Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат


Бұл тақырыпта жиі кездесетін, мағына жағынан жақын үш ұғым бар. Олар — сьіртқы саясат, халықаралық саясат, халықаралық қатьінастарЛСондьікхан алдымен соларға түсініктеме беріп алайық. Жалпы, бұл ұғымдар саясаттануда жете зерттелмеген. Бірақ олардың арасында айтарлықгай айырма бар. Сыртқы саясатқа жеке мемлекеттердің дүниежүзілік дәрежеде жүргізген іс-әрекеттері жатады. Халықаралық саясатад мем-лекеттік не топтық мүдделерді жүзеге асыруға бағытгалған мемлекеттер, жеке адамдар және т.б. арасындағы қоғамдық қатынастар кіреді. Халықаралық қатынастар деп халықтар, мемлекеттер, мемлекеттік жүйелер арасындағы дүниежүзілік деңгейде жүргізілген саяси, экономикалық, қққыктық, дапломатиялық, әскери, мәдени байланыстар және оларды ісқе асырушы әлеуметтік, экономикалық, саяси күштер мен ұйымдардың өзара қатьшастарының жиынтығын айтады.
Бұл айырмашылықтар, біріншіден, халықаралыққатынастар-ға қатысушылардың, оларды іске асырушылардың (субъектілердің) көбеюіне байланысты. Мысалы, сыртқы саясатты жеке мемлекеттер жүргізеді. Ал халықаралық саясатқа мемлекеттік ұйымдар мен қатар саяси партиялар мен қозғалыстар, әлеуметтік топтар мен жеке адамдар және т.б. мемлекеттік емес ұйымдар қатысуы мүмкін. Екіншіден, халықаралық қатынастарда сыртқы жәнехалықаралық саясаттардыңнегізгі, түпкі бастамасы, принциптері қаланады. Бұл бағыт, бағдарламалар сыртқы және ха-лықаралық саясаттар арқылы нақтыланады және жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде әлемдік саясатты жүргізуде қоғамдық-саяси ұйымдар мен қозғалыстардың белсеңділігі артьш келе жатыр дедік. Бірақ халыңаралық қатынастарда негізгі рөлді мемлекет атқарады. Себебі, ол белгілі бір әлеуметгік топтың немесе саяси ұйымның емес, жалпы қоғамның мүддесін қорғайды Сондық-тан оған басқа елдермен сыртқы саясатты жүргізгенде келісім-шарттар жасау, соғыс ашу және т.б. занды түрде іске асыруға мүмкіндіктер беріледі
Мемлекеттердің халықаралық қатынастарыңдағы жағдайы, ондағы

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат
Бұл тақырыпта жиі кездесетін, мағына жағынан жақын үш ұғым бар. Олар —
сьіртқы саясат, халықаралық саясат, халықаралық қатьінастарЛСондьікхан
алдымен соларға түсініктеме беріп алайық. Жалпы, бұл ұғымдар саясаттануда
жете зерттелмеген. Бірақ олардың арасында айтарлықгай айырма бар. Сыртқы
саясатқа жеке мемлекеттердің дүниежүзілік дәрежеде жүргізген іс-әрекеттері
жатады. Халықаралық саясатад мем-лекеттік не топтық мүдделерді жүзеге
асыруға бағытгалған мемлекеттер, жеке адамдар және т.б. арасындағы қоғамдық
қатынастар кіреді. Халықаралық қатынастар деп халықтар, мемлекеттер,
мемлекеттік жүйелер арасындағы дүниежүзілік деңгейде жүргізілген саяси,
экономикалық, қққыктық, дапломатиялық, әскери, мәдени байланыстар және
оларды ісқе асырушы әлеуметтік, экономикалық, саяси күштер мен ұйымдардың
өзара қатьшастарының жиынтығын айтады.
Бұл айырмашылықтар, біріншіден, халықаралыққатынастар-ға қатысушылардың,
оларды іске асырушылардың (субъектілердің) көбеюіне байланысты. Мысалы,
сыртқы саясатты жеке мемлекеттер жүргізеді. Ал халықаралық саясатқа
мемлекеттік ұйымдар мен қатар саяси партиялар мен қозғалыстар, әлеуметтік
топтар мен жеке адамдар және т.б. мемлекеттік емес ұйымдар қатысуы мүмкін.
Екіншіден, халықаралық қатынастарда сыртқы жәнехалықаралық
саясаттардыңнегізгі, түпкі бастамасы, принциптері қаланады. Бұл бағыт,
бағдарламалар сыртқы және ха-лықаралық саясаттар арқылы нақтыланады және
жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде әлемдік саясатты жүргізуде қоғамдық-саяси ұйымдар мен
қозғалыстардың белсеңділігі артьш келе жатыр дедік. Бірақ халыңаралық
қатынастарда негізгі рөлді мемлекет атқарады. Себебі, ол белгілі бір
әлеуметгік топтың немесе саяси ұйымның емес, жалпы қоғамның мүддесін
қорғайды Сондық-тан оған басқа елдермен сыртқы саясатты жүргізгенде келісім-
шарттар жасау, соғыс ашу және т.б. занды түрде іске асыруға мүмкіндіктер
беріледі
Мемлекеттердің халықаралық қатынастарыңдағы жағдайы, ондағы орны
көптеген себептерге байланысты. Солардың ішівде ең бастысы — мемлекеттер
күшінің арақатынасы, арасалмағы. \/ ғасырлар бойы мемлекеттің күші оның
әскери қуатында деп саналады. Соңдықтан мемлекеттер жан-жақты қаруланып,
көрші елдерді жаулап алуға тырысты. Елдің әскери куаты қазір де жоғары
бағаланады. Дегенмен, соңғы кезде экономикалық артықшылықты, байлықты
ұлғайтуды басқа елдердің қазына-сын зорлықпен жаулап алу арқылы жасауға
болмайтыңдығы анықталды. Өйткені қаңдай артта қалған ел болмасыв қазір
халықтардың сана-сезімі өскен, өз басын біреудің қүлдлғына бере қоймайды.
Оның үстіне қазіргі қару-жарақ негізінен қай елде болмасын бар, ал болмаса,
оны қайжен күвде де қолына т үсіріп, өз елінқорғау үшінтолығыменпайдалануға
тырысады. Мүндай жағдадда басқа жерді басып алып, билеп-төстеу өте қымбатқа
түседі және қаңдай бай едді болсын айтарлықтай әлсіретуі мүмкін. Бұған
мысал ретіңде АҚШ-тың Вьетнамдағы, Бұрынғы Кеңестер Одағьшың Ауғанстаңдағы
соғыстарын келтірсек те жеткілікті Шын мәніңде, қазіргі таңда мемлекеттің
күші көптеген көрсекіштерден тұрады. Оған мемлекеттің жер көлемі, адам
саны, табиғи байлықтары, өнеркәсіп және ауыл шаруашьілық өңдірісінің
мөлшерінен сапасы, мемлекет құрылысының си-паты, әлеуметтік-саяси, ғылыми-
техникалық, рухани, мәдени даму дәрежесі және т.с.с. кіреді.
Мемлекеттік күштердің арасалмағымен байланысты "күш теңдігГ немесе
"саяси теңцік" деген де ұғымдар бар. Халықара-лық саясапың маңызды қүралы
ретінде бұл ұғымдар XVII ғасырда болған.Сол кезде өмір сүрген Фенелон деген
француз мемлекет ез көршілерінің күшеюіне жол бермеуі керек деген идеяны
алға тартсы. Себебі бір мемлекетгің көлемі мен қуаты "белгілі бір шектен
шығып" кетсе, барлық басқа мемлекеттердің жалпы жүйисін езгертуге әкеледі.
Оның шамадан тыс өсуі кершілер: бағынышты етеді немесе жүдетіп-жадатады
деді ол. Сондыктан, оныіі ойынша, керші мемлекетгер өзара тендік пен тепе-
теңдікті сақтаулары керек. Сонда ғана тұрақгылық қдмтамасыз етіледь Ал
орыстың В. Ф. Малиновский (1765—1814) деген ағаргт шысы "Соғыс пен
бейбітшілік туралы ой жүгірту" деген еңбегің: де дүниежүзілік әлемде сот
пен полицейский жоқ. Сондықтаіі агрессордың сазайын тарпыратын және
агрессияның алдын алудың қүралы мемлекеттер арасындағы "күш тендігі" болуы
керек дейді. Кейін Бұл ұғым сыртқы саясаттыңқүралы ғана емес, мнқсатына
айналды. Себебі, мүндай жағдайдаДіемлекет халык-аралық аренада өз
тәуелсіздігін, үлтгық қауіпсіздігін қамтама-сыз ететін болады.
Соңғы кезде Американың беделді идеологы 3. Бжезинский Бұл мәселеге
басқаша ой тастады. Ол "халықаралық саясатгың жана үлгісін" үсынды.іЭның
ойынша, адам мен қоғамға қазір ғылым мен техниканың дамуы орасан зор әсер
етуде. Соның аркасында экономикалы^өмір интернационализацияланып, жеке
елдердің езара байланыстылығы өсуде. Әлемдік өндіріс пен айырбас
қалыптасуда. Сондыктан жоғарғы жалпыадамзаттык қүндылықтар үшін барлық
мемлекеттер тең дәрежеде өздерінің егемең^ігінен бас тартуы керек дейді.
Егер экологиялық және т.б. әлемдік (глобальдық) мәселелерді еске алсақ, Бұл
сөздін де жаны бар сияқты. Бұл идеяның қүптаушылары да, қарсылары да бар.
Бұл тақырыптағы тағы бір келелі мәселе — сыртқы және ішкі саясаттың
өзара қатынасы^Маркжзм мемлекеттің ішкі саясаты оның сыртқы саясатын
аныкгайды дейтін. Бірақ қазіргі танда олай деу ағатгық болар еді. Себебі,
соңғы кезде сырткы саясат елдің ішкі саясатына көбірек әсерін тигізіп жүр.
Оған. Бұкіл жер шарына жайылып кетерлік қаупі бар термоядролык соғысты
болдырмау, экологиялық апаттардан сакгану (бір Чер-нобЬіль трагедиясының
өзі көптеген елдерге зардабын тигізгені белгілі), қоғамға қарсы
құбылыстардың етек алуы (нашақорлық, "көлеңкелі экономика", коррупция және
т.б.), атом қаруыиың жайылуына шек қою, жер қазбаларының жеңіл өндірілетін
кор-ларының, шикізатгардың азаюы және тағы басқа себептер әсер етеді. Бұл
мәселелерді бір елдің көлемінде шешуге болмайды.
Сондықтан оған барлық едцердің жұмыла кірісуін талап етеді. Осыдан барып,
сыртқы саясаттың ішкі саясатқа әсері артады. Америка ғалымы П. Гуревич
қоғам ішіндегі қатынастарға сырттан ықпалын тагізетін үш себеіггі атап
көрсетгі. Оған ол: 1) басқа бір елдің ішкі өміріне бір немесе бірнеше
мемлекеттің агрессиялық (көбіне әскери) түрде қол сұғуын; 2) екінші елдің
ішкі саясатына бейбіт түрде араласуын; 3) халыкдралық экономиканы және
мемлекетгердің халықаралық жүйесін жатқызады. Халықаралық қатынастардың
социологиясыа кіріспе. М., 1902,24-бет). Сыртқы себептер бұдан да көбірек
болуы мүмкін. Бірақ негізгілері дұрыс аталған. Жалпы біздің ойымызша, ішкі
не сыртқы саясат шешуші ықпал жасайды деп кесіп айту қате сияқты.
Себебі тарихи жағдайға байланысты кейде ішкі саясат сыртқы саясатка
басым әсер етсе, кейде, керісінше, сыртқы саясат ішкі саясатқа соншалық
әсер етуі мүмкін.
Халықаралық саясатпен тығыз байланысты тағы бір ұғым бар. Ол — "ұлттық
мүдде". Көне заманның өзінде Аристотель адамды әрекет еткізетін мүдде деген
болатын. Ал қандай адам болмасын тарихи қалыптасқан әлеуметгік бірлестіктің
біріне: үлтқа, әлеуметгік топқа, отбасына жше т.б. жататыны белгілі. Неміс
ойшылы Гегель халықтар өмірінің қозғаушы күші мүдде дейділттық мүлде деп өз
халқыңың, мемлекетінің мақсат-мүддесін сезініп, біліп, оны іске асыруға
тырысушылықты айтады. Оған үлтты еркін және тәуелсіз мемлекет ретінде
ұстау, сыртқы қауіп-қатерден сақтау, құлпың жақсы тұрмыс-халін өрлетіп,
дамьпу, халықаралық майдаңда мемлекетгің экономикалық және саяси бағытын
қорғау, әлемдік саясатта өз ықпалын кеңейту жатады. Олар экономикалық,
саяси, қүқықгық, рухани түрінде үлттық объектавті талаптардан келіп шығады.
Бұл мүдделер қоғамда өмір сүріп отырған таптардың, топтардың негізгі мақ-
сатгарына байланысты. Оны әсіресе үкімет басшылары жақсы білуі керек. Ол
үшін алдымен қаңдай мүддені қорғамақсың, соны білген ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат туралы12 бет
Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің құқықтық аспектілері55 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Халықаралық құқық нормаларын қалыптастырудағы халықаралық ұйымдардың орны мен ролі81 бет
Халықаралық құқықтың түрлері, қайнар көздері94 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет
"Сегнетоэлектриктер және пьезоэлектриктер туралы негізгі мағлұматтар."4 бет
"Тұран Әлем Банкі" АҚ28 бет
12-қабатты және екі қабатты авто паркингті тұрғын үй комплексі47 бет
1918-1939 жылдарындаѓы Ұлыбритания10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь