Құқық туралы жалпы түсiнiк


1. Әлеуметтiк нормалар.
2. Құқықтық нормалар.
3. Құқықтың пайда болуы.
4. Құқық және мемлекет.
5. Құқықтың қоғам өмiрiндегi ролi.
6. Құқық және заң.
Әлеуметтiк нормалар. Адамдар қоғамдық өмiр сүрiп жатқандықтан, олардың өзара қатынастары сол қоғамның саналы қызметiнiң нәтижесi болып табылатын олардың өздерiн ұстау ережелерiмен реттеледi. Жалпыға бiрдей мiндеттi осы ережелердi сол қоғамда өмiр сүрiп жатқан адамдардың бірi сақтауға тиiстi. Адамда өзiн және әлемдi тани бiлетiн ақыл бар, қабiлет бар. Сондықтан ол өзiнiң және өзгелердiң әрекеттерiне баға бере алады және олардың салдарларын алдын ала көре алады. Адамдардың өзара қатынастарында қалыптасқан нормалар қоғамның рухани даму үрдiсiнде жетiле келе жалпыға ортақ мiндеттi әлеуметтiк тәртiптердің жиынтығы моральдың қалыптасуына алып келеді. Қоғамда өмір сүретін адамдардың өздер нұстау ережелерінің жиынтығын әлеуметтік нормалар дейміз (грек.socitas -қоғам лат nopma.-ереже)
Әлеуметтік нормалар адам өмірінің барлық жағын оның қоғамдық қызметін атқару кезінде немесе тұрмыстағы өмірінде өзге адамдармен қарым-қатынас жасау үрдісіндегі сөйлесу, өзін ұстау, қимылдауда ұстанатын ікундылык бағдарларын қамтиды .
Сыпайылық ережелер адам мен адамның арақатынасын көрсететін жүздесу формаларын айқындайды. Дәстур, мораль, құқық және этикет біріге падамдардың әр топтарының тәртібін ретке келтіретін, жалпыга бірдей әлеуметтік нормаларды құрайды.
Әлеуметтік нормалар құқық және мораль болып, үлкен екі салаға ажыратылады. Әлеуметтік нормалардын мемлекеттің пәрмен мен заңдастырылған бөлігі құқықты, мемлекеттің пәрмен мен зандастырылмаған бөлігі моральді құрайды.
1. Cыдыков ЛН Розенберг Инженерл к еңбек социологиясы
Алматы 2003ж

2. Тәжин Н., Аяганов Б. Социология негіздері .
Алматы1993ж

3. Рахметов Болатов Исмагамбетова Социология
Алматы 2003ж

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Құқық туралы жалпы тусiнiк.

Жоспар

1. Әлеуметтiк нормалар.
2. Құқықтық нормалар.
3. Құқықтың пайда болуы.
4. Құқық және мемлекет.
5. Құқықтың қоғам өмiрiндегi ролi.
6. Құқық және заң.

Әлеуметтiк нормалар. Адамдар қоғамдық өмiр сүрiп жатқандықтан,
олардың өзара қатынастары сол қоғамның саналы қызметiнiң нәтижесi
болып табылатын олардың өздерiн ұстау ережелерiмен реттеледi. Жалпыға
бiрдей мiндеттi осы ережелердi сол қоғамда өмiр сүрiп жатқан
адамдардың бірi сақтауға тиiстi. Адамда өзiн және әлемдi тани
бiлетiн ақыл бар, қабiлет бар. Сондықтан ол өзiнiң және өзгелердiң
әрекеттерiне баға бере алады және олардың салдарларын алдын ала
көре алады. Адамдардың өзара қатынастарында қалыптасқан нормалар
қоғамның рухани даму үрдiсiнде жетiле келе жалпыға ортақ мiндеттi
әлеуметтiк тәртiптердің жиынтығы моральдың қалыптасуына алып келеді.
Қоғамда өмір сүретін адамдардың өздер нұстау ережелерінің жиынтығын
әлеуметтік нормалар дейміз (грек.socitas -қоғам лат nopma.-ереже)
Әлеуметтік нормалар адам өмірінің барлық жағын оның қоғамдық
қызметін атқару кезінде немесе тұрмыстағы өмірінде өзге адамдармен
қарым-қатынас жасау үрдісіндегі сөйлесу, өзін ұстау, қимылдауда
ұстанатын ікундылык бағдарларын қамтиды .
Сыпайылық ережелер адам мен адамның арақатынасын көрсететін
жүздесу формаларын айқындайды. Дәстур, мораль, құқық және этикет
біріге падамдардың әр топтарының тәртібін ретке келтіретін, жалпыга
бірдей әлеуметтік нормаларды құрайды.
Әлеуметтік нормалар құқық және мораль болып, үлкен екі
салаға ажыратылады. Әлеуметтік нормалардын мемлекеттің пәрмен мен
заңдастырылған бөлігі құқықты, мемлекеттің пәрмен мен зандастырылмаған
бөлігі моральді құрайды.
Құқықтық нормалар. Құқықтың пайда болуы мемлекеттің пайда болуымен
тікелей байланысты. Мемлекет тармапынан бақылауға алынған, нормативтік
актлерде нақтыланған, орындау тетігі қалыптастырылған нормалар
болғандыктан, құқық ережелерін сақтау мемлекеттің барлық азаматтары
үшін міндетті болып табылады.
Құқық дегеніміз – мемлекет тарапынан заңдастырылған және
қорғалатын, жалпыға бірдей міндетті нормалар жүйесі.
Ал қоғамдық ұйымдардың мекемелердің кәсіпорындардың,
шаруашылықтардың жарғылық тәртіп ережелері олардың мүшелері үшін
ғана міндетт. Ұлттық, этностық топтардың да тек өздеріне тән
дәстүрлері болады.
Құқық негіздеріне мемлекеттің басты негізгі заңы –
Конституциясы, салалық заңдары және басқа құқық нормалары
тұжырымдалған мемлекеттік нормативті атілер жатады. Құқықтың
мазмұны құқықтық нормалардың жиынтығынан тұрады.
Құқықтың ерекшелігі – оның нормалары бұзылған жағдайда
кінәлінің заңды жауапқа тартылатынында. Ал моральдық тәртіпті бұзғаны
үшін адам заңды жауапкершілікке тартылмайды, бірақ көпшіліктің назары
ілігеді, айналасына жағымсыз пікір туғызады.
Діни нормалар түрлі діндердің міндеттелетін қағидалары,
ережелері, салттары болады. Діни нормалардың қайнарлары – құран, библия
және басқа қасиеттік таптар. Кейбір елдерде діни нормалардың занды
күші бар.
Ғұрып нормалары деп ұзақ уақыт бойы адамдар арасындағы
қатынастарды реттеу үшін қолданылып келген ұстану ережелерін
айтамыз. Олардың кей біреулері мемлекеттің араласуынсыз қоғамда
қалыптасып кеткен. Мұндайда ғұрып нормаларын бұзуға қоғам тарапынан
да, мемлекет органдар тарапынан да мәжбүрлеу қолдануға түрткі болуы
мүмкін.
Корпаративтік нормалар қоғамдық ұйымдардың
жарғыларымен, ережелер мен, басқа актілер мен орнатылады. Коперативтік
нормалар тек олардың өздерінің құқықтарын, міндеттерін,
жауапкершіліктерін айқындайды. Коперативтік нормалар саяси партиялардың,
кәсіподақ және жастар мен балалар ұйымдарының, іскерлердің,
полициялардың жарғыларында жазылады.
Құқықтың алғашқы элементі, адамның өмірлік қызыметі
үрдісіндегі өздерін ұстау ережелерінің үлгісі құқық нормасы деп
аталады. Ол әрбір жеке адамға ғана емес, тұтас адамдар топтарына да
катысты. Құқық нормаларымен реттелетін қатынастарға түсе отырып,
адамдар мен олардың ұйымдары сол нормаларды бұзбауға тиіс.
Құқықтық нормалардың жиынтығы ретінде құқық қоғам өмірінде
маңызды роль атқара отырып, өмірдң қай саласында болса да адамдар
арасындағы қатынастар реттілік орнатуға бағытталады.
Мысал:
Адамдардың бір-бірімен экономикалық қатынастары құқықпен
реттеледі. Зауыттарда, фабрикаларда нормативтік құқықтық актілері
арқылы белгілі реттілік және еңбек тәртібі орнатылды. Материалдық
игіліктердің болу жұмыстары да тиіст нормативтік актілермен
реттеледі. Адамдар бір-бірірмен шаттық қатынасқа түседі.
Құқық және мемлекет. Мемлекет және оның органдары адамдар
арасындағы бұрын болмаған жаңа ережелерін белгіледі. Құқықты
кгурыптар мен мемлекеттің өзі қабылдаған құқықтық нормалары негізінде
құқықтық жүйе қалыптысты. Құқықтық жүйе мемлекеттік құрылысты,
қалыптасқан экономикалық қатынастарды, мемлекеттік және жеке меншікті
қорғау мақсатын көздеді. Мемлекет пен оның органдары тарапынан
құқықтық нормалардың орындалуы, зандардың бұзылмауы қадағаланды.
Құқықтық тәртіпті қорғайтын заңды бұзушыларды жауапқа тартатын арнаулы
органдар – полиция, сот, прокуротура, әскер құрылды.
Құқық жүйесі үш құрауыштан – құқықтан, құқықтық идиологиядан
және құқықтық мекемелердің қызыметінен тұрады. Құқық – мемлекет
тағайындаған және мемлекетке әрекет ететін құқық нормаларынын
жүйесі. Құқықтық норма тек заңдардан ғана тұрмайды, басқа нормативтік
құқықтық актілерде де көрсетіледі. Мемлекеттік органдарға нормативтік
құқықтық актілер қабылдау құқығы берілген. Президент – нормативтік
жаңалыктар, Үкімет – нормативті қаулылар, министерліктер – нормативтік
бұйрықтар, жергілікті мемлекеттік органдар – нормативтік шешімдер
қабылдайды.
Құқық туралы сөз қозғалғанда, нақты мемлекетке қолданылып
жүрген нормативтік актілердің барлығы ескеріледі. Мұның өз құқықтың
объективті, яғни дербес, біртұтас құбылыс ретінде өмір суруінің айғағы.
Құқықты субъективті мағынада да түсінуге болады. Онда ол жеке
субъектілердің – адамдардың өз игілігі үшін әрекеттерді істеуге занды
мүмкіндігін білдіреді. Мысалы, өмір сүру құқығы, денсаулық сақау
құқығы, білім құқығы, т.т...
Құқықтық идеология – мемлекетте танылған құқықтық көзқарастары,
идеялар, мәдениет. Құқықты яғни қоғамда қабылданған және қолданыстағы
құқық нормаларын жузеге асыру және қорғау үшін құқықтық мекемелерді
мемлекет құрады.
Құқтық мемлекет – Қазақстан Республикасы алдына мақсат етіп
қойып отырған сапалық қасиет. Бұл нысана бойынша барлық органдар
мен лауазымды адамдардың қызыметі құқық нормаларына сай реттеледі.
Заң бәрінен де жоғары тұрады. Лауазымына немесе өзге артықшылықтарына
қарамастан, заң алдында барлық адам тең. Қоғам заңмен реттеліп
отыратын егеменді ұйым ретінде қалыпты, орнықты дамиды.
Конституциялық мемлекет – құқықтық мемлекеттің бастауы әр
шарты. Оның негізгі ұстанымдары азаматтар үшін: Заңда тиым салынбағаннын
біріне рұқсат, мемлекеттік лауазым иелер үшін: заңда нақты не
көрсетілсе, соған орын алған құқықтық нигилизмнен арылып, құқықтық
мәдениет үнемі арттыра отырып, заң жуйелерінең қызметін жақсартып,
әділеттілікті жоғары деңгейге көтеру арқылы құқықтық мемлекеттің алғы
шарттарын жасайды. Адам және азамат құқығы мен бостандығына кепілдік
берілу халықаралық тәжрибедегі өлшемдерге дейін көтеріледі.
Сонымен қоса, құқықтық мемлекетке тән белгілерге
конституцияның басымдығы және заңды кукыктардын бек т лу
экономикалык бостандыктардын орныгуы мен мемлекетт к экономикалык
кызмет шекарасынын накты аныкталуы республикалык саяси курылыс ж не
баскарудын ти мд тур мемлекетт к бил кт н тутастыгы аркылы онын
тармактарга бол ну сот бил г н н т уелс зд г мемлекет пен
адамзаттын озара жауапкерш л г т.бжатады.Бул белг лер 1945жылгы
Казакстан ЗеспубликасынынКонститутциясы баптарында кор н с тапкан
Әлеуметтік мемлекет, КР Конститутциясында корсет лгендей,жекелеп
топтарга, адамдарга немесе ужымдарга емес,когам мен адамга кызымет
етед .Мемлекетт к кайнарлар есеб нен барлык адамга б рдей иг л ктер
корсет п,когамнын даму урд с нде ушырасатын ауыртпалыктарды да б
рдей котеру жолымен леуметт к тенс зд ктерге жол бермеуге тырысады.
Мемлекетт н леуметт к сипаты оз азаматтарыны конституция
бойынша кеп лд к бер лген б л м алу,денсаулык сактау,гылым мен м
дениетт дамыту,тургындардын шугылданушылыгын камтамасыз ету, енбект
коргау, леуметт к камсыздандыру ж не табысы аз тургындардын тобын
коргау сиякты леуметт к шараларды жузеге асыру кор нед . леуметт к
мемлекет адам мен азаматтын кун кор с минимумы мен ом р суруд н
лайыкты жагдайларын камтамасыз етуд талап ету кукыгын мойындайды.
Буган денсаулык пен адам ом р ндег экологиялык кау пс д к м селелер
де к ред . леуметт к мемлект оган жалпы ж не максатты леуметт к
багдарламаларды жузеге асыру аркылы кол жетк зед . Когам мен
азаматтардын накты б р санаттарынын муддес уш н курдел
эканомикалык жоспарлауга ж не бюджетт к каржыландыруга жуг нед.
леуметт к мемлекет-социолист к мемлекет емес. Ол накты
эканомикалык мумк нд ктерге сай, жузеге асыруга болатын леуметт к
камкорлыктарды гана м ндет не алады. Ал азаматтардын оздер енбекпен,
к с пкерл кпен айналыспаса, олардын санасын масылдык пен
тенгермеш л к психология мендегенде, леуметт к мемлекет оларды
тунгиыктан суйреп шыгара алмайды. Сондыктан адам мен адам
кукыгын, бостандыгын бек те отырып, К.Р. Конституциясы жеке
адамнын лайыкты ом р н ж не ерк н жет лу н камтамасыс ету тек
мемлекетт н с емес, алдымен, онын оз н н, адам мен
азаматтын санасы мен ер к-ж гер н н с екен н корсетед .

...Мемлекетт н функциялары.Мемлекет б ркатар манызды функциялар
аткарады.Будан ек гасыр бурын ом р сурген агылшын экономис Адам
Смитт н тужырымдауы бойынша, табиги ерк нд к жуйес не с йкес,мемлекет
аса манызды да накты ж не тус н кт уш функцияны аткару керек .Б р
нш ден, когамды куш корсетуден ж не озге т уелс з когамдардын басып
к ру нен коргау ,ек нш ден мумк нд г не карай ,когамнын р мушес н
д летс зд ктен ж не сол когамнын оге мушелер н н тарапынан езг ден
сактау.уш нш ден жекелнген адамдар мен шагын топтардын мудделер не
кызымет етпейт н,белг л б р когамдык мекемелер устау м ндетт л г
.Ук мет ер кт когамды сактау ж не ныгайту багытында шагалар жург
зу керек.
Аталган функцияларды орындау уш н мемлекетте бил к
органы,баскару органы куштеп багындыру органы ж не сот керек .
Мемлекетт баскару формалары.Мемлекетт баскарудын б ркатар
тарихи калыптаскан формалары бар.бул жерде баскару формалары туралы
соз козгаудан бурын мемлекетт адамнын немесе адамдар тобыны кукыгы
туралы м селен шеш п алу керек. Бил к жург зуге умтылушылар детте
аз болмайды. Б рак олардын б р б рдей бил кт н жогаргы эшалонына
бара алмайды. Бил к т зг н нбелг л б р зандар бойынша оны устауга
кукыгы бар адамдарга немесе адамдар тобына гана бер лу ти с.
Оркениет тарихын саралап карасак, мемлекетт баскаруга ж бер
лет ндерд н томендег дей ыктималдыгы болуы керек екенд г н корем з .Б
р нш жагдайда- бил к атадан балага мура рет нде калдырылады.Ек нш
ден-бил к т зг нустайтын адам бил кке умтылушылар арасынан ерк н
сайлау жург зу аркылы тандалады.Уш нш ден-кастандык,бул к,тонкер с
немесе революциялык жолдардын б рмен лдек мдер кушпен басып алуы
мук н.
Жогарыда аталган бил кке кол жетк зуд н мумк н болатын уш
жолынын алгашкы еку занды уш нш с зансыз болады. детте, бил к
басына зансыз келгендер оз рекеттер н н зансыз екенд г н
мойындамайды,кер с нше стелгендер н занды ет п корсетуге тырысады.
Сондыктан оздер н н бил к туткаларына зансыз,кастандыкпен кол жетк
зген жагдайын халыкка мейл нше жадагайлап тус нд ред .Олар оз рекет
н халык атынан копш л кт н муддес уш н жасагандарын айтып,келешекте
кой уст нде бозторгай жумырткалайтын заман орнатуга у де беред
.Копш л к жагдайда бил кке куш колдану жолымен келгендер кыска мерз
м ш нде сайлау немесе референдум отк з п, оздер н н орындарын
зандастырып алуга тырысады.
Мемлекетт баскару формалары бил кке келуд н ек занды
жолына с йкес монархия болып бол нед . Бил к,уш нш зансыз жолмен
келген адам колына тисе диктотура орнайды.
Монархия-обсолютт к ж не конституциялык болады.Абсолютт к
монархия-мураланган так иес н н бил г .Мысалы,Шынгыс хан урпактарынын
бил к жург зу .
Тарихта монархтарды тактан куа алмаган.Жана ук меттер ел ом р
не демократиялык устанымдарды белсенд енг зд .Конституциялык монархия-
мурагерл к пен демократиянын б р гу . Мысалы,каз рг Англия мен
Жапонияда.
Республикалык баскару- порламентт к ж не президентт к
болады.Мемлекетт баскарудын парламентт к жолын тандаган елдер
парламенттег орындардын копш л г н сайлауда жен п алган партия
немесе партиялар коалициясы- премиер-министер баскарады.Мунда саяси
партиялар улкен роль аткарады.
Ук мет парламент бек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік
Құқық туралы жалпы түсінік, құқық жүйесі
Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік
Құқық туралы түсінік
Құқық нормалары туралы түсінік
Құқық құрылымы және құқық жүйесі туралы түсінік
Қауіпсіздік туралы жалпы түсінік
Сақтандыру туралы жалпы түсінік
Демократия туралы жалпы түсінік
Неке туралы жалпы түсінік
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь