәтсіздік болғанда, жылай
салатын болады.
Кейбір балалардың ұйқысы, ... ... олар өте ... ... бірден ойынға деген қызығушылығы ... ... , ... ... арналған кітаптарға да қызығады және ... ... ... ... Осы ... бұзылулар (оларды функционалды ауытқу деп
айтады) бала психикасына ауырлық түскенде туады және оның ... ... яғни ... өмір сүру ... ... өзгеруі, сапслы
талаптары балаға әсер етеді. Әрине, барлық балаларда мектепке бейімделу
осындай ... ... ... ... бірінші сыныптар арасында
көбірек кездеседі.
Мектепке бейімделудің қиындығы, егер бала алдын бақшаға ... ... ... ... ... ... ... қиынға
соғады деп саналады. Бірақ ... ... ... ... ... қиындықтарды, алдын бала-бақшаға барған
балаларда сол қиындық кезінен өтеді.
Ерекше қиыншылықты, үш ... ... ... программасы
оқытылататындар қиыншылықты сезінеді. ... олар тез ... ... ... кезеңінде бірнеше сынып оқушыларымен ... ... ... болу керек деген бірнеше көзқарастар бар. Соның
біреуімен ... ... онда ... өз ... ... ... яғни, оқушыларға тезірек және жақсы бейімделу үшін көмектеседі,
ал мұғалім әрбір балаға ... ... ... ... ... көбінесе анық функционалды ауытқулары
көрініп тұрған балаларға яғни ұйқысы бұзылған және басқа да ... де ... да ... ... ... ... тану ... кәсіби қызметімен
байланысы туралы теориялық шолу.
Психодиагностика ... ... ... ... ... ... қатарында бірінші кезекте психодиагностиканы «ғылыми-зерттеу»
мен «ғылыми-тәжірибиеден» ажырату жатады. Егер ... ... ... дамудың белгілі бір заңдылығын тіркеу болса, онда екіншісі
мақсат – ... ... ... беру ... психикалық пайда болулармен
бұзылыстарын табу болып табылары. Сондықтан да диагностика белгісі, ... үшін өз ... ... табылмайды, ол әрқашанда басты тапсырмаға
сүйенеді – ол ... ... ... ... ... ... ... дамуды коррекциялау.
Сонымен, мектептегі психодиагностика өзінен өзі мәнсіз, тек оның
мәліметтері керек мыналар үшін:
1. Баланың психикалық даму ... ... ... яғни,
балаларға арналған орталықта оқып және тәрбиеленіп жатқан балалардың
мүмкін болатын ауытқу ... ... ... ... ... әрі қарай жұмыс жүргізу үшін, яғни сол жұмыстын
кеәінгі программасын білу үшін мүмкіндік беру, яғни ... ... құру ... ... күштілердің дамуы, яғни ... ... ... ... ... табатын қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
эффективтілігін тексеру.
5. Салыстырмалы психологиялық ... ... ... ... ... ... эффективтілігін білу үшін.
6. Сол мектеп үшін ең актуалды тематиканы ағартушылық үшін таңдау және
тағы басқалар.
Сондықтан ... ... ... ... ... тек ғана,
диагностика, коррекция немесе дамуымен жүрмейді екен. Білім берудегі ... олар бір ғана ... түрі ... ... ...
коррекциялық немесе диагностика – дамушы деп.
Сонымен қатар мектеп ... тек қана ... ... және ... ... ... даму тұлғалардың программасын қайта өңдейді, яғни
бірақ олврдың берген рекомендациясын қалай жасайтынын бақылайды, ал ... ... өзі яғни ... коррекциялық; даму деңгей жұмысымен жұмыс
жасайды.
Мектептегі психологиялық қызметтің, психодиагностикалық спецификасы
мынаған байланысты; біз оны ... ... ... және ... ... белгі бойынша рангілеу дисциплинасы
ретінде қабылдай алмаймыз және біз бұл ... ... ... ... теоретикалық немесе практикалық зертеулерде қолданыладыма, оның
мақсаты; мынадан бекітіледі, яғни топ туралы немесе жеке ... және ... ... ... ... ... береді; және онда да
мұнда да салыстыру жүреді. (15,с.19)
Диагностикалық ... ... ... ... ...... бір –бірімен салыстыру емес (бірақта бұл өте қажет),
тек нақты бір баланың ішкі әлеміне енү, кіру ... ... ... ... міндет тұр, ол нақты бір баланың танымын және қиын білім
әлемін қабылдауын, ... ...... ... ... және өзін
қабылдауы, қалай мектеп оқушысының ... ...... оның
индивидуалдылығының дамуын зерттеу болып келеді.
Диагностика жұмысын жүргізгенде, психологияның проблеманы ... болу ... ... сұрақ қою керек, ... ата – ... ... ... алу ... және ... анализ жасап тұжырымды қортынды шығару керек.
Мектеп психологиясының ...... ... өте ... ... ... процедураны бірінші рет Л.С:
Высотский педогогиялық зерттеу жүйесі ретінде, қиын ... ... ... ... ... ... (12,с.299-321). Осы жүйе –
негізінде Й. Шванцара өзінің эксперементалды – ... ... ... тұлға даму дианостикасында. (41). Американ әдебиетінде де мектеп
психолоының диагностикалық жұмыс қадамы ... ... ... ... және де ... мектеп психологтарының
тәжрибелерімен, диагностика – коррекциялық жұмысты этапын іске асырамыз.
1. Практикалық сұранысты зертте;
2. Психологиялық ... ... ... ... ... ... құбылысы;
4. Зерттеуді таңдау әдістері;
5. Әдістерді қолдану;
6. Психологиялық диагносттың тұжырымдамасы, ауа райын егіндетті
түрде ... яғни ... екі ... жүреді: 1) Егер баламен
уақытымен жұмыс жасау шарты болса; 2). Егер ... ... ... ... яғни қатысушылырадың психокоррекциялық немесе
дамыту жұмыстарын өңдеу болып келеді.
8. Осы програманы іске ... ... ... ... зейінді бұл схеманың қаттылығына аударуымызға болатын
еді. Шындық өмірде психолог әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... – коррекциялық жұмыс тұратынын. Сонымен қатар әр
қашан ... ... ... болады. Бірақ әрқашан оның бір
тұтастығымен беріліздігіне бағдар болу керек.
Психопрофилактикалық ... бұл- ... ... аз түрде өңделген іс-
әрекет түрі, дегенмен мектеп психологиялық қызметке ... бар ... мен ... ... ... мойындайды.
Психологиялық прафилактика жайлы біз айтамыз егер, білім алушылардың
тұлғалық дамуы және психологиялық ... ... ... ... ... ... және ... негізінде жұмысы жүргізіледі.
Негізгі қиыншылығы осы ... ... ... және ... психологиялық дайын болмауымен қорытындылайды. ... ... ... ... ... де, тұтастай сынып оқушылармен ... ... ашық ... бар. Ал, ... енді ... жатқан
қандайда бір қиыншылықтар туралы айтып жатыр. Қиындықтан шыға ... шыға ... ... ... мен ... ойы ... ... сол қиындықтан өтуі. Мұндай ой-пікірге психолог бармау керек. Осы
сәтте болып ... ... шешу ... халықтың біліміне
сезілетін пайдасын әкелетін және дамуын ... ... ... Ол осы ... ... ... ... керек және сол
проблеманың пайда болдырмауы арқылы белгілі бағыт бойынша жұмысты жүргізу
керек. Басқаша айтқанда ... ... ... ... ... жоқ ... іс-әрекет жұмысын бастайды.
Психопрофилактикада инициатива тұтастай және толығымен ... ... Бұл ... « ... сұрақ » түрін бақылаймыз. ... ... ... не туралы ескерту жөнінде, нені өзгертуге, кеңес
беруге оқушыларды тәрбие мен оқу ... ... ... ... ала
ескереді. Ол осы жағдайдың иесі.
Психопрофилактиканың мазмұны психологтың жұмысында қандай?
1. Психолог ... оқу мен ... ... ... ... Яғни, әр жастық деңгейде білім алушылардың
тұлғалық қалыптасуы және ... ... ... ... ... ... ... ескерту жұмысын жүргізеді.
Олардың көп сағатты ұжымда болуы, қысым мен ... ... ... ... ... ... және т.б ... алушылар білім ауыртпалығын сезінеді, олар психологиялық
себептермен шарттасқан: дағды және ... ... ... ... оқу мотивациясының жағымдысының жоқ
болуы, танымдық ... ... ... ... алушылардың
адекватты емес өзін-өзі бағалауы көрсетілген. Мұндай жағымсыз
құбылыстарды ... ... ... ... ... психологиялық
жағдайда ескеріледі.
В.А Сухомлинский былай деп айткан: егер ... бала ... ... табысқа жетпесе, жақсы көретін пәні болмаса, онда ... ... ... Бала ... ... ... бірі болжайды: әр оқушыда өзіне ... пәні ... ... да бір іс- ... түрі ... ... ... білім алушылардың тобын анықтауға әр пән ... ... ... Оларға қосымша әдебиеттер мен тапсырмаларды
беруге ... Бұл ... ... ... жасайды, білімге деген
қызығушылықты дамытады, оларды білім алушылар тартымды және бағалы
етеді, қабілеттері мен ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Сыныпта 30-35 оқушы, оқу пәндері 10-12. Әр ... өз ... 4-5 ... ... ... арнайы тапсырмалар мен, қосымша
әдебиеттермен қызықтыратын болса, онда ... ... жоқ ... Ал, егер олар ... онда бұл ... психолог мұғаліммен және
сынып жетекшісімен ... ... ... жету ... қажет етеді.
Білім алушылардың мамандыққа ... ... ... жұмысы келесі кезеңді кіргізеді.
А) Оқушылардың қабілеттері және ерте ... ... ... ... ... және қызығушылықтардың ... ... ... ... және өңдеу.
Б) Кішкентай жеткіншектердің ынтасы және қабілеттер диагностикасы,
олардың ... ... ... ... ... VII-VIII ... ... алушылар кәсіби ниетінің қалыптасуы,
психологиялық негізін және ... ... ... ... етумен сәйкесін зерттейді.
Г) Оның дифференциация байланысы ары-қарай оқу ... ... ... ... ... кеңес беру жұмысы.
Д) Жоғарғы сынып білім алушылардың тұлғалық өзін-өзі анықтау және ... және ... ... даму ... ... бірі – мектептегі орайлы
психологиялық климат. Психолог ... ... ... ... ... білім алушылар мен педагогпен қарым-қатынас
формасын жақсартуға, ата-аналар мен балалары және ... ... ... ... ... ... келесі жас кезеңіне өтуінде болатын қиыншылықтармен
ескертуге ... өзін ... ... ... ... ... ... даму кезеңі ол-өтпелі жас ... ... ең ... ... ... түсуіндегі өз астында
бақылауды алады. Бұл әсіресе 6 жастағы баламен байланысты ... ... ... ... ... Психолог 1-ші сыныпқа қабылданған
балалардың мектеп оқуына ... ... ... көрсетеді.
Кіші жастағы бала психологиясын зерттейтін, барлық зерттеушілер баланың
мектепкеи дайындық маңыздылығын ... ... ... ... ... ... үшін ... тамағын алуға, әрдайым жаңа
нәрселерді білуге, жаңа ... жаңа ... ... болуы,
осылар арқылы бала өмірін үйымдастыру ... ... ... ... ... бала ол яғни ... жасына дейінгі баланы дайындағаны.
Әрине, мектеп ... ... ... ... ... оның сәтті сәтті
емес оқуын түсінумізге ... ... емес ... ... ... ... ... өзінің құрдастарын озып, жетіп алады.
Дегенмен де мектепке дайындалған ... ... ... ... ... ... ... Оларда білімге деген қызығушылығы оянған,
оларда оқуға, есепке ... да бір ... бар, ... ... ... ... ... еркін ұстайды, белсенді, олар оқыған
нәрсесін айтады, көргенімен бөліседі, қоңырау ... ... ... ... ... ... Осы балалар бірінші сыныптан
бастап, ... ... және ... сыныптастары арасынан
авторитетті жаулап алады.
Мектепке дейін дамуға аз ... ... ... қиын жағдайға
түседі. Оларға өтілген программалық материал бойынша жетіп алу ... да, ... ... оқуға деген психологиялық ... ... ... түрі ... ... Психолог тек қана
баланың формалды ... ... ... аударып қана қоймай, оның
арнайы психологиялық негізіне көңіл бөлу керек. Яғни, мектепке ... ... ... ... ... тәжірибесі болды ма?,
бөтен ... ... ... өзін тұрақты ұстауы,оның танымдық
белсенділігі қаншалықты дамығаны,мотивациялық негізі қандай? және ... ... ... ... ... ... әдіс
жұмысы психологпен мұғалімнің нәтижесі бойынша программа өңделді.
Мектеп ... М.Н. ... ... оқуына балалардың
психологиялық дайындық ... ... Бұл ... әр ... жұмыс
істеу кезде, нақты кепілдеме береді.
Жас ерекшелік кезеңінде басқа да, ... ... ... ... ... ... ... бір мұғалімнен бірнеше
мұғалімге түсуі, оларға негізгі талаптарды ... оқу ... ... ... беру ... ... құрдастарымен
қарым-қатынас мағынасының өзгеруі.
Оқушылардың өзіндік санасының және ... ... ... бұл ... ... деп ... болады. Себебі: олар ... ... ... өздерінің қызығушылықтары, мүмкіндіктері жайлы,
өзін-өзі бағалау ... ... ... Баланың жеке адам болып ... мен ... ... ... ... ... болатын қиындықтарды проблемаларды дер
кезіңде айқындайды.
3. Бұл профилактика әр жасқа өту ... ... ... ... ... жұмыста перспективті әдістерінің бірі
психолого-педагогикалық ... ... ... ... психологтың міндеті-оқушының
интеллектуалды даму бағалауына жан-жакты келуіне ... ... ... ... негізгі сапалығы, жүріс-тұрыстың ... ... ... ... мәселесін ашу, мотивациясы, танымдық
және басқа да ... ... ... ... ... бөлек білім ... ... ... ... ... ... ... әреке
программасын салуға және оларды объективті түрде бағалауға көмектеседі.
Осы жерде ... ... . ... сол ... ... ... ... қатаң немесе бір мағыналы ой қалыптасады. Мұндай ойды өзгерту ... ... не ... де, ... оның ... және ... установкасы арқылы қарым –қатынасы қабылданады. Сондықтан да,
косилиумды жүргізуде, жұмыстың ... ... ... болса, онда
мұқият дайындықты ... ... ... ... ... ... шешуге жоспарлайды:
1. Педагогикалық ұжымға баланы жан-жақты ... Оның ... ... ... міндетті түрде атап кету керек.
2. Психолог оқушы жайлы айтқанда, әр ... ... ... ... ... мұндай қиын міндетті
жәймен, абайлап шешу ... ... ... ... дұрыстығы мен
оқушыны бағалауының дұрыстығындағы күмәнділігін ояту маңызды . ... ... ... әкелу керек. «Егер анықтап қарайтын
болсақ, ... не ... едік ? ... ... ... ата- ... шақырылды, мен осы шының не ... неге ... ... бе? Ол не ... Кандай фильмдерді
көруді ... Оның ... ... ... Ол нені ... ... нені жасай алады?: шаңғы ... ... ... ... ... ... ... Ол баланы қашан ... ма? ... ... ... оны үлгі етіп ... Оған маңызды тапсырма берді ме? Оның досы ... ... ... оған дос ... ... ... ме? ... ол
оқушымен мектепте еш қысымсыз жайлы әңгімелесу ... ма? » ... ... ... ... ... оның оқушыға деген субъективті
бағыты өзгеріп, өзін-өзі бағалауы және өзін-өзі ... ... ... кіммін? Менің қасымда адам ғой, мен оған жауаптымын, бірақ мен оны
білмеймін... Бір нәрсені өзгертуге ... ма? ... ... ... өз бетімен әрекеті оның субъективті тәжірибесіне гуманистикалық
психология көп мән береді.
« Жаңа ... ... ... оны ... ... ... ... т уындайды» - деп Роджерс жазады. Бұл тәжірибеден адам
өзі өту ... мұны тура ... ... ... ол ... ... оған ... жасауға болады, осындай ... ... ... ... ... оны бір ... ... адамның басына тура сондай-ақ қылып салу ... ... ... ойдаудың үйреншіктенбеген түрінен қашады: бұл қиын және ауыр. Және
сондықтан да бұлар адамдар жаңадан үстіртін ... 4. ... ... ... ... ерекшеліктері .
Мектептегі психологиялық қызметтің басты мақсаты- дамудың және оқу-
тәрбие процесінің әлеуметтік жағдайын ... ... ... беру ... ... қатысушылардың денсаулығын сақ-
тауға арналған психологиялық ... ... ете ... мен тәрбиелеудің осы күнгі психологиялық-педагогикалық теорияла-ры
негізінде осы процесті ... құру және ... Олай ... ... қызметінің ерекшеліктерін сипаттап өтелік.
Қызметтің негізгі мәселелері:
- Әрбір жас кезеңінде балалардың ... ... ... ... ... ... өзін анықтау және өзін жетілдіру қабілеттерін
қалыптастыру;
- Білім беру мекемелерінде ... ... ... ... ... Білім беру бағдарламаларын олардың мазмұны мен игеру тәсілдерін оқушы-
лардың,тәрбиелеушілердің интеллектуалды және ... ... ... ... ... ... Білім беру мекемелеріндегі әлеуметтік жағдайды психологоиялық талдау,
негізгі мәселелерді айқындау және олардың туындау себептерін,шешілу ... мен ... ... Балалардың,жетекшілер мен жастардың дамуындағы ауытқулардың алдын алу
және жеңе білу;
- ... ... ... беру ... мен ... ... психологиялық сараптама жасау;
- Үздіксіз білім беру процесінде бір сатыдан екінші сатыға ауысу кезіндегі
психологиялық-педагогикалық жағдайларды әзірлеу және ... ... беру ... ... ... жетістіктерін енгізу мен
оларды таратуға қолдау көрсету;
- Білім беру ... ... ... ... ... ... беру ... тәжірибелік психологияның негізгі мәселелері іс-
әре-кеттің негізгі екі бағыттары шеңберінде шешіледі: ... ... ... әлеуметтану мен бейімдеудегі осы немесе өзге де ... ... аса ... проблемаларды(мінез-құлық,тілдесудегі,да-
мудағы т.б. кемшіліктерді) шешуге бағдарланған.
Болошақтық- бағыт оқу-тәрбие ... ... ... ... қоғамдағы тиімді өзара әрекеттестікке (қарым-қатынас,еңбек іс-
әрекет,бос уақыт және т.б.)психологиялық әзірлікті ... ... ... төрт ... ... ... ретінде қарасты-
рылады: ғылыми, қолданбалы, тәжірбиелік және ұйымдастырушылық.
Ғылыми аспект Қызметтің іс-әрекетінің әдіснамалық негіздерін,білім
берудің ... ... ... ... ... кәсіби
қолданудың тәсілдерін, құралдары мен әдістерін жасаудан байқалады.
Қолданбалы аспект ... беру ... ... ... проблема-
сын шешу қажеттілігімен байланысқан (білім беру бағдарламаларын,жоспар-
ларын құрастыру,психология жөнінен ... мен оқу ... ... және ... материалдардың психологиялық негіздерін,
психологиялық және педагогикалық кадрларды дайындау мен қайта дайындау
бағдарламаларын ... ... ... беру ... мамандандырылған психоло-
гиялық кабинеттер мен орталықтардың тікелей ... ... ... психологиялық көмек формасында шешуге мақсатталған.
Ұйымдастырушылық аспект Қызметтің іс-әрекетінің ұйымдастырудан ... ... ... ... ... беру ... ... және ғылыми практикалық зерттеулерді әзірлеу және ... ... ... ... ... принциптерге
сүйенеді:
1) Жүйелі мақсат түту принципі.Бұл принциптің мазмұны:мектеп өз мақса-
тын оқушы ... ... ... ... жүйе ... қарастырып, ал
мектептік қызмет өзінің спецификалық мақсаты бар мектептің ... ... ... ... арқылы ашып көрсетіледі;
2) Тұтастық принципі оқушылардың көпшілігін (70% кем ... ... ... Кәсіби-педагогикалық белсенділік принципі педагог пен тәрбиешінің
Психологиялық қызмет ... ... ... ... ... ... ... принципі диагностикалық әдістемелерді таңдауға
және мектепте ... ... ... де, ... ... ... қатысты;
5) Өзара әрекеттестік принципі ... ... ... әрекеттесуі;
6) Даму принципі педагогикалық процеске қатысушының ... ... ... мәселелерін
шешуден тұрады. Ал енді психологиялық ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысқан келесі бөлімдерден тұратын
жүйені білдіреді:
1.Білім берудегі ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады,
төмен тұрған құрылымдық бөлімдердің стратегиясы мен ... ... және ... Қызметтер.
3.Қызметтің бастауыш буындары өз іс-әрекетін келесі мекемелерде,яғни
балалар бақшасында,балалар үйінде,мектепте және т.б. ... ... ... ... бөлімдері Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... барлық құрылымының қаржылық
әрі материалдық-техникалық іс-әрекетін қамтамасыз ететін білім беруді
басқарудың тиісті ... ... ... оған қа- ... ... ... ақ, ... берудегі құқықтық мәртебесіне ... ... ... . Ол төмендегідей:
Білім берудегі құқықтық мәртебесіне комментарийлер
Жалпы ережелер
1.Мектеп психологы –психология бакалавры немесе магистры академия-лық
дәрежесі бар ... ... ... ... ... айлық, еңбек демалысының ұзақтығы,педагогика-лық
жүктеменің тарифтелген көлемі Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым
министрлігінің нормативті ... ... ... ... категориялар негізінде (9-дан 16-ға дейінгі
разрядтар) әрбір мектепте-білім беру мекемесіне кем ... бір ... ... 500-ден астам тәрбиеленушілері бар ... ... ... ... саны ... ... жұмыс тәртібі мектептің жалпы тәртібіне сай ... және ... беру ... ... бекітеді.Психологтың жұмыс уа-
қыты бағдарлық нормаларды ескере отырып ... беру ... ... жұмысы үшін табысты іс-әрекетке
қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін арнайы жабдықталған жай ... ... ... оқу ... басында мектептің педагогика-лық
кеңесінде тыңдалатын және білім беру мекемесінің директоры ... өз ... ... ... ... өз іс-әрекетіне есеп жүргізіп отырады және әрбір
оқу жылының соңында атқарылған жұмыс туралы есеп ... ... ... тиісті деңгейде жалпы мектептік есепке негізіледі.
8.Психолог іс-әрекетіне жалпы бақылауды жоғары ... ... ... және ... кеңес бекітілген бағдарлама
негізінде жүзеге асырылынады.
9.Мектеп психологы оқу орны ... ... егер олар ... ... ... және ... ... қара-
ма-қайшы болса,орындамауға құқылы.
10.Білім беру мекемесінің психологы өз іс-әрекетін әкімшілікпен,педаго-
гикалық ұжыммен,ата-аналармен,медициналық ... ... ... ... т.б. тығыз байланысты жүргізуге міндетті.
11.Өзнің іс-әрекетінде мектеп психологы ... ... ... ... ... ... асырады.Ал енді:
Білім берудегі негізгі қызметтік мәселелері:
1.Оқушылар мен педагогтардың шығармашылық ... ... ... оқу ... ... туындайтын мәселелер мен қиын-
дықтарды ... және ... ... ... ... хал-
ахуал туғызу үшін жұмыс.
4.Білім беру процесінің барлық қатысушыларына ... ... ... әр ... ... нақты психологиялық
көмек көрсету.
5.Педагогтардың ата-аналар мен оқытушылардың психологиялық және ... ... ету, ... ... ... және ... дамыту мақсатындағы психологиялық-пе-
дагогикалық білімдерді насихаттау,психопрофилактикалық жұмыстарды жүргізу.
Білім берудегі құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... формала-
рын және әдістерін таңдауға,жұмыстың белгілі бір кезеңге арналған маңызды
бағыттарын атап көрсетуге,жұмыстың көптеген ... ... ... ... ... ... ... Қызметтің тиімді іс-әреке-тіне
қолдау көрсететін идеялар ұсынуға құқылы;
3.Оқу-тәрбие процесін ұйымдасмтыру жөніндегі ... ... ... оқып ... құқылы;
4.Оқу-тәрбие прцесімен байланысты әр түрлі мәселелерді талқылайтын
жиындар мен мәжілістерге белсенді қатысуға құқылы;
5.Педагогикалық және ... ... әр ... ... ... мен ... ... және жүргізуге құқылы.
6.Тәжірбиелік психологияның ғылыми орталықтармен,ЖОО-ның психоло-гия
кафедраларымен,психологиялық ... ... ... жүзеге асыруға;әр түрлі ... ... ... және өз ... мен ... ... мақсатында қатысуға құқылы;
7.Мектеп әкімшілігіне,педагогтарға,ата-аналарға,оқушыларға әр түрлі
пси-хологиялық мәселелер бойынша ұсыныс-кеңестер беруге құқылы.
Психолог:
1.Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... алуға;
2.Өзінің іс-әрекетінің өз кәсіби біліктілігінің және ... ... ... мен ... әр ... салаларындағы ең жаңа жетіс-
тіктерді білуге және насихаттауға: диагностиканың,түзетудің,алдын алудың
ғылыми ... ... өз ... қолдануға,өзінің кәсіби дең-
гейін жетілдіру үшін үнемі еңбектенуге;
4.Тәжірбиелік психологтың этикалық ... ... ... ... ... іс-әрекетіне тиісті кәсіби әзірлігі жоқ ... ... ... ... ... құжаттамасына(тәрбие жұмысы жоспарларына,білім
беру бағдарламаларына,педагогикалық кеңестер шешімдеріне,ағымдағы оқу-
тәрбие ... т.б.) ... ... ... ұжымындағы әр түрлі деңгейдегі тұлғааралық қатынастарды
(оқытушы-администратор,оқытушы-оқытушы,оқытушы-оқушы, ... ... және ... ... ... беру процесінің барлық субъектілерінің табысты бейімделу мен тиімді
іс-әрекетіне ... ... ... ... ... ... т.б. бағдарламаларды жасауға және енгізуге;
9.Еркін формадағы психологиялық құжаттаманы (дискеттер, үнтаспалар-ды,
карталарды және т.б.) жүйелі түрде жүргізуге және сақтауға міндетті.
Білім ... ... ... ... психологиялық көрсеткіштің сауаттылығына,қолданылатын
диагностикалық және ... ... ... пікір
ұсыныстардың ғылыми негізделуіне тікелей жауапкершілікте болады.
2.Психолог зерттеулер хаттамаларының ... ... ... жеке ... болады.
3)Адамды сол тұрғыдан қабылда.Психолог өзіне сенген әрбір клиентті
түсінуге міндетті ... ... ... оң қабылдау»).
4)Кәсіби құпияны сақта.Оқушылар,педагогтар,ата-аналар туралы оларға
қандай да бір шығын ... ... ... ... ... ... өз әріптестеріңді,олардың кәсіби шығармашылығы мен жұмыс
әдістерін өз бетінше таңдау құқығын сыйла.
6)Жұмыстағы әріптестеріңмен қатынасты әріптестер мен ... ... ... жеткілікті дәрежеде игермеген техника мен әдістеме-
лерді ... ... ... ... ... өзі туралы аса
қымбат құпияларын ашуға мүмкіндік берме, клиентпен ... бір ... ... оның ... мен сенімі жоғалады.
9Клиенттің өз құқықтары мен қылықтарына өзі жауап беру ... ... өз ... үшін ... пен ... ... ... біліміңді көрмеге қойма.Клиентке кез келген сәтте ... ... ... ... ... кей ... өзі ... нәрсе
туралы айтуы,ал соңынан айтылған жалғандық туралы мойындағысы ... ... өз ... ... және қате ... қабылдауына
соқтыруы мүмкін.
12)Клиенттің психологиялық процедураларға ... ... ... ... ... сақта.
13)Өзіңді адам ретінде және маман ретінде құрметте.
• Қосымша мәліметтер
Соңғы онжылдықта мектептерде енгізілген ... және ... ... ... ... ... ... өзекті мәселерін шешуде үл-
кен роль атқаратынын заман талабы көрсетумен қатар, облыс және қала ... ... ... мен ... ... ... кешенді
мәліметтер жинақтап, оны талдауда психологтардың 62%, ... ... ... ... ... ... ... арнайы ма-
мандықтары жоқтығы, отандық жергілікті халықтың, білім саласының ... ... ... бейімделген психологиялық,
әлеуметтік қызмет жөнінде әдебиеттердің, соның ішінде ана тілімізде ... бұл ... және ... ... өз ... ... ... келтіруде. Сондай-ақ аудандық,
қалалық білім және спорт ... осы ... ... ... ... ... көпшілік мектептердегі психолог кабинетінің жоқ-
тығыда аяққа құрмау болуда. 2005 оқу-әдістемелік ... ... ... ... 7 ... ... курсында және 4 тақырып-
тық семинарларда жүргізілген мониторингтік сауалнама және пікірлесулер-
ден облыс психологтары мен әлеуметтік педагогтарының ... ... ... әдістемелік құралдардың аздығы, соның ішінде ана
тілімізде мардымсыздығы;
2. Аудан, ауыл ... ... ... ... жасау қиыншылығы (себебі мектепте тек бір маманнан ... ... ... ... және ... ... ... шараларын тиімді ұйымдастыру;
5. Қызмет бағыттарын толық жүзеге асыру үшін жағдайдың жоқтығы (ка-
бинет жоқ болса, психологиялық қызметтің басты бағыты кеңес беру ... ... ... мен ... ... ... және ҚДИ педагогика-психология кафедрасының ... ... ... жұмыстанатын басты бағыттары айқындалды.Мектеп
психологтарының қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік педагогтар Ассоциациасы
құрылды.
Инновациялық портал жұмысының мақсаты:
Облыс ... ... және ... ... үшін уақытылы әдістемелік көмек көрсету, мамандардың кәсіби
шеберлігін, құзырлылығын, мәртебесін арттыру үшін ... ... ... ... ... жаңа ... яғни 12-жылдық
білімге көшудегі ықтимал қиыншылықтарының алдын-алу, ... ... ... ата-аналар, педагогтар және оқушылармен жұмыс бағыттарын,
кедергілерді айқындау және дамыту, ... ... ... ... себепкер болу.
      Білім сатыларындағы сабақтастық, бейімделу проблемалары, жасерекшелік
проблемалары, бағдаралды даярлықтың ... ... ... қиын
бала топтарымен, дарынды балалармен, олардың жанұяларымен жұмысты сауатты,
кәсіби шеберлікпен және уақтылы көмек ... ... ... ... беру ... Психологиялық кеңес беру – тұлғааралық қарым-
қатынастағы ... ... ... ... ... бағытталған адамдармен тәуелсіз жұмыс. Онда әсер етудің негізгі
құралы ұйымтастырылған әңгіме болып табылад ы. ... ... ...... ... жаңа психологиялық тапсырмаларын шешу қабілетін
сездіретін жағдай ... Бұл мына ... ... ... ... өте байқампаз болуы керек. (Клиенттті тоқтатып, ... ... ... ... ... ... емес); ол басқа
адамға ақылмен әсер етіге тырысады. (Оған қысым көрсетеді).
3. Клиенттің даусы естіледі (өте ... ... ... ... ... ... ... (сәйкес емес).
5. Клиенттің тапсырмасының неше отырып, оның жағдайына кеңілту енгізеді.
6. Психологтың клиентке өзінің жеке ... ... ... ... ... Психологтың боында түсіну мен жағымдылық арқылы әсер ету дағдысы бар
(жок).
Клиентке құнды және қайырымды қарым-қатынас. Психолог қызметтік ... ... ... ... ... әр ... ... қолдау көрсетуге
тырысады.
Кеңес беруге тыйм салу. Психолог кез келген ... ... ... ... ... клиент таратынан айтылған ақпарат құпия
сақталуы ... және ... ... айырмашылығы. Бұл қағидының
көшіру мен контркөшіруімен байланысты. Бұл процестер кеңес ... ... ... ... мақсаты – клиентке роблеманы түсіндіру және оны
шешушін жолын ... ... ... ... ... ... клиентті кәсіби тындап, оның өзі туралы көзқарастарын кеңейте
білуіне.
Кеңес беру процесінде мында тапсырмалар шешіледі
- психикалық деңсаулық деңгейін бағалау және ... ... ... тәсілінің көрсеткіштерін бағалау;
- клиенттің психологиялық ерекшеліктері тұралы ақпараттандыру;
- жалпы психологиялық сауаттылықтың жоғарылауы;
- клиенттің ... ... ... ... ... және ... ... бұзылуларын түзету;
- тұлғаның алдағы дамуының негізгі бағытын анықтау.
Психологтың клиентке деген қарым-қатынас ... ... ... ... Жақсы кәсіпкер маман – ол көбінесе қажет болған жағдайда бағытын
өзгере ... ... ... ... ... жол ... оны ... беруде |Негізгі әдіс және|Мақсат-нәтиже ... ... ... | |
| ... | | |
| ... | | ... |Күнделікті ... ... ... еркін |
|психология |симвлодарды талдау |әдісі. Баланың |іс-әрекеті мен ... ... А. ... сөзге |ақыл-есімен |ойларын. Психология|
|Адлер, К. Юнг, Э.|ойын аудару). Еркін|арқылы ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... ... және | |
| ... талдау. |анытау. | |
| ... | | |
| ... бір | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... мен | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... (Д. ... ... үйрету |Клиенттің мінез |
|Уотсон, Б. ... ... ... ... ... ... А. |жаттығу. (Сұрақтар,|субъективті | ... ... ... ... | |
| ... |тығыз бақыланатын| |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... мен | | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... | |
| |алу ... | |
| ... | | ... ... және жабық |Эмпатиялық тындау|Адамның өз ... (К. ... ... ... ... үшін |
|Роджерс, Ф. |шағылысуы, ... ... ... В. ... ... ... ... |
| ... өзін ... ... ... |
| ... ... және |қолдау әдісі. |маңыздандыру. |
| ... ... | | |
| ... Бос | | |
| ... ... | | |
| ... әңгіме. | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... жол табулар және олардың түрлері.
Писхологиялық кеңес топтық және жеке ... ... ... ... беру алдын ала жүргізілген жеке ... ... ... ... Онда ... ... ... адамдар топталды
және мынадай түрлерге бөлінеді:
- бір және бірнеше реттік;
- жеке ұсыныс бойынша;
- шақыру және бағыттау нәтижесінде;
- толықтарушы ... ... ... т. ... ... ... беру ... клиенттің тапсырмасымен анықталады.
Психологтар психикалық даму кезеңдерін әрі ... ... ... ... Демек жеке даралық кеңес беру схемасы мына үлгіде ұсынылады:
өзара іс-әрекеи тапсырмалар мазмұны (тапсырысьың ...... ... ... тапсырма) – психикалық даму
мөлшерінің мазмұны.
Клиенттің психологиялық тапсырмасының қалыптасуында психологқа ... ден ... ... ... және ... талап ететін өмір мағынасы туралы сұрақтарға жауап іздеуге
тура келеді.
Топтық кеңес берудің ...... ... жүйені зерттеу болып
табылады. Бұл қарым-қатынас мазмұны әр түрлі болуы ... ... ... ... ... – топ ... ... қарым-қатынас құралын
табу, кеңес беру барысында әсер етудің типтері мен ... ... ... ... ерекше түріне қызметтік кеңес беру және психологиялық
консальтинг жатады. Ол ... ... іске ... ... мен ... әлеметтік мәдениетіне және қабілеттілікті дамыту
бойынша қызмет етушілерге бағытталған. ... ... әр ... ... ... ... және оның ... беруді талап етеді.
Жасерекшелік психологиялық және психо-педагогикалық кеңес берудің
ерекшеліктері.
Жасерекшелік психологиялық ... ... ... ... – баланың
психикалық даму процесін бақылау. Оның міндеттері психологиялық –
педагогикалық ... ... ... ... дамуындағы жеке даралық ерекшелік проблемаларына,
тәрбиеге қатысушы ата-ана, мұғалім және басқа да адамдардың бағдарлары
кіреді.
2. Психикалық дамудағы ... мен ... ... бар ... бағыттау.
3. Деңелік және жүйке-психикалық деңсаулығы әлсіз балалардағы
психологиялық ... ... ... мен
психопрофилактика бойынша кеңес беру.
4. Ата-ана мен ... ... ... және ... ... ... түзету бойынша
кеңестерді құрастыру.
5. Балаларды отбасында тәрбиелеу бойынша кеңес беруді құрастыру.
6. Балалар, мұғалімдер және ата-аналардың ... ... ... ... ... –педагогикалық сауатын ашу.
Жасерекшелік психологялық кеңес берудің схемасына сәйкес алынған мәліметтер
4 тарауға бөлінеді:
1. Деңсаулық жағдайы.
2. Әлеуметтік жағдайдың ерекшелігі туралы ... ... ... мен іс-әрекетінің ерекшелігі туралы мәліметтер.
4. Баланың эмоционалды тұлғалық және танымдық ... ... ... ... психолог шешім шығарады:
- даму деңгейінің жалпы бағасы;
- бала қиындықтарының негізі;
- ... ... ... ... ... ... мәселе өткірлілігін төмендету мақсатында әсер етудің аясы;
- дамуды шарттық болжау.
Жасерекшелік психологиялық кеңес беру келесі алгоритмде жүргізіледі.
1. Ата-аналармен және ... ... ... ... ... ... талдау.
2. Баланың даму деңгейі мен отбасшылық қарым-қатынасы ... ... ... ... әңгіме.
3. Деңсаулық жағдайы туралы басқа мекемелерден ақпарат жинау.
4. ... ... ... бақылау.
5. Баланың психологиялық диагнозы.
6. Психологиялық-педагогикалық тағайындау.
7. Нәтижені талдау.
8. Баланы эксперименталды психологиялық зерттеу.
9. Бақылау, қайта кеңес беру.
Психологиялық диагноз ... ... және ... даму ... даму ... ... ... дамудың әлеуметтік жағдайы
б) жетекші іс-әрекетінің даму деңгейі;
в) жастық жаңа білім беруі, олардың дамуы;
г) қиындықтар мен ауытқулар, олардың себептері;
Дамуды шартты-нұсқаулық ... даму ... ... ... ... тиімді дамуға жағдай көрсету.
Жасерекшелік-психологиялық кеңес беру кеңес берушінің педагогикалық
психологияны білу керек.
Психологиялық-педагогикалық ... беру ... ... ... мен ... ... бері ... бар екенің болжайды.
Түрлі кеңес беру кезеңдерінің шешілетін ... ... | | ... ... ... |
| ... алушы |Кеңес беріші ... ... ... ... ... |
| ... Және ... бағытталу,|
| ... (өзі ... ... ... |
| ... ... ... ... таңдау, |
| ... бару ... ... ... |
| ... | ... және сенім |Сенім сезімінің пайда |Рөлдерді орнату. Сенім ... ... ... ... алу және ... ... |
| ... ... ... | |
| ... сұрау. | ... ... ... ... ішкі ... ... жасауға |
| ... ... ... ... сөз |
| ... ... |сөлетугке бағыттау, |
| ... ... ... |сұрақтар қою). |
| ... ... ... ... ... ... үшін ... |тонға, жалпы позициясына,|
| ... ... ... емес ... | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ң |
| | ... ... ... қою ... ... ... ... керек нәтижеге |
| ... Оның ... ... үшін ... ... ... ... ... ... табу ... ... ... келетін шешім |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... | ... оның ... |
| | ... ету. |
|Нәтижелерін ... ... ... |Ары ... ... ... ... ... |ету. |
| ... Кейінгі | |
| ... ... | |
| ... ойлау. | ... ... және ... ... ... ... бұл түрі ... психологиялық-
педагогикалық зерттуге, жеке ерекшеліктері анықтауға, дамуындағы тәрбиелеу
мен ... ... ... ... ... ... түрі ... психодиагностиканы мектеп психологы өте кең ... және ол ... ... болып табылмайды.
Психологиялық диагностика мен коррекция саласында мектеп ... ... ... ... ... ... диагностикасын
жүргізеді.
* Психологиялық даму барысын немесе оның ... ... ... оқушыларға психологиялық зерттеу жүргізеді.
* Оқушуларға дер кезінде психологиялық көмек ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
* Сынып жетекшілері мен әкімшілік өкілдерімен және басқа да тұлғалармен
бірлесе отырып, психикалық ... ... ... ... ... ... жасайды және жүзеге
асырады.
* Психологиялық тәсілдерді ... ... ... мәдени және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... осы түрдегі іс-әрекетінің басты мақсаты. ... ... ... ... ... оларды өз тіршілік
әрекеттерәнде қолдану тілегін қалыптастыру; оқушының толыққанды психикалық
дамуына ... ... ... оқушылардың тұлғасы мен қабілеттерін
қалыптастырудағы ... ... ... және ... ... іс-әрекет саласында мектеп психологы:
1. Оқушылардың, педагогтардың, ата-аналардың арасында психологиялық-
педагогикалық білімдерді насихаттау.
2. Мектеп ... ... ... ... жетекшілік жасай
алады.
3. Психологиялық диагностика ... ... ... ... ... және ... өзгерістерді болдырмау мен
бейтараптандыру жөнінде педагогикалық ұжымға ұсыныстар әзірлейді.
4. Психологиялық ... ... ... ... кеткен
балаларды анықтайды және оқытушыға олардың дамуын түзетудің жеке ... ... ... педагогикалық кеңесі мен ата-аналар үшін нашақорлық,
маскүнемдік шылым шегу, таксикомания, жыныстық бұзылушылық т.б. ... ... ... ... ... ... ... педагогтарға, ата-аналарға, ... ... ... мен ... ... ... алу ... кеңестер береді.
7. Мектеп ұжымында жайлы психологиялық ... ... ... ... Кітапхана қызметкерлеріне психологиялық-педагогикалық әдебиетті
жинақтауға көмектеседі.
Кеңес беру кезінде көптеген ... ... Егер біз осы ... ... ... ... ... көптеген мәселелер шешіледі. Ересек
адам болсын, ... ... ... ... беру өте ... Егер ... дайындығы жақсы болмаса, ол басқа адамдарға көмек көрсете
алмайды. ... ... ... ... беру процесі төмендегідей құрылымдардан тұрады:
Кеңес беру процестің құрылымы:
4-кесте
Кеңес беру ... ... ... әсер ... жағдайлар
сипатталады және төмендегідей сауалдар негізінде ... ... ... ... ... ... ... және жаубын өзіне
алу;
• Кеңес алушының өзін-өзі түсіну және өз сезімдерін қабылдау;
... ... ... өзін қою және ... ... көру;
• Жағдайды өзгертуге бағыт алу.
Психологиялық қызмет міндеттерінің кеңдігі жеке кеңес берумен, өмірдің
қиын ... тап ... ... ... ... және т.б.
тұлғаларға психологиялық ... ... ... ... де байланысты болуы мүмкін. Мұндай кеңес беру психологиялық
қызметтің түрлі функцияларды жүзеге асыру барысында біртіндеп жинақталған
типологиялық ... ... ... психологиялық қызмет болашақта өзіне тұлға мүмкіндіктерінің
белгілі бір кәсіби мамандық жұмысына сәйкестігін айқындау принципі ... ... ала ... ... ... ... және студенттік
кезеңде қалыптасқан типологиялық деректері негізінде анағұрлым дәл кәсіби
бағдарға мүмкіндік бере ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік талаптардың, профессиограммалардың, кәсіби
міндеттердің типтік үлгілерінің, берілген кәсіптік қызметтің психологиялық,
жеке бас мүмкіндіктеріне, ... ... ... ... ... ... ... тізімі болуы керек.
Қызмет әрекетінің бұл бағыты психологтардың жұмыс ... ... ... ... ... асырылуы тиіс кәсіби-психологиялық сараптамаға өсуі
мүмкін.
Жоғары оқу орнының психологиялық қызметінің, студенттер тұлғасының даму
мақсатына сүйенетін қызметтері мен ... ... ... ... әдіс пен оған негізделген диагностиканы және ... ... ... ... ... ... оқу орнындағы
психологиялық қызмет тәжірибесінде типологияны қолдану ұсынылды, өйткені ол
студенттік кезеңге тән ... ... ... қиындықтар, проблемалар,
оларды шешу әдістері мен тәсілдері сипаттамасын игереді. Біз ... ... ... түрлі топтарымен (белгілі бір негізде типтік)
жүргізілетін кәсіби-психологиялық және әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... әзірлеуге
мүмкіндік береді.
Зеттеудің психодиагностикалық және ... ... ... ... ( ... ... және т.б.) ұсынылып отырған
диагностика ... оқу ... ... ... кәсіптік маңызды
сапалардың, тұлғаның талаптануына негізделген кәсіптік болашақ жоспарлардың
қалыптасуымен байланысты болуы мүмкін.
Типологиялық диагностика студенттік өмірдің түрлі ... шешу ... ... ... шешуде таңдаған ... ... ... қатысу қабілеті туралы кері байланыс негізіндегі тұлға
туралы жаңа біліммен толығып ... ... яғни ашық ... негізделген. Типологиялық диагностика студенттік ... жасы ... ... ғана өзінің жеке қасиеттері емес,
сонымен бірге шындық өмірдегі кәсіптік жағдайларда қолданылған қасиеттерді
тануға бірдей ... ... ол ... ... қиын ... ... диагностикалық әдістер қолданыла алмайтын өзін-өзі тану ... ... ... ... ... ... әдісіне қатыстыру ондағы ... ... ... мен ... ... ... оны ... сараптамаға қажетті критерийлермен қаруландырады.
Жоғарыда айтылғандай, типология тұлғаның жоғары, өмірлік құнды білімін және
тұлғаның санасы типтері туралы ... ... ... ... ... оның әлеуметтік ойлауы, белсенділіктің негізгі түрлері
–ынтылылық және жауапкершілік, талаптанудың ... ... ... ... ... және ... тұлғаның уақыттыұйымдастыру
қабілеті туралы зерттейді.
Психологияда ең аз зерттелгені: ... ... ... қабілеті
немесе тұлғаның қызметі мен бүкіл өмір жолына қатысты өзекті қабілеті болып
табылатын тұлғаның ... ... Көп ... ... ... тұлғаның уақытты ұйымдастыруының типологиялық ... Онда ... ... ... ... ... және тұлғалардың
түрлі типінде әр түрлі формада көрінетін іс-әрекет уақытын ... ... ... уақытты ұйымдастырудың үш ... ... ... ... ... бір ... ... реттеу және өзін-өзі реттеу жүзеге асырылады, екіншілерінде ол
ойдағыдай ұйымдастырылмайды, үшіншілерінде ... ... ... ... ... тосқауыл қояды. Сана да дәл осындай: біріншілерінде
бір типте бүтіндей өмір уақытын сезіну және ... ... ... ... ғана кәсіби іс-әрекеті алда тұрады; ... ол ... ... ... ұйымдастырмаумен, екіншілерінде - өмірде
уақыттың жетіспеушілігімен және т.б. байланыстырады.
Уақытты жеке ұйымдастыру концепциясы өзіне түрлі ... ... ... ... нәтижелерін қоса алады (мысалы, француз психологы Ш.
Годбуа 20 жыл бойы екі ... ... ... жұмыс істейтін
мейірбекелердің уақытты ұйымдастыру режимін ... Әр ... ... ... ... ... бірнешеуі аталып
көрсетілді: анағұрлым танымалы уақыт тапшылығы (оның қызметті ... ... ... ( мұнда субъект жұмысты мерзімінде аяқтау үшін
белгілі қысыммен, жеделдетіп ... ... ... ... мерзімі
көрсетілмеген режим (жазушы, суретші, ғалымдардың шығармашылық кәсіптерінде
кездеседі), жұмысты жүзеге асыруда тиімді ... ... ... ... т.б. әр ... ... ... белгілі бір режимінде қалай
жұмыс істеуін зерттеу барысында тұлғаның уақытты ұйымдастыруында ... ... ... не ... ... ... ... табылатыны
анықталды.
Тұлғаның уақытты ұйымдастыруының кәсіп талаптарына сайлығы не сай еместігін
зерттеу көрсеткендей, әр ... ... ... ... ... артықша
тиімді де тек бір тип ғана (оңтайлы деп аталған) барлық режимде де ... ... ... ... үшін де ... уақыт тапшылығы қайшы
келетін типтер бар және ... ... ... ... типтер бар), ол
тренинг үшін негіз болып табылады. Сондай-ақ зерттеушілердің көрсеткендей,
бір типтерде рефлексия болмайды (уақыттағы өз ... ... ... ... ... ... өз іс-әрекеті қабілетін, ... ... ... басқаша сезінеді және т.б. Бұл өз кезегінде сана
деңгейінде жүзеге асырылатын кәсіби ... және ... ... ... ... ... бір ... қояды.
Басқа жекелік типологияларға сәйкес кәсіп сипаты мен ... ... ... ... мүмкін болмай отыр
(кәсіптің тұлға жауапкершілігінің “үлес салмағы” бойынша ... ... ... ... типін диагностикалау негізінде
кәсіптік бағдармен іріктеу үшін бір ... ... ... ... ... Батыс пен АҚШ-та егжей-тегжей зерттелген жауапкершіліктің
ерекше “факторы” мен кескіні просоциалды, көмек көрсету ... ... ... ... ... байланысты жауапкершілік.
Жауапкершіліктің бұл түрі, сөзсіз гуманистік кәсіппен тығыз байланысты
(мейірбеке, бала ... және т.б.). ... ... жауапкершілік
факторы іс-әрекеті соның ішінде уақытты да ұйымдастырумен байланысты.
Мектеп психолог маманы төмендегідей психологиялық ойындар мен тренинг
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... Бұл ойындар
топпен және оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай ойнатылады. ... ... ... ... ... ... кәсіби әрекеттерінің жалпы құрылымы мен
мазмұны
Психолог іс ... ... ... ... түрі түрі, көмек адам
психологиялық мәліметтеріне сүйене ... ... ... ... ... қалыптастырады, яғни ол оған өзін және өзінің әлеуметтік
ортасын терең түсінуіне, олармен гармониялық ... ... ... жаңа
күйлер мен құндылықтарға ие болуына мүмкіндік береді.
Кәсіби міндет алу клиенттің психологиялық ... ... ... ... ... ... қайтару формасына ие болады. Сұраныс
психологиялық мәселе ретінде зерттелуі ... Бұл өте ... ... ... ... ... ... болады. Кез келген
формальді, формальді емес сұраныстар психолог үшін адамда ... ... да бір ... бар ... ... ... ... табылады. Осыған сәйкес
анамнез қажет, анамнез-емделуші және оның ауруынын дамуы туралы мәліметтің
жиынтығы.
Сұраныстың ... ... ... ... ... ... толықтыру
үшін сұраныс жасаушы адаммен арнайы әңгіме жүргізу керек.
Мектеп психолог іс әрекетінің кең таралуы 5 қадамдық моделден тұрады, ол
оның ... ... ... ... ... ... Бұл модель
психология мен психотерапияның негізгі әдістерін біоіктіретін концепцияны
көрсетеді. Ол практикалық ... әр ... ... жүзеге асуы
мүмкін: когнитивті, бихевиористік, психоанализдік, ... ... ... ... ... негізі ескі «факторлар» болып
табылады, яғни «кеңес беру ... ... 3 ... ... ... ... түсіну; б) клиенттің өмір сүретін және қабылданатын шешімге әсер
ететін ортаны білу; в)мінез құлықтың оптимальді стратегиясын ... ... ... ... ... ... Тұлғаның ортамен байланысына
ерекше көңіл аудару практикалық психология бағытының көпшілігінің негізінде
жатқан тұлғаға бағытталған теорияның контрастына енеді. Факторлар ... ... ... ... ... талдау сияқты маңызды делінген.
Бірінші кезеңде клиент мәселесінің шешімін бірлесіп іздеу үрдісін түсіну,
құрылымдау міндеті тұрады. Сенімді және мықты қатынас ... жөн ... өзін ... ... ... беру ... Құрылымдау мақсатқа
жетудің бірізділігін анық көруге және маңызды міндетті шешуде алаңдаудың
болмауына көмектеседі. Бұл кезеңнің жалғасуы ... ... ұзақ ... ... жағдайда маңызды болуы мүмкін. Байланыстың бір ай немесе одан да көп
мерзімде ... ... де ... ... ... ... ұсынылады,
себебі келесі әрекеттер қажетті нәтижелер бермейді. Сонымен қатар ... ... ... асығысты ұнатпайды және байланысты дамытудың
осы кезеңіндегі жылдамдықты түсінбейді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. ... ... 1998 ... ... М. ... ... работы в школе. М.; 1998.
3. Рубинштейн С.Л Основы общей психологии. М., ... ... С.Л ... общей психологии. М., 1976г
5. Черепанова Е.М Когнитация как проблема самосознания ⁄⁄ Проблемы
психодиагностики ... и ... ... М.; ... Московского
гос. пед. института, 1985
6. Боришевский М.И. Теоритические ... ... ... ⁄⁄
Психологические особенности самосознания подростка. Вища школа, 1980
7. Захарова А.В. Структурно – динамическая модель самооценки ⁄⁄ ... ... ... К.К. Структура и развитие личности
9. Р. Кочюнас ... ... ... 1 ... «Рабочая книга школьного психолога». Москва «просвещение» 1991.
11. Бачел Андрей Как ... себя к ... ... ... ... ... Т.Н. ... психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ.
2001
13. Блум Ф. и др. ... ... и ... – М.: Мир, ... ... Л.Ф., ... Е. Ю. ... жизненных ситуаций. М., 1998
15. Вопросы психологии 6/2001
16. Волович В.Г. ... В ... ... ... ... ... 1980
17. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ... ... ... ... себя другим в повседневной жизни М: Канон-
пресс Ц. 2000
19. Денис Кун ... ... Все ... ... ... М.; ... ... Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
21. Душков Б.А. Психология и география. М. ... ... О.П. ... по психологии
23. Корчемный П.А., Елисеев А.П. Психологическая устойчивость ... ... Курс ... ... І, ІІ, ... 2000
24. Колесникова Т.И. Мир человеческих проблем: Психологическая концепция
здоровья М.: Владос-ПРЕСС, 2003
25. Кореленко Ц.П. Психофизиология ... в ... ... ... ... Отд-ние 1978
26. Кирибаум Э.И. Психические состояние Владивосток: Дальневосточ. ун-та
1991
-----------------------
[1] ... ... және ... ... журналы. 4/2006. 7 бет.
-----------------------
Мәселелерді зерттеу
Мәселелердің идентификациясы
Әрекет
Кері байланыстың бағасы
Болжамдау
Мәселелерді екі жақтан анықтау

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Визуалды тілдерде графиканы программалау. Нұсқаулық54 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Кембридж бағдарламасы бойынша мектепте өзгерістерді қалай енгізетін боламыз6 бет
Қазақстандағы жоғары мектептің жағдайы және дамуы15 бет
12-жылдық білім берудегі компьютерлік графиканын мүмкіншіліктері13 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Адамдарды тануға ұсынуды жүргізуді тактикалық - криминалистикалық қамтамасыз ету55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь