Мохандас Карамчанд Ганди

Мохандас Карамчанд ГАНДИ (02.10.1869-30.01.1948 ж.ж.) - Үндістан ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері.
М.Ганди Оңтүстік Африкада жүргенде бейбіт жолмен қарсыласудың теориясы мен тактикасын белгілеп, оны сатьяграха (Шындық үшін тайсалма) деп атады. 1899-1902 және 1906 жылғы ағылшын-зулус соғыстары кезінде М.Ганди сол жақта тұрып жатқан үнділерден ағылшындарға көмек көрсететін санитарлық жасақтар құрады. Бурлар мен зулустардың күресін әділ күрес деп есептегенімен, ол үнділердің ағылшындарға жәрдемі Үндістанға өзін өзі басқару құқығын беруге септігін тигізеді деп үміттенді. М.Ганди осы тәсілдің арқасында өз халқын ағылшындық отаршылдық езгіден аман сақтап қаламын деп те ойлады. Ол заманда үнді халқын аман сақтап қалудың бірден бір жолы осы тәсіл екені де даусыз еді.
1915 жылы қаңтарда Үндістанға қайтып оралғаннан кейін М.Ганди Үндістан ұлт-азаттық Конгресі партиясымен жақындасып, 1916 жылы оған мүше болып кіреді. 1917-1918 жылдардан бастап ол ұлт-азаттық қозғалысында неғұрлым көрнекті қызметтер атқарады. Бұл тұста елде ағылшындарға қарсы бұқаралық қозғалыс кеңінен етек алған болатын. Сол жылдары М.Ганди өзі редакторы болған "Жас Үндістан" газеті мен жетісіне бір рет шығатын "Навадживан" журналы арқылы өз идеясын насихаттап отырды.
Алайда М.Ганди күресті қару күшімен емес, бейбіт жолмен жүргізуге тырысты, ұлы мақсат жолында қандай да бір күш қолдануға жан-тәнімен қарсы болды. Кейбір солшыл топтар оның бұл көзқарасын қолдамағанымен, тұтастай Үндістан халқы Махатма жағында еді. 1919-1948 жылдары Махатма Ганди Үндістан ұлт-азаттық Конгресі партиясының идеялық жетекшісі және беделді саяси басшысы, үл көсемі бола білді.
М.Гандидей ұлы тұлғаның арқасында Ұлттық халық Конгресі партиясы Үндістан халқының зор қолдауына ие болды. Үндістанның кемеңгер ақыны Рабиндранат Тагор қойған Махатма (Ұлы адам) деген құрметті атақ - М.Гандидің елі сүйген есімі.
Ағылшын отаршыларына қарсы күресте М.Ганди талай рет айдалып
        
        Мохандас Карамчанд ГАНДИ
Қысқаша өмірбаяны
Мохандас Карамчанд ГАНДИ (02.10.1869-30.01.1948 ж.ж.) - Үндістан ұлт-
азаттық қозғалысының қайраткері.
М.Ганди Оңтүстік Африкада жүргенде бейбіт жолмен ... ... ... ... оны ... ... үшін ... деп атады.
1899-1902 және 1906 жылғы ағылшын-зулус соғыстары кезінде М.Ганди сол жақта
тұрып жатқан ... ... ... ... ... ... ... мен зулустардың күресін әділ күрес деп есептегенімен, ол
үнділердің ... ... ... өзін өзі ... ... беруге
септігін тигізеді деп үміттенді. М.Ганди осы ... ... өз ... отаршылдық езгіден аман сақтап қаламын деп те ойлады. Ол заманда
үнді халқын аман сақтап қалудың ... бір жолы осы ... ... де ... жылы ... ... қайтып оралғаннан кейін М.Ганди Үндістан
ұлт-азаттық Конгресі партиясымен жақындасып, 1916 жылы оған мүше ... ... ... ... ол ... ... неғұрлым
көрнекті қызметтер атқарады. Бұл тұста елде ... ... ... ... етек ... болатын. Сол жылдары М.Ганди өзі редакторы
болған "Жас Үндістан" газеті мен ... бір рет ... ... ... өз ... ... отырды.
Алайда М.Ганди күресті қару күшімен емес, ... ... ... ұлы ... жолында қандай да бір күш қолдануға жан-тәнімен қарсы
болды. Кейбір солшыл топтар оның бұл көзқарасын ... ... ... ... ... еді. ... жылдары Махатма Ганди
Үндістан ұлт-азаттық Конгресі партиясының идеялық жетекшісі және беделді
саяси басшысы, үл ... бола ... ұлы ... ... ... ... ... партиясы
Үндістан халқының зор қолдауына ие болды. Үндістанның ... ... ... қойған Махатма (Ұлы адам) деген ... атақ ... елі ... ... отаршыларына қарсы күресте М.Ганди талай рет айдалып (1922-
1924, ... ... ж.ж.), неше ... ... ... ... бұл ... күрескер азаматты жасыта алмады,
қайта шыңдай түсті. Ағылшындарға "Үндістаннан тайып тұрыңдар!" деп ... ... да ... ... Бір қызығы ұлы тұлға 1946 жылғы ... ... ... ... ... ойынша Үнді халқы
тәуелсіздікке тек бейбіт жолмен ғана жете ... ... ... ... өзі осы ... мықтап ұстанды. Шын мәніндегі ұлт ... ... ол ұлы ... ... ... де ... ... таңдап
алған жолына адал болды.
Ағылшындардың құйтырқы саясатының нәтижесінде 1947 жылы ... ... екі ... ... ... да ол үнділер мен мұсылмандарды
бірлікке шақырды. 1948 жылы 30 ... ... ... Үнді ... ... ... Годзе дегеннің қолынан салтанатты митингі
кезінде қастандықпен өлтіріледі.
Міне XX ... ... ... Махатма Гандидің энциклопедиялық
қысқаша ғұмырнамасы осындай.
Махатма Ганди ұстанған бағыт және оның өмірлік мызғымас көзқарасы
Ол ... қас ... ... көз ... ... ... ... атты діни-философиялық саяси ілім қалды. Және М.Гандидің өзі осы
ілімнің негізін қалады. Ол ... ... ... негізі - Құдайдың
яғыни бір Жаратушының қақтығын мойындау, оны ақиқатпен ... қою. "Мен ... - ең ... принцип. Ол Ақиқат - Құдай" дейді М. Ганди өзінің "Менің
өмірім" атты кітабында ("Жалын" баспасы, аударған Мейрам ... ... ... ... ... гөрі діни ... ... Оған қол жеткізу - тек адамның өз бетімен жетілуі,
ізденуі және Ақиқатты өзінің күнделікті қам-қаракетінде ... ... ... ... ... ... жақын білу - Құдайды танып-білу дей келіп,
ол: "Құдайдың алуан түрлі анықтамасы бар, себебі оның көрінуінің өзі ... Мен тек ... ... ... бас ... ... (бұл да сол
кітапта).
Ганди Ақиқатты - абсолютті және относителді деп екіге ... ... ... Құдай болса, екіншісі адам ... ... ... - ... ... ... мәнін білу. Ол мистикалық
ішкі ой арқылы аян береді деп біледі М. Ганди.
М.Гандидің ... ... ... ... жыл ... ... мың жылдықтың орта шенінде Үндістанда ... ... ... қас діни ... ... жолын қуғандарға аса қатаң
адамгершілік-тақуалық талаптар қояды, кез келген күш ... оның ... жан ... ... ... ... алынған: "тірі жанды зәбірлеуге
болмайды" ... ... ... ... ... ұлт ... үшін күрестің негізгі ... - ... ... ... ... ... мен
Сатьяграха өзара үндес, сабақтас ілім.
Үндістанның ... ... ... ... ... бірден-бір
жолы: "свардж (өзін-өзі басқару) тек ... де ... ... ғана іске асырылуы керек" деп үйретеді. Гандидің өзі оны адам
өміріндегі ... ... ... еңбір оңтайлы, ұтымды әдісі
санайды.
Сатьяграханы іске ... ... ... бірі - ... барлық халықтардың, барлық діндегілердің, көзқарастағылардың
өзара түсіністік және ... ... ... деп ... ... Ол
- Қамқорлық теориясын жақтады. Махатма Ганди үнділер мен мұсылмандардың
бірлігі үшін ... ... ... ұлт ... ... ... мұсылмандардың да қатысуын қамтамасыз етті. Ол "дүниені қозғаушы күш
және оны қозғалысқа келтіретін Құдайдың өзі белгілеген Заң" деп ... ... ... ... ... мейірімділікпен
қарау, жапа шегу, тақуалық принциптері мен қоғамдағы дамуы - адамның
өсімпаз мұқтажын ... ету ... ... оны ... түрде тежеу арқылы
іске асырылуы керек" деген ... ... ... Осы айтылған
қағидалардың барлығын өзінің күнделікті ... ... ... бұл жолдағы қандай қиындыққа да төзе білген, өз тәжірибесін ізін
қуғандарға да ... ... ... ... ... ... шыңына
көтеріле білген бірден бір әлемдік, ғарыштық ірі тұлға.
М.Гандидің негізгі принциптері:
Ахимса, ... ... ... ... ... өмір жолы туралы сөз еткенде: Ахимса, Брахмачария,
Сатьяграха және тағы ... ... ... ... қасиетті атауларды
ауызға алмай және олардың мән-мағынасына зерделей түсінбей, ұлы ... ... деп ... өзі ... ... еді. Біз тілге тиек ... бұл үш атау ... ... онсыз да сом тұлғасын биіктете түсетін
биік тұғырлар екені даусыз. Алда әңгімемізге арқау ... ... ... ... ... ... үшін ең алдымен осы сөздердің
біздің тілімізде қандай мағыналарға ие болатыны ... ... ... ... ... да ... бере ... жөн көрдік.
Ахимса - "күш көрсетпеу, ешкімге ешқашан да жаманшылық ... ... ... ... ... ... ... терең
философиялық мағынаға ие сөз. Ахимса ілімі ертедегі Үндістанда да болған,
содан ... ... және ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерді қалыптастыруда Ахимсаның үлкен мәні болды.
Ахимсаны бір жағынан ұлы ... ... ... өмірде адам тәрбиесіне
қолданатын ілім ретінде пайдаланды. Дара тұлғаның барша өмір жолы ... ... ... ... өзі сол ... куә. Бұл туралы
алда толығырақ баяндайтындықтан әзірге осы ... ғана ... - " ... ... ... ... келу". Бұл да -
ілім. Оның жолын қуғандар адам ... тән ... ... ... мен
тәніңді еліктіргіш құмарлық сезім ләззатынан бас ... ... ... Бұл ... құлқынның құлы болған кез-келген пенденің қолынан келе
бермейді. Бұны жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... болу шарт.
Сатьяграха - "Ақиқатқа арқа сүйеу". Өзі қолданған саяси күрес әдісін
атау үшін ... өзі ... төл ... Осы ... ... - ... ... Сондай-ақ, осы атаудың негізінде дүниеге
келген "Сатьяграха ашрам" да ... мен оның ... ... ... ... ... ... шаңырақ көтерген қауымының атына
айналған. Қауым мүшелерінің ішіндегілердің біршамасы кезінде ... ... ... ... ниеттес, мақсаттас және қандай
қиындық болса да ажырамас серіктеріне дейін ... ... ... ... қозғалысының нәтижесінде ғана Үндістан мемлекеті ағылшын
отарлаушыларынан ешқандай қантөгіссіз жолмен азат ... ... ... осы ... көсемі М.Гандидің сіңірген еңбегі ұшан-теңіз...
АХИМСА
"Адамның өзін-өзі тазартпайынша жан атаулымен бірігуі мүмкін емес.
Онсыз Ахимса Заңын сақтау бос ... ... ... Жаны таза ... жан
Құдайды ешқашан түсінбейді. Сондықтан адамның өзін-өзі ... ... ... ... деп ... жөн. Және тазару өте жұғымпаз болып
келеді: бұл маңайындағылардың да тазаруына сөзсіз ... ... ... тазарту жолы азапты да ауыр жол. Кіршіксіз
тазалыққа жету үшін оның ойында, сөзі мен ісінде ... ... ... ... ... пен жаттық секілді кереғар құмарлықтардан жоғары
тұруы керек. Қажымай, талмай, қайтпай үнемі талпынып ... ... осы бір үш ... тазалыққа - ойдағы, сөз бен істегі тазалыққа әлі ... жете ... ... Міне ... адамдардың мақтағаны мені
қуанта қоймайды. Керісінше, ол ... ... ... ... ... ... ... дүниені жаулап алудан анағұрлым қиын іс болып көрінеді маған.
Үндістанға ... ... бері ... қойнауында бұғып жатқан
құмарлықтарымды танып білгендеймін. Мұны ... ... ... өзім қорсынуыма мәжбүр етеді. Тәжірибелерім мен
ізденістерім мені шабыттандырып, зор ... ... ... ... өзім
қорсыну жолында әлі де болса алдымда көп қиындық ... ... Адам ... ... ішінде өзін ең соңғы орынға қоймайынша оған райыс ... - ... ең ... шегі." Бұл үзінді Махатма Гандидің өз
қолымен жазған "Менің ... ... ... 1989 ж., ... Мейрам
Асылғазин) атты кітабынан алынып отыр.
Қайтадан бір зер салып, осы сөздерді оқып көріңізші, қадірлі оқырман,
Құран сөрелеріндей ... ... емес пе ... Ұлы ... ... ... осынау қарапайым да қасиетті бұл ойлардан буддизм мен
ислам дінінің арасындағы ұқсастықтарды көріп таң ... тағы да ... Сіз бен ... ... ... бір ... аузынан шыққан бұл
сөздер жай ғана айтыла салмаған. Жетпіс сегіз жылдық ... ... ... өзі тұла ... ... бар ... ... жүзеге
асырған адам баласы таң қаларлық ғажайып ерліктің бір ұшқыны ғана бұл.
Жер басып жүрген бұл ... ... ... қолынан келе бермейтін
ұлы ерлікке барған Махатма Гандиге таң қалмасқа шараң жоқ. Сөзі мен ... ... ... ... ... ... өмір жолы бұрын-соңды
адамзат баласы басынан ... ... ... жоқ ... ... жан тозаңнан да төмен тұруға тиісті. Тозаңды бәрі
таптайды, ал Ақиқат іздеген жан ... ... шаң ... ... ... Тек сонда ғана болмаса, оған дейін ол Ақиқаттың ұшығын да ... Бұл ... мен ... сөйлескен сөздерінен айдан анық
көрінеді. Христиан мен ислам діндері де мұны ... ... ... ... ... ... ... болып көрінсе, онда
эксперименттерімнен бір қате ... және ... ... Ақиқаттың нышаны
емес, сағым ғана болғаны. Мендейлердің жүзі ... ... да ... ... ... бола ... Мен ... адасқан пенделердің ісіне баға
бергенде, Ақиқаттан ... да ... ... деген Махатма Гандидің әр
сөзінен ең ... ... ... ... сол ... арқылы
ұлылықтың ұлы тұлғасы мен мұндалап алыстан көзге ... ... ... ес біліп, етек жапқалы бері іздеп келе жатқан
асыл заты - осы ... ... ... ... ... жоқ" деп ... айтылғандай, сол бір барша адамзаттың асыл перзенті Махатма
Гандиді көзінің тірісінде барша әлем ... ... ... ... ... қолынан қастандықпен өлтірілген де осы Махатма Ганди
болғаны қандай өкінішті еді десеңізші!
Мынау қамшының ... ... ... ... мәні мен ... көз ... аз ... қызық дәуренді малданып жүрген біз -
пенделердің осы бір ... ... ... ... ... ... ... қарады. Ұлылықтың өзінде де
сірә шек ... ... ... оқып отырғанда алдымен байқалатыны - Адам
баласының қандай ... де, ... елде де, ... ұлтта да бір-біріне өте
ұқсас қарапайым ғана пенде екендігінде. Олардың ... мен ... ... ... ... мен ... кемшілігі мен кемелдігі, жақсылығы мен
жамандығы, адамгершілігі мен жауыздығы, адалдығы мен ... ... ... бары мен жоғы - ... өте ұқсас. Бүгін жер бетінде
қанша адам ... ... ... мінез-құлық бар. Былай қарағанда
барлығы да - ... ақ ... ... жүргендер сияқты көрінеді ... ... ... ... Ал шындап тереңдеп үңілсең - мәселенің
барлығы ондай ... ... ... көре ... бір-біріне ор қазуы, табан астында
бірін-бірі алдап кетуге немесе бір-біріне қастық жасауға даяр ... ... ... аптап, күміспен күптеп сарайлар салдырған, әлемнің
түгелін ... да ... ... ... ... сан миллион жазықсыз
жандарды қырып ... ... де бұл ... ... ... бірде бірі
көзі тірісінде жиған тау-тау алтынын, атақ-даңқын ана ... ... ... кете ... жоқ. ... олар не үшін ... не үшін әлемдік
өркениетті жермен жексен етті, не үшін ... XXI ... ... жер бетінде небір сойқан қырғындар ... адам ... ... ... Жеңіпті, жеңіліпті. Сонда осы екі
жақтың қайсысы түптің-түбі аңсаған арманына жетіпті?
Ол қандай әмірші болсын мейлі, қанішердің аты - ... ... ... ... Адам ... ... шашқан, далаларды шаңға бөктіріп, қалаларды өртеп-
қиратқан, Александрия мен Отырар сияқты қалалардың ... ... ... ... ... ... жойып жіберген Цезарьдан,
Македонскийден, Шыңғыс ... ... ... ... ... ... па, қарғыс па? Цезарын, Македонскийін, Наполеонын... ... ... ... ... центристік тарихшыларды, басқа да
қанішерлерді ұлы бабасына ... ... не деп ... ... ... ... бойы ... небір кемеңгер ақыл-ойлары іздеген
- Шындық пен Ақиқат осы ... "Мен" деп ... ... ... не ... бар, ... асып, қайда барамын дейді екен? Менмендіктің түбі - құрдым
немесе бейшаралық екенін ұғып түсінуге ... мен ... ... ... бағалайды? Тарих па, тобыр ма?.. Сұрақ көп, ... ... біз өмір ... ... қатал заңы осындай. Түптің-түбі адамзат
баласы ... ... ... ... бір кісінің баласындай асқан
төзімділікпен, қамқорлықпен, ... ... ... ... күн туар ма? ... ақ туы салтанат құрып, жер ... шақ тым ... ... ... ... оқып ... ... келетін алғашқы ойлар осындай...
Ешкімді ешқашанда іренжіткісі, біреуге зәбір ... ... ... бір өзі ғана ... ... ... үшін не ... да
басынан кешкен, сонысымен замандастарына үлгі болған, адам баласының кез
келгенінің қолынан келе ... ... пен ... барған,
Ақиқаттың ақ жолын таңдап алған, өмірінде бір рет те өтірік айтпаған, жан
баласын іренжітпеген, тіршілік атаулыға ... ... ... Жақсылықтан
басқа келмеген, жеке басының бақытын, қуанышын, ... тәрк ... ... ұлтқа, ұлысқа, мемлекетке, ... ... ... ... ... ... осы ... қандай азап
болса да қаймықпаған, Ақиқаттың ақ жолы үшін өлімнен де ... ... бір ғана адам ... ... ... азат ... ұлы ... -
Махатма Ганди.
БРАХМАЧАРИЯ
Мохандас Карамчанд Ганди (Махатма - туған халқы ... ... ... ұлы ... - үнді ... оның көзі тірі ... ... айналған көсемі екендігі турасында жоғарыдағы тарауларда азды-көпті
әңгімелеп беруге талпындық. Енді ұлы адамның бейнесі ... ... үшін оның ... ... кейбір оқиғаларды ғана баяндап бермекпіз.
Үндістанның ұлы перзентінің басынан кешкен барлық оқиғаларды ... ... ... Тек ... ... ... ойға ... Ақиқатқа
жетелейтін оның өмірінің кейбір тұстарын ғана тілге тиек етпекпіз.
Жалпы Гандилер әулеті ... ... ... ... ... соңғы үш
ұрпағы Катхиавар княздіктерінің бірсыпырасында бас ... ... ... көп ... ... ... Соңғы ағайынды екеуі
бірінен-кейін бірі Порбандардың бас министрі қызметін атқарады. Мохандас
Гандидің өз әкесінің аты - Каба ... Ол төрт рет ... ... ... ... ... болады. Екі әйелінен екі қыз қалған. Төртінші әйелі -
Путлибай бір қыз, үш ұл көтереді. Мохандас - ... ... Каба ... ... ... өз әулетіне берілген, шыншыл,
ержүрек және мәрт адам болған (бұл екі қасиеті Мохандасқа дарыған ... Ж.К.), ... ... еді. ... ... мейілінше татпайынша жүре
алмайтын. Ешқандай білімі жоқ, ... ... мол адам ... ... - ... ... етіп алмай, тамақ туралы ойламайтын
аса діндар адам болатын.
"Шешем парасатты жан еді. Мемлекет ісінен жап-жақсы хабардар болатын,
сарайдағы әйелдер де оның ... ... ... алатын. Бала
кездегі еркіндіктің арқасында шешемнің соңынан еріп, ... ... оның ... ... ... ... қызу ... уақытқа дейін есімде" деп өз өмірбаянында жазғандай туған анасын ... ... тұр. ... ... ... ... 1869 ... қазанда Мохандас деген бала дүниеге келеді.
Мохандас барлық балар сияқты жеті жасында мектепке барады. Оның ... ... ... өте нашар оқиды" (сонда). Жасы он ... орта ... ... ... өзі ... "мұғалімдерге
немесе мектептегі жолдастарыма бір рет те ... ... ... ... ... ... едім және балалардан қашқақтап жүретінмін".
Бірде халық ағарту ... ... ... ... ... ... ... Мохандас класс жетекшісі қанша көмектескісі ... ... ... ... "қазан" деген сөзді толып жатқан емілелік қатемен
жазып, жазықты болғаны бар. ... ... ... ... мені аяғымен
түртті. Білмеген сөзді қасындағы баладан көшіріп алсын дегендегісі" деп ... ... ... ауызына алады (сонда). Өйткені ол өзінің ұстазы
үйреткендей, қанша мүмкіндік туып тұрса да ... ... ... Ол ешқашан да біреуден білмеген сабағын көшіріп алу дегенді
мектепті бітіргенше үйрене алмай-ақ ... ... ... өзі ... ... ... бойынан
көптеген кемшіліктер көріп, таң қалғаны бар. "Үлкендердің кемшілігін мүлдем
аңғармайтыным бар еді. Кейініректе мен ... ... да ... ... бірақ үлкендердің ісін сынамай, айтқандарын орындап
үйренгендіктен, оған деген құрметімді жойған жоқпын" ... тағы да ол ... ... Мохандасты мектепте оқып жүргенде он үш ... Оған ... оны ... үш рет ... ... ... тағы бар. Алғашқы рет атастырғанда жасы жетіде екен.
"Бұл тарауды тіпті жазбай-ақ қойсам ба деп ... мұны ... ... ащы ... жаңғыртуға тура келеді. Бірақ мен басқаша ... ... ... ... ... Он үш ... мені қалай
үйлендіргенін айтуды ауыр міндетім деп есептеймін. ... ... ... ... қарап отырып, некелескенімді есіме алғанда, өзімді өзім
аяймын әрі менің көргендерімді бұлардың ... ... ... деп ... ... М.Ганди "Балалық некесі" туралы.
Қалыңдығына қосылып, ұлан-асыр той ... түні ... ... қарамастан қойнындағы қалыңдығына дұрыстап ... ... ... ... ... ... бір ... Кейін
нәпсіқұмарлығы оянғанда, нағыз тойымсыз еркектің өзі болып, жас келіншегін
ұйықтатпайтын жаман әдет тауып алады.
"Ол кітапшаларда ... ... ... ... ... басқа жайлар айтылатын... Бұл кітапшалардағы өмір бойы күйеудің
мойнына әйелге деген ... ... ... ... ... Оның ... ... сүйетінмін, сондықтан әйелге өтірік айта алмайтынмын. Және
осынша жас кезімде оны ... ... ... ... ... мен ... адал
болуға тиісті болсам, онда әйелім де маған адал болуы керек" - деп ойладым
мен. Бұл ой мені ... ... етіп ... ... ... жүруге мәжбүр
етті..." (М.Ганди "Менің өмірім", "Жалын" баспасы, 1989 ж., ... деп ... ашық ... сол бір ... пен жігіттіктің
қызықты шақтарын есіне алғанда.
Келіншегі Кастурбай асқан инабатты әйел ... Ал ... ... ... оқудың орнына үйінде қалған жас келіншегін ойлап, үйге ... ... ... ұят ... ... сақтасаңшы" деген оның
өтінішіне қарамастан ... рет ... ... тағы бар. Оның үстіне Мохандас
сондай қызғаншақ болады. Әйелінің әр басқан ізін аңдып, ... ... ... оны қызғыштай қорып, әуреге түседі. Ол Кастурбайға шын мәнінде
ынтыға ғашық болған еді.
Мохандастың қызғаншақтығының ... жас ... ... ... ... ... сауатсыз болып қалады. Бұған алдымен ... ... ... ... ... өзі де мойындайды. Бұлар отау көтерген
Мохандастың 13 пен 18 ... ... ... ... тән ... ... Ол он сегіз жасында Англияға оқуға кетіп, жанып-күюі аздап болса ... ... ... ... ... бала да - осы ... ... еді. Ол
кейін бұл жөнінде өзінің естелігінде қатты өкініп жазады. "Балалардың жазуы
әдемі болуы үшін оларды ең алдымен ... ... ... керек, содан кейін
барып көркем жазуға бейімдесе дұрыс болар еді" деп ... ол ... ... Тағы да сол естелікте назар ... ... ... бар: "Барлық үнді орта мектептерінде ана ... ... ... парсы, араб және ағылшын тілдерін оқыту керек деп ойлаймын. Бұл
ұзақ тізімнен қорқуға болмайды. Шын мәнінде хинди, гуджарати және ... ... және араб ... ... бір тіл ... қарастыруға болады.
Мохандас - барлық ... ... ... бай ... Соның бірі
Мохандастың оны жақсы жолға түсіргісі келген барлық әрекетін жоққа шығарып,
керісінше оның өзін жаман жолға бастайды. Жас ... ... ол ... ... ... ... онша ұнатпайды, бірақ, еркектік жалған
намысқа ... ... ... ... ... да ... Ол
жөнінде М. Гандидің өзі былай жазады:
"Екінші достығымды өмірімнің күйігі деп есептеймін. Ол ұзакқа созылды.
Мен оны түзеуді ... етіп ... ... ... ... ... түзетем деген адамымен ешқашан тым жақын қарым-қатынаста
болмауы керек. Шынайы достық дегеніміз - бұл ... ... ... ... Тек ... ... ... арасындағы достық қана ұзағынан
әрі баянды бола алады. Достар бір-біріне ықпал ... ... ... жол бере қоймайды. Жалпы аса көп жақындықтан аулақ болу керек деп
ойлаймын: адам баласы жақсылықтан гөрі ... ... ... Ал ... ... адам жапа-жалғыз қалу керек немесе бәрін де дос
етуі керек. Бәлкім мен ... те ... ... ... баз ... ... ... бір еңбегім зая кетті".
Әлгі досы оны діншіл үндістерге жат әрекет - ет жеуге, темекі тартуға,
аздап шарап ... ... ... ... ... ... дейін барады
("Біршама кейініректе қызметшінің ұсақ тиындарынан гөрі ... ... Ол ... ... ... етін жеп, ... ... лақ
байғұстың маңыраған жалынышты дауысы түні бойы құлағынан кетпей, қатты ... ... ... ол ... ет жеуден, еттен жасалған тағамнан
татып алудан бас тартады.
Тағы бірде сол досы ... ... ... ... ... жасауға
итермелейді. Тыр жалаңаш шешініп, мұны күтіп жатқан жас сұлудың қасынан
қашып ... әлгі ... ... ... "сен ... емессің!.." деген
табалауына ұшырап, жер болып, қайтып мұндай әрекетке бармастай күй кешетіні
де өз алдына бір әңгіме.
Алдын ала ... озып ... ... Ганди өле-өлгенше әйеліне
адал болып өтеді. Келіншегі Кастурбай да дініне берік, ... ... ... ... ... әйел ... ... оқуда жүрген кезінде де, лондондық бикештердің қанша
айналдырғандарына да көнбей, тән ... ... ... ... ... белгілі. Асылы, Мохандас жас кезінен өтірік айту, біреуді алдау
дегенді білмей өседі. Ол - тек шындықты, қандай қиындық ... да ... ... ғана ... Оның ... ... ... ең алдымен
тумысынан бергі бойындағы ұяңдығы, қорқақтығы себеп болғанын ол өзі ... ... ашық ... ... жас ... ... кездері, қараңғы түсе
сыртқа жалғыз шығудан қорқатынынын қанша жасырып қалғысы келгенімен, онысы
білініп қалып, тағы да ыңғайсыз ... ... ... ... ... ... естелігінде жазғандай, қатты нәпсіқұмар
болғаны белгілі. Әрине ол кезде қылшылдаған ... ... ... ... ... өлім аузында жатқанда, әлгі нәпсіқұмарлық сезімі оянып кетіп,
ұяттың бәрін жиып қойып, жас келіншегі Кастурбайдың тәтті ... ... оны ... ... толық ләззат алып, әл үстінде жатқан әкесіне
келсе, маркұм о дүниеге аттанып кетіпті. Өзінен үлкен ағасы әкесінің ... ... бұл мына ... ... ... ... бармағын тістеген
сәті де адамға тән кейбір осалдық мінездеріміздің бір белгісіндей ... бір ... ... ... ... ... ... ағынан
ақтарылады:
"Сағат кешкі он жарым немесе он бір ... еді. ... ... ... Ағай мені ... деді. Мен қуанып, жатар бөлмеге кеттім.
Әйелім қатты ұйықтап жатыр екен, байғұс. Бірақ мен ... ... ... ... ... ... Алайда біраз уақыттан кейін қызметші есік қақты.
- Не болды? Айт.
- Әкей жоқ енді ... ... ... бір бақытсыз сорлы сезіндім. Егер хаюандық
құмарлық көзімді ... ... ... ... ... сол - ... аса құнтты күтімді
қажет ететін әкемнің өлер сағатында да мені ... ... ... ... ... ... және ... да алмаймын".
Менің ұлы адамның бойындағы бұл қасиеттерді тізіп ... ... ... де ... ... ... болғанын, оның да жас кезінде
бәріміз сияқты небір ... ... ... ... ... бірақ ешқашан да өтірік айтып, жалған сөйлеп көрмегендігі жасы
ұлғайып, әлем мойындағын ұлы тұлғаға айналған тұсының ... де, ... да ... ешкімнен бұғып қалмай ашық жазғанынан оқып-біліп, соны
ауыз-екі әңгіме ретінде баяндап отырғаным бұл.
Махатма Гандидің тұтас ғұмыры - аңызға ... Ең ... оның ... шағының көпшілігіміздің өмірімізге ұқсастығында болса, азамат болып
қалыптасып, халқына ... ... ... адам ... небір
төзімділіктерге барып, адам қолы бара бермейтін жеке бастық баз ... үлгі ... үшін ... ... толы ... ... да ... қалдырмасы даусыз.
Мохандастың жас кезіндегі қай бір әрекетін алып ... да, ... ... істеген жағымсыз қылықтарын кездестіре алмайсың. ... ... ... қойған қылықтарының өзінен адалдықты,
шыншылдықты, ақиқатты байқау қиын ... Оның ... адам ... ... ... төзімділік, ыждағаттылық, ұмтылушылық оның әрбір
қылығынан, ... ... ... ... ... анық ... бүкіл әрекеттің негізі, ал ақиқат - адамгершіліктің мәні
деген сенім ғана санама терең тамыр бойлатқан еді. ... ... ... ... Осы оймен күннен-күнге ширыға бердім, ақиқатты түсінуім де
барған ... ... ... осылайша ағынан ақтарылған М.Ганди ешкімнен ешқашан ештеңе бүгіп
көрген емес. Халқына, Жаратушыға адал ... ... бір түрі - ... ... деп ... ол әлемде ешбір еркек бара бермейтін батыл қадамға
барады. Брахмачария анты - әйелге деген төсек ләззатынан, тән ... ... ... сөз. Және ... емес ... қабілеттің әбден
кемеліне келіп толысқан шағында нәпсі жағынан өзін-өзі құрбан ету ... ... ... ... Ал ... ... 37 ... осындай
көзсіз ерлікке барады.
"Ант берудің мәнін бұдан бұрынғыға қарағанда көбірек сезіне бастадым.
Анттың нағыз бостандыққа ... ... ... ... ... қайта соған
жол ашатынын ұқтым.
...Өзіме өзім сұрақ қойдым: мұндай жағдайда әйеліме мен ... ... Оған ... ... мәні ... ... тек ... ғана тауып
жүргенім бе? Әзірге ындынның құлы болғандығымнан менің адалдығым түкке ... ... әділ ... тиіспін: ол ешқашан да әзәзіл болып көрген
емес. Сондықтан егер қаласам, ... ... алу мен үшін ... келтірмейтін. Нық шешімге 1906 жылы ғана келдім. Сатьяграха әлі
басталмаған, оны бастала қояды ... ... да жоқ. ... өрбіту және
үнемі балалардың қамын ойлап жүру қоғамға қызмет ... ... ... Міне көріп отырсыздар, Махатма Гандидің қандай ерлікке барғанын. Өз
басым мынандай көзсіз ... ... адам ... ... және ... ... ... Ұлы тұлғаға таң қала отырып табынамын, адам тілі ... ... бұл ... ... ... ... белгілеуге болатынын өз
басым білмеймін. Ұлтқа, халыққа, адамзатқа қалтқысыз қызмет етудің ... ... ... ... Қарапайым халық мұны түсіне қоймасына өз басым
сенемін.
Сонымен Махатма ... "1906 жылы 37 ... ... ... салып,
ойланып ант бердім. Бұл сәтке дейін ойларымды әйеліме айтқан жоқ ... ант ... ... ғана ... Ол ... ... ... маған
түбегейлі тоқтамға келу өте қиынға ... ... ... тыя алар ма екенмін. ... ... ... ... бас тартуы ол кезде оқыс құбылыс болатын. Дегенмен құдай өзі жар
болар деп осындай қадам ... ... ... үшін - ... ... және ... ... Бұны жақсы білген Махатма ... ... ... ... - оны тек ... де, ... да қатаң шектеп қана
тыйып отыруға болады. ... ... егер ... нәр ... ... таяды, сөйтіп құмарлықты тыю үшін ораза ұстау, сөз жоқ, өте пайдалы.
Брахмачария ... - ой, сөз және ... ... ... ... мүмкіндіктері қандай шексіз болса, баз кешудің
мүмкіндіктері ... ... ... оқырман, Махатма Ганди қабылдаған ... ... осы. Бұл ... әлі де ... ... ... келтіруге
болар еді, өкінішке орай сіз оқып отырған ... ... оны ... бұл жөніндегі әңгімені осымен доғара тұрып, Сатьяграха дегеніміз
не, енді соған тоқталайық...
САТЬЯГРАХА
Бұл ең алдымен - М.Ганди өзі бас ... ... ... ұлт ... ... ... Және ұлы ... Брахмачария антынан кейінгі
ұлы қадамы, тапқан термині және оның бүкіл ... ... Ол ... ... ... аталмыш еңбегінде былайша толғайды:
"Сатьяграха" деп аталатын принцип ... ... ... бұрын пайда
болған... Бұл принципті гуджарати тілінде ... үшін біз ... ... ... ... сөзін пайдаландық... ... ... ( ста - ... ... - кәміл) деген сөз ойлап тапты... Мен
оны "сатьяграха" деп өзгерттім".
Махатма Ганди өзі құрған Сатьяграха қозғалысының ... еш ... ... күш ... ... ... ... тәуелсіздікке жеткізуге шындап бел буады.
Ол бүкіл Үндістанды жаяу аралап, будда, христиан, мұсылман ... ... ... ... дініне, әдет-ғұрпына алаламай ортақ
күреске шақырады. Бірақ күрестің ... ... - ... күш ... болып
есептеледі. Бұл қозғалыс М.Ганди Оңтүстік Африкада жүргенде ... ... ... ... тәуелсіздік алғанға дейін жалғасын тапты. Мәңгілік
тарихта қалды.
"Мен ойымда, сөзімде және ... ... ... да,
сатьяграха қозғалысына бар уақытымды арнауды да бірдей аңсадым. Бұған ... қана ... өзім ... ... жете ... едім. Сондықтан өміріме
одан әрі де өзгерістер енгізе бастадым және ... ... ... ... Ораза ұстау және тамақтан тартыну ... ... ... ... ... ...Денемді жетілдіргім әрі тәртіптегім келген, бірақ
ендігі басты ... ... білу және ... көндіктіру болғандықтан,
мен алдымен бір тамақты, одан кейін екіншісін тандап ішіп, бірте-бірте ... ... ... ... Алайда тамақтануды жаным сүйе беретін болды.
Өзіме ұнаған бір тамақтан бас тартып, басқасын ішсем, онда бұл соңғы ... ... әрі ... артық тұшынтатын болды".
Тамақ ішуді шексіз шектеген М.Ганди аптаның екі-үш күнін ораза ... ... ... тал таза ... жеп, таза су ғана ... топырақпен емделіп, үй-ішінің барлық адамдарын осы әдіске
көндіреді. Ата-бабасынан келе ... ... ... асыл ... тіпті
әйелі Кастурбайдың қанша жылап қарсыласқанына қарамай, үстіндегі асыл
заттарды ... ... ... ... оның ... жетім-жесірлер мен
қозғалыс мүддесіне жұмсап отыруы да былай қараған адамға ақылға сыймайтын
әрекет.
М.Ганди Үндістан ... ... ... ... ... тұста, әр
шеттен келген делегация мүшелерінің өздері тұрып ... ... ... ... ... аударады, тіпті аналар еш нәтиже шығармағанда, өзі
қолына су мен шүберек алып зәр мен нәжісті еш ... ... ... бар. Ол бұл ... ... бай ... тұратын махалладағы
тазалықты тексергенде, аналардың қанша алтын мен күміске малынып отырса ... ... ... ... көріп, оларды тазалауды өз мойнына алып,
еш жиіркенбестен шешініп ... ... ... кетуінен де байқайсыз.
Оңтүстік Африкада жұмыс істеп жүрген ... ... ... ... ... қозғалыстың белсенді бір мүшесінің күнде астына жіберіп
қоятынына ... ... ... танытып, тіпті әйелі Кастурбайға сол
бейтаныс еркектің астын тазалататыны, жарының қарсылық көрсеткенінен ... де ... ойға ... ұзамай мен бірыңғай жеміс диетасымен күнелтейін әрі ... ең ... ... ... деп ... ... ... қалай өмір сүрсе, біздің де солай өмір сүргіміз ... ... аса ... ... ... ... дайындауды қойдық.
Күнделікті дастархан мәзіріміз - шикі күйіндегі жер жаңғағы, ... ... және ... майы.
Мен дегенмен Брахмачария болуға тырысатын адамдарды сақтандыруға
тиістімін. Диета мен Брахмачария ... ... ... ... сөз жоқ, ... ... - ақыл-парасат. Рухтың толайым пасық
пиғылдарын оразамен тазартуға болмайды.
...Дегенмен рух пен тән арасындағы тығыз ... бар және ... ылғи ... мен тоқтықты аңсайды. Диетаға шек қою мен ... ... ... кұтылу үшін қажет. Сезімдерді қадағалап отырудың орнына,
дененің жаны сол сезімдердің құлы болып кетеді, сондықтан да тән әрдайым ... ... ... пен ... ораза ұстауды қажет етіп
отырады". Адам миы жете ... ... бару - ... үшін ... ... құлқынның құлы болмауы - Брахмачария мен Сатьяграханың ... ... ... орын алып ... жаппай жемқорлық, ашкөздік,
ешқандай тойымның болмауы, "алам берсем, жей берсем" деген көзқарас ... ... ... ... кеңінен белең алуы - ... бір ... де ... тиіс. Махатма Гандидің біз ... етіп ... ... ... - әне, ... бір ... болса да
ойлантар ма екен деген ойдан да өз басым аулақ емеспін. Бұл - ... мен үшін ... суық ... бір ... ... Үндістанның
тәуелсіздігі жолында күрескен және осы мақсатта жауларының қолынан қаза
тапқан Махатма Гандидің өмір жолы - ... ... көп ... Қазақстан сияқты жас мемлекеттің тізгінін ұстап отырғандарға үлгі
болса - нұр үстіне нұр дер едім.
Сан ... ... бар ... ... қан ... күш
көрсетпеусіз азаттыққа алып барған Махатма Гандидің Сатьяграха қозғалысының
тындырған ісі ... ... ... ... қозғалысының мүшелері -
ағылшындар тарапынан көрсетіліп жатқан барлық ... ... ... ... ... ұрып жатса да, өлтіріп жатса да, абақтыларға
қамап ... да - тіс ... ... алу сияқты әдістерді кеңінен қолданады.
Үндістанға сырттан басқыншылыр тарапынан әкелінген барлық тауарларды
тұтынбау, керексіз ету, тек қана ... ... ... үнді ... т.б. ... ... Сатьяграха қозғалысы қойған талаптар ағылшын
отарлаушыларын тығырыққа тірегені анық. Ол отарлаушылардың сырттан ... - ... ... ... ... ... ірі
алпауыттардың өзі шашетек шығынға батып, өз үкіметіне еріксіз наразылықтар
көрсете бастайды. Билік пен халық арасындағы ұзаққа ... ... ... ... отар елдерін тастап, еріксіз бассауғалауларына себеп
болады. Міне қантөгіссіз, күш көрсетусіз бостандыққа жету деп ... ... Бұл - ... ... ... бастаған Сатьяграха қозғалысының басты
Жеңісі.
"Сатяграха-ашрамның ... 1915 ... 25 ... ... (бұл да
сонда) деп Махатма Гандидің өзі ... бұл ... ... бай еді.
Қозғалыс түпкі нәтижеге қол жеткізді.
"Жан-жақтылы жүргізген тәжірибем Ақиқаттан өзге ... ... ... Және егер бұл ... әр беті ... ... бірден-бір жолы ахимса екендігін көрсете алмаса, онда кітап
жазған еңбегім зая кетті деп ... Және ... ... ... ... ... ... да, оқырман біле жүрсін, бұған ұлы принцип емес, таңдап алған
жолым кінәлі. Өйткені ... ... ... ... неше жерден шынайы болғанымен, олар әлі де жетілмеген,
жеткіліксіз. Сондықтан көзім шалып ... ... жылт ... ... күн ... көріп жүрген күн шапағынан миллион есе күшті, айтып
жеткізгісіз Ақиқат ... ... ойды ... алар ма ... ... көріп,
білгенім бар болғаны осы бір орасан зор ... ... ... Бірақ кәміл сеніммен айта аламын, бұл да ... ... тек ... ... ... ғана ... әбден анық көруге
болады" деп ұлы ойшыл, ғұлама, ... ұлы ... ... ... ... ... Ганди "Менің өмірім" атты кітабының
соңғы тарауында өзі айтқандай Ақиқаттың ақ жолын тапқан адам.
Үндістан тәуелсіздік ... ... ... ... кім келуі сөз
болғанда - Махатма ... биік ... өзі бас ... орнына
Үндістанның тағы бір ұлы перзенті Джавхарлар Неруді тағайындауды өтінеді.
Өйткені бұл екі ... та ... ... ... ... ... еді. ... Неру да - Махатма Гандиді жанындай сүйген, оның
принциптеріне адал берілген, өмірінің ақырына дейін оған адал ... ... ... осы бір қос ... - ... үнді халқы үшін аяулы
бейнелер. Екеуін бөліп қарау ... емес ... ... ... ... ... отарлаушылары Үндістанға амалсыз бостандық берсе де, Кашмирді,
Пәкстанды екіге бөліп, будда мен исламның ... от ... ... Бұл ... ... ... ... Сол бір қауіпті жылдары Махатма Ганди екі
діннің ортасына арашашы ретін жатып алып, ... ... екі жақ ... келетін болған соң ғана аштығын тоқтатқаны белгілі. Бірақ
үндістанның будда дініндегі бір ... ... ұлы ... ... - ... ... ... қастандық екені даусыз.
Міне қадірлі оқырман, Үндістаннның ұлы перзенті ... ... ... ... осымен аяқтаймыз.
ТҮЙІН
Үндістанның азаттығы жолында Махатма Ганди жалғыз ... ... ... едік. М.Гандидей рухы биік ұлы тұлғаны жебеп, желеп жүрген
Үндістан ... ... ... ... ... аты өшпес кітапқа өз
есімдерін алтын әріптермен қалдырды. Есімдерін атайтын ... олар ... ... ... ... ... ... тұңғыш Премьер-
Министрі Джавахарлал Неру, халық ... ... ... - ... Лал, Л.Л. Рай, ... ... Гөкхале, Балангадхар Тилак, Рабиндранат
Тагор, Патель, Раджендра Прасад, Сарат Чандра Бос, С.Раджагопалачария, Асаф
Али, ... Рам, Джон ... ... ... Аббас тьябджи, М.Р.
Джайякар, т.б. есімдерін зор құрметпен ауызға алуға ... (бұл ... ... ... ... В. ... ... Москва, "Молодоя
гвардия", 1980 г. жарық көрген кітабынан алынды).
Тәуелсіз Үндістанның бүгінгі халқының саны ол тұста 300 ... ... бұ ... еді және ... 90 ... ... ... тұратын (бұл да
сонда). Сол соңғы көрсеткіштегі халық тұтастай Махатма Гандидің ... және оны ... ... ... көп нәрсені аңғаруға болады. Бүгінгі
тәуелсіз Қазақстанның негізгі ... ... да дені ... ... ... тұратыны қай-қайсысымызды ойлантқаны жөн сияқты.
"Үндістан мен Пәкстан арасындағы ... ... ... ... 31 наурызында Делиге вице-королі Маутбэттеннің ... ... ... Егер ... ... Үндістанның екіге бөлінуіне дауыс беретін болса,
онда олар менің ... ... ... ... қана ондай қадам жасай алады.
Тірі кезімде Үндістанның ... ... өліп бара ... да ... - ... ( 307-6.).
Махатма Гандиді аса құрметтеген Джавахарлал Неру ол туралы 1926 жылы
былай ... ... - ... ... бар, ... ... содан аумаған ұлы крестьянин... Ганди көсем ретінде аспаннан түсе ... ... ... ... ... ... ... солардың
мұңын мұңдады, жоғын жоқтады. Оның өзі айтқандай "басты ... - ... көз ... құрғату" еді (121-бет).
"Махатма Ганди 1948 жылдың 30 қаңтары күні немерелері Ава мен ... ... ... ... ақ ... ... іліп, бақ ішіндегі
Жаратқанға жалбарыну орнына ақырын ... келе ... ... тілі тура ... 17 ... ... тұр еді. Үстіне хаки киген бейтаныс бір адам
топтан суырылып алға ... ... ... сіз кешігіп қалдыңыз.
- Иә, - деп ... ... ... ... бере ... ... екі рет оқ атылады. Ол оқтың бірі - дәл жүрекке, екіншісі - ішін
көктей ... ... ... - ... ... ауыз сөзге ғана келген Махатма Гандидің
шыттай таза ақ киімі қызыл ... ... ұлы ... ... көз
жұмады..." (бұл да сонда, 322-бет).

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гандидің махатма ретінде қалыптасуы41 бет
Индира Приядаршини Гандидің өмірі мен оның саясатқа араласуы9 бет
Махатма Ганди22 бет
Махатна Ганди9 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
Тақуалыққа толы ғұмыр немесе “өзі өзгеріп, әлемді өзгерткен адам”13 бет
Үнді Ұлттық Конгрессі 1930 жылдардан кейін51 бет
Гандбол ойының пайда болуы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь