Кәсіпорындарды қаржылық сауықтыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

I. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ.ТӘЖІРИБЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Дағдарысқа қарсы басқару жағдайындағы қаржылық сауықтыру ... ... ... ..5
1.2 Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды бағалау әдістері ... 9

II. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУ
МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ ШАРАЛАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1 Дәрменсіз кәсіпорынның қаржылық қабілетсіздігін бағалау
шараларын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Қаржылық сауықтыру жағдайында инвестициялық тартымдылық стратегиясын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

IIІ. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫ БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
3.1 Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың басымдылықты
нысандары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
Нарықтық экономикаға ауысу тәжірибесі ұлттық экономикалық жүйелердің күрделі қайта құрылуымен байланысты жүрді. Бұрынғы жүйенің көптеген қайшылықтары нарық заңдарына сәкей келмеді. Шаруашылық субъектілерінің орталықтандырылған жүйеден тәуелділігі экономикалық тұрғыдан негізсіз болды. Дәрменсіз кәсіпорындар нарық талаптарына сәйкес дербестікке қол жеткізе бастады.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылдың 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Бәсеке қабілеттілік─ Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да өткен жылдың өзінде біз жалпы қазақстандық жобамызды тұжырымдап, оны іске асыруды қолға алған болатынбыз. Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу елінің қоғамдастығына қарай жедел жылжуымыздың және оның тұрақты мүшесі ретінде Қазақстанның тұғырнамасын нығайту» деген /2, 5-6 б/. Осы орайда, өнеркәсіптің жоғары макроэкономикалық көрсеткіштері және Қазақстанның негізгі өнеркәсіп салалары кәсіпорындарының қаржысының жағымды даму тенденциясы Бүкіләлемдік сауда ұйымына Қазақстанның кірігуі жағдайында импортты ауыстыратын және экспортқа бағытталған тауарлар мен қызметтердің жүзеге асырылуы үшін үлкен мүмкіндік береді.
Атап айтсақ, ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: «2000 жылға қарағанда ІЖӨ-ні сеслеу жөніндегі біздің міндетімізгі келесі жылы-ақ қол жеткізуге әбден болады. Бұл – тар өрісті мақсат емес, экономикалық өсудің жай нанымды көрсеткіші де емес, бұл – қазақстандықтардың өмірін жақсарта берудің біздегі нақты мүмкіндіктері»,- деген сөздері астарлы саясаттың діңгегі екені көрініп-ақ тұр. Себебі, әлеуметтік жағдайы түзелмеген халықтың елбасына да, оның саясатына да сенімі болмайтыны белгілі. Ал, Қазақстанның қазіргі жағдайы атап кеткеніміздей, бұл аталған істердің тар өрісті мақсаты еместігін айғақтайды. Сондықтан, әлеуметтік-экономикалық іргесі нық қаланған қазіргі Қазақстан болашақтағы зайырлы, өркениетті, халқымыздың рухани, материалдық құндылықтарын толық сақтайтын қоғам құруға негіз бола алатындығын Елбасы сөздерінен байқаймыз.
Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі кезеңдегі ауыр өзгерістерден аман алып шығып, болашаққа жаңа қарқынмен аяқ басу жолында. Бірақ, оның барлығы оңайлықпен келетін шаруа емес. Көптеген кәсіпорындар дұрыс ұйымдастырылмаған менеджменттің салдарынан нарық заңдарына төтеп бере алмай, бұрынғы стереотипті ұстанып экономикалық дағдарыстарға ұшырауда. Дағдарыстың негізі қаржылық тұрақтылықтың болмауы. Басқару менеджменті жоқ кәсіпорындарда “төлемқабілетсіздік” ұғымдары кеңінен пайдаланылатын болды.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
2. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу закона «О бухгалтерском учете» от 26 декабря 1995 г., № 2732.
3. Закон об аудиторской деятельности от 20 ноября 1998 года с изменениями от 18 декабря 2002 года и от 15 января 2004 года.
4. Вишняков Я. Д., Колосов А. В., Шемякин В. Л. Оценка и анализ финансовых рисков предприятия в условиях враждебной окружающей среды бизнеса // Менеджмент в России и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.
5. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на предприятии. Теория и практика. М.: «Ось-89», 2006. – 80 с.
6. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
7. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 1998 г.
8. Дюсембаев К.Ш., Теория аудита. Алматы, Экономика, 1998 г.
9. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев, Перевод с английского, 2005г.
10. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой устойчивостью предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2005 г.
11. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2005г.
12. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2004 г.
13. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная бухгалтерская отчетность. М.: “Дело и Сервис”, 2001.
14. Ковалев В.В., Патров В.В. Как читать баланс. М.: “Финансы и статистика”,1998.
15. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.
16. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва. Дело, 2004 г.
17. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва. Финансы и статистика, 2005 г.
18. Абрютина М.С. Финансовый анализ коммерческой деятельности. Москва. Финпресс. 2005 г.
19. Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности предприятия// Аудит и финансовый анализ. 2005г. №1 стр.80.
20. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии, 2005 г.
21. Годовой отчет 2007-2008 гг. АО Коктас.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................... 3
I. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ..............................................................5
1.1 Дағдарысқа қарсы басқару ... ... ... ... ... ... ... әдістері
....9
II. КӘСІПОРЫНДАРДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУ
МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ ШАРАЛАРЫН ТАЛДАУ.................................18
2.1 Дәрменсіз кәсіпорынның қаржылық қабілетсіздігін бағалау
шараларын
талдау..................................................................
..............................18
2.2 Қаржылық сауықтыру жағдайында ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ МЕН
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ......................................31
3.1 Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың басымдылықты
нысандары мен
әдістері..................................................................
....................31
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................40
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.........................................................42
КІРІСПЕ
Нарықтық экономикаға ... ... ... ... жүйелердің
күрделі қайта құрылуымен байланысты жүрді. Бұрынғы жүйенің ... ... ... ... ... ... субъектілерінің
орталықтандырылған жүйеден тәуелділігі экономикалық тұрғыдан негізсіз
болды. Дәрменсіз кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылдың 28
ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа ... атты ... ... ... ... Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа
табысты ... ... ... да өткен жылдың ... біз ... ... ... оны іске ... ... ... болатынбыз.
Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу ... ... ... жылжуымыздың және оның тұрақты мүшесі ретінде Қазақстанның
тұғырнамасын нығайту» деген /2, 5-6 б/. Осы ... ... ... ... және ... ... өнеркәсіп
салалары кәсіпорындарының қаржысының жағымды даму тенденциясы Бүкіләлемдік
сауда ұйымына Қазақстанның ... ... ... ауыстыратын және
экспортқа бағытталған тауарлар мен қызметтердің жүзеге асырылуы үшін үлкен
мүмкіндік ... ... ел ... ... «2000 ... ... ... жөніндегі біздің міндетімізгі келесі жылы-ақ қол ... ... Бұл – тар ... ... ... экономикалық өсудің жай нанымды
көрсеткіші де емес, бұл – ... ... ... берудің
біздегі нақты мүмкіндіктері»,- деген сөздері астарлы саясаттың діңгегі
екені көрініп-ақ тұр. ... ... ... ... халықтың
елбасына да, оның саясатына да сенімі болмайтыны белгілі. Ал, Қазақстанның
қазіргі жағдайы атап кеткеніміздей, бұл ... ... тар ... ... ... ... ... іргесі нық
қаланған қазіргі Қазақстан болашақтағы зайырлы, ... ... ... ... толық сақтайтын қоғам құруға негіз бола
алатындығын Елбасы сөздерінен байқаймыз.
Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі ... ауыр ... алып ... ... жаңа қарқынмен аяқ басу жолында. Бірақ, ... ... ... ... емес. Көптеген кәсіпорындар дұрыс
ұйымдастырылмаған ... ... ... заңдарына төтеп бере
алмай, бұрынғы стереотипті ұстанып ... ... ... ... ... тұрақтылықтың болмауы. Басқару менеджменті жоқ
кәсіпорындарда ... ... ... ... ... жұмыстың өзектілігі. Қазақстандық автор Жүйріков К.К. бойынша
кәсіпорын қаржылық жағдайының өзгерісінің күрделі ... ... ... ... барлық жақтарын сипаттайтын көптеген көрсеткіштерді
зерттеу қажет /3, 3-5 б/. Себебі кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... қызметінің басты шарты болып табылады. Оған ... ... ... ... ... ... қаржылық
тәуелсіздігін және шаруашылықтың жоғары табыстылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жеке
көрсеткіштерді басқару үшін және сәйкесінше, қаржылық климаттың жақсаруына
олардың әсерінің күшеуі үшін нақты ... ... ... ... мен ... ... ... қаржылық
сауықтыру жұмыстарын ұйымдастырудың әдістемелік базасы мен ... ... ... ... ... және де осы ... сәйкес
бірнеше міндеттер алға қойылып отыр:
- кәсіпорынды қаржылық сауықтыру мәселесінің ғылыми-теориялық
негізін зерттеу және ... ... ... ... ... сауықтыруды бағалау әдістерін салыстыру;
- шаруашылық субъектілерін қаржылық сауықтыру ... ... ... ... нақты субъекті мысалында қаржылық сауықтыру мүмкіндіктерін
бағалау шараларын талдау және ... ... ... жұмыстарының басымдылықтары мен жетілдіру
жолдарын қарастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы. ... ... үш ... ... «Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың теориялық-
тәжірибелік негіздері» тарауында зерттеу проблемасының негізінен ғылыми-
теориялық ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін
бағалау шараларын талдау» тарауы да үш бөлімнен ... ... ... ... ... ... Қаржылық сауықтыру
жағдайында инвестициялық тартымдылық стратегиясын қалыптастыру) тұрады. Бұл
тарауда, жұмыс зерттеу объектісімен ... ... ... ... ... ... оның басқарушылық құрылымдары
зерделеу жұмыстары жүргізілді. ... атап ... ...... АҚ, ... ... ... кәсіпорындардай өтпелі
кезеңдерде ауыр кездерді басынан өткерді. Сондықтан, негізгі зерттеу кезең
ретінде 1993-1995 жж. алынды. Дәл осы ... ... үшін ең ... ... тарау, «Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды басқару
басымдылықтары мен жетілдіру ... деп ... екі ... ... қаржылық сауықтырудың басымдылықты нысандары мен ... ... ... САУЫҚТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
Дәрменсіз кәсіпорынды қаржылық сауықтыру – ... мен оның ... ... ... принциптерін
өзгерту, өндірістің ... мен ... ... ... ... ... ... шығындарын
төмендету, мемлекеттік қолдау, қаржылық сауықтыру жоспарларын даярлау ... ... ... ұйымдастыру іс-әрекеттері арқылы кәсіпорынның
қаржы-экономикалық нәтижелерін жетілдіру.
Нарықтық экономиканың салыстырмалы түрде алғанда «терең бойлаған» бүгінгі
күнгі тәжірибе кәсіпорындар мен ... ... шығу және ... бойына бәсекелестікті сақтау үшін жан-жақты қойылатын ... ала ... өз ... ... ... отыруы бизнесті жүргізуде
дағдыға айналған бірден-бір құбылыс болып отыр. Өйткені, ... ... ... ... ... ... болуды қажет етеді.
Ұйымның сыртқы ортасы тез және күтпеген ... ... ... ... ... тек қана ... ... болашақ бизнес-табысқа қол жеткізу үшін
жаңа қосымша мүмкіндіктер туғызады. Ұйым өз бизнесінің құрылымының ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық және
оперативті өзгерістер жасауы тиіс /6, 12 б./
Шаруашылық жүргізу жағдайының түбегейлі өзгеруі отандық кәсіпорындардың
көпшілігінде қаржылық ... ... ... ... әміршіл-
әкімшілік әдістерден жаңа нарықтық әдістерге ауысу қажеттігін көрсетті.
Өйткені бұрынғы жүйенің ... ... ... ... ... ... ... салаларында терең бойлаған дағдарысты
жағдай орнықты.
Белсенді стратегия шеңберінде кәсіпорынды қаржылай сауықтырудың ...... ... ... ... қамтамасыз етуде өткізудің
жаңа нарығын игеру. Өткізудің жаңа нарығын игеруді ... ... ... жаңа ... ... ... есебінен, сонымен бірге жаңа өнімді
өнімдік нарыққа шығару үшін ... ... де ... ... Бұл ... та шығарылатын өнімнің сапасын ... және ... ... ... ... ... ... мақсаттарын шешуге әкеледі.
Белсенді стратегияны таратуды қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... ... Бұл бір жағынан, дәстүрлі
өнімнің сапасына, ... ... ... ... мен ... талаптың өсуінің, жаңа өнім өндірісін игеру мен пайдасыз өнім
өндірісін ... ал ... ... ... ... сыйымдылығы мен
ресурс сыйымдылығын түсіру шараларын өткізудің салдары. /6, 19 б./
Макроәлем параметрлерінің үнемі өзгеруі жағдайындағы дағдарыстың ... ... ... ... ... оның ... ... мүмкіндіктерін, басқару ерекшеліктерін зерттеу маңыздылығы артады.
Дағдарыс ұғымын анықтау тұрғысынан қарағанда (кәсіпорын деңгейінде) екі
көзқарас ... ... ... ... оны ... ... үшін күтпеген құбылыс деп санайды. Оның ... алу ... ... белгілерінің ізін басу жүйесін қалыптастырулары
қажет. Ал, ... ... ... ... ... ... бірі оның
ұйым ішіне таралмауын шектеу. ... ... ... ... және
кеңістік дәрежелерге созылатын салдары бар процесс деп ... ... ... төрт ... ... ... алғышарттарының пайда
болуы (кішігірім қателер мен ұйым ... ... ... ... ... ... негізгі құбылыс; дағдарыстың
таратылуы; дағдарыстың шешілуі /6, 12 б./
Өйткені, көптеген ғылыми ... ... ... ... менеджмент – бұл, ең алдымен, кәсіпорынның ... ... мен ... банкроттықты болдырмау немесе төлемқабілетсіздік
жағдайда қабілеттілікті қайтару, оны жұмыс ... ... ... ... ... ... ... өмірлік циклы болады. ... ... ... ... ... бір уақыт
аралығында сақтап ... ... ... осы ... ... ... ... пайда болуы белгілі бір уақытқа дейін
кәсіпорынның өміршеңдігін ... Бұл, ... ... бастаған кезін уақытылы анықтап, оның алдын алуға байланысты дұрыс
шешімдер қабылданған кезде жемісті болады.
Белгілі бір уақыт кәсіпорын ... де, ... да ... ... ... ... ... негізгі мәнін тайдырмайтын қысқамерзімді эпизодтық
жағдайлар болып саналады. Ал, егерде кәсіпорын жалпы алғанда тиімсіз жұмыс
жасайтын болса, экономикалық ... ... ... ... оның ... ... ... тіптен кредиторлармен есептесу үшін
мүлкін ... ... ... ... ... ... циклының кез-келген
уақытында туындауы мүмкін және осыны шаруашылық ... ... өмір сүру ... ... ... Дағдарыстың бірнеше
түрлерін бөліп көрсетуге болады: стратегия дағдарысы; қызмет нәтижелерінің
дағдарысы; ... ... ... ... ... бастапқы
шараларды қабылдауға, қайта құру әдістері мен бағыттарын ... ... ... ... уақытылы анықталмауы оларды болдырмау
шараларын шектейді. Дағдарысқа қарсы басқарудың ... ... ... ... ... бағытталған басқару; дағдарыс
салдарында ... ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыру. Дәрменсіз кәсіпорындар өз
бизнестерінің құрылымын ... әрі ... ... алу, ... стратегиялық немесе жедел түзетулерді үнемі жасай алу қабілетіне
ие болулары тиіс. Белсенді ... ... ... ... ... ... бірі – жаңа ... нарықтарын игеру. Бұны
қамтамасыз етуде маркетинг жүргізу іс-шаралары қаралады. Дәстүрлі өнімдерді
жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... басқа
өнімдер шығару арқылы жаңа өткізу ... ... ... өнімнің
сапасын көтеру мен технологиялық қайтақарулану, жеткізушілерді ауыстыру
негізінде ресурссыйымдылығын төмендету арқылы жүргізіледі.
Дағдарысты жағдайдан шығу ... ... ... ... шарттарының
бірі қаржылық сауықтырудың жоспарын дұрыс құру ... ... ... ... мен ... ... ... жағдайында
кәсіпорынды қаржылық сауықтыру іс-шараларының ішіндегі ең маңыздысы осы
қаржылық тетік ... ... ... ... ... сауықтыру жоспарының мүмкін бағыттары мен
варианттары жүйеленген түрде келесідей болуы мүмкін: /8, 118 б./
... ... ... ... қайта құрылу варианттары:
Өсу стратегиясы.
• Интегрирленген өсу (сала ішінде жаңа ... қосу ... ... ... ... ... ... алу); қайыра (өткізуші-
фирмаларды алу); горизонтальды интеграция (бақылауды күшейту ... ... ... өсу ... сала ... ... немесе өнімнің
өзгертілуі): нарықты жаулап алу (дәстүрлі нарықтардағы үлестің ұлғайтылуы);
нрықты дамыту (бұрынғы ... жаңа ... ... ... ... жаңа ... Диверсификацияланған өсу (саланың, нарықтың, өнімнің өзгеруі):
орталықтанған ... ... ... ... ... ... горизонтальды диверсификация (дәстүрлі нарықтарға ... емес ... ... диверсификация (жаңа нарықтарға
жаңа профильдік емес өнімдер).
Бизнесті ... ... ... шығу ... ... акйиялардың бір бөлігін беру): «жоғары» ... өз ... ... ... ... етіп ... компнаияларға ортақ аналық компанияның құрылуы); «төмен»
қайтақұрылымдау (қызмет етіп ... ... ... дочерний
кәсіпорынның бөлінуі); горизонталды қайтақұрылымдау (белгілі-бір сфераларға
мамандаған фирмалар құру арқылы ұқсас ... ... ... ... сату; деинвестициялау (құрылымдардың, бизнестің жекелеген
сегментттерін сату); жою (түгелімен/жартылай).
Сырттан басқару процедуралары аясындағы ... ... ... ҚР ... ... ... ... өзгертілуі; тиімсіз емес
өндірстерді жабу; мүлітің бір бөлігін сату; кәсіпорынды (бизнесті) ... 5 ... ... ... ... диапазоны едәуір тар, өйткені сырттан
басқару жоспарын жүзеге асыру мен өңдеу бойынша ... ... ... ... заң ... ... 18 ай) және
құралдармен шектелген. Көп жағдайда бұл, шығындарды қысқартуға, ... ... мен ... ... ... ... ... Азаматтық кодексіне сәйкес ... ... ... ... ... және ... ... акционерлік қоғамдар; өндірістік кооперативтер; мемлекеттік
және коммуналдық кәсіпорындар; коммерциялық емес ұйымдар.
Дәрменсіз кәсіпорынды қаржылық сауықтырудың ... ... ... әдіс-
тәсілдерін ескере кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының ... ... ... да ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының көрсеткіштерін
талдау сызбасы
Барлық дерлік экономикалық әдебиеттерде, кәсіпорынды қаржылық ... ... ... мен оның ... ... ... ... өндірістің тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... шығындарын
төмендету, мемлекеттік қолдау, қаржылық сауықтыру ... ... ... асыру, дағдарысты кәсіпорындарға инвестициялық ... ... ... ... ... ... субконтрактылық немесе т.б.) мен дағдарысқа қарсы кампаниялар
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қаржылық сауықтырудың негізгі мақсаты, өнеркәсіптің
өндірістік-технологиялық құрылымының кәсіпорынның пайдалы жұмыс жасауына
қол жеткізілуі ... ... ... ... ... ету ... табылады.
Дағдарысты жағдайда кәсіпорын менеджерлерінің алдында мына ... ... ... нақты жағдайын дұрыс бағалау;
- мәселенің себебін анықтау;
- дағдарысты жағдайдан шығудың оптималды жолдарын табу.
Дәрменсіз кәсіпорынды қаржылық сауықтырудың жоспары – бұл ... ... ... дағдарысты ксәіпорынды сотқа жүгінбейтін ретте ... ... ... Оның ... кәсіпорынның өзі даярлаған
немесе құрылтайшылар мен меншік иелеренің мүмкін қатынасуы консалтингтік
компания немесе арнайы ... топ ... ... ... Бұл шаралар
сотқа жүгінбей қаржылық сауықтыру бойынша сұрақтарды шешумен айналысатын
құзырлы ұйымдарда бектіледі және трансформациялау ... ... ... дағдарысты кәсіпорынды дамыту мақсатында оның бизнесін қолдау, оның
нарықтағы тұрақты ... ... мен ... ... және ... шаруашылық жүргізу мен кредиторлар талаптарын толық
қанағаттандыруға, қажет болса, қарызды өтеу/төлеу ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталауы тиіс.
1.2 Дәрменсіз кәсіпорындарды қаржылық сауықтыруды бағалау әдістері
Алдыңғы бөлімде атап кеткеніміздей дағдарысқа қарсы менеджмент жүйесінің
негізгі құрамдас ... ... ... ... диагностика жасау,
болғалы тұрған дағдарысты жағдайлардың алдын алу мен ... жою ... ... және ... ... диагностика мен профилактикалық
жұмыстар – жалпы алғанда кәсіпорынды, жекелей алғанда дағдарысты ... ... ... ... ... ... жұмыстар бірнеше кезеңдерден
тұрады, негізгілері: /10, 331 б./
- қаржылық жағдайды талдау, нарықтық жағдаятты дамытуды болжау;
- ... ... ... себепші болатын негізгі
факторлар мен ... дер ... ... ... ... ... ... ұшырау қауіптерін
айқындай білу.
Ұйымның активтері айналымдағы және айналымнан тыс болып бөлінеді.
Сондықтан, ... ... ... құрылымын айналымдағы және
айналымнан тыс активтер қатынасының коэфициенті сипаттайды:
(1)
Бұл көрсеткіштің мәні ... ұйым ... ... ... ... құрылымын ішкі талдау барысында
есепті кезеңдегі коэфициенттің кенеттен ... ... ... ... ... анықтау қажет./12, 88 б./
Ұйымның пассивтері (яғни, оның активтерінің қаржыландырылу көздері) ... мен ... ұзақ ... ... ... ... заемдық құралдар мен кредиторлық қарыздардан тұрады. ... ... ... ... ... және ... ... кредиторлық
қарыздарды да қосып) деп бөлуге болады. Пассивтер құрылымын, кәсіпорын
құралдарының ... ... ... ... өз ... үлесіне
тең автономдық коэфициенті сипаттайды. /12, 93 б./
(2)
Көрсетілген коэфициенттерді есептеген ... ... ... ... активтер мөлшеріне сәйкес келетін нақты жеке капиталды алуымыз керек.
Таза активтер мөлшері ҚР қаржы министрлігінің және бағалы ... ... ... бұйрығына сәйкес анықталады.
Коэфициенттер үшін қалыпты шектеулер: , , ... жеке ... ... тиіс ... ... ... білдіретін автономдық коэфициенттің өсуі және ... ... ... жеке ... мен заемдық құралдар
қатынасының кофициентінің азаюы оң бағаланады. /11, 3 б./
«Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР ... ... (35 бап) ... ... ... бағалау үшін шешуші роль таза активтер
көрсеткішінде ... Ол, ... ... ... ... мен
есептесуге алынатын міндеттемелер суммаларының айырмашылығы ... /7, 119 ... ... ... ... таза ... ... үшін, заңды тұлғалар мен басқа да ... ... ... жеке ... көрсеткішіне сәйкес келеді.
«Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңының 35 бабы 4 ... ... ... ... және одан ... ... жылдарда қоғамның таза активтерінің
құны оның жарғылық капиталынан аз болса, қоғам таза активтер құнынан асып
кетпейтін ... ... ... ... ... ... тиіс.
Сондықтан, нақты жеке капитал мен жарғылық капиталдың айырмашылығы ұйымның
қаржылық тұрақтылығын білдіретін бастапқы ... ... ... ... ... алгоритмін көрсетсек: /7, 3 б./
= (нақты жеке капитал) - (жарғылық капитал) = ... ... ... ... + ... ... + қорлар + бөлінбеген пайда + болашақ
кезеңдер табыстары - шығындар — акционерлерден сатып алынған жеке акциялар,
... ... ... ... ... ... — (жарғылық капитал) = (қосылған капитал) + (резервтік капитал)
+ (жинақтау, тұтыну, әлеуметтік сфера қорлары) + ... ... ... ... ......... сатып алынған
жеке акциялар) — (жарғылық капиталға салымдар бойынша ... ... /13, 11 ... ... оң қосылғыштарын шартты түрде ұйым
құрылғаннан кейінгі жеке капиталдың өсуі деп, ал ... ...... ... деп ... болады. Егер жеке капиталдың өсуі оның
алшақтауынан артық (немесе оған тең) болса, онда ... жеке ... ... ... ... оң (немесе, ең болмағанда теріс емес) және
сәйкесінше ұйымның қаржылық тұрақтылығының минималды шарты орындалады.
Егер, жеке ... өсуі оның ... кем ... онда нақты жеке
капитал мен жарғылық капитал ... ... ... ... ... ... жағдайынтұрақсыз деп бағалауға тура келеді.
Жеке капиталдың болуы мен жеткіліктілігін талдағаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... мен жеткіліктілігін
талдау болып табылады.
Запастар құнының қатынасы мен жеке және ... ... ... мен қалыптасуы – кәсіпорынның нақты жеке капиталы мен ... ... ... сияқты қаржылық тұрақтылығының бірден-бір маңызды
факторлары болып саналады. Қалыптасу ... ... ... ... дәрежесі ұйымның ... ... ... (қабілетсіздігінің) себебі болып есептеледі. /14, 53
б./
Қаржылық тұрақтылықты ... ... ... көрсеткіш, құралдар
қайнар көзінің және запастар ... ... ... ... қалыптасу қайнар көздеріндегі артықшылықтар ... ... Бұл ... ... ... белгілі түрлерімен
(жеке, кредиттік және басқа заемдық) қамтамасыз етілу сөз болып ... ... ... ... көздер суммасының жеткіліктілігі (кредиторлық
қарыздар мен басқа да қысқа мерзімдік пассивтерді қоса алғанда) баланстың
актив пен ... ... ... кепілденеді. /14, 54 б./
Дәрменсіз кәсіпорын запастарының жалпы мөлшері баланстың «Айналым
активтерінің» ІІ ... 210-220 ... ... ... ... қосылған құн салығын қоса алғанда, өйткені бюджетпен
есептесуді жапқанға ... ол ... ... ... тиіс) суммасына тең. /14, 59 б./
Запастардың қалыптасуы қайнар көздерін сипаттау ... ... ... қамтылу дәрежесін білдіретін бірнеше көрсеткіштер пайдаланылады:
/15, 37 б./
- жеке ... ... ... Ол ... жеке ... ... айналымнан тыс активтер мөлшерінің суммаларының ... ... тыс ... І ... ... және
ұзақ мерзімді дебиторлық қарыздарға (баланстың «Айналым активтер» ІІ
бөлімі 230 бб.) тең;
- запастар қалыптасуының ұзақ мерзімді қайнар көздерінің ... ... ... пассивтер суммасына ұлғайтылған (баланстың «Ұзақ
мерзімді ... V ... ... ... көрсеткіштен
алынады. Егер, мақсатты қаржыландыру мен түсімдер ұзақ мерзімді сипат
алса, онда олардың мөлшері бұл ... ... ұзақ ... құрамына кіргізіледі;
- запастар қалыптасуының негізгі қайнар көздерінің жалпы мөлшері.
Ол ұзақ мерзімді қайнар көдер суммасына ... ... ... мерзімді заемдық құралдарға (баланстың «Қысқа мерзімдік
активтері» VІ ... 610 бб.) тең. ... ... ... ... ... ... сипат алса, онда олардың мөлшері ... ... ... ... ... ... кіргізіледі.
Запастардың қалыптасу қайнар көздерінің ... үш ... ... ... ... ... ... үш көрсеткіші
сәйкес келеді: /11, 7 б./
- жеке айналым құралдарының артықшылығы (+) немесе жетіспеушілігі
(—). Ол жеке айналым құралдарының ... мен ... ... ... запастар қалыптасуының ұзақ мерзімді ... ... (+) ... ... (—). Ол запастар қалыптасуының
ұзақ мерзімді қайнар көздері мен запастар ... ... ... ... негізгі қайнар көздерінің ... ... (+) ... ... (—). ... ... ... көздерінің мөлшері мен ... ... ... ... ... ... ... етілуінің үш
көрсеткішін ... ... ... ... дәрежелері бойынша
жіктеуге мүмкіндік береді. Қаржылық жағдайлардың төрт типін бөліп ... /16, 48 ... ... ... ... тұрақтылығы. Ол қаржылық
тұрақтылықтың ең шекті типі ретінде ... ... ... Мына ... ... ... орындалады:
□ жеке айналым құралдарының артықшылығы (+) ... жеке ... ... мен ... теңдігі.
□ кәсіпорынның төлемқабілеттілігін кепілдейтін қаржылық жағдайдың
қалыпты тұрақтылығы:
← жеке айналым құралдарының ... ... ... ... ұзақ мерзімді қайнар көздерінің артықшылығы
(+) ... ұзақ ... ... ... ... мен ... ... қаржылық жағдай. Мұнда кәсіпорынның төлем қабілеттілігі
бұзылады, дегенмен нақты жеке капиталды ... ... және ... құралдарының ұлғайтылуы, сонымен қатар ұзақ мерзімді
кредиттер мен заемдық құралдарды қосымша ... ... жеке ... ... ... ... запастар қалыптасуының ұзақ мерзімді қайнар ... ... ... қалыптасуының негізгі қайнар көздері мөлшерінің
артықшылығы (+) немесе негізгі қайнар көздер ... мен ... ... ... ... Мұнда кәсіпорын банкротық шегінде
болады, өйткені бұл жағдайда ақшалай құралдар, қысқа ... ... ... ... алынған жеке акциялар құнын
шегергендегі), ұйымның дебиторлық қарыздары (жарғылық қорға салымдар
бойынша құрылтайшылардың (қатысушылардың) қарыздарын шегергендегі)
және басқа айналым ... ... оның ... ... ... мен ... ... қосқанда) және басқа қысқа
мерзімді пассивтерін де жаба ... жеке ... ... ... ... ... қалыптасуының ұзақ мерзімді қайнар көздерінің
жетіспеушілігі (—),
← запастар ... ... ... ... жалпы мөлшерінің
жетіспеушілігі (—).
Қаржылық тұрақтылықтың оң факторы запастар қалыптасуы қайна көздерінің
болуы, ал теріс факторы – ... ... ... ... ... ... ... (1 және 4 ... ... ... ... ... ... көздерінің толықтырылуы мен оның
құрылымының оптимизациялануы, сонымен қатар, запсатар деңгейін саналы ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіз
тәсілі деп нақты жеке капиталдың таратылмаған пайда есебінен немесе
жинақтау ... ... тыс ... ... бұл ... бір бөлігі ұлғайтылады деген шартпен) салықтар салғаннан кейінгі
пайданың бөлінуі есебінен ұлғаюын ... ... ... ... ... қалдығын жоспарлау, сонымен қатар пайдаланылмаған тауар-
материал ... ... ... ... ... ... ... талдау қаржылық жағдайды ішкі талдаудың құрамдас бөлігі
ретінде қаралады. ... ол ... ... ... ... есептерде жоқ запастар туралы ақпаратты
айттырады. /17, 76 ... ... ... ... қатар қаржылық
коэфициенттер де сипаттайды. Дәрменсіз кәсіпорынның төлемқабілеттілігі
қаржылық ... ... ... ретінде көрсетіледі. Оның мәні
айналым активтерінің ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... кіші ... төлемқабілеттілік (немесе
төлемқабілетсіздік) ... ... ұзақ ... ... етілуінің (немесе қамтамасыз етілмеуінің) үлкен немесе ... ... ... ... үшін үш ... көрсеткіштер
пайдаланылады. Олар қысқа мерзімді міндеттемелерді жабу ретінде қаралатын
өтімді активтер жинақтарымен айрықшаланады.
Дәрменсіз ... бір ... ... ... ... ... Ол ... қысқа мерзімдік қарыздардың
қайсысын қажет жағдайда қолда бар ақшалай ... мен ... ... ... ... жаба алатындығын көрсетеді. Қысқа мерзімдік
міндеттемелер: ... ... ... ... мен ... да ... заемдар, қысқа мерзімді кредиторлық қарыздар, дивидендтер бойынша
қарыздарды қоса ... ... ... мен ... ... да ... ... активтер. Бұл көрсеткіш келесі ... ... ... ... ... , әрбір күн
кәсіпорынның 20% қысқа мерзімді міндеттемелерін жабуға, немесе ... ... ... ... ... ... дата деңгейінде ұстанғанда
(контрагенттерден келетін төлемдердің бір ... ... ... ... ғана) есепті датаға келген қысқа мерзімді қарыз 5 ... ... : 0,2) ... ... /11, 55 б./
Дебиторлардан болашақта түсетін түсімдерін ескере ... ... ... ... (ағымдық)
коэфициенті сипаттайды. Ол, дебиторлық қарыздарды толық ... ... ... ... ... ... жаба ... көрсетеді:
(5)
Қалыпты шектеу ақшалай құралдар мен ағымдық ... ... ... қарыздарды жабуы тиіс дегенін ... ... ... ... үшін запастардың қамтамасыз етілуінің өсуін жеке
айналым ... ... ... қажет. Ол үшін жеке
айналым құралдарын ұлғайтып және запсатар деңгейін саналы түрде төмендету
керек. /11, 323 ... ... ... ... жапқан және бар запастарды
(шығарылған шығындарды компенсациялау есебімен) жүзеге ... ... ... ... ... жабу ... білдіреді:
(6)
Көрсеткіштің қалпты шектеуі: /8, 61 б./
Өтімділіктің жан-жақты ... ... ... активтер
дәрежесін ескеріп төлемқабілеттілігін ғана көрсетіп қоймайды, ... ... ... сыртқы қолданушылардың түрлі мүдделеріне жауап
береді. Осылайша, ... ... ... ... ... қызығырақ. Бұл кәсіпорынды несиелеуші банк өтімділіктің дәлелденген
коэфициентіне () назар аударады. Дәрменсіз кәсіпорынның ... ... ... оның жабу ... () ... ... ... ... ... оның ... (қысқа мерзімді / ұзақ мерзімді) барлық активтерімен ... ... деп ... ... ... коэфициенті мына
формула бойынша есептеледі:
(7)
Коэфициенттің келесі қалыпты шегі табиғи болып табылады:/11,61 б/
Нақты жеке капиталдың болуы ... ... ... ... фактор болып табылады.
ҚР Үкіметінің 1994 ж. 20 мамырдағы № 498 Қаулысына ... ... ... ... құрылымын анықтау
критерийлерінің жүйесі бекітілген. Дәрменсіз кәсіпорындардың ... ... және ... баланстарының құрылымын бағалауда, сонымен
қатар бұл талдаулардың нәтижесінде ҚР Үкіметі қабылдаған қаулыға ... ... ... әдістемелік тәсілді қалыптастыру мақсатында
Қабілетсіздік (банкроттық) істер бойынша комитет басқармасында «Дәрменсіз
кәсіпорынның қаржылық ... ... және ... құрылымын
анықтау бойынша әдістемелік ереже» қабылданды.
Дәрменсіз кәсіпорын балансы құрылымының қанағаттанарлығын бағалау
көрсеткіштері болып ... ... ... ... жеке ... ... етілу коэфициенті;
- төлем қабілеттілікті қалпына келтіру (жою) коэфициенті.
Ағымдық өтімділік коэфициенті кәсіпорынның ... ... және ... ... ... жаба алу ... айналым
құралдарымен жалпы қамтамасыздандырылуын сипаттайды және есептеу ... ... ... жабу ... ... Жеке құралдармен
қаматамасыз етілу коэфициенті кәсіпорынның ... ... ... жеке ... ... ... сипатталады. /18, 17 б./
(8)
Ол жеке құралдар ... жеке ... ... ... мен ... ... құнымен және басқа айналымнан тыс активтер ... І ... ... ... кәсіпорынның өндірістік
запастары, бітпеген өндірісі, дайын өнімі, ақшалай құралдары, дебиторлық
қарыздары, т.б. ... ... ... ... ІІ ... ... кәсіпорынның қалында бар активтердің фактылы құнына қатынастары
түрінде анықталады.
Индексті құрау барысында Э.Альтман, жартысы ... жж. ... ... ... ... ... жасаған, 66 кәсіпорынды зерттеді. Нәтижесінде
мүмкін банкроттықты анықтауға көмектесетін 22 ... ... Бұл ... ішінен ол ең маңызды деген бесеуін таңдап
алды да көпфакторлы регрессиондық теңдеу құрды. ... ... ... ... кезең аралығында кәсіпорынның экономикалық потенциалы мен
жұмыс қорытындысын ... ... ... табылады. Кредитқабілеттілік
индексі (Z-счет) түрі жалпы алғанда мынадай: /19, 85 б./
; (10)
мұндағы, Х1 – активтердің айналым ...... ... пайдасы/суммасы;
Х3 – активтердің операциялық пайдасы/суммасы;
Х4 – акциялардың/қарыздардың нарықтық құны;
Х5 – активтердің табысы/суммасы.
Альтман ... ... ... ... ... нәтижесі
Z жалпылама көрсеткішінің [-14, +22] аралықтағы мәндерді қабылдай
алатындығын көрсетті. Бұл ... Z>2,99 ... ... ... қатарына, Z П1 А 2>П2 А3 >П3 А 4 ... ... ... ... ... ... ... және меншікті айналым капиталының бар екендігін
дәлелдейді.
Кесте-13
«Көктас» АҚ баланс өтімділігін талдау
(теңге)
|Актив ... ... ... ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |483 460|462 568|1. ... |- |- |-483 |-462 ... | | ... | | |460 |568 ... 33 |713 401| ... |225 |234 952|-246 |-478 ... актив| | ... |244 | |086 |449 |
| | | ... | | | | ... 070|411512 | 3.Ұзақ |- |- |-412 |-411 ... ... | | ... | | |070 |512 |
| | | ... | | | | ... 374|541 854| ... | ... |1 141 |1 352 ... актив | | ... |382 |615 |528 |
| | | |тал | | | | ... ... |1 915 |2 129 | 5. ... |1 915 |2 129 | | |
| |233 |334 | |233 |334 | | ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ САУЫҚТЫРУДЫ БАСҚАРУ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫ МЕН
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
.
Дәрменсіз кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару жүйесінде ... ішкі ... ... ... ... рөл атқарады.
Бұл осы механизмдерді табысты қолдану банкроттық қаупінің қаржылық ... ... ғана ... ... ... едәуір дәрежеде кәсіпорынды қарыз
капиталын ... ... ... оның ... ... қысқартуға мүмкіндік берумен байланысты. Дәрменсіз кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығы дағдарыс ... ... ... ... ... ... асырылады.
• Төлем қабілетсіздікті жою. Банкроттылық диагностика нәтижесі бойынша
қандай дәрежеде бағаланса да кәсіпорынның дағдарыстық жағдай масштабы,
оның ... ... ... ... ... ... міндет банкроттылық процедурасының пайда ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға қабілеттілікті қалпына келтіру болып
табылады.
• Қаржылық тұрақтылықты (қаржылық ... ... ... ... ... қабілетсіздігі қысқа кезең бойына
авариялық қаржылықоперациялар қатарын ... ... ... ... ... әсер ... себептер өзгеріссіз
қалуы мүмкін, егер кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының ... ... ... ... Бұл ... ... ... емес, сонымен бірге салыстырмалы неғұрлым ұзақ уақыт ... ... ... ... тепе-теңдікті ұзақ кезеңде қамтамасыз ету. Толық қаржылық
тұрақтылық кәсіпорын өзінің алдағы экономикалық даму процесінде ... ... ... еткен жағдайда, яғни пайдаланылатын
капитал құнын тұрақты төмендетудің және ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізіледі. Бұл
міндет кәсіпорынның ... ... жеке ... бір ... енгізу негізінде экономикалық даму қарқынын
қысқартуды талап етеді. ... ... ... ... ... қаржылық стратегиясы алдағы кезеңде оның
банкроттылық қаупін бір уақыттта бейтараптандыруда оның ... ... ... ... қарқынын қамтамасыз етуі тиіс.
Дәрменсіз кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының әрбір кезеңіне қаржылық
менеджмент тәжірибесінде оперативті, тактикалық және ... ... ... бір оның ішкі ... ... ... ... пайдаланылатын жоғарыда аталған ішкі механизмдері
“қорғаушы” немесе “шабуыл” сипатына ... ... ... ... негізделген қаржылық тұрақтандырудың
оперативті механизмі ... ... ... ... ... білдіреді және қандай да бір шабуылдық басқару шешімдеріне
мұқтаж.
Қаржылық ... ... ... жеке ... шараларын
пайдаланып, қаржылық дамудың жағымсыз үрдістерін өзгертуге бағытталған
шабуыл тактикасын білдіреді.
Қаржылық ... ... ... ... ... өсімін қысқарту мақсатына бағынышты қажетті ... ... ... етуші қаржылық дамудың шабуылдық
стратегиясын білдіреді.
Қысқа мерзімді кезеңде оң ақша ... ... ... ... ... қысқартылған өтімділігі келесідей негізгі шаралар есебінен қол
жеткізіледі:
- қысқа мерзімді қаржылық салымдар портфелін жою;
- дебиторлық қарыз инкассациясын қысқарту;
- тауарлық (коммерциялық) ... беру ... ... ... ... қолма қол есеп-айырысуды жүзеге асыруда бағалық
түсірімдер мөлшерін көбейту;
- тауарлы-материалдық құндылықтардың сақтандыру ... ... ... құндылықтар қорларының қиын өтімді түрлерін
кейін оларды өткізуді қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... ... ... оң ақша ағымының өсімін қамтамасыз етуші
айналымнан тыс активтерді ... жеке ... ... ... ... ... асырылады:
- инвестициялық портфелдің ұзақ мерзімді қаржылық құралдардың ... ... ... ... лизинг операцияларын жүргізу, оны жүргізу процесінде
меншігіне бұрын сатып алынған негізгі құралдар ... ... ... келісімін бір уақытта рәсімдеп сатылады;
- пайдаланылмаған құрал-жабдықтарды сәйкес ... ... ... қысқа уақыт аралығында сату;
- негізгі құралдарды жаңғырту процесінде сатып алуы ойластырылған
құрал-жабдық арендасы.
Қысқа ... ... кері ақша ... ... төмендетуді қамтамасыз
етуші қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер көлемін қысқа уақыт аралығында
қысқарту келесідей шаралар ... қол ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қаржы несиелері портфелін олардың ... ... ... аударып, құрылымын қайта құру;
- жеткізушілермен берілетін тауарлық (коммерциялық) ... ... ... ішкі ... ... жеке формалары бойынша есеп-
айырысуды кейінге қалдыру.
Қаржылық тұрақтандырудың осы кезеңінің ... қол ... ... егер ... ағымдық төлем қабілетсіздігі жойылса, ... ... ... ... қысқа мерзімді ... ... ... ... ... асып ... Бұл ағымдық
уақыт аралығында кәсіпорынның банкроттылық қаупі ... ... ... тұрақтандырудың тактикалық механизмі кәсіпорынның алдағы
уақыт кезеңіндегі ... ... ... қол ... ... жүйесін білдіреді. Дәрменсіз кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігінің
принципиалды моделі келесідей түрге ие:
Чпо+АО+АК+СФРп=Иск+ДФ+ПУП+СП+РФ
(15)
мұндағы Чпо – ... таза ... ... – амортизациялық аударымдар сомасы;
АК – қосымша акция эмиссиясында акционерлік капитал өсімінің сомасы;
СФРп – ... ... ... жеке ... ... ... – жеке көздер есебінен қаржыландырылатын инвестиция көлемінің ...... ... (салынған капитал иелеріне пайыз төлеу қоры)
сомасы
ПУП – жалға алынған жұмысшылардың ... ... ... есебінен төлеу);
СП – пайда есебінен қаржыландырылатын кәсіпорындардың әлеуметтік,
экологиялық және басқа сыртқы бағдарламаларының көлемі;
РФ – кәсіпорынның резервтік ... қоры ... ... ... ... ... оның оң жағы ... жеке қаржылық ресурстарын қалыптастырудың барлық көздері, ал
сол жағын сәйкесінше осы ... ... ... ... ... қысқартылған түрде кәсіпорын дағдарыс жағдайында қол жеткізуге
талпынатын кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдік моделі келесідей түрде ... ... ... жеке ... ... ... көлемі; ОПсфр – кәсіпорынның жеке қаржылық ресурстарын тұтынудың
қажетті көлемі.
Дәрменсіз кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... шаралар қолданылмасын, олардың барлығы
ОГсфр>ОПсфр теңсіздігін ... ... ... тиіс. Бірақ нақты
тәжірибеде дағдарыстық даму ... жеке ... ... ... ... сол ... едәуір көбейту мүмкіндігі
шектеулі. Сондықтан дағдарыс жағдайында кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдік
нүктесіне қол ... ... ... ... бағыты жеке қаржылық
ресурстарды тұтыну көлемін (теңсіздіктің оң жағы) қысқарту болып табылады.
Мұндай қысқарту кәсіпорынның операциялық және ... ... ... ... және ... ... ... терминімен
сипатталады.
Жоғарыда келтірілген теңсіздікті қамтамасыз ету процесінде кәсіпорынды
қысу жеке қаржылық ресурстардың ... ... ету ... шаралармен
бірге жүреді. Дәрменсіз кәсіпорын осы теңсіздіктің сәйкесінше ... оң ... ... ... ... қамтамасыз етсе, ол дағдарыс
жағдайынан шығу ... ... ... ... ... ... сол жағы бөлігі өсімінін қамтамасыз етуші жеке ... ... ... ... ... ... ... есебінен
қол жеткізіледі:
- кәсіпорынның операциялық табыстың қосымша көлемін қамтамасыз етуші
баға саясатын оптималдандыру;
- тұрақты шығындар сомасын ... ... ... ... ... және т.б. ... қысқарту;
- айнымалы шығындар деңгейін (негізгі және ... ... ... ... ... ... жоғарылату және
т.б. қоса) төмендету;
- кәсіпорын табысы мен ... ... ... ... ... ... ... тиімді салық саясатын жүзеге асыру
(кәсіпорынның таза пайдасы сомасын өсіруге бағытталған);
- амортизациялық ағым көлемін көбейту мақсатында негізгі ... ... ... ... ... ... ... байланысты пайдаланылмаған мүлікті уақытылы өткізу;
- акциялардың осымша эмиссиясы (немесе қосымша үлестік капитал тарту)
есебінен тиімді эмиссиялық ... ... сол ... ... қамтамасыз ететін жеке қаржылық
ресурстарды тұтынудың қажетті көлемін қысқарту ... ... ... ... ... ... ... барлық негізгі оның
нысандарында төмендету;
- операциялық айналымнан тыс активтерді ... ... ... ... ... ... өндірістік дамуға бағытталған таза ... ... ... дағдарыстық қаржылық дамуына адекватты дивиденд
саясатын жүзеге асыру;
- жалдамалы жұмысшылардың пайдаға қатысу бағдарламасы ... ... даму ... осы ... ... ... төлемдер
сомасы едәуір төмендетілуі тиіс);
- кәсіпорынның оның пайдасы есебінен ... ... және ... ... бас тарту;
- пайда есебінен жүзеге асырылатын резервтік және ... ... ... ... ... тұрақтандырудың осы кезеңінің мақсатына қол жеткізілді деп
есептеледі, егер кәсіпорын капиталдың ... ... ... ... және оның ... қаржылық тұрақтылығын
қамтамасыз ететін қаржылық тепе-теңдікке шықса.
3. Қаржылық тұрақтандырудың стратегиялық ... ... ... ... ... ұзақ кезең бойына қолдауға ... ... ... Бұл механизм кәсіпорынның оның ... ... ... ... ... ... өсім моделін пайдалануға негізделеді.
Тұрақты экономикалық өсім моделі кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ие. ... барлық бұл көрсеткіштер сандық және функционалды
өзара байланыстылығын ескеріп, негізгі ізделіп ... ...... үшін ... өнімді өткізу көлемінің (оның операциялық қызмет
көлемі) өсім ... ... ... өзгеріссіз қалады.
Келесідей түрдегі кәсіпорынның тұрақты экономикалық өсім моделінің
неғұрлым қарапайым вариантын қарастырайық:
ОР=ЧП*ККП*А*Коа/ОР*СК
(17)
мұндағы ОР – ... ... ... бұзбайтын өнімді өткізу
көлемі өсімінің ондық бүтінмен көрінетін мүмкін қарқыны;
ЧП – кәсіпорынның таза пайдасының сомасы;
ККП – ондық ... ... таза ... ...... ... құны;
Коа – активтердің ретпен айналымдылық коэффициенті;
ОР – өнімді өткізу көлемі;
СК – кәсіпорынның жеке капитал сомасы.
Келтірілген моделден кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігін ... ... ... ... өсім ... ... төрт коэффициентті
құрайтындығын көруге болады:
← өнімді өткізу рентабелділігінің коэффициенті;
← таза пайданы капиталдандыру коэффициенті;
← активтер левириджі коэффициенті (ол ... жеке ... ... ... ... ... ... тетікті” сипаттайды).
← Активтер айналымдылығының коэффициенті.
Егер кәсіпорынның қаржылық стратегиясының базалық көрсеткіштері алдағы
кезеңде ... ... ... ... ... ... өткізу
көлемінің мүмкін өсімінің тиімді мәнін қалдыратын болады. Бұл тиімді мәннен
кез келген ауытқу қаржы ресурстарын қосымша тартатын болады (қаржылық ... ... ... осы ресурстардың қосымша көлемін операциялық
процестерде оларды пайдалану тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... жағдайы бойынша кәсіпорын өнімді өткізу
көлемі өсмінің ... ... шыға ... ... ... ... жоғарылатса, кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігінің жаңа баспалдағын
қамтамасыз ету үшін оның қаржылық стратегиясына сәйкесінше ... ... ... ... ... мәні ... енгізілуі тиіс.
Осылайша, тұрақты экономикалық өсім моделі операциялық ... ... даму ... ... ... кері ... кәсіпорынның
қаржылық дамуының негізгі көрсеткішінің реттеуіші (қарастырылатын
коэффициенттер ... ... ... ... Ол кәсіпорынды
дағдарысқа қарсы басқарудың алдағы кезеңіндегі қол ... ... ... ұзақ ... ... ... тепе-теңдікті
бекітуге мүмкіндік береді.
Қаржылық тұрақтандырудың осы ... ... қол ... ... егер кәсіпорынның ұрақты экономикалық өсім қарқынан ... оның ... ... ұзақ ... ... ... өсімі
қамтамасыз етіледі.
Дағдарысқа қарсы басқарудың қарастырылған әдістері кәсіпорынның ... ... оның ішкі ... ... ... кең
диапазоны туралы куәландырады.
Тұрақтандырушы шаралар және ... ... ... ... бағытталған дағдарысқа қарсы басқару бойынша шаралар жүйесінде оны
санациялау маңызды рөл атқарады.
Дәрменсіз кәсіпорын құрылымын ... ... ... ұйымдастыруға)
бағытталған санация. Мұндай санация кәсіпорынның дағдарыстық қаржылық
жағдайының неғұрлым ауыр масштабында ... ... және оның ... ... ... ... нысандарын қамтамасыз ететін
қайта құру процедураларын жүзеге асыруды талап ... ... ... ... түрі ... ... ... тұлға статусын
өзгертумен байланысты.
Дәрменсіз кәсіпорынды санация, оның ... ... ... ... ... нысандарға ие болады:
- қосу. Санацияның мұндай нысаны борышқор-кәсіпорынның басқа қаржылық
тұрақты кәсіпорынмен ... ... ... ... ... нәтижесінде борышқор-кәсіпорын өзінің жеке заңды
статусынан айырылады. Ажыратылады: бір ... ... ... ... ... сала ... ... өндірушілері мен тұтынушыларын) біріктіретін тігінен ... ... не ... ... бір ... ... бірігетін конгломератты қосу. Санатор
кәсіпорын үшін санацияның осы нысанының оятушы мотиві ... ... ... ... ал ... ... үшін ... және өндірістік қызмет бағыттылығын сақтау мүмкіндігі
болып табылады. Қосу процесінде ... ... ... ... ... бұл нысаны борышқор-кәсіпорынды ... ... алу ... ... асырылады (соңғысы үшін бұл
инвестицияның бір нысаны болып табылады – бүтіндей ... ... оның ... ... бөлігін игеру). Санатор үшін жұту
әсері де синергизммен байланысты. ... ... ... ... жеке статусынан айырылады, бірақ заңды тұлға ... ... ... ... ... ... Санацияның мұндай нысаны көп салалы ... ... ... ... ... үшін пайдаланылуы мүмкін.
Санацияның мұндай нысанының ... ... ... ... өндірістік емес және қосалқы қызметтерді едәуір қысқарту
есебінен тұрақты шығындар сомасы едәуір азаятындығында, осыған ... ... ... ... ... жаңа ... ... өз
қызметінің шығынға ұшрамау нүктесіне тез қол жеткізе алады. ... ... ... ... жаңа ... тұлға
статусын алады, ал мүліктік құқықтар мен ... бөлу ... ... ... ... ашық акционерлік қоғамға қайта құру. Құрылтайшылар ... ... ... санацияның мұндай нысаны
кәсіпорынның ... ... ... оның
дағдарыстан шығу жолдарын қамтамасыз етуге және оның экономикалық
дамуына жаңа импульс беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... белгіленген жарғылық қордың
минималды көлемін қамтамасыз ету қажеттілігі болады;
- арендаға беру. Бұл нысан қазіргі уақытта ... ... үшін тән, ... олар еңбек ұжымы мүшелеріне ... ... ... ... ... ... шарты жалға
арендаға алушылар ұжымының санацияланатын кәсіпорын қарыздарын өзіне
қабылдауы ... ... ... мұндай нысаны принципиалды
түрде мемлекеттік емес меншік нысаныкәсіпорындары үшін де ... ... Бұл ... ... ... санацияланады.
Қазіргі уақытта санацияның бұл нысаны ... ... ие ... кәсіпорындарды жекешелендіру шарты мен нысаны заңды
актілердің кең ... ... ... ... қайта құру түсінігі мен кезеңдері.
Дәрменсіз кәсіпорын құнын (оның, ... ... ... ... ... ... ... (кәсіпорын) бүтіндей немесе оған ... ... ... ... алу/сату;
- жеке өндірістерді, құрылымдық бірліктерді (бизнес жолдарын) сатып
алу/сату;
- бизнесті қатысушылар (құрылтайшылар) арасында ... ... ... үлесін бағалау;
- бизнесті тоқтату;
- бизнесті арендаға беруде ... ... ... үшін;
- кәсіпорынды (бизнесті) сақтандыру;
- бизнесті қандай да бір міндеттемелерді, оның ішінде несие және т.б.
бойынша міндеттемелерді орындау кепіл ретінде ... ... ... сәйкес кәсіпорын (бизнес) құны түрлері
(стандарттары) ... 12 ... ... құны ... әр ... ... ... объектісі не болып
табылатындығын дұрыс анықтауды талап етеді.
Сақтандыру құны үшін – бұл кәсіпорын активтері. Нарықтық, инвестициялық,
фундаменталды, өтімді – бұл 13 ... ... ... жеке ... ... құнды бағалау туралы сөз болса, оған сұраным мен ұсыным
факторлары әсер ететіндігі айқын.
Ұсыным ... ... құны ... ... ... ... ... қабілетімен), пайда алу мерзімімен, ... ... ... ... кәсіпорынның тауар ретіндегі
өтімділігімен (яғни оны кейін сату ммүкіндігімен) және с.с. ... ... ... ... қабілеттілігімен, олардың бизнесті
сатып алуда несие ресурстарын тарту мүмкіндігінен, салымның ... қол ... ... және ... бағалау тәжірибесінде үш негізгі подход ажыратылады: табыстық,
салыстырмалы және шығынды.
Табыстық тәсіл. Дәрменсіз кәсіпорынның болашақта табыс әкелу ... ... ... құны кәсіпорынның сату сәтіне келтірілген
бірнеше жылға болашақ табыстарының сомасы ретінде ... ... ... қызметі нәтижелерін бағалау болжамдық сипатқа ие, және әсіресе
тұрақсыз экономикалық жағдайда өте ...узвима. табыстық ... ... ... және ең ... ... ... (инвесторлардың төлем
қабілеттілгін, неғұрлым өтімді қаржылық активтерді) ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен капитал рентабелділігінің өте төмен көрсеткіштерінде
мүлік ... ие ... де айту ... ... ... ... ... базасында бағаланған бизнес құны жеке капиталдың ... ... ... тәсіл. Бағаланатын кәсіпорын құнын аналог-кәсіпорынның
нарықтық бағасымен салыстыруға негізделген. Ол сатып ... ... үшін ... ие ... тауарды сатып алу құнынан гөрі көп ... ... ... ол ... ... мен ... арақатысын
бейнелейтін рыноктағы нақты тіркелетін бағамен әрекет жасайтындығында, ал
бұл бағалау ақиқаттығын көтереді. Басқа жағынан, салыстыру әдісі ... ... және ... ... ... ... Бұдан басқа, қазақстандық
тәжірибеде қажетті ақпаратты алу мәселесі өткір ... ... ... ... ... салыстыру қиын екендігі анық,
өйткені, олар артық шығынғаие, артық ... ие, ... ... ... ... инвестицияның бәсекеге қабілетті табыстылығын қамтамасыз
етпейді. Осыған байланысты бизнесті бағалау мақсатында шетелдік мәліметтер
статистикасын тікелей қолдану ... ... ... бизнесті жарамды
жеке капитал статистикасы әзірге жоқ.
Шығынды тәсіл. ... ... ... ... жеке
элементтерінің ағымдық нарықтық құнын, соыниен бірге оның материалдық ... ... ... ... ... алу-сатудан айырмашылығы
жылжымайтын мүлікпен және басқа материалдық активтермен ... ... ... жиі ... және ... бағалаушылар
жеткілікті кең статистика мен тәжірибеге ие. Сонымен бірге ... ... ... ... ... – табысты генерациялау тікелей
байланысты емес. Бұдан басқа, ... ... ... болып табылады
және бизнестің даму болашағын ескермейді.
Шығынды ... ... ... ... ... ... тиімді,
мысалы, жабылып жатқан кәсіпорын активтерін сатуда, мүлікті сақтандыруда
және т.б.
Тиімсіз қазақстандық кәсіпорындардың үлкен саны үшін бұл ... ... ... ... ... ... ... табылатындығын да айту қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу жұмыстарының барысында қол жеткізген ғылыми тұжырымдарымыз
келесідей ... ... ... ... ... ... жағдайы ұшырауы және жалпы экономикалық
ғылымдағы қаржылық дағдарыс ұғымына қолданылған әдебиеттерді саралай ... ... ... Ғылыми негізгі нәтижесі де осында. Атап айтсақ:
«дарысқа ... ... бұл, ең ... ... ... сақтауы мен ірілетуі, банкроттықты болдырмау ... ... ... ... оны жұмыс жасайтын
халге жеткізу.
Сондақытан, дағдарыс ұғымын анықтау ... ... ... екі көзқарас бөліп көрсетіледі. Кейбір мамандар ... ... ... үшін ... ... деп ... Оның алдын
алу үшін кәсіпорындар ... ... ізін басу ... ... Ал, егерде дағдарыс келсе, басқарудың ... бірі оның ұйым ... ... шектеу. Басқа мамандар
дағдарысты, уақыттық және кеңістік дәрежелерге ... ... ... деп ... Олар ... ... төрт фазаға бөледі: -
дағдарыстың ... ... ... ... қателер мен ұйым
қызметтерінің бұзылуы); - көптеген факторлардың өзара араласуымен туындаған
негізгі құбылыс; - ... ... - ... ... болу ... мен одан шығу ... зерттеу барысында
уақытылы және сапалы жүргізілген диагностика мен профилактикалық жұмыстар ... ... ... ... ... ... басқарудың ең басты
міндеті болатындығы анықталды.
- Дағдарысты жағдайдан шығу ... ... ... ... ... ... сауықтырудың жоспарын дұрыс құру болып табылады. Өйткені,
көптеген ғалымдар мен ... ... ... ... ... сауықтыру іс-шараларының ішіндегі ең маңыздысы осы
қаржылық тетік болып табылады ... ... ... ... жоспарының мүмкін бағыттары мен варианттары жүйеленген түрде
келесідей болуы мүмкін: - ... ... ... ... варианттары;
- бизнесті қысқарту стратегиясы;
- сырттан басқару процедуралары аясындағы қайта өзгерулер.
- кәсіпорынды қаржылық сауықтыру мәселелері, ... ... тек ... ... ... көшу ... орын ... Өйткені, кәсіпорынның дағдарысты жағдайға ұшырауы
қоғамдық-шаруашылық жүйесінің ұйымдастырылуынан байланыссыз. Сондықтан,
дағдарысты жағдай ... ... ... ... ... ... мүмкін.
- Дәрменсіз кәсіпорын балансы құрылымының қанағаттанарлығын ... ... ... ... - ... ... коэфициенті; -
жеке құралдармен қамтамасыз етілу ... - ... ... ... (жою) ... ... ... айтуынша шетелік модельдерге сәйкес кәсіпорынның
төлемқабілетсіздігін бағалау мүмкіндіктерін бағалау көп жағдайда оң нәтиже
бере алмайды екен. Өйткені, ... ... ... модельдер акциялары
ірі биржаларда котировакаланатын АҚШ-ң өнеркәсіп компанияларының жағдайына
икемделіп жасалған. Дегенмен, ... ... ... ыңғайластыру тәсілдері де ұсынылған. Қазақстанда көбіне
дағдарысты кәсіпорынды жою (ликивидация), яғни банкрот деп ... ... Кей ... ... ТМД ... де ... ... банкротттық жағдайға жеткізіп, кейін арзандатылған бағамен сатып алу
сияқты қылмыстық жолдары да байқалған. ... ... ... жол
берілмес үшін шетелдерде арнаулы ... ... ... ... ... ... банкрот деп жариялау үшін ол
сот алдында дәлелденуі керек.
Дәрменсіз ... ... ... ... ... ... деп ... келесі шарттардың біреуінің
орындалуы негіз бола алады: - есепті ... ... ... ... мәні 2-ден ... ... - ... кезеңнің соңында жеке
құралдармен қамтамасыз етілу коэффициентінің мәні 0,1-ден төмен болса;
Зерттеу объектісі ретінде алынған кәсіпорында қаржылық жоспарларды ... 3 ... ... ... ... есеп ... отырылған
мезгілдің қаржылық көрсеткіштердің орындалуына экономикалық талдау
жасалады. ... ... ... ... ... өзара
байланыста жүргізіледі. Мұның өзі ... ... ... ашуға, ішкі шаруашылықтық резервтерді табуға мүмкіндік ... ... ... ... кірістер мен шығыстардың нақтылы
түрлерінің есеп- қисаптары жасалады. Үшінші ... ... ... жоспарлы тапсырмалар ақша ресурстарымен сәйкес келмеген жағдайда
табыстар мен ... ... ... ... ... ... ... жолдары анықталады, ал кейбір жағдайда шығындардың ... ... ... ... ... ... шығарудың бірден-бір негізгі
тәсілдерінің бірі ретінде «құрылымын қайта қалыптастыру» (реструктуризация)
әдісі ұсынылады. Бұл, ... ... жиі ... ... бірі
болғанымен, оған қатысты жалпылама қабылданған түсінік жоқ. ... ... ... ... ... ... қатарына ҚР
министрлігінің «құрылымдық қайта қалыптастырудың салалық ... ... және ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар»-ды жатқызуға болады. Дәрменсіз кәсіпорынды
құрылымдық қайта қалыптастырудың ...... ... құрылымдық
элементтерін өзара сәйкестендіру және жетілдіру бойынша, құрылымдық қайта
қалыптастырудың негізгі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
2. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу ... ... ... от 26 декабря 1995 г., № 2732.
3. Закон об аудиторской деятельности от 20 ... 1998 года с ... 18 ... 2002 года и от 15 ... 2004 ... Вишняков Я. Д., Колосов А. В., Шемякин В. Л. Оценка и анализ финансовых
рисков предприятия в условиях враждебной ... ... ... ... в ... и за рубежом – 2000 г. №3, с. 15-17.
5. Станиславчик Е. Н. Риск-менеджмент на ... ... и ... ... 2006. – 80 ... ... Е. С. ... менеджмент: теория и практика. – М.:
“Перспектива”, ... ... К.Ш., ... А.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ
финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 1998 г.
8. ... К.Ш., ... ... ... Экономика, 1998 г.
9. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы ... ... ... с ... ... Грачев А.В., Анализ и управление ... ... ... Изд. Финпресс, 2005 г.
11. Ефимова О.В., ... ... ... ... 2005г.
12. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы ... 2004 ... ... Л.В., ... Н.А. ... и квартальная бухгалтерская
отчетность. М.: “Дело и Сервис”, 2001.
14. Ковалев В.В., Патров В.В. Как ... ... М.: ... ... ... А.Д., ... Р.С. ... предприятий. М.: ИНФРА-М, 2001.
16. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. ... ... ... ... С.А. ... ... Москва. Финансы и статистика,
2005 г.
18. Абрютина М.С. Финансовый анализ ... ... ... 2005 ... Яцюк Н.А., Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности
предприятия// Аудит и финансовый анализ. 2005г. №1 стр.80.
20. Радостовец В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет ... 2005 г.
21. Годовой отчет 2007-2008 гг. АО Коктас.
-----------------------
Айналымнан тыс активтер
(1 ... ... және оған ... ... ... 4-5 тараулары)
Жеке айналым құралдарының нормативі немесе айналым активтеріне қаржы-
эксплуатациялық қажеттілікті жабуға жоспарлы пайыз
1 көрсеткіш
Жеке айналым құралдары
2 көрсеткіш
Жеке құралдардың артықшылығы (+) ... ... ... ... ... ... несиесі
Запастар мөлшері
Запастардың қалыптасуы үшін барлық құралдар
Айналым құралдарының иммобилизациясы
3 ... ... үшін ... ... артықшылығы (+) немесе
кемшілігі (-)
Ақша құралдары және қаржылық салымдар
4 көрсеткіш
Иммобилизацияны ескере құралдардың артықшылығы (+) немесе ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіш
Төлемеулер мөлшері

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың әдістері мен нысандары87 бет
«Ойын-сауық объектілері атауларының ерекшеліктері»58 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Демалыс сауық орнын салу14 бет
Денсаулықты сауықтыру6 бет
Жас ерекшеліктеріне сай баланы сауықтыру шараларының маңызы31 бет
Жаттықтырушылардың ағзасына сауықтыру жүргізудің әсері19 бет
Ми сауыты сүйектерінің құрылысы. Бет сүйектерінің құрылысы.20 бет
Ойын-сауық индустриясы33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь