Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі

КІРІСПЕ
3
1 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.1 Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру жергілікті өзін.өзі басқаруды дамыту негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қалыптасуының теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... .
11
1.3 Жергілікті өзін.өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі.. 16
2 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ БАРЫСЫН ТАЛДАУ ... ... .
22
2.1 Жергілікті қаржылық ресурстардың қалыптасу көздерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
22
2.2 Алматы қаласы Алатау ауданындағы жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қалыптасу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
28
2.3 Жергілікті өзін.өзі басқарудың экономикалық негіздерін қалыптастырудағы мемлекет ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
36
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
43
3.1 Маслихаттардың рөлін көтеру жергілікті өзін.өзі басқару функцияларын тиімді орындау негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ...
43
3.2 Мемлекеттік билік органдарының жергілікті өзін.өзі басқару органдарымен өзара байланысын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ...
49
3.3 Жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің экономикалық моделі ... ... 56
ҚОРЫТЫНДЫ
64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
66
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Респкбликасындағы әкімшілік реформалардың басымдылықты бағыттары мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытумен барлық экономикалық жүйенің толық қызмет етуі, елдің тұрақты әлеуметтік – экономикалық жағдайы байланысты.
Кез-келген қазіргі заманғы демократиялық мемлекет тым болмаса жергілікті өзін-өзі басқару әдісіне кепілдік бермесе немесе оның бар екенін мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік үдерістердің тиімді басқарылуын қамтамасыз ете алмайды. Себебі, басқару саласы аса күрделі және көпқырлы, сондықтан қоғамдық дамудың барлық мәселелерін тек орталықтан шешу қиындық туғызады. Сондықтан, басқару қызметінің тиімділігін арттыру үшін өкілеттіліктің бір бөлігін тұрғындардың ортақ мүддесі тұрғысынан алып қарағанда оңтайлы нәтижеге қол жеткізеді деуге болатын басқару деңгейіне берген ұтымды және бұл нағыз демократияға жеткізер жолдың бірі.
Қазіргі уақытта белсенді түрде бірінші мәселе ретінде мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері алға қойылып отыр. Жалпы, жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін құру 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясында қарастырылған. Онда жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызмет ету қажеттілігі негізделіп, бекітілген өкілеттілік шеңберінде олардың дербестігіне кепілдік берілген. Содан бері қарай жергілікті өзін-өзі басқару элементтерін енгізу мен оның заңнамалық негізін жасауға көптеген талпыныстар жасалынды. Үкіметтің шешімімен 1996 жылы пәтер иелерінің кооперативі (КСК) құрылған болатын. Ауылдық аумақтарда өз бетінше тұтыну кооперативтері құрылды. Жергілікті мәселелерді шешудің келесі қадамы 2001 жылы экспериментті түрде ауыл әкімдерін және 2006 жылы аудан және облыстық мәндегі қала әкімдерін сайлау болып табылды.
Бүгінгі таңда бұл жағдай Елбасының елдің негізгі Заңына жаңартулар енгізуімен түбірінен қайта өзгерді. Қазақстан кең көлемді территорияны иеленеді, осыған байланысты еліміздің аймақтары табиғи байлықтарының қалыптасуына, климаттық жағдайларына және т.б. негізделген әртүрлі экономикалық әлеуетке ие. Сонымен қатар аймақтар демографиялық, этникалық және тарихи ерекшеліктері бойынша бөлінеді. Әсер ету механизмдерінің орталықтандырылған стандартты жинағымен басқара, жоғарыда аталған факторларды ескере, мемлекет еліміздің барлық аймақтарының қажеттіліктерін бірдей деңгейде оптималды қанағаттандыра алмайды. Осыған байланысты мемлекеттік басқару деңгейлері арасында өкілеттіліктерді бөлу қажеттігі туындайды.
Бүгінгі таңда әрекет ететін жергілікті мемлекеттік басқару – ауыл, ауылдық округтер, аудандық мәндегі қалалар деңгейіндегі әкімдер институты – жеткілікті тиімді емес, өйткені жоғарыда тұрған әкімдер мен үкіметке күшті тәуелділікте тұр. Берілген деңгейдің басқару органдары жеке бюджетке ие емес, нәтижесінде экономикалық дара қызмет етуге мүмкіндігі жоқ. Олардың басшыларын тағайындау жүйесі әкімдерде «уақытылы» психологиясын тудырады. Соған байланысты олардың қызметі негізінен халықтың мүддесін қанағаттандыру мен экономикалық жинақтылыққа емес, ал жоғары тұрған органдардың бұйрығын орындауға бағытталған. Қалыптасқан жағдайдан шығу жолы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізу болып табылады.
1. Атаманчук Г.В. Теория государственного управления: курс лекций - М.: Юрд. Лит, 1997. - 246 с.
2. Чиркин В.Е. Государственное управления. Элемент. курс. – М.: Юрист, 2001.- 320с.
3. Дауранов И.Н. Организация государственного управления. – Алматы, 1997. - 149с.
4. Децентрализация: эксперименты и реформы./ Под ред. Тамаша М.Хорвата. Органы местного самоуправления в Центральной Восточной Европы. Том 1.
5. Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным хозяйством. – Москва: изд. «Дело», 1998.
6. Шугрина Е.С. Муниципальное право. – М.: Изд. «Дело», 1999г.
7. Таранов А.А. Муниципальное право РК. – Алматы: изд. «Жеті жарғы», 1999г.
8. Децентрализация: эксперименты и реформы. Под редакцией Тамаша М.Хорвата. Органы местного самоуправления в Центральной и Восточной Европы. Том 1. Отпечатано в Будапеште, Венгрия, май, 2000г.
9. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. Т.1. – Алматы. – 2001.
10. Местные самоуправление в зарубежных странах./ Под редакцией Н.П.Медведева. - Москва, 1994г.
11. Эффективность государственного управления: Пер. с англ. – М.- 1998.
12. Государственное регулирование рыночной экономики./ Под редакцией В.И. Кушлина. – Москва: Экономика, 2000г. - 238 с.

Мерзімді басылымдар:
13. Мухтарова К.С. Принципы и функции местного самоуправления Вестник КазНУ им. аль-Фараби. Серия экономическая. - № 5. - 2007. С. 76-83.
14. Кубаев К.Е. Формирование принципов и функций местного самоуправления в Республике Казахстан // Транзитная экономика. - 2002. – №4-5. – 15 бет
15. Альжани Ж.К. Некоторые подходы к определению понятий «децентрализация» и «местное самоуправление» // Казахстан-Спектр. Научный журнал. №1 (19), 2002 г. 31бет.
16. Мухтарова К.С. Развитие муниципальных территориальных сообществ Вестник КазНУ им. аль-Фараби. - Серия экономическая. - №1. - Алматы: Казак университетi, 2008
17. Кубаев К.Е. Формирование организационной структуры и экономического механизма местного самоуправления в Республике Казахстан// Саясат. - 2002. - №12. – 10 бет.
18. Жоламан. Децентрализация государственной финансовой системы РК как источник экономического роста.// Фонд Сорос – Қазақстан. – 2001. - №3.
19. Кулатаев Б. Муниципальные ценные бумаги: проблемы и механизмы разделения полномочий между центром и регионами //Транзитная экономика. - 2002. - №1.
20. Шыныбеков Д. Финансовая оценка бюджетных программ по развитию местного хозяйства регионов // Қаржы-қаражат. - 2002. - №3.
21. Махаммадов А. Некоторые проблемы формирования финансово-экономической основы местного самоуправления// Саясат. - 2004. - №6.
22. Магузумов Е. Децентрализация как важный фактор эффективности управления народным хозяйством// Саясат. - 2005. - №1
23. Кубаев К.Е. Экономическая власть и её реализация// Саясат. - 2005. - №3
24. Бурлаченко С. Эволюция структуры государственного бюджета Республики Казахстан// Саясат. - 2005. - №3
25. Мацупа Л. Маслихаты: региональный аспект// Мысль. - 2003. - №12
26. Джунусова М. Местное самоуправление в законодательстве РК// Мысль. - 2004. - №12
27. Бутаков Д.Д. Реформирования бюджетных систем: опыт восточной европы // Финансы. – 2005. - №9. - 54-55 с.
28. Арын Е. Децентрализация экономической власти в унитарном государстве// Мысль. - 2004. - №12
29. Мацупа Л. Местное самоуправление и маслихаты// Мысль. - 2005. - №1
30. Гахарманова Н. Ветви власти на древе государства// Мысль. - 2005. - №3
31. Кубаев К.Е. Механизм взаимодействия государственной власти и администрирования// Мысль. - 2005. - №5. с. 40
32. Шыныбеков Д. Финансовые основы местного хозяйства: взаимоотношения с республиканским бюджетом// Қаржы-каражат. - 2005. - №1. - 72 с.
33. Махмутова М. Организация местного управления и местных финансов// материалы семинара «Международный опыт в усилении местных органов управления». Public Information Center Collection. The World Bank, 18-20 мая 2004.
34. Шыныбеков Д. Насколько готовы региональные финансы к реформе в период глобализации: обзор стран Центральной Европы// Қаржы-каражат. - 2004. - №6. – 21 с.
35. Идимов К. Построение рациональной системы распределения расходов между уровнями бюджетной системы// Қаржы-каражат. - 2004. - №4. – 24 с.
36. Елубаева Ж. Концепция и основные подходы к децентрализации функций и полномочий между уровнями бюджетной системы// Қаржы-каражат. - 2004. - №3. – 36 с.
37. Шыныбеков Д. Совершенствование межбюджетных отношений в регионах Казахстана// Қаржы-каражат. - 2004. - №3. – 45 с.
38. Адасбаев Е, Кантарбаева А. Децентрализация государственного управления в Казахстане: проблемы и пути решения //Аль Пари. – 2000. - №3-4. – 27 с.
39. Кубаев К.Е. Формирование принципов и функций местного самоуправления в Республике Казахстан // Транзитная экономика. – 2002. - № 4-5.
Мақалалар мен мерзімді емес басылымдардың тізімі:
40. Стенограмма Общественного форума «Децентрализация и местное самоуправление в Республике Казахстан: выбор приоритетов». Public Policy Research Center. Сорос-Қазақстан-Қоры. 18.02.02. Алматы қ. бет
41. Мухтарова К.С. Муниципальная собственность как институциональный инструмент экономического регулирования хозяйства муниципальных образований Статья в сб. МНК "Иновационные процессы в экономике, бизнесе и образовании".- Алматы: UIB, 2007. C. 38.

Интернет сілтемелер:
42. www.akorda.kz. Н.Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауы. Астана, 2010
43. http://lib.4i5.ru/cu95.htm

Нормативтік-құқықтық актілер:
44. «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» ҚР Заңы. 2001ж. 21 қаңтар. //ҚР Парламентінің жаршысы, 2001 ж., №3
45. Қазақстан Республикасының «ҚР-ның Конститутциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы// Егемен Қазақстан. – 21 мамыр. - 2007
46. Европейская Хартия о местном самоуправлении. Страсбург, 15 октября 1985 года // Материалы Общественного форума «Децентрализация и местное самоуправление в РК: выбор приоритетов». Стр 63-69.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес факультеті
Менеджмент және бизнес кафедрасы
ДИПЛОМ ... ... ... ... ... курс ... __________________________ ... ... ... ... ... ... ... _________________________ ... ... аға ... ... ... __________________________ ... ... ... | 3 |
|1 ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі | |
| ... ... ... ... |5 |
| ... | ... ... Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару | |
| ... ... ... |11 |
| ... | ... ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі..|16 |
|2 |ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ ... | |
| ... ... ТАЛДАУ......... |22 ... ... ... ... ... ... | |
| ... |
| |......................................... | ... | ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... |28 |
| ... | ... |Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негіздерін | |
| ... ... |36 |
| ... | |
|3 |ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... | |
| ... ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ |43 ... ... ... көтеру жергілікті өзін-өзі басқару | |
| ... ... ... ... ... |43 |
| ... | ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... |49 |
| ... | ... |Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің экономикалық |56 |
| ... | |
| ... |64 |
| ... ... ... |66 ... ... өзектілігі. Қазақстан Респкбликасындағы әкімшілік
реформалардың басымдылықты бағыттары ... ... және ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру мен жергілікті өзін-
өзі басқаруды дамытумен ... ... ... ... ... ... тұрақты әлеуметтік – экономикалық жағдайы байланысты.
Кез-келген қазіргі заманғы демократиялық мемлекет тым ... ... ... ... ... ... ... оның бар екенін
мойындамаса, экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ете ... Себебі, басқару саласы аса күрделі және көпқырлы,
сондықтан қоғамдық дамудың барлық мәселелерін тек ... шешу ... ... ... ... ... ... үшін
өкілеттіліктің бір бөлігін тұрғындардың ... ... ... ... ... ... қол жеткізеді деуге болатын басқару деңгейіне
берген ұтымды және бұл ... ... ... ... ... ... ... түрде бірінші мәселе ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту
мәселелері алға қойылып ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясында қарастырылған.
Онда жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ету ... ... өкілеттілік шеңберінде олардың дербестігіне кепілдік
берілген. Содан бері қарай жергілікті өзін-өзі ... ... ... оның ... ... ... көптеген талпыныстар жасалынды.
Үкіметтің шешімімен 1996 жылы пәтер иелерінің кооперативі (КСК) ... ... ... өз ... ... кооперативтері құрылды.
Жергілікті мәселелерді шешудің келесі қадамы 2001 жылы ... ... ... және 2006 жылы ... және облыстық мәндегі қала әкімдерін
сайлау болып табылды.
Бүгінгі таңда бұл жағдай Елбасының ... ... ... ... ... қайта өзгерді. Қазақстан кең ... ... ... ... ... ... табиғи байлықтарының
қалыптасуына, климаттық ... және т.б. ... ... ... ие. ... қатар аймақтар демографиялық, этникалық
және ... ... ... ... Әсер ету ... стандартты жинағымен басқара, ... ... ... ... ... ... аймақтарының қажеттіліктерін
бірдей деңгейде оптималды қанағаттандыра алмайды. ... ... ... ... ... ... бөлу ... таңда әрекет ететін жергілікті мемлекеттік басқару – ... ... ... ... ... ... әкімдер институты –
жеткілікті тиімді емес, өйткені жоғарыда тұрған әкімдер мен үкіметке күшті
тәуелділікте тұр. Берілген ... ... ... жеке ... ... ... ... дара қызмет етуге мүмкіндігі жоқ. Олардың
басшыларын тағайындау жүйесі әкімдерде «уақытылы» ... ... ... ... қызметі негізінен халықтың мүддесін қанағаттандыру
мен экономикалық жинақтылыққа емес, ал жоғары ... ... ... ... ... ... шығу жолы ... өзін-өзі
басқару жүйесін енгізу болып табылады.
Мемлекеттік басқарудың ... ... жаңа ... ... жағдайын зерттеу, сонымен қатар мемлекеттік басқару жүйесі ретінде
ғана емес, сонымен бірге ҚР-дағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі ретінде
ғылыми ... ... ... ... ... ... ... басқаруды реформалау және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту
мәселелерін зерттеу облысындағы теориялық - ... және ... ролі ... ... ... ... ... тақырыбының
өзектілігін негіздейді.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты – Қазақстан ... ... ... ... дамытудың теориялық - әдістемелік және
ғылыми – тәжірибелік аспектілерін ... ... ... ... сай ... келесі негізгі міндеттер қойылды:
- мемлекеттік басқарудың қазіргі жағдайын ... және ... ... ... ... ... отырған мәселелерді анықтау;
- мемлекеттік билікті орталықсыздандыру қажеттігін және жергілікті өзін-
өзі басқару жүйесін ... ... ... басқаруды дамыту мәселелері бойынша экономикалық дмыған
елдердің тәжірибесін зерттеу;
- ҚР-дағы ... ... ... ... ... ... мен
перспективаларын анықтау;
- Қазақстандық нақтылыққа сай жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің
ұйымдастырушылық үлгісін ... ... ... ... ... ... жолдарын анықтау мақсатында
жергілікті мемлекеттік басқару органдарының қызмет етуінің қаржылық –
экономикалық негізін талдау;
- жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... органдарының
өзара әрекет ететін тиімді әдістерін анықтау.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш ... және ... ... ... тізімінен тұрады. Жұмыс 68 бетте баяндалып, 6 кесте
мен 9 суретті қамтиды.
1 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН- ӨЗІ БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқаруды дамыту негізі ретінде
Қазақстан Республикасында тәуелсіздік ... 19 жыл ... ... және ... ... нарықтық жолға қою бойынша реформалар
жүргізілді. Тәуелсіз мемлекет ретінде Қазақстанның алғашғы ... ... ... ... күшейтуге, халықаралық аренада
орын алуға, әлеуметтік-экономикалық сферда реформалар жүргізуге ... ... ... яғни ... ... ... негізі
құрастырылған кезде басымдылықты тапсырмалардың бірі жергілікті мемлекеттік
басқару және ... ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру болып табылады.
Соңғы оңдаған жылдар бойында ұдайы зерттеулер жүргізіліп, мемлекеттік
басқарудың нәтижелі модельдері мен ... ... ... ... ... нәтижесінде халықты басқарудың
төмендегі деңгейлері бөліп көрсетіле бастады:
- ... ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару (әкімшілік-аумақтық құрылымның
жоғары буындары ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық бөлініс
деңгейінде) [2].
Мемлекеттік басқаруды бұлай жіктеу ғаламдану жағдайында азаматтар мен
қоғам ... ... ... ... әлеуметтік нәтижелілігін арттыру, бұл
жүйеде демократияны тереңдету ... ... ... жаңа ... авторлары мұндай құрылымды жаңа жағдайда
– ғаламдану жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... ... байланыстарын реттеумен шұғылданып, сол арқылы мемлекеттік
басқарудың ішкі міндеттерін ойдағыдай ... үшін ... ... ... тиіс ... ақтайды. Бұл деңгей сондай-ақ мемлекеттік басқару
жөніндегі заңдарды қалыптастырып, ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламалар қабылдауға, ұлттық компанияларды және
негізгі ... ... ... және ... ... ... тиіс.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі – орталық пен әкімшілік аумақтар
арасында құзырлар ара жігін ажырату нәтижесі. Әдетте жергілікті ... ... ... басқарудың орталық салалық органдарының
агенті ретінде қимылдап, қоғамдық стандартқа сәйкес халыққа іс ... ... ... ... ... деңгейінде статистикалық есеп,
азаматтардың жекелеген ... ... ... ... ... ұйымдық-рұқсатетушілік, ұйымдық-бақылаушылық процедуралар,
сондай-ақ әртүрлі субъектілердің әкімшілік және шаруашылық дауларын ... шешу ... ... ... ... басқару 18 ғасырда пайда болды.
Қазіргі кезде жергілікті өзін-өзі басқару, біріншіден, төте және ... ... жеке бір ... ауқымында саяси құқықтармен
бостандықтарды іске асыру ... деп ... ... өзін-өзі
басқару мемлекеттік басқарудың барлық ... ... ... ... атап өту ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
мемлекеттік басқаруды толықтыру құралы ретінде қажет, ол ... ... ... ... жүйесінде азаматтардың пікірі мен мүддесінің барынша
ескерілуін ... ... ... ТМД ... ... ... 29 қазанда қабылданған арнайы Декларациясында «жергілікті ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырудың қажетті элементі болып табылады» деп
көрсетілген.
Қазақстан егемендігін алғаннан бері көптеген ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынастар субъектісі
ретінде республикадан халықаралық кеңістікте өз орнын табуға көмектесетін
саяси және экономикалық теңестіруді ... ... ... ... ... өзі аса ... Осы тұсынан келсек те, демократиялық дамудың
ең маңызды мәселелерінің бірін қарастыру ... ... ... ...
транзитті қоғам жағдайында билік органдарын ... ... ... орталықсыздандыру мәселесіне теориялық қорытынды беру,
әлеуметтік субъектілер мен ... ... ... ... ... қолайлы болатындай етіп жасау маңызды. Қазіргі
кезде еліміздің әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... болды және олар билік органдарын орталықсыздандырудың
негізі бола алады [10]. Орталықсыздандыру ... ... ... ... ең ... ... келтіруге болады.
1. Орталықсыздандыру – басқару функцияларын ... ... ... беру, жоғары тұрған органдарындың есебінен төменгі билік
органдарының өкілеттіліктерін кеңейту ... ...... қарама-қарсы басқару жүйесі, яғни
жергілікті әкімшілік органдар мен қоғамдық өзін-өзі ... ... ... ... [12].
Орталықсыздандыру түсінігінің әртүрлі анықтамасымен бірге оның әртүрлі
нысандары бар. Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру екі ... ... ... байланысты Қазақтан Республикасының стратегиялық ... ... ... қызметті орталықсыздандыру концепциясының
жобасында мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың екі нысанының ... және ... бар ... атап өтті. Деконцентрация деп
иерархиялық басқару жүйесінің күшін сақтай отырып, ... ... ... осы ... ... ... ... органдарына берумен
байланысты процесті айтады. Оны ... ... деп ... ... ... әкімшілік астарына да қатысты және ... және ... емес ... ... ... ... бөлуді қайта қалыптастыру ... ... ... ... жағынан (саяси орталықсыздандыру) келсе, ол ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл
құқықтық жүзеге асуы жергілікті басқарудың актісін ... ... ... ... ... ... органдарына шешім
қабылдауға және дербес қаржылық, басқарушылық іс-әрекет ... ... ... [13] ... орталықсыздандыру үрдісінің үш сатысын
былай да сипаттауға болады.
Автономия
Агенттік
Әкімшілік
1 ... ... ... үш ... ... ... А.К. Жергілікті шаруашылықты басқарудың өзекті
мәселелері. Алматы: Экономика, 2007
Сонымен, жергілікті үкімет іс-әрекетінің ... ... ... ... былай кескіндеуге болады:
1. Саяси автономия, яғни мемлекеттің құрылымына тәуелсіз, жергілікті
қауымдастықтың өкілетті органдарын тікелей ... ... ... ... ... ... сайлауы арқылы қалыптастырады, ол
өзінің функциясын орындауда орталықтың тәуелсіз құқығына ие болуы
мүмкін.
2. Құқықтық ...... ... және биліктің басқа
деңгейлерімен табысталған өз өкілдіктерін дербес жүзеге асыру құқығы.
3. Әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... орталықтандыру қағидасынан бас
тарту - төменгінің жоғары тұрған органға бағыныштылығы).
4. Қаржылық ...... ... ... ... қаржы
ресурстарының қолма-қолдығын және оларды пайдалану мүмкіндіктері мен
олардың қозғалысын ... ... ... ... ғылымы мен техникасы, ақпараты мен пікір алмасу үрдісі қарқынды
дамып келе жатқан қоғамда мемлекеттік басқаруды ... ... ... 2007 ... 28 ... ... ... бірлескен
отырысында жария етілген Президенттің Қазақстан халқына дәстүрлі Жолдауында
демократия, жергілікті басқаруды жетілдіру ... ... ... Онда ... демократияландыру және тиімді басқару мәселелері
қозғалды. Соның ішінде жергілікті өкілетті органдарды дамыту, ... ... ... және ... өте келе ... ... ... қалыптастырудың негізіне айналуы атап өтілді. Жергілікті
өкілетті органдары – ... ... ... ... ... ... ... өкілеттіктеріне төмендегілер жатқызылады:
• аумақтың жоспарын, экономикалық және әлеуметтік даму бағдарламаларын,
жергілікті бюджетті, оның атқарылуы ... ... ... қоршаған ортаны қорғау бойынша бағдарламаларды бекіту;
• әкім ұсынған әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару сызбасын бекіту;
• әкімнің ұсынысы ... ... жеке ... маслихат сиссиясының
шешімімен келісу;
• атқарушы органдар ... ... ... маслихат шешімін
орындамаған ұйымдардың, мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... ... сәйкес органдарға ұсыныс беру;
• ҚР заңдарына сәйкес ... ... мен ... ... ету ... іске асыру;
• ҚР әкімшілік құқық бұзушылық Кодексіне сәйкес тәртіпті бекіту;
• жергілікті бюджеттің, жоспарларының, экономикалық және әлеуметтік даму
бағдарламаларының ... ... ... ... ... және ... да ... құру, олардың
қызметтерінің есептерін тыңдау және т.б.;
• халықты еңбекпен қамту және кедейшілікпен күресу бағдарламасын бекіту;
• ведомствоаралық ... ... ... ... ... жеке ... әкімнің ұсынысымен бекіту;
• ҚР Жер заңдары бойынша жер қатынастарын реттеуді жүзеге асыру;
• ҚР Конституциялық нормаларын, заңдарын, ... ... ... нормативтік құқықтық актілерін орындауға қатысу. [16]
Мәслихат өзінің өкілетін сессияда (сессия жылына 4 рет ... ... ... маслихат сессиясының төрағасы, депутаттар,
маслихат хатшысы арқылы жүзеге асырады.
Жергілікті басқару органдарының ... ... ... ... ... президент өзі немесе оның әкімшілігі жүзеге асырады.
Президент облыс, Астана мен Алматы ... ... ... ... ... ... ... бойынша әкім толықтай Үкіметке жауапты болуы ... ... ... атқарушы органның жетекшісі, дегенмен әкім ... ... ... ... ... бәсекелестік бағыныштылық
пайда болады, бірақ Президенттің алдындағы жауапкершілік басымырақ.
Президент барлық деңгейдегі ... ... ... ... бақылаусыз оларды жұмыстан босатуға болмайды. ... ... ... бар, ... ... деңгейдегі әкімдерге
бақылау жасау мүмкін емес. Сондықтан Президенттің де, Үкіметтің де ... ... ... сол ... әкім ... алдында жауап
береді, ал Үкімет әкімдер үшін Президенттің алдында жауапты.
Жергілікті басқару органдарының қызметтеріне парламенттің ... ... ... Бас ... ... бойынша Сенат мерзіміне
дейін маслихаттардың өкілеттеріне тоқтатуға құқығы бар.
Үкімет конституциялық өкілеті шеңберінде заңдардың орындалуына бақылау
жасауды жүзеге ... ... ... мен оның ... ... ... актілерін тіркейді. Атқарушы орган тігінен
бағынышты.
Маслихаттардың ... ... ... ... ... ... білдірмейді. Жоғары тұрған маслихат шешімі
төменгі тұрғандардың орындауына міндетті болғанымен, оның төменгі органның
өкілетіне ... ... жоқ. ... ... маслихат заңсыз шешім
қабылдаса да, оны жоғары тұрғаны маслихат жоя алмайды, оны тек сот ... ... ... болады.
Маслихаттардың тұрақты комиссияларының ... ... ... жоқ. ... бір ... бірлікке жалпы бақылауды
жергілікті маслихат пен акимат жүзеге асырады.
Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... орталықтандырылған бақылауды сақтауды қарастырады.
Қоғамдық қызмет жүйесі: жағдайы мен ... ... және ... ... органдары арасында функцияларды бөлу.
Соңғы жылдары қоғамдық қызметтерді ... ... ... ... ... жергілікті органдардың функциялдық құрылымы
аймақтарда әртүрлі және әкімшілік-территориялық ... ... ... ... ... ... ... денгейіндегі жеке қалалық
звенолар қалалықпен біріктірілген, аудандық органдар обылыстық ... ... ... ... ... ... ... (қалалық) звено құзіретіне қалса, ал ... ... ... мен басшылық обылыс орталығында жүзеге ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырудағы,
сәйкесінше шешім қабылдаудағы биліктің аудандық (қалалық) ... ... ... ... қызыметті жүзеге асырудың сапасы
мен тиімділігінде көрінуде.
Жергілікті басқару денгейлері бойынша коммуналды меншікті ... ... ... ... ... ... мемлекетті
басқарудың жергілікті органдары үшін маңызды болып табылады. ... ... ... және ... коммуналды меншікті әділетті
бөлу жоқ. Ал ... ... қоса ... ... ... ... ... табылады. Жергілікті жерлерде мемлекетік
қызметті жүзеге асыру ... ... ... ... меншік сиптына байланысты.
Биліктің аудандық, қалалық (аудандық мәндегі) денгейі де ... ... ... мен ... жоқ. Қазақстан мемлекетінің
ауылды жерлерінде 6,5 млн. көп адам тұрады, бірақ бұл ... ... бір ... ғана ...... ... ... әкімшілік-территариялық әкімдер шаруашылық және
экономикалық салаларда ... ... ... ие ... таңда республикада көптеген аудандар ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды.
Мемлекетік басқару негізінде орталықсыздандыруға басқарудң осы
денгейінде ... ... ... ... ... ... аталған мәселелерді ескере, алдағы орта мерзімді кезеңде
мемлекетімізде мемлекеттік басқару жүйесін ары ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік
басқарудың барлық денгейлері арасында ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін қалыптастыруға бағытталған.
Осыған байланысты ... ... пен ... ... көтеруде осы кезеңде мемекетік қызметерді ... ... ... ... ... туып ... ... теориялық бағыттардың авторларына сәйкес аймақтық
басқарудың үш үлгісін көрсетуге болады олар:
- «Орталықсыздандырылған аймақтық менеждемент» үлгісі территориялық
дербестігін ... ... ... ... ... орталықсыздандырумен байланысты. Осыған қарай берілген
бағыттың аймақтық басқару процесстерін өсіру болып табылады.
- ... ... ... ... ... ... менеджмент» - олардың өндірістік процесстері
орталықтандырылған ... ... ... ... ... Сондықтан территорияның әлеуметік-экономикалық мәселелерін
шешеу орталықтан жүргізіледі.
- «баланысты кеңістікті менеджмент» үлгісі орталықсыздандыру мен
орталықтың рационалды сәйкестігіне ... және ... ... қызмен етуіне әкелетін әлеуметтік және экономиклық
мүделерін тепе-теңдіңдікту дамытуды ұсындады. [9, 25-26бет]
Мемлекеттік ... ... екі ... ... ие. Осыған
байланысты Қазақтан Республикасының стратегиялық жоспарлау бойынша агенттік
мемлекеттік қызметті орталықсыздандыру ... ... ... ... екі ... деконцентарция және
деволюцияның бар екенін ескеріп өтті.
Осылайша ... ... ... ... биліктің
звенолары арасындағы қызметтерді қайта бөлумен байланысты мемлекеттік
басқару жүйесін ары қарай ... ғана ... ... ... ... ... жүйесін негіздеу мен дамытуды білдіреді.
1.2 Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің теориялық
аспектілері
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі ... ... ... қажетті шарты болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару
концепциясының негізінде ... ... ... оның өміріндеі
маңызды мәселелерді шешуге қатысу құқығымен қамтамасыз ету ... ... ... ... оның ... нақты көрсете алмайды. Сондықтан оның
мүдделері нақты шешімге айналатын ... ... ... ... ... оның
қызметі тиімді болады. Тәжірибеде бұл ... ... ... ... ... күнделікті өмірлеріне тікелей ... ... оның ... ... ... 1949 ж 10 ... ... жалпы демократиясы әрбір адам өз ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар деп бекітті. Мұнда
жергілікті өзін-өзі ... ... орын ... Европалық кеңестің
мүшелерінен 1985ж 15 қыркйекте «Жергілікті өзін-өзі басқару» ... ... ... негізгі қағидасы тікелей қоғамдық істерге қатысуға
азамтаттардың ... ... тек ... ... ... ... ал ... территориялық құрылымдар кез-келген мемлекеттің
демократиялық нысанының негізінің бірі. ... ... ... заң ... ... жергілікті органдардың құқықары мен
міндеттерін – өз жауапкершілігімен жергілікті ... ... ... ... ... ... мен реттеуді жүзеге асыруды білдіреді.
Мұндай құқық жасырын дауыс беру ... ... ... ... ... жиналыстармен жүзеге асырылады. Олардың алдында жауапты атқарушы
органдарға ие [11, ... ... ... – жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
мемлекеттік істердің маңызды ... ... және оны өз ... ... ... ... заң ... басқаруға құқығы мен мүмкіндігі
[2].
Жергілікті өзін-өзі басқару – бұл ... да бір ... өмір ... ... ... құқықтар мен әлеуметтік жаңалықтар беруге, оларға
қатысты істерде осы индивидтерді ... ... ... ... мен ... ... байланыстың жоқтығына қатысты осы
ұйымның нормалар мен шешімдерін ... ... ... ұйымның
салыстырмалы автономды қызмет етуі [12, 5 бет].
Жоғарыдағы аталғандарды ескере отырып, ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару – бұл жергілікті
мәндегі мәселелерді шешу үшін ... ... ... Ол ... өзін-өзі басқару органдарының дербес ... мен ... ... пікірлдердің жариялылығы мен есебі,
жергілікті және мемлекеттік ... заң ... ... ... ... ... ... басқару негізгі үш мақсатты
жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... ету; жергілікті мәндегі мәселелерді ... ... ... және ... істерді жүргізуде
тиімділікті көрсету [13,65б].
«Жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен ... өмір
сүруін ұйымдастыру туралы кешенді және әртүрлі ... ... ... ... деп ... ... ... мәселелерді
халықтың дербес шешуін ... ... ... биліктің
конституциялық бекітілген ұйымдастырылуы ... ... ... ... елдің конституциялық тәртібінің негізі;
ә) жергілікті мәндегі мәселелерді халықтың өзінің шешу құқығы;
б) халықтың билік ету нысаны ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы халықтың билік етуінен, билікті заң ... ... ... ... және ... әр түрлілігінен,
жергілікті өзін-өзі басқарудан көрініс табатын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясымен танылады және кепілдендірледі. Қазақстан
Республикасының Конституциясының ... ... ... ... ... мәселелерді заң негізінде шешуді;
тікелей сайлау жолымен сонда тұратын халық және сайланған ... ... ... ... ... өкілеттілік шегінде оның қызметін жүзеге
асыруды білдіреді [14].
Конституциялық ... бір ... ... ... өзін-өзі
басқаруды тану басқарудың орталықсыздандырылған жүйесін қалыптастыруды,
мемлекеттік ... ... ... ... ... жергілікті
органдары және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өзара байланысының
басқа да негізін бекітуді білдіреді.
Жергілікті өзін-өзі басқару халықтың билік ету ... ... ... ... ие ... ... жергілікті өзін-өзі басқару ерекше субьектіге ие – жергілікті
қоғамдастықтың халқы;
2. жергілікті өзін-өзі басқару – ... мен ... ... ... ерекше нысаны;
3. жергілікті өзін-өзі басқару ерекше объектіге ие – жергілікі мәндегі
мәселелер;
4. жергілікті өзін-өзі басқару билікті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың
ерекше ...... ... жергілікті өзін-өзі басқару өзінің жауапкершілігі негізінде ... ... ... ... ... басқару теориясына арналған еңбектерді талдау
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... халықпен шешудің дербестігі. Ол жергілікті
референдум, жергілікті ... ... ... ... басқа
нысандары жолымен, сонымен қатар жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланушы
немесе басқа органы ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды
ұйымдастыру мен жүзеге асырудың осы және басқа да ... ... ... ... және ... тікелей немесе жергілікті
өзін-өзі басқарудың өкілді ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдары өз бетінше жергілікті меншікті басқарады, жергілікті бюджетті
қалыптастырады, бекітеді және ... ... ... мен ... Азаматтардың пікірін тікелей көрсету ... ... ... ... ... ... ... органдары мен
лауазымды тұлғаларының шешімдерін жергілікті құрылым территориясындағы
кәсіпорын, ... және ... ... ... ... ... ... [15].
2. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мемлекетті басқару
жүйесінде ... ... және ... ... ... ... асырудағы олардың мемлекеттік билік органдарымен өзара
байланысы. Яғни ... ... ... пен маслихаттың өзара
байланысты іс-қимылын білдіреді. Мемлекеттік органдар жергілікті өзін-өзі
басқару қызметіндегі заңдардың ... ... ... ... ... ... ... материалдық және қаржылық ресурсының
оның өкілетілігімен үйлесуі. Кез-келген муниципалды құылымның бөлінбейтін
атрибуты муниципалды меншік пен жергілікті бюджет болып ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының және
лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі. ... ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен ... ... ... өздеріне хабарлануы тиіс. Халық алдындағы
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының жауапкершілігі ... ... ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының депутаттарына және лауазымды тұлғаларына сенімсіздік білдіру,
оларды орнынан ... құқы ... ... ... ... органдары мен лауазымды тұлғалардың
жауапкершілігі, тәртібі мен ... ... ... ... ... қоғамдастықтың жарғысымен анықталады [16].
5. Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтау қағидасының ... ... ... ... оның ... ... ... құндылық деп санайтын және адам мен ... ... ... ... ... ... органдарының да қызметінің мәні
мен маңызын анықтайтындығын негіздейді.
6. Жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру мен ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың
және қызмет етудің жүзеге асырылуын талап етеді.
7. Жергілікті өзін-өзі басқару қызметінің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру олардың қызмет
етуінің ашық ... ... ... ... ол ... ... ... білдіреді. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... мәселелерді шешуде ... үшін ... ... мен ... ... ... ... басқаруды мемлекеттің кепілдендіруі. Аталып
отырған қағиданы ... ... ... ... басқару құқықтарын
қорғауды кепілдендіру жүйесін құруды білдіреді. Мемлекет жергілікті өзін-
өзі басқаруды ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... басқарудың қаржылық, экономикалық және ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының мемлекетік органдармен ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырудағы жергілікті өзін-өзі
басқарудың ролін оның келесідей негізгі қызметтерінен ... ... ... ... мәселелерді шешуге халықтың қатысуын қамтамасыз
ету. Жергілікті өзін-өзі басқару қызметін жүзеге асыруда халықтың ... және ... ... ... арқылы қатысушының құқықтық
кепілдемесін заңмен бекітілуі. Азаматтар жергілікті референдумға, жиынға,
сайлануға жергілікті қызметке теңестірілген басқа да ... ... ... ... мен ... тұлғаларға жергілікті мәселелер
бойынша шағымдануға, жергілікті ... ... ... қызметі
туралы толық және объективті ақпарат алуға, адам мен азаматтардың құқы мен
бостандықтарына тікелей қатысы бар материалдар мен ... ... сот ... жергілікті өзін-өзі басқаруға қатысу құқығын қорғауға
құқылы.
Жергілікті мәндегі ... ... шешу үшін ... қоғамдық
пікірді айқындау үшін жергілікті өзін-өзі басқару территориясында өмір
сүретін барлық ... ... ... ... қызметі жергілікті ... ... және ... ... ... ... өкілеттілігін
босату, халықтың сенімділік білдіру тәртібін реттейді. ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары арқылы жергілікті мәселелер
бойынша құқықтық актілердің жобасын жасауға ... Олар оны ... ... ашық ... ... міндетті.
2) Мәселелердің жауаптары ... ... ... ... түрде жариялануға тиіс, жергілікті өзін-өзі басқару
органдарына сұраныс беруге құқылы [17].
ә) Жергілікті қоғамдастық өзінің ... ... мен ... ие. ... ... пен ... ... меншік иеленуші
құқығын жергілікті өзін-өзі басқару органдары, сонымен қатар тікелей халық
жүзеге асырады. Заңға сәйкес жергілікті ... ... ... ... ... тұлғаларға меншік объектілерін уақытша пайдалануға беруге, жалға
беруге ... ... ... ... да ... жүргізуге, меншік
объектілерін жекешелендіру немесе қолдануға берудің шарттарын сақтауға
құқылы; мақсатты бюджеттен тыс ... және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты, осы және
басқа өкілеттіліктерді жүзеге асыру жергілікті қоғамдастықтың халқы ... ... ... ... ... ... ... Бұл ең
алдымен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызыметімен қамтамасыз
етіледі [17].
б) Жергілікті құрылым территориясында кешенді ... ... ету ... ... ... негізгі міндеті болып табылады. Кешенді даму
жергілікті шаруашылық тиімділігін көтеруді, әлеуметтік-мәдени, экологиялық
тапсырмаларды шешуді, ... ... және ... ... ... ... ... өмір сүруі мен демалысы үшін қажетті
шарттар ... ... ... ... ... ... ... даму
мәселелері көбінесе муниципалды меншікке жатпайтын кәсіпорын, ұжымдардың
қызметтерімен байланысты. Жергілікті ... ... ... өз
территориясының ... ... ... ... ... мен ... қатысуын реттеуге құқылы.
в) Әлеуметтік-мәдени, коммуналдық-тұрмыстық және басқа өмірлік маңызды
қызметтер мен ... ... ... ... ... ... ... органдарының бұл қызметтерін жүзеге асыру үшін,
біріншіден, сәйкес муниципалды кәсіпорындар, ұжымдар, ... ... ... ... ... ... ... органдарының
кәсіпорын, ұжым мен ұйымдарды құруға құқы заңмен бекітіледі. Ол органдар
мектепке дейінгі, негізгі ... және ... ... ... ... энергия, газ, жылу және сумен қамтамасыз ету мекемелерінің
қаржымен қамтамасыз етілуін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй және әлеуметтік-
мәдени құрылыс үшін; халықты сауда ... ... ... ... ... ... ... ету үшін мәдениет ұйымдарының,
бұқаралық ақпарат ұйымдарының және т.б. қызметін ... үшін ... ... Осымен бірге, жергілікті өзін-өзі басқару органдары
халықтың санитарлық игілігін, әлеуметтік ... мен ... ... ... ықпал етуң керек. Үшіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару
огандары реттеуші және басқарушы ... ... ... ... ... ... ... қамтуға тиісті салаларда минималды
әлеуметтік стандарттардан төмен емес денгейде халықтың ... ... ... ... ... ... Қоғамдық тәртіпті сақтау. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары
қоғамдық тәртіпті жүзеге ... ... ... ... ... ... ... етеді. Олар жергілікті өзін-өзі басқаруды
ұйымдастыруды қамтамасыз етеді және ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару мүдделері ... ... ... ... ... ... және басқа
да ұйымдармен бірігіп, жергілікті халық мүддесін қорғауда сот және басқа да
нысандағы конституциялық ... ... ... Сонымен қатар
жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен ... ... ... ... ... ... және ұйымдардың әкімшілігіне жергілікті
өзін-өзі басқару құқықтарын сақтауды, муниципалды ... ... ... ... ете ... ... ... міндетті түрде қаралуы
тиіс.
1.3 Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың шетелдік тәжірибесі
Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... және қызмет етуі бойынша шаралар жүргізу ... ... ... түсіну үшін шетел мемлекеттерінің муниципалды басқару
тәжрибесін зерттеу қажет болып табылады.
Әр түрлі елдердегі жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... демократияланған денгейін көрсетеді.
Бұл органдар орталықтың абсолютті билігіне тікелей қайшылық ... және ... ... ... байланысты олар жиі орталық ... ... ... ... ... өзара қатынастарды өкілеттілікті
бөлу қаржылық, экономикалық және тағы да басқа бойынша анық қайшылықтармен
сипатталады. Алғашында бұл ... ... ... ... ... ... ... кейбір кедергілердің бар болуына
байланысты қалыптасқан. Негізінде жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қалыптасу жүйесі ... бұл ... ... ... ... ... шетелдерде жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің
маңызды белгілері олардың әмбебап ... мен ... ... ... ... табылады. Бұл дербестік ... ... ... алу және ... құқығына, жергілікті басқару
мәселелері бойынша нормативті актілерді қабылдау мүмкіндігіне, ... ... және т.б ... ... ... ... ... демократиялық қоғамның
атрибуы болып табылады. Шетел муниципализмі жергілікті өзін-өзі басқаруды
ұйымдастырудың көптеген түрлері мен ... ие. ... ... ... ... әр түрлілік көптеген факторларға тәуелді: саяси
тәртіп, жергілікті ... ... пен ... ... ... ... мен ... территориялық бөлінуі, ұлттық
дәстүрлер және тағы сол сияқтылар.
Қазіргі уақытта ғылыми ... ... ... ... үш ... үлгісін бөліп көрсетеді: англосаксондық,
континенталдық, аралас.
Англосаксондық (классикалық) үлгі құқықтық жүйесі ұқсас ... ... ... АҚШ, ... Индия, Австралия және т.б. [28,
19бет].
Бұл үлгінің негізгі белгілері: а) ресми автономия және жергілікті өзін-
өзі басқарудың дербестігі; ә) ... ... ... ... ... орталық биліктің жоқтығы болып табылады.
Осы бағытқа сүйенетін мемлекеттерде орталық билік пен жергілікті өзін-
өзі басқару арасындағы байланыстар «берілген ... ... ... қағидасымен анықталады, яғни жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ғана ... ... алады. Ал басқа әрекеттер
өкілеттілігін асыра жүзеге асырылған деп ... ... деп ... мүмкін.
Берілген үлгі жергілікті жерлерде ... ... ... ... үшін орталықтан тағайындалған қандайда бір шенеуніктің
болуын қарастырады. Заң негізінде жергілікті кеңес дербес өз ... ... ... ала ... ... ... ... кірмейтін
мәселелерді шешеді. Жергілікті өзін-өзі басқару органын бақылау негізінен
жанама болып табылады. Олардың ... ... ... ... ... ... жүргізу жолымен; адаптивті заң қабылдау
жолымен (парламент типтік заң қабылдайды, жергілікті органдар жергілікті
ерекшеліктерге ... ... ... бақылау нысанында болады.
Бұл үлгі фереративті құрылымды және англосаксондық құрылымды ... ... ... ... үшін қолданылмайды.
Континенталдық (француз) үлгісі тек континенталды Европада (Франция,
Италия, Белгия) ғана емес, сонымен қтар ... ... Таяу ... ... ... мемлекеттерінің көбінде тараған.
Бұл үлгінің ерекше белгілері: а) жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ә) ... ... ... белгілі бір иерархиясы; б) жергілікті ... ... ... мемлекеттік бақылауды өкілетті түрде жүзеге асыратын
мемлекеттік арнайы органның жергілікті денгейде болуы болып табылады.
Континенталдық үлгінің негізін ... ... ... ... Оған ... ... мен жергілікті өзін-өзі ... ... ... тән.
Жоғарыда қарастырылған үлгілермен қатар жергілікті жерлердегі билікті
ұйымдастырудың ... да ... ... Ол екі ... ... ... қатар өз белгілеріне де ие. Бұл үлгі аралас деген атқа ... ... ... ... ... ... Австрия мен
постсоциолистік және дамушы елдердің кейбіреулеріндегі жергілікті басқаруды
жатқызуға болады.
Аралас үлгінің ... ... ... ... ... ... автономды жергілікті өзін-өзі басқару мен ... ... ... санауға болады.
Қазақстан үшін қолдануға ыңғайлы үлгі – француздық болып табылады,
себебі Қаазақстанның мемлекеттік құрылымы ... ... ... ... ... ... ... факторларды ескерген дұрыс: халықтың
менталитеті, халықтың ... ... ... шетел үлгілерімен қатар жергілікті өзін-өзі басқару тарихы
муниципалды ерешелігіне сәйкес кеңестік үлгінің болуын көрсетеді.
Бұл үлгі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің кейбіреулерінде тараған
болатын. Ал қазір бұл белгілер социалистік бағытты сақтап ... ... ғана ... ... ... ... [29, ... жерлерде билікті ұйымдастырудың аталған ... ... ... ... ... жиі ... қарастырдық. Сонымен қатар басқа да ерекше нұсқалар кездеседі.
Мысалы, көшпелі тап ... ру ... ...... ... басшысы жалғыз өзі немесе ақсақалдар кеңесі құрамында басшылар кеңесі
басқарушылық қызметтерді орындайды. ... ... ... ... жатқызуға
болады. Мұндай басшылардың әкімшілік өкілеттіліктерінің жергілікті мәндегі
мәселерді шешу кезінде ықпалы зор болып отыр. ... ... ... құрамына басшы кіретін елдерге – ... ... ... және тағы ... ... ... ... түрі Израилдегі киббуц болып табылады.
Киббуц – ... ... ... ... ... және ... құралдарын
бірлесіп пайдалану, еңбек ету мен ... ... ... ауыл ... ... ... коммунасы. Киббуцтағы биліктің
жоғарғы органы - коммуна өмірінің маңызды мәселелері ... ... ... бюджет бекітілетін оның мүшелелерінің жалпы жиыны
(жиналысы) ... ... ... жеке және ... ... ... төреші ретінде болады. Киббуцтардың әрбір жасөспірім мүшесі жалпы
жиналыста дауыс беру құқығына ие және шешім ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... және жеке әлеуметтік-
экономикалық мәселелер бойынша комиссия сайланады.
Муниципалды жүйені ... ... ... даму ... ... демографиялық ерекшеліктері, саяси
тәртіп пен әрекет етуші құқықтық жүйесі әсер етеді.
Шетелдерде жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... жерлерде қалыптасатын коммуна, қоғамдастық, муниципалитет
болып табылады. Шетел тәжірибесі ... мен ... ... ... құру ... ... шығармайды (Испаниядағы коммуна
синдикаттары). Кейбір елдерде мунципалитет статусына ие емес, жергілікті
денгейде ұсақ ... ... үшін ... кішігірім өзін-өзі
басқарушы территориялық бірліктер (хутор, ... ... т.б) ... ... ... ... – қажеттілік денгейі бойынша немесе
белгілі бір реттеу денгейімен шақырылатын ауыл ... және ауыл ... ... ... ... ... ... шешіледі:
ауылшаруашылық егіндікті пайдалану, құрылыс пен жол жөндеу, ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешу үшін қаражат жинау
және т.б [30].
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... мен ... ... ... ... ... органдары сайланатын өкілді
органнан және атқарушы органннан тұрады. ... ... ... немесе
ұжымдық болуы мүмкін. Егер жалғыз орган болса онда ол мэр (Франция) немесе
бургамистр (ГФР) болуы мүмкін. Ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... Италиядағы джунта бола алады.
Атқарушы орган қажет, себебі бұл ... ... ... ... ... ... ... бір, принципалды мәселелерді шешу үшін кезеңдеп
жиналады. Жергілікті ... ... ... ... ... ... атқа ие, мысалы, графтар кеңесі (АҚШ пен Ұлыбритания) - ... ... ... ... бас ... ... ... органдардың басты мәселелері жергілікті бюджетті қабылдау
және осы бюджет негізінде ақшаны бөлу болып ... ... ... әр
түрлі жергілікті мәселелерді шешу бойынша актілер қабылдайды. Бұл актілерді
жүзеге асыру атқарушы ... ... ... ... Ол ... сайланады, ал кейбір елдерде мэрлер жергілікті жердегі
үкіметтің ұсынысы бойынша ... ... ... ... Мэр ... ... қызметі әр түрлі болады. Кейбір елдерде
ол өкілділік қызметін ... ал ... ... кәсіби менеджер,
басқарушы қызметін атқарады. Бұл жағдайда мэр немесе бургамистр делегацияны
қабылдайды, әр ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының
ұйымдастырушылық ... ... ... ... суреттерде
көрсетеміз (2,3,4 суреттер).
«Күшті мэр – ... ... ... ... мэр ... және ... әкімшілікті басқарады, кадрлық құрылымды да өзі бекітеді. Бұл үлгіде
мэр халықпен сайланады, кеңес шешіміне ... ете ... ... ... оның ... ... актілерге қол қояды. Тепе-
теңдікті сақтау үшін ... ... ... дауысына ие.
Сенімділікті жоғалту жағдайында мэрдің ... ... ... ... ... тарпынан жергілікті референдум болып табылады [31].
2 сурет. «Күшті мэр – кеңес»*
*Дерек көзі: ... А.К. ... ... басқарудың өзекті
мәселелері. Алматы: Экономика, 2007
«Әлсіз мэр – кеңес» үлгісі (3-сурет) алдындағы үлгіден ... ... ... ... ... ... ... босатуға
міндетті түрде рұхсат алу және ... ... ... ... Бұл ... мэр кеңес депутаттарының ішінен сайланады. Ол
кеңес ... және ... ... ... вето ... ие ... басқарудағы құқығы кеңеспен шектеледі. Мэрді ... ... өз ... ... ... иницативасы бойынша жүзеге асады [31].
3 сурет. «Әлсіз мэр – кеңес» үлгісі*
*Дерек көзі: Танкиева А.К. Жергілікті шаруашылықты ... ... ... Экономика, 2007
«Кеңес- басқарушы» үлгісінде (4-сурет) мэр қызметі қарастырылмайды.
Кеңестің қызметін ұйымдастыруды кеңес депутаттары ішінен сайланатын ... ... ... әкімшілік қызметтерді келісім-шарт негізінде
басқарушы жүргізеді, яғни ол өзі ... ... ... Оның
қызметін басқарады, әкімшіліктің лауазымды тұлғаларын тағайындайды және
жұмыстан ... ... ... ... келісім-шартпен
анықталады [31].
4 сурет «кеңес басқарушы» үлгісі*
*Дерек көзі: Танкиева А.К. ... ... ... ... ... ... 2007
«Комиссия» - үлгісі (5-сурет) жергілікті өзін-өзі басқарудың лауазымды
тұлғаларының көбісін сайлауға және ... және ... ... ... ... ... ... депутаттары емес,
жергілікті әкімшілік органдарды мен құрылымдық бөлімшелердің басшылықтары
сайланады. ... ... ... ... барлық сайланған
лауазымды тұлғалар кіретін комиссия болып ... ... ... ... ... ... құрылатын тұрақты
немесе уақытша комиссиялар құруы мүмкін: өркендету ... ... ... ... және т.б. ... ... Кейбір кездерде
мұндай комиссиялар жергілікті сайланған органдардың ... да бір ... ... ... ... бұл ... ... шақыру
және кеңес беру өкілеттілігімен қатар билік ету құқығына ие.
КОМИССИЯ
5 сурет. «Комиссия» үлгісі *
*Дерек көзі: ... А.К. ... ... ... ... ... ... 2007
Кез-келген әкімшілік бірлікте негізгі күнделікті істерді атқарушы
органдар орындайды. ... ... ... негізгі ерекшеліктері
бар:
1) Азаматтармен сайланған өкілді жиналыс ... ... ... ... ... ... өзі таңдайтын жүйе.
2) Муниципалды жиналыс пен атқарушы органдары ... жүйе ... тән. ... ... ... қала
мэрлері мен ауыл старосталары халықпен сайланады. Бұл нұсқа АҚШ-тың ... мен ... ... ... ... ... ... мэр
немесе бургамистр кезінде өкілді ұжымдық органның ролін орындайды. Мысалы
Жапонияда губернатор, мэр немесе старостаның ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
3) Екі түрде болатын сайланбайтын органдар: а) атқарушы ... ... ... ... орындайды. Оның мысалы Франциядағы префект пен
субпрефект жағдайы болып табылады. ... ... ... ... билікте атқарушы органдарды басқаратын өте маңызды орган. Ол
сайланатын органнан тәуелсіз барлық қызмет ... ... ... ... Азия және ... ... елдерінде кездеседі.
б) Атқарушы орган қызметін ... ... ... менеджер
атқарады. Мұндай жүйе АҚШ-та кеңінен тараған және «кеңес басқарушы» ... ... ... ... ... негізінде шешіледі.
Сонымен жергілікті өзін-өзі басқарудың шетелдік тәжрибесі мемлекеттік
құрылымды ... ... ... ... ... ... және ... факторларға негізделген жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... бар екенін көрсетеді. Тікелей бір ... үшін ... ... ... ... ... ... ескере отырып шетелдің бай ... ... тән ... ... ... ... ... ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ НЕГІЗДЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ
БАРЫСЫН ТАЛДАУ
2.1 Жергілікті қаржылық ресурстардың ... ... ... ... ... ...... үлгісін жасау
үшін жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... талдау пайдалы.
Мемлекеттік басқарудың жергілікті органдарының қызметінің қаржылық
негізі жергілікті бюджет болып табылады. ... ... ... әсер ету, ... процестерді реттеу, мәдениет пен білім
беруді ... ... ... ... ... ... ... және
көптеген басқа мәселелерді шешу үшін қолданылады.
Жергілікті бюджеттер – бұл ... ... мен ... ... мен ... ... ... қызметтерін жүзеге
асыру үшін жергілікті атқарушы органдармен анықталған жергілікті ... ... ... ... ... ... ... есебінен қалыптасатын сәйкес мәслихат шешімімен бекітілген
ақшалай қорлары [32].
Республикалық және жергілікті бюджеттің өзара байланысы олардың ... ... ... ... ... ... ... ету үшін
жыл сайын табысты бөлудің және бюджеттік құралдардың шығындалу бағыттарының
тұрақты нормативтері бекітіледі. Ортақ бюджеттік топтастыру ... және ... ... ... бюджет түсімдерін топтауды
және олардың шығындалуын бекітетін нормативті құқықтық акт болып табылады.
«Бюджеттік жүйе туралы» 01.04.1999 ... ҚР ... ... ... етуі әртүрлі деңгейлердің бюджеттерінің өзара айланысына негізделеді
және оларды жасау, қарастыру, ... ... ... ... қатар
оларды орындау есебінің тәртібімен қамтамасыз етіледі. Бюджеттік жүйе
барлық бюджеттердің ... ... ... ... ... қағидаларына негізделеді. Олардың бірлігі өкілеттілікті бөлу
арқылы өзара қатынасына ... ... ... ... түсімдер
мен шығындардың міндетті және толық бейнеленуімен ... ... ... әлеуметтік – экономикалық дамуының индикативті
жоспарының көрсеткіштерімен олардың сәйкестігі арқылы көрінеді. ... ... ... ... ... жариялаумен қамтамасыз
етіледі» деп көрсетілген.
Республиканың мемлекеттік дербестігін қалыптастырудан бастап ... ... ... ... ... ... ... оның
құраушылары реформаланды. Бұл барлық ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... Республикалық және жергілікті бюджеттің өзара қатынасы ҚР
алдында тұрған маңызды стратегиялық мәселелердің ... ... ... соңғы жылдары болып жатқан өзгерістер оларды реттеудің тиімді
механизмін құрауды, орталық пен аймақтардың оптималды байланысын ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Бюджеттік құрылымға қатысты бюджет жүйесі ұйымдастырушылық бөлімшелерге
немесе деңгейлерге бөлінеді. Жоғарыда айтып ... оның ... ... ... жатыр. Мемлекеттік құрылымның екі нысаны
белгілі: біріншісі, басқарудың екі ... ... ... және
жергілікті буын) қарастырылатын унитарлы мемлекет және ... ... ... ... ... және ... ... жүйесі бар
федералды мемлекет. Осыған сәйкес ... ... және ... ... билік деңгейлерінің барлық бюджеттерін біріктіретін
бюджет жүйесі құрылады ... ... ... ... ... ... ... А.А. Муниципальное право РК. – Алматы: Жеті жарғы, 1999.
– С. 5.
Біздің мемлекетіміздегі Конституциялық құрылымның негіздеріне және ... ... ... 1 ... ... ... жаңа Бюджеттік кодекстің
6-бабына сәйкес Қазақстан ... ... ... ... республикалық және жергілікті деңгейлерге бөлінеді.
Сонымен, бюджет жүйесінің жұмыс ... әр ... ... ... ... негізделген және оларды жасақтау, қарау, бекіту, орындау,
бақылау тәртібімен, сондай-ақ, республикалық және ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесі мынадай басты мақсаттарға жетуге бағытталады:
– экономикалық тиімділік;
– әлеуметтік әділеттілік;
– саяси тұрақтылық;
– заң ... және ... ... ... ... реттеу арқылы бюджет жүйесінің әртүрлі деңгейлерінің өзара
қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... арасында шығындарды бөлу;
– жекелеген бюджеттердің бекітілген тұрақты табыстарын ... ... ... ... табыстарын белгілеу;
– бюджетаралық дотация;
– бюджетаралық кредиттеу [22].
Әртүрлі деңгейдегі бюджеттердің өзара ... және ... ... ... ... бөлу арқылы ғана қалыптастыруға болады.
Бюджет тепе-теңсіздігі проблемасы кез келген мемлекетке тән. ... ... ... ... ... басқару
деңгейлерінің үлестік қатысуы және аумақ шығындарын жоғары бюджеттердің
субсидиялауы арқылы шешіледі. ... ... бөлу ... ... ... ... ішкі ... туғызады. Көлденеңінен тепе-теңсіздік
аумақтардың салықтық базасының әртүрлігінен ... ... ... ... ... оларды шешудің
әртүрлі жолдарын ұсынады. Мемлекеттің әсер етуінің ... ... ... ... ... ... ... механизмдері
маңызды рөл атқарады. Оларды екі топқа бөлуге болады:
– нормативті – есептеу ... ... ... ...... әдісі конституцияда, бюджет заңдарында бекітілген
түрде жоғары тұрған бюджеттен төменгіге әртүрлі ... ... ... ... ... тарту арқылы шаруашылық субъектілердің
белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... ... ... бағытталған салық-бюджеттік шаралар
кешенін пайдалануды ұсынады.
Тігінен және ... ... қол ... үшін ... жүйесінде
теңестіру жүйесі қолданылады. Бюджеттік теңестірудің негізгі құралдары:
басқару деңгейлері бойынша салықтық ... және ... ... ... ... ... ... құралы – бұл арнайы теңестіру
қорлары болып табылады.
Басқарудың барлық деңгейлерінің өз бюджеттері бар және олар ... ... ... ... (7-сурет). Әртүрлі басқару деңгейлері
бюджеттерінің нақты қалыптасқан нормалар негізінде дербес қызмет етуі
бюджетаралық ... ... ... ... бөлу ... көңіл аударарлықтай. Мемлекеттік
қызметтерді тең түрде ... ... ... бұл ... ... ... ... аумақтарға (префектуралар) теңестіруші
трансферттер мынаған тең [23]:
Т=N – R, ... Т – ... ...... ... тұтынушылық;
R – базистік қаржылық табыстар.
Халықаралық тәжірибеде трансферттерді (гранттар) – төменгі бюджеттің
жоғары тұрған бюджеттен ... ... ... және 10 ... ... ... ... белгіленбей берілетін қаржы деп ... ... ... үшін ... ... ... және мақсатты
трансферттер жүйесі қолданылады. Жалпы теңестіруші трансферттер ... ... ... және ... ... деңгейлерін теңестіруге баса назар аударатын елдерге тән. Мақсатты
трансферттер ... ... өсу және ... басқару жүйесін
орталықсыздандыру, аймақтардың бюджеттік өкілеттілігін кеңейту ... ... ... дербестігінің (жекелігінің) саяси және экономикалық
астарлары бар. Саяси астары әрбір халықтық жергілікті ... ... жеке ... ... көзделген конституция баптарынан шығады.
Экономикалық астары әрбір бюджеттік ... өз ... өзі өтей ... ... ... аумақтық-әкімшілік бірліктердің өз
шығынын өзі өтеу қағидасы ешбір елде қадағаланбайды, оған себеп олардың
аймақтардың ... ... ... мен мүмкіндіктері бірдей
емес. Сондықтан да орталық бюджеттің ... ... ... ... ... ... бірліктерге дотация беру ... ... ... ... ... ... ... негізінде
қалыптасады. Бұл қарым-қатынастар нормативті-құқықтық негізде құрылады.
Соның ... ... ... ... өз шығынын өзі өтей алатындай
болып көрінеді де, біріншіден, ол ресурстарды ... ... ... мүдделі болады.
Осылайша, жергілікті бюджеттердің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... дербестіктері
орталық бюджеттен қаржыландырылып тұрғанда артықшылығы бар жағдай. Дегенмен
мұндай тәжірибенің нәтижесі ... ... ... біреудің үнемі
қарауында болып, соларға иек ... ... ... ... не ... не ... ынта ... көрсетіп отыр.
Жүргізілген осындай шаралар көптеген елдердің бюджеттерінің құрылымының
өзгеруіне әкелді.
Әлемдік тәжірибеде жергілікті ... ... ... 4 ... салықтар, республикалық бюджеттен субвенциялар, салықтық емес
табыстар мен займдар.
Мәселен, аталмыш ... ... ... ... сипатта болған.
1 кесте
Шет мемлекеттердегі жергілікті бюджет ресурстарының құрылымы *
(пайызбен)
|Елдер ... ... ... да ... ... |
| ... |субсидиялар | ... |65 |23 |12 ... |41,6 |40 |27,4 ... |41,7 |33,8 |24,5 ... |21 |45,3 |33,7 ... |36 |54 |10 ... |46 |44 |10 ... ... ... ... ... ... келесідей (2 -
кесте) болып келеді.
2 кесте
Қазақстан Республикасындағы 2008 жылғы жергілікті бюджеттің ... ... ... |Барлығына қатынасы, % |
| ... | ... ... |266161 |75,6 ... ... | | ... |73118 |20,8 ... емес түсімдер |12388 |3,6 ... |351867 |100 ... ... ... ... ... РК по ... Алматы – 2009
2 кестеден көргендей, жергілікті бюджетттің табысы құрылымында мәнді
орынды салықтық түсімдер алады – ... ... 3/4 ... субвенция
түріндегі ресми трансферттер екінші орында 1/5 алады; салықтық емес
түсімдер ролі аз – 3,6 ... ... ... ... ... ... салықтық
түсімдердің үлес салмағы да бір-бірінен айтарлықтай ... (3 ... ... ... ... ... ... табыс бөлігіндегі
салықтық түсімдердің үлес салмағы, %
|Аймақтар |жылдар: |
| |2006 |2007 |2008 |
|1 |2 |3 |4 ... |56,5 |45,8 |45,2 ... |85,2 |93,9 |92,1 ... ... |2 |3 |4 ... |47,9 |54,7 |57,5 ... |98,2 |85,8 |87,7 ... ... |81,3 |76,0 |64,1 ... |52,4 |41,4 |28,2 ... ... |93,7 |84,5 |89,3 ... |78,8 |51,0 |42,8 ... |96,1 |96,3 |88,3 ... |79,0 |67,0 |65,4 ... |97,4 |97,8 |93,2 ... |88,7 |93,5 |93,1 ... |55,1 |51,6 |49,6 ... | | | ... ... |54,2 |45,4 ... ... |81,3 |81,1 |67,3 ... ... |94,7 |96,4 |88,7 ... ... ... ... қаржы министрлігінің 2006-2008
жылдарға арналған статистикалық бюллетені
Кесте мәліметтері экономикалық әлеуеті жоғары облыстардың бюджетінің
табыс бөлігін ... ... ... де ... екендігін айқындап отыр.
Бұл тенденция Маңғыстау, ... ... ... ... ... қарқынды дамып отырған облыстар үшін тән.
Басқарудың әрбір жергілікті органына заңмен бекітілген экономикалық
дербестік құқын жүзеге ... ... жеке ... оны құру ... және ... ... емес.
Бұл басқарудың жергілікті органы өзінің территориясында экономиканы
және әлеуметтік саланы ... ... үшін ... ... ие болу керек екендігін білдіреді. Сонымен қатар ол бюджетке
түсетін салықтар мен ... ... ... ... ие ... ... ... биліктің жергілікті органдарында ведомствалық
территорияда басқаруды ұйымдастыру үшін тиімді механизмдер мен ... ... ... етудің тұрақты көздері жоқ. Бұл ең алдымен
жергілкті ... ... ... ... ... ... үнемі өзгеруімен байланысты.
2.2 Алматы қаласы Алатау ... ... ... ... ... ... қаласының Алатау ауданы 2008 жылдың шілде айында Алматы қаласы
әкімінің бастамасымен, Ебасының қолдауымен халықтың әл-ауқатын арттыру және
қалаға ... ... елді ... ... тұрмыс деңгейі мен
әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту мақсатында құрылған болатын.
Ауданның жер көлемі 7567 ... ... ... саны 161790 ... ... ... ауқымды, саяси, әлеуметтік-экономикалық жағынан
күрделі аудан.
Әлемдік қаржы дағдарысына қарамастан ауданда ... ... ... ... ... ... жылғы Алматы қаласы Алатау ауданының негізгі даму көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... |438 ... ішінде: | | ... ... ... |398 ... ... ... |33 ... кәсіпорындар ... |7 ... ... саны ... |21750 ... көлемі ... ... |23,7 ... капиталдағы инвестиция көлемі|млрд. тенге |8,0 ... ... ... мен ... ... орындары
қысқарған жоқ. Керісінше, әлемдік қаржы дағдарысының салдарын жұмсартуға
бағытталған Елбасының тиісті ... мен ... ... ... ... ... ңске асыру мақсатында ауданда
«Арзан» өтерме маркеті, «Домиллион» сауда орталығы, «Азия» әмбебап ... 2280 ... ... ... орны ашылды.
Жеке кәсіпкерлердің саны 1800 – ден астам, шағын бизнестегі жұмысшылар
саны – 14049. ... ... ... 2008 ... 11 айы ... ... 3,89 ... теңгені құрады. Шағын бизнес саласында - 3
жаңа кәсіпорын, ... ... ... 1 жаңа кәсіпорын жұмысын
бастады.
Бүгінгі ұсақ кәсіпорын сауда экономикасының негізі болып табылады және
халықтың көп ... ... ... ірі ... мен ... Біруақытта кіші бизнестің өсуі аудандық дамуда әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді шешуге көмектеседі. Алатау ауданында кіші әрі ... ... ... пен жаңа ... ... ... комитететі деректері
бойынша жүргізілген манитроринг динамикалы түрде өтуде. 2009 ... ... ... орай ... ... 140 % -ын ... 2818 ... құрылды. Салық төлеушілердің құрылымдық бөлімшесінде салмақты ... ... ... 70 % -ын ... кіші әрі орта ... ... ... азық-түлікпен қамтамасыз ету мақсатында ауданда
Алматы облысы Райымбек ауданының, ... ... ... ... ауыл шаруашылық жәрмеңкелері ұйымдастырылды.
Орын алып отырған қаржы дағдарысы ... ... ... ... ... ... тұрғындарды әлеуметтік қорғау үшін
жергілікті атқарушы ... мен ... ... ... және ... ... министрлігінің әлеуметтік қорғау және бақылау
Департаменті, кәсіподақтар мен ... ... ... 4 жақты меморандум
жасалуда.
Халықтың әл-ауқатын жақсартудағы басты бағыттардың бірі ... Осы ... ... ... 212,6 км ... 299 көше ... ... ұзындығы 23,1 км арық желісі бар. Зерттеу нәтижесі бойынша 65
көше (56,4 км) күрделі жөндеуді, 76 көше (54,5 км) ... ... ... ... ... ... 1200 орындық орта мектеп, «Шаңырақ-1» ықшам
ауданында  120 орындық балабақша құрылысы аяқталып, пайдаланылуға ... ... ... ауданында 1200 орындық орта мектептің, «Шаңырақ-2»
ықшам ауданында  280 орындық және «Ұлжан-1» ықшам ... 380 ... ... ... ... ... ... істердің
бірі ауданның коммуналдық шаруашылық жағдайы өз деңгейінде болуы қажет,
яғни халықты электр энергиясымен, ... ... ... құралдарымен және
қоғамдық көлікпен қамтамасыз етілу керек.
Тұрғындарды табиғи ... ... ету ... ... ... ... 2 км орта ... және ұзындығы 3 км кіші қысымдағы,
ал ... ... ... ... 2,5 км орта ... ... құрылыс жұмыстары жоспарланып отыр.
Алатау ауданы аумағын электр энергиясымен қамтамасыз ету осы ... ... қала ... ... ... үшін ... электр
жүйелері арқылы шешіліп келген. Осы мәселелерді шешу мақсатында, 2008 жылы
қала бюджеті есебінен тиісті ... ... ... ... қайта құру
және жаңа электр желілерін салу бойынша ауқымды ... ... 2008 жылы ... ж»не ... ықшам аудандарында құрылыстары
басталған электр желілерін ретке ... және ... салу ... ... күндн жаңадан салынған желілер мен ... ... ... ... Жуық ... жеке ... ... қосу жұмыстары басталады деп күтілуде.
«Ұлжан» елді мекенінде жаңадан салынған су құбырларының ... ... ... жеке ... су кіргізу және пайдаланған суға
төлемақы мөлшері бойынша туындаған мәселелердің бірден бір дұрыс ... ... ... ... өткізіп, жеке келісім-шартқа отыру
қажет. Аталмыш бағытта жұмыстар атқарылуда, құзырлы ... ... ... ... тағы бір ... ... бірі ... ауыз сумен
қамтамасыз ету мәселесі. Жаңадан салынған су құбырларын коммуналдық
меншікке ... ... ... жоспарлы жұмыстар жасалуда. Құзырлы
мекемелерге тиісінше ... ... ... қадағалауға алынған.
«Өжет», «Ұлжан», «Байбесік», «Дархан» ықшам аудандарын қоғамдық көлік
бағыттарының үшінші маршруты қамтиды, олардың ішіндегі №69, №133, ... ... ... ... ... іс-шаралар жүргізілді.
Оның ішінде №133 ... ... ... ... ... «Байбесік» ықшам ауданына
дейін ұзартылды. №69 және №125 бағыттағы маршруттар «Ұлжан» ықшам ауданына
дейін қатынайды.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Бүгінгі таңда ауданда 18 қоғамдық көлік маршруты қызмет атқарады,
дегенмен, бұл маршруттардың жұмысы тұрғындардың наразылығын ... ... ... қамтитын қоғамдық көліктер көбінесе соңғы аялдамаға дейін
жүрмейді, жолда тұрған оқушылар мен зейнеткерлерді алмайды, қоғамдық көлік
жүргізушілері жол ... ... ... ... ұйымдастырады, ескерту
жасаған жолаушыларға дөрекілік көрсетуде. Осыған ... ... ... қызметтер өз назарларына алып,тиісті шаралар қолданса өз нәтижесін
берер еді.
Алатау ауданы жұмысын ... ... ... ... тазалық деңгейі
сын көтермейтін. Осы кемшіліктерді шешу үшін қалалық басқармалар ... ... ... ... және ... ... сенбіліктер
ұйымдастырылды. Қазіргі кезде аудан аумағында тұрмыстық қатты ... 11 ұйым ... ... ... 1600 м³ ... ... көп жағдайда осы мәселеге тұрғындар өз дәрежесінде мән
бере бермейді. Қоқыс шығаратын мекемемен әрбір үй иесі ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуға ерекше мән берілуде. Осы
орайда санитарлық тазалық айы өткізілді. Ұзындығы 10 км. арық ... ... ... 72 м³ ... 2035 м³ ... ... шығарылады,
38 белгіленбеген жерлерге күл-қоқыс тастайтын орындары жойылды.
Аудан тұрғындарының басым көпшілігі Республиканың басқа облыстарынан
және шет ... ... ... мәселесін шешу ең басты
мақсаттардың бірі. Бүгінгі күні көші-қон полициясы мен ... ... ... ... ... ... ... таяу
және алыс шетелдерден келгендердің саны – 1492, ішкі қоныстанушылардың саны
– 12735 адам.
2008 жылдың бірінші ... ... ... ... ... тобы ... Қазіргі уақытта өзін-өзі басқару комитеттері
шаруашылық кітаптарында үй иелері және ... ... ... ... ... отырады. Учаскелік инспекторлары мен көші-қон полициясы
қызметкерлері бірлікте көші-қон заңнамасын ... ... ... ... ... Республикасында болу тәртібін бұзған – 1357 адам анықталды.
Көші-қон заңнамасын бұзғаны үшін 8,5 млн. ... ... ... 122 шет ел ... оның ішінде алыс шет елге – 6 адам сот
шешімімен Қазақстан Республикасынан шығарылды.
Аудандағы қоғамдық тәртіпті ... ... ... ... ... басқармасы «Мигрант», «Құқықтық тәртіп», «Қару» және т.б. шұғыл алдын
алу шараларын өткізді яғни тұрғындардың тыныштығы мен қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... бері 295 ... тіркелді. Қылмыстың ашылуы
- 50,5% . Жалпы тіркелген қылмыстардың қоғамдық орындарда болғаны – 160,
оның ішінде көшелерде ...... ... ... ... дамыту барысында
белгіленбеген жерлердегі сансыз сауда орындарын жою негізгі ... ... ... ... ... жою үшін аудан әкімі аппаратының,
аудандық СЭС, аудандық ішкі ... ... ... ... комитеті және
бір жолғы талон беретін басқарма қызметкерлерінің қатысуымен жұмыс толық
құрылды.
399 заңсыз сауда орындары ... ... ... – 241 мың 577 ... 263 ... ... ... 20 ескерту берілді. Оның ішінде
«Өжет» ықшам ауданына заңсыз ... 8 ... ... ... 4 ... «Дархан» ықшам ауданында 5 дүңгіршек алынды. Сонымен
қатар, осы аталған ықшам аудандарда жиілеп ... ... ... ... ... және ауыр жүк автомобильдерімен құрылыс материалдарын заңсыз
сатуды тоқтату бойынша аудандық ішкі істер ... ... ... ... ... білім беретін 15 орта мектеп және спортқа дарында
балаларға арналған Республикалық ... ... ... ... ... -1218. Қазіргі жұмыс істеп тұрған мектептер негізінен 10500 ... ... ... ... 18700 оқушы білім алуда.
Ауданда 4 бала-бақша бар, олардың 3-еуі ... 1- ... ... ... ... ... дейінгі балалардың жалпы саны – 8965, бала-бақшаға 1008 ... 1 ... 6 – ... ... бар. Дәрігерлермен медициналық
қызметкерлер – 177.
Жылдың қорытындысы бойынша аудандағы емханаларда  300 мыңнан аса адам
түрлі науқастармен емделген, ... ... ... ... ... орын алып ... жылы аудан бойнша 3 мыңнан аса нәресте ... ... Жаңа ... «Дархан» ықшам ауданында Есмұрзаевтар отбасында үшемдер дүниеге
келді. Өткен жылдармен салыстырғанда 2008 жылы ... ... бала ... 15 – ... ... ауданымызда 11846 соғыс және еңбек ардагерлері ... ... ... ... белсенді қызмет етуде. Қарттар күніне
орай қайырымдылық іс –шаралары ұйымдастырылып, 90 ... ... ... ... ... жаңа жыл ... орай ... көтерме маркетінде
ауданымыздың мүмкіндігі ... ... ал ... ... ... ... болған оқушылармен әлеуметтік жағынан аз қамтылған
жанұялардың балаларына арналған аудан әкімінің Жаңа жылдық ... ... ... ... берілді.
Ауданның әлеуметтік, саяси жағдайын басшылыққа ала ... ... ... ... ақпараттық- насихаттық топтар құрылып, жұмыстары
жолға ... ... ... ... -2030» стратегиялық
бағдарламасын, Қазақстан халқына Жолдауын, сондай-ақ ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметінің қабылдаған шаралары бойынша түсіндірме ... ... ... бен ... ... жатқан жетістіктер мен жоспарларды
түсіндірумен жүзеге асыруда ақпараттық – насихаттық топтар үсітімздегі жылы
да аталмыш ... ... ... ... ... бермек.
Ауданымыздың ең басты проблемасы жер телімдерін заңсыз ... ... және жер ... үй ... ... мүмкіндіктерін
қарастыру.
Осы мақсатта жер телімдерін өз еркімен заңсыз ... ... ... үй ... ... ... 2008 ... шілде
айында жұмыс тобы құрылып, қазан айында оның ... өз ... ... ... емес ... тартылды. Мұндағы мақсат тұрғындармен
бөлек билік органдары арасын жақындастырып, комиссия ... ... ету ... ... ... ... ... нәтижесі
төмендегідей:
Аудандағы үй құрылыстарының жалпы саны – 27604. ... ала ... ... ... ... үй ... – 4085. ... уақытта
жұмыс тобының түгендеп анықтау жұмыстары аяқталып қалды. Жұмыстар толық
аяқталған соң, заңдастыру бойынша мүмкіндіктерді ... үшін ... ... ... ауданның жергілікті тұрғындарының тарапынан заңсыз жер басып
алушылық және оларды заңдастыру мәселелеріне ... ... да атап өту ... ... жылы Алатау ауданы бойынша атқарылған ... мен ... ... ... ... ... ... млн.теңге ... және ... салу |636833 ... орталықтарын салу |15500 ... салу |354490 ... ... салу |216845 ... және газ ... |159526 ... ету | ... жылы қала ... Алатау ауданына 5млрд. 151 млн. теңге қаржы
бөлінді. Яғни ауданға қаланың даму бюджетінің 1/5 бөлігі бөлініп отыр. Оның
ішінде ... ... ... ... -1,2» ... ... ... төмендегідей:
1) Мектеп және балабақша салу.
«Өжет» ықшам ауданындағы №156 орта мектеп жоба ... ... ... ... ... ... 3371 ... оқиды яғни, балалардың
саны 3 есе артық. Осы орайда, ... ... шешу ... «Дархан» ықшам
ауданында 2010 жылы 1200 орынды орта мектеп 210 орында балабақша салу және
«Байбесік» ... ... 2011 жылы 320 ... ... салу ... ... ... ықшам ауданында балабақша құрылысын
аяқтауға 636 млн. 833 мың теңге қаржы бөлінді.
2) Емдеу орталықтарын салу.
Ұлжан мен ... ... ... ... ... ... салу үшін ... – сметалық құжаттарын дайындауға 15 млн.
500 мың теңге қаржы бөлініп отыр.
3) Жол салу.
«Ұлжан 1» ықшам ауданында ұзындығы 3,5км 16 көше ... 175 ... ... ... ауданы мен Солтүстік айналма жолының арасын қосатын
1,5км созылатын жол ... ... 75 млн. ... ... ... 7 көше салу үшін ... –сметалық құжаттар дайындауға 30 млн.
теңге, №6 қала кешенінде 8 көше салу үшін жобалық – ... ... 50 млн. ... ... ... «Өжет» ықшам ауданына дейін
ұзарту үшін жобалауға 24 млн. 490 мың ... ... ... отыр.
4) Су құбырларын салу.
«Ұлжан -1,2» ықшам аудандарында сумен ... ету және ... 117 млн. ... ... ... - 6 ... ауданында өздігінен
ағатын канализация жүргізуге 16 млн. теңге қаржы қарастырылды.
Сондай- ақ «Дархан-Өжет» ықшам аудандарымен ... ... ... ... ... көшесіне дейін ұзарту үшін ... ... ... 83 млн. 845 мың теңге қаржы бөлініп отыр.
5) Электр және газ жүйелерімен қамтамасыз ету.
«Дархан» ықшам ауданындағы жеке ... ... ... ... етуге 84 млн. 48 мың теңге (2008 жылы 7млн.  969 мың ... ... ... ... ... электр жүйелерін жүргізу бойынша
құрылысын жобалауға 10 млн. 360 мың теңге қаржы бөлінсе, «Дархан» ықшам
ауданында ... 2,5км ... орта ... газ жүйесін жүргізуге 28
млн. 188 мың 35 теңге, ... ... ... ұзындығы 3км кіші
қысымды газ ... ... 18 ... мың ... ... және 2км созылатын
орта қысымды газ жүйесін жүргізуге 18 млн.  299 мың ... ... ... ... 2009 ... ... бюджет арқылы жүзеге асады.
Сонымен ... ... жылы ... ... бас ... ... үлкен көлемдегі инвестициялар басқа да ... ... ... деп ... Өз ... ... ... ауданда қордаланған
көптеген әлеуметтік мәселелердің оң шешімін табуына әсер ... ... ... Алатау ауданы әкімдігінің 2010 жылға жоспары:
- ҚР Президенті Жолдауында көрсетілген жұмыстарды ... кіші әрі орта ... ... ... ... ауданының
экономикалық белсенділігін жоғарылату мақсатымен кәсіпкерлікті ... ... және ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
- ірі өндірістегі кіші әрі орта бизнес субъектілерінің ықпалдасуына
жәрдемдесу;
- ең ... ... ... ... ... ... іс-
шаралар өткізу;
- өндіріс тауарларының негізгі түрлерінің ... ... ... ... ... Алматы қаласы Алатау ауданы бойынша атқарылып жатқан іс-
шаралар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының да ... ... ... ... ... ... өз қызметтерін жүзеге
асыруға кедергі болатын мәселенің негізгісі ... ... ... ... атап ... ... Соған сәйкес салықтық түсімдердің
аудан бюджетіне емес, Әуезов ауданының бюджетіне түсуі ... ... ... ... ... алғанда, Алатау ауданындағы жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару органдарының функциялары жергілікті бюджетті бекіту, жергілікті
салықтарды белгілеу, жергілікті халыққа білім беру мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
көгалдандыру, тазалық жұмыстарын жүргізу сияқты, яғни жергілікті халықтың
мүддесіне сай етіп барлық ... ... ... ету ... ... ... ... өзінің қаржылық негізі болмаса ол - әлсіз. Жергілікті
шаруашылықты дамудың міндеті әрбір елді мекенді ... ... ... ... ... табылатыны анық. Нақты фактілерді алып
қарасақ, ауыл әкімдері жергілікті халықтан жасырынып жүрген ... ... ... ол ... маңызы бар мәселелерді тиянақты, уақытында шешуге
қаржының жетіспеуі. Жер және мүлік салығы 100% ... ... ... ... ... ... жоқ.
Сонымен, кез-келген өзгеріс адамзаттың өмір сүрін жақсартуға ұмтылысты
білдіреді. Жергілікті шаруашылықты дамытудың ең басты ... да осы. ... ... ... ... ... ... – қоғамда
әртүрлі мүдделермен және идеялогиялармен өмір сүре алуы, мәселені ... ... ... ... ... бір ... келу, жалпысаяси
өмірдегі әртүрлі идеялогиялардың рөлі мен ... ... ... ... – экономикалық, ақпараттық кеңістік шеңберінде еркін таңдауды
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... пайда
болатын маңызды мәселелердің бірі. Халықтың тұрғын үй, ... ... бас ... ... ... ... ... күнделікті
тұрмыстық мәселелері тек мемлекеттік органдармен шешіле алмайды. Көптеген
елдердің ... ... ... ... ... ... олардың алдында жауапкершілік сезініп, күнделікті тұрмыста кездесетін
мәселелерді тиімді шешеді. Оған қоса, оның болашақта қайта сайлануы осыған
байланысты. ... ... ... олар ... ... сапалы, уақытында шешілуіне деген сенімдері молая түседі.
3. Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негізін
қалыптастырудағы мемлекет ролі
Демократиялық елдер ... ... ... ... жергілікті
өзін-өзі басқару жүйесін біздің қоғамның және қоғамның әрбір мүшесінің
өмірлік қажеттіліктерін қамтамасыз ... ... ... айналдыру негізгі
мәселелердің бірі болып отыр.
90-жылдардың аяғында басталған әкімшілік-бюджеттік реформа шеңберінде
Қазақстан Республикасында мемлекеттік ... ... ... ... арасындағы өкілеттіктердің ара-жігі бөлінді. Мемлекетке
тән емес функциялардың бір бөлігі жеке ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымдар шешетін
мәселелер тобы нақтыланды.
“Қазақстан Республикасындағы жергілікті ... ... ... Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңының қабылдануымен
әрбір билік деңгейі үшін ... ... ... ... сондай-ақ
оларды ретке келтіру жөніндегі өкілеттіктер мен жауапкершіліктерді бекіту
мәселелері реттелді. Тұтастай ... ... ... ... негіздерін жасау аяқталды.
Қабылданған Заңға сәйкес жергілікті мемлекеттік басқару – ... ... ... ... жергілікті өкілетті (мәслихаттар)
және атқарушы органдар ... ... ... мемлекеттік саясатты
жүргізеді және тиісті аумақтағы істің жай-күйіне ... ... ... мемлекеттік басқару қызметінің экономикалық және қаржылық негізі
болып ... ... ... ... тұлғаларға бекітілген мүлік,
сондай-ақ ... ... ... ... ... өзге де мүлік саналады.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды жүзеге ... үшін ... ... ... және ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының дербес шешуге мүмкіндігін
қамтамасыз ететін сәйкес ... ... ... ... Бұл ... ... ... басқару органдарына сәйкес экономикалық және
қаржылық негізін бекітуге мүмкіндік береді.
2001 жылы 23 қаңтарда жарық көрген ... ... ... ... ҚР-ның Заңының 3 бабына сай, жергілікті мемлекеттік
басқарудың экономикалық және қаржылық негізін ... ... ... ... ... ... ... бекітілген мүлік;
- ҚР-ның заңдарына сай коммуналды меншік иелігіндегі басқа мүліктер
[25].
Жергілікті бюджет ... ... ... ... қаржылық
негізі ретінде алдыңғы бөлімде қарастырылды.
ҚР Азаматтық кодексінің 192 бабы бойынша коммуналды меншік заңнамалық
актілерге сәйкес коммуналды заңды ... ... ... ... ... қазынадан тұрады. Жергілікті бюджет қаржысы ... ... ... ... ... ... да коммуналдық
мүліктер жергілікті қазынаны құрайды [41].
Талдау нәтижелері көрсетіп отырғандай, коммуналдық қызмет көрсететін
кәсіпорындар көбінесе жеке ... ... ... ... Егер ... кәсіпорындарды Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... органдарының иелігіне қайтарымсыз түрде беруге
болатын болса, ал жеке ... ... ... ... қиындықтар туғызады.
Коммуналды меншіктің табыс әкелетін объектілерін муниципализациялау
жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту үдерісінің ... ... ... ... олардың көмегімен жергілікті қауымдастық бюджетінің тепе-
теңдігіне жетуге болады. Осыған орай, жеке сектордан муниципалдық ... ... ... алу, ... қатар ол үшін қажет қаржылық ресурс
көздерінің ... ... ... Үкімет деңгейінде әзірленсе
деген пікір білдіреміз. Демек, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... үшін ... ... негізі болуы тиіс.
Коммуналды меншік халықтың байлығы болып табылады. Оның құрамына
жергілікті мемелекетік ... ... ... ... ... ... ... тыс және валюталық қорлар, тұрғын үй ... ... ... ... ... мен ... да
обьектілер кіреді.
Коммуналды меншікке жер учаскелері, тау ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау, халыққа
білім беру, мәдениет мекемелері тиесілі болуы мүмкін.
Жергілікті мемелекеттік басқарудың өклді ... ... ... коммуналды – тұрмыстық және әлеуметтік – ... ... мен ... ... ... етуі үшін маңызды орын
алатын кәсіпорын немесе ... ... ... ... ... ... немесе сатылып алынуы туралы ... ... ... ... алу ... ... ... коммуналдық
меншікке берілетін мемлекеттік мүліктер тізімін қарастыру кезінде
туындайтын ... шешу ... ... ... және ... өзін-өзі басқарудың экономикалық негізін табиғи ресурстар
құруы керек: жер, оның кен орындары, су, орман, ... және ... ... ... басқарудың маңызды факторы жергілікті өзін-өзі
басқарудың табыс алу және сәйкес территорияның халқының ... көз ... ... ... оның ... ... ... ететін коммуналды (муниципалды) меншік болып табылады.
Экономикалық негіздер жергілікті өзін-өзі басқарудың шаруашылқ ету
дербестігін қамтамасыз ... ... ... ... үшін
қызмет етеді, олардың өмір сүруі үшін жағдайлар туғызады.
Шетелдік және отандық авторлардың ... ... ... ... ... болады. Әрекет етуші заңдылыққа сай,
муниципалды меншік құрамына кіреді:
- ... ... ... ... ... тыс қорлар;
- жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүлкі;
- муниципалды унитарлы кәсіпорындар мен муниципалдық ... ... ... ... ... ... ... спорт, т.б.);
- муниципалды тұрғын үй қоры;
- муниципалды тұрғын үй емес мекемелері;
- муниципалды жерлер және ... ... ... ... ... муниципалды банктер мен басқа қаржылық - несиелік ұйымдар;
- басқа жылжымайтын және жылжитын муниципалды мүліктер.
Сонымен қатар муниципалды ... ... ... қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін қызмет етуі керек шығынды және төмен рентабельді
кәсіпорындарға қызмет көрсететін жою және ...... ... ... ... ... ... әлеуметтік салада қызмет етудің коммерциялық
емес ... ... ... кәсіпорындар, ұйымдар мен мекемелерді
жатқызуға болады [42, 24б].
Муниципалды меншік құқы ... ... ... ... меншікті шектеу нәтижесінде;
- жаңа заттарды дайындау жолымен;
- бар ... ... ... нәтижесінде түсімдер алу жолымен;
- сату – сатып алу, айырбас, сыйлау ... осы ... ... келісім
шарттар негізінде;
- заңға сай мұрагерлік бойынша;
- сот шешімі бойынша;
- бекітілген тәртіппен.
Биліктің жергілікті органдарының ... ... ... ... ... ... ... және заң нысандарында
жүзеге асырылады. Әр ... ... ... ... өздерінің ерекшеліктері
бар. Муниципалдық кәсіпорындар ішінде екі ... ... ... ... 1) ... ... ... қатаң бақылаудағы тікелей
басқару кәсіпорындары; 2) ... бір ... ... биліктен басқа
жеке немес заңды тұлғаларға ... ... ... ... басқарудағы муниципалды кәсіпорын муниципалдық қызметтерді
басқарудың ескі әрі дәстүрлі нысаны болып табылады. олардың мәні ... ... әлі де ... ... отыр (өрт ... жерлеу қызметі,
жолдарды жөндеу, азаматтық жағдай ... ... ... ... қамсыздандыру, әлеуметтік көмек ... ... ... және ... ... ... ... кездеседі [43, 5б].
Қорытындылай келсек, мемлекеттік биліктің жергілікті өзін-өзі басқару
органдарын қаржылық – ... ... ... ету ... қажет:
- мемлекеттік меншік бьектісін муниципалды меншікке беру тәртібін заңмен
реттеу;
- берілген ... ... ... жеке мемлекеттік
өкілеттіліктерді жүзеге асыру үшін оларға қажетті материалдық ... ... ... өзін-өзі басқару органдарына беру;
- мемлекеттік минималды әлеуметтік стандарттарды әзірлеу және бекіту;
- республикалық бюджет пен ... ... ... ... ... ... ... етілу нормативтері негізінде минималды жергілікті
бюджеттің тепе – теңдігін қамтамасыз ету;
- жергілікті өзін-өзі басқарудың қаржылық дербестігінің кепілділігін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қосымша шығындарды жергілікті өзін-өзі басқаруға ... ... ... Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі
қабылданды, онда орнықтылық пен тұрақтылыққа, мемлекеттік ... ... ... ... ... толық жүзеге асыру үшін жеткілікті
қаржы ресурстарымен ... ... ... ... деңгейінің
дербестігін, сондай-ақ тиімді бюджет саясатын жүргізуді ... ... ... жаңа ... айқындалды.
Қабылданған Бюджет кодексінде бюджеттің әртүрлі деңгейлері ... ... бөлу мен ... ... ... ... мемлекеттік
басқарудың барлық деңгейінің бюджет үдерісін дербес жүзеге ... ... ... ... ... ... қоспағанда, жергілікті
бюджетті атқару барысында қосымша алынған кірістерді ... ... ... ... жол ... және тиісті өтеусіз қосымша шығындарды төмен
тұрған ... ... жол ... ... ... ... ... және аймақтар арысындағы қатынастардағы оң және теріс
тәжірибелерді ескере отырып, бұрын ... ... ... ... ... ... ... бюджетаралық қатынастар қағидаттары,
ресми трансферттердің түрлері, республикалық бюджет кірістерінің, облыстар,
республикалық маңызы бар ... ... ... ... маңызы бар
қалалар) бюджеттерінің көздері ... атап ... жөн. ... бюджеттің барлық деңгейінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету
мақсатында ... ... ... ... ... олардың
кіріс және шығыс бөліктері бойынша нақты бөлінді.
Жоғарыда көрсетілген шаралар жергілікті мемлекеттік ... ... ... беруге және оларға жүктелген міндеттерді
іске асыру үшін қажетті ресурстармен қамтамасыз етуге ... ... ... ресурстардағы шектеу және соның
салдарынан жергілікті ... ... ... тұрған органдарының
(аудандық, қалалық билік деңгейлері) шешім қабылдаудағы шектеуі, тұтастай
алғанда, мемлекеттік функциялардың іске ... ... ... ... Сонымен қатар, егер бюджеттерге ... ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару деңгейлері
бойынша ... ... ... ... бөлу ... ... шешу
туралы бұлай дей алмаймыз. Коммуналдық меншікті иелену ... ... ... ... үшін зор ... ие, ... ... коммуналдық меншік жергілікті мемлекеттік басқарудың барлық
деңгейі үшін қызмет негізі болып табылады.
Бюджет ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының өкілеттіктері мен олардың
қызметін қаржыландыру көздері айқындалды. Аудан әкімдіктерінің ... бар ... ... ... ... ... ... осы
өкілеттіктерді толық іске асыруын қамтамасыз ету үшін олардан қажет мүлікті
беруді талап етеді. Бұған ... ... ... ... ... меншікті облыстық және аудандық деп бөлу тәртібі жоқ.
Өзінің 2006 жылғы Жолдауында Елбасы ... ... ... ашық және айқын жүйесін жасауды тапсырды, бұл ретте мемлекеттік
мүлікке түгендеу жүргізуді маңызды міндеттердің бірі деп белгіледі.
Үкімет ... ... ... ... органдармен бірлесіп,
мемлекеттік кәсіпорындар, акцияларының бақылау пакеттері ... ... ... ... ... мен ... ... етуі тиіс
салаларды айқындау, сондай-ақ оларға жүктелген міндеттерді іске асыру ... ... ... анықтау мақсатында олардың мүліктеріне түгендеу
жүргізу бойынша ... ... ... ... 2007 ... бірінші тоқсанында ҚР Үкіметі
мынадай тізбелерді бекітеді:
- мемлекеттік басқару органдары мен мемлекеттік ... ... ... ... үшін ... ... тізбесі;
- олардың әлеуметтік маңызды қызметтерді көрсетуі мақсатында қазыналық
кәсіпорындарға бекітілген мүлік тізбесі;
- әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларға беруге тиесілі мемлекеттік
меншік ... ... ... ... ... ... ... үшін
құрылған акционерлік ... мен ... ... ... мен ... үлестерінің тізбесі;
- «Қазына-Самұрық» ұлттық әл-ауқат қорына берілген және беруге
жоспарланатын акционерлік ... мен ... ... ... мен қатысу үлестерінің тізбесі;
- аграрлық холдингке беруге жоспарланатын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тізбесі.
Жоғарыда көрсетілген тізбелер анықталғаннан кейін жергілікті атқарушы
органдар өздеріне жүктелген ... ... іске ... ... ... ... ... төмен тұрған деңгейіне (аудандық
әкімдіктерге, облыстық маңызы бар қалаларға) ... ... ... тізбесін
анықтауы тиіс.
Жоғарыда көрсетілген шараларды іске асыру мемлекеттік басқарудың жұмыс
істеу жүйесін тұтастай қозғайды, ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы заңнамасына өзгерістер
мен толықтырулар енгізу жөніндегі шешімдерді қабылдауда тізбекті ... ... ... ... ... басқару туралы жаңа заң 2001 жылы күшіне енді.
Алғашқы өзгерістер 2001 жылдың сәуір айында болды. Бұл заң ... ... екі ... органдарын қарастырады. Жергілікті
мемлекеттік басқару туралы заңға сәйкес, жергілікті бірліктер ... ... ие. ... 3-ші ... ... бірліктің
экономикалық және қаржылық негіз, оған қоса, жергілікті ... пен ... да ... ... заң екі ... ... қамтамасыз етті, олар:
мәслихат және әкім. Өкілеттікті қатаң бөлу жоқтық қасында. ... және ... ... өкілеттіктерінің бөлінісі қандай екендігі
анық емес. Болмаса, барлығында бірдей өкілеттілік ... және ... ... ... беру мақсатында бүгінгі күні
мемлекеттің алдына ... ... ... ауқымды. Олардың қатарында, ең
алдымен жергілікті ... ... ... ... үшін ... ... ... арасындағы өкілеттіктер анық ажыратылуы, бюджетаралық
қатынастардың реттелуі, жергілікті бюджеттердің табыс ... ... ... ... күштердің сол жердің ресурстарын есепке ала
отырып ... ... ... мәселелер шешімін нақты табуы тиіс. Біз
өз тарапымыздан, жергілікті деңгейде осы екі орган ... ... ... ... және қай ... ... мәселелер бойынша жауапты
болатындығын анықтап алуды ұсынамыз. Маслихаттар мен ... ... ... ... әкімшілік басшысы ретінде жеке рөл берілген. Маслихат
– ол белгілі бір аумақ халқымен сайлананатын ... ... ... ... пайда болуы халықаралық стандарт талаптарына ... ... ... ... ... іс-әрекетті қарастырады, соның ішінде отырыстар
мен тұрақты комиссия. Комиссиялардың ішінде ерекше маңыздысы ревизиялық
комиссия ... ... ... ... депутаттардың ішінен маслихат
төрағасы сайланады. Маслихатқа ... ... ... ... бар. ... ... және аудандық деңгейлер арасында бөлінген
функциялардың тізімі жоқ. Екіншіден, өкілеттер тізімі көмескі ... ... - ... даму ... ... ... бюджет туралы заңда толық берілген. Әрбір жергілікті деңгейдегі атқарушы
және өкілетті ... ... ... ... терең ойлануды талап
етеді.
2007 жылғы конституциялық ... ... ... ... ... ... ... институты болып табылатындығы
бекітілді. Әрине, бұл өзгерістер өз ... ... сала ... ... ... де өзгерістер әкелді. Бұл ... ... ... ... жүйесінің мазмұндық сипатына
айтарлықтай әсер етпегенімен, оның белгілі бір құрылымды иеленуіне әкелді.
Тиісті елді-мекен ... өз ... ... ... толық
қамтамасыз етілмегенімен, бұл қадамды келешектегі үлкен ... ... ... ... қалыптасып жатқан өзін-өзі басқарудың құрылымы ... ... ... төрт ... ... ... ... басқару органдарының санатына ... ... ... ... ... ... Мәслихат тиісті аумақ
тұрғындарымен сайланатын өкілдік органы болып ... да, ... ... ... ... атқарушы биліктің жасақталуына
ықпал жасауы төмен. ... ... ... ... ... асырумен қатар жалпымемлекеттік қызметтердің орындалуына жауапты
тұлға ... ... [29]. ... ... ... ... Президент
те жергілікті өзін-өзі басқару құрылымына ... ... ... бар ... ... ... ... (республикалық
маңызы бар қала және астана) мәслихатының ... ... ... ... ... ... заң ... әкімдердің шешімдеріне ықпал етуге
кең мүмкіндіктер берілгенімен, олардың жоғары тұрған ... ... ... ... ... ... байқауымызға
болады. Бұл мәселе өз шешімін барлық деңгейдегі әкімдердің ... ... ... ... ... ... ... Ал қазіргі
таңда аудандық деңгейден төменгі әкімшілік-аумақтық бірліктерде ... ... ... ... ... ... ... сайлануын енгізу жоғарыда айтылған бағыттағы алғашқы қадам ... ... іске ... ... ... үлгінің «күшті мэр»
үлгісіне трансформациялануы орын алуы мүмкін. Дегенмен, «атқарушы комитет»
үлгісі де ... ... ... болмақ.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
функцияларын тиімді орындау негізі ретінде
Мемлекеттік басқару жүйесінде жаңа ... ... ... қалыптастыруға бағытталған қазіргі заманғы қағидаттарды әзірлеу
қажеттілігін Елбасы 2008 жылғы жолдауында атап өтті. Сонымен қатар Жолдауда
тұрғындардың ... ... ... ... ... бірінші
кезектегі міндеті болып қалуға тиіс екендігі, тұрғындардың әлеуметтік әл-
ауқатын арттыруға арналмаған барлық шығындарды қысқарту ... ... ... ... ... ... жүйесі одан әрі жүйелі
жалғасын таба беретінін байқауға болады. Соның ішінде еліміздің ... ... ... өкілетті органдардың рөлін күшейту жөніндегі
тұжырымдары бойынша оларға қосымша өкілеттіктер берілмек. Оның үстіне ... келе ... ... ... ... басқаруды
қалыптастырудың негізінде, іргетасына айналмақ. ... ... ... өзінде қалыптасып үлгерді десе де болады. Бұған ... ... ... қала ... 30% ... ... ... сайланғанын мысал ретінде айта кетуге болады.
Қазір республикадағы барлық аудандық мәслихаттарда босатылған тексеру
комиссияларының ... ... ... Жолдауда олардың өкілеттілігін
одан әрі өсіру туралы айтылған. Мұны да ... ... тағы ... деп ... орынды. Олар бюджеттің кем-кетігін
түгендеумен айналысады. Ал бюджет ел ... ... ... ... ... ... ... әр ауданда бюджет орынды пайдаланатынына
сеніммол. Бұл істің екі пайдасы бар: жергілікті өкілетті органдар ... ... ... салмағы рөлі мен беделін көтереді.
Екіншіден, мұндай жағдайда мәслихаттар депутаттары ел, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауындағы нақтылаған
аудандық мәслихаттардың өкілеттілігін күшейту мәселесі де ... кең ... ... талпыныс етті. Уақыт өте келе аудандық
мәслихаттар ... ... ... ... негізіне айнала
алады. Осы Жолдауда Елбасы мәслихаттар өкілеттілігін күшейту туралы алғаш
айтты.
Жергілікті ... ... мен ... бірлестіктер органдарының
түпкі табиғи бастауы ұқсас – олардың екеуін де жергілікті жердегі халық
өзі сайлайды және ... ... ... ... өздері
шешуге шақырады. Осы кезге дейінгі «жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заң
жобаларының төртеуінде де бұл ... сөз ... ... ... ... да ... ... еді. Демек, Президент
Жолдауында оларға қосымша өкілеттіктер беру туралы бекер айтып ... ... ... 6 ... ... 7 ... ... ... ... жобалары
Астана және Алматы
қалаларының,
облыс әкімдерін
сәйкес
мәслихаттардың
келісімімен
Президент
тағайындайды
Заңдық мәтін
107 депутат 5 жылдық мерзіммен сайланады, оның 98-і
аумақтық округ бойынша бір өкілетті. 9 депутатын Қазақстан
халқы ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік сызбасы*
*“Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу ... Заң ... ... ... жылдың 21 мамырда “Қазақстан Республикасының Конституциясына
өзгерістер мен ... ... ... Заңы ... ... ... өзгерістерде жергілікті өзін-өзі басқаруды
қалыптастырудың негізі ретінде мәслихаттың ... шегі 1 ... ... ... ... ... ... Парламент
өкілеттілігін елеулі түрде кеңейтетін өзгерістер ... ... ... ... ... жылдың 21 мамырындағы Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... заңы және 2009 жылдың 9 ақпанындағы ... ... ... актілеріне жергілікті мемлекеттік басқару
және өзін-өзі басқару мәселелері бойынша өзгерістер мен ... ... ... сәйкес жергілікті өкілетті органдардың ... ... ... ... ... ... ... басқару қызметін жүргізу мүмкіндігіне ие болды. Бұл жергілікті
мәслихаттардың өкілеттігін барынша кеңейтіп, қамтылатын аумақ тұрғындарының
әлуметтік ... ... ... ... ... ... барлық деңгейдегі әкімдер мәслихаттардың ... ... ... ... ... ... енгізілгендіктен
мұндай жағдай туындағанда мәслихат депутаттарының көпшілігінің дауысымен
Президент алдына немесе жоғары ... ... ... ... ... ... босату мәселесі ... ... ... сәйкес мәслихат депутаттарының өкілеттігі төрт жылдан
бес жылға ұзартылды. 2007 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... және оның ... мәртебесі
туралы» Конституциялық заңдарға өзгертулер мен толықтырулар енгізілгеннен
кейін Жоғарғы Палата аймақтардың ... ... ... бір органға
айналды.
Барлық елдерде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... яғни ... буыннан басталған. Дегенмен,
жергілікті өкілетті органдар өзін-өзі ... ... ... ... ... ... тікелей байланбаған. Аудандық мәслихаттар мен
жергілікті өзін-өзі басқарудың ауылдық органдарының ... ... ... ... ... ... ... басқару туралы заң жобаларын талқылау
кезінде ауылдық буынды «кеңес» немесе ... атау ... ... ең ... ... ... ... «мәслихат» деп атау орынды. Мәселе
ауылдық бірлестіктердің ... ... ... ... ... мәслихаттар бекітеді. Онда мәслихаттар туралы заңда да
түзетулер енгізу дұрыс еді.
Егер бәрі ... деп ... ... ... ... ... үшін ... болар еді. Бюджетаралық қатынастар мәселесінің
үлкен бір ...... ... мақсатты пайдалануды, басымдықтарды,
мемлекеттік сұраныстарды бақылау ... ... ... ... ... ... ... формальді белгілері
бар: халықпен сайланады, жергілікті маңызы бар ... ... ... ... жеке ... бар. Конституция бойынша мәслихаттар
жергілікті мемлекеттік ... ... ... ал ... ... ... деңгейі ауылдарда тіптен жоқ. Бірақ
аудандық мәслихаттарға ... ... ... ... ... ... қызметін талдай отырып, республиканың осы ... ... ... ... ... ... ортақ механизмінің
жоқтығын айта кету керек. Мемлекеттік басқару ... бір ... ... ... ... ... қызмет атқарады, олар өз
өкілеттілігінің ... ... ... олардың атқарылуын қадағалайды.
Республиканың өкілетті және атқарушы органдарынан тұратын ... ... ... ... ... ... бірі болып
табылатындығын айтып, Мәслихаттар бүкіл республикаға ортақ нормативті
құжаттар бойынша, бірақ ... бір ... ... ету ... жергілікті бюджеттің және ... ... даму ... ... бақылау функциясын
қарастырайық. Бұл жергілікті ... ... ... ... қызметтерінің ең басты бағытының бірі. Жергілікті бюджеттің
атқарылуын ... ... ... ... ... ... ... комиссиясына жүктелген.
Теория бойынша республикада ревизиялық комисиялар ... ... ... ... және ... ... ... Заңымен
комисияның дәрежесі және қызметі заңды бекітілгеннен кейін, 1993 ... ... ... ... ... ... жергілікті деңгейде
мемлекеттік қаржылық бақылау органы ретінде толығымен қалыптаспады.
Біріншіден, комисия қызметі тек бір ғана ... ...... ... Заң бойынша мемлекеттік қаржылық бақылау функциясын
жүзеге ... ... ... ... Ал ... күні
жергілікті бюджет көлемі миллиардтаған сомаларды құрайды. Бұл ойландыратын
жағдай.
Екіншіден, заң бойынша мәслихаттардың ... ... ... ... деңгейлеріне ортақ комисияның өкілеті мен жұмыс ретін
анықтайтын нормативті құжат қарастырылмаған. ... ... ... ҚР ... «жұмыс реті мен өкілеттілік мәслихат
регламентімен анықталады» деп айтылған. Бірақ мемлекеттік ... пен ... бір ... ... ... ... ... бақылау жүйесі де ортақ болуы керек.
Мәслихаттардың бақылаушы функцияларының ... ... ... ... отыр ... ... басқару жүйесінің ролінің жоғарылауы, бұл
мемлекеттік ... ... ... ... ... қадам
болады» [2].
Мәслихаттардың функцияларын күшейтудің бір бағыты ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың шілдесінде ҚР Бюджеттік Кодексіне ревизиялық комисиялар
мемлекеттік қаржылық ... ... ... танылатын өзгертулер
енгізілді, бірақ маманданған кадрлармен қамтамасыз ету туралы ... ... ... ... ... ... ... комисия, кадрлары болмай,
заңды тұлға ретінде танылмай, ... ... ... ... ұйым мен ... ... ... деңгейде тексере
алмайды.
Бұл бүгінгі күнгі ... ... бірі ... табылады және ол
мемлекет халық алдында өзінің алдағы ... үшін ... ... ... ... пен жауапкершілік арасында баланстың болуына
ықпал етеді, өйткені өкілеттіліктердің кеңеюі жауапкершіліктің күшеюімен
қатар жүруі ... ...... қызметтің барлық
деңгейлерінде жүзеге асатын мемлекеттің қамтамасыз ететін функцияларының
бірі.
Билікті ұйымдастырудың «жоғары» деңгейі әр ... ... ... ... және ... қамтамасыз ететін көмекші немесе
реттеуші деңгей деп қарастырып, «төмен» деңгейді негізгі ... деп ... ... ... ... ... деп қарастырған дұрыс: негізгі
деңгейдің билік ету органы өз территориясында ... ... ... ... ... басқару және билік ету құрылымын қалыптастырады
[34, 55-56б].
Осыған байланысты, біздің жағдайда ... ... ... ... ... ... ... облыс деңгейінде;
- аудан деңгейінде;
- қала деңгейінде;
- қаладағы аудан деңгейінде;
- ауылдық (селолық) округ деңгейінде;
- ауылдық (селолық) округ құрамына кірмейтін ... және ауыл ... ... ... ... ... табылатындар: өкілетті
органдар – облыс (республикалық мәндегі қала, ... ... ... ... ... және атқарушы орган – облыс (республикалық
мәндегі ... ... ... (облыстық мәндегі қала), қаладағы ... ... ... ... ... ... ... және ауыл (село)
әкімдері. Ауылдық әкімдер мемлекеттік функцияларды ... ... ... ... ... де ... мүмкндік алады.
Республикалық мәндегі қалаларда жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
деңгейі ретінде қалалық аудандарды алу мыналармен негізделген:
Біріншіден, жергілікті өзін-өзі басқару мен ұйымдастырудың ... ... бұл ... ... саны ... да, территориясы бойынша да
үлкен масштабқа ... бұл ... ... ... ие және ... ... байланысты басқарудың ұйымдастырушылық үлгісі мемлекеттік басқару
обьектілері болуы керек.
Облыстық, аудандық мәндегі қалалар жергілікті ... ... ... ... ... бірлік болып табылады, себебі өзін-өзі
қамтамасыз етуге жеткілікті экономикалық әлеуетке ие.
Ауыл деңгейіндегі жергілікті ... ... ... ұйымдастыру
процесі күрделі, әрі қайшылықты. Қазіргі қиын заманда ауылда жергілікті
өзін-өзі ... ... ...... ... ... ету
мүмкіндігі туралы айту қиын. Мұнда жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... не жоқ, не ... ... Бұл
деңгейдегі төмен салықтық негізді ескере отырып, ... ... ... бойы ... деуге болады.
Осыған байланысты, жоғарыда аталған факторлардың кері әсерін әлсірету
үшін жергілікті өзін-өзі басқару органдарын ... ... ... тек ... мен ... ... ... тиімді болар еді.
Ел дамуының қазiргi кезеңiнде мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ала отырып, билiктiң барлық деңгейлерi
арасындағы ... ... ... ... реформалар жүргiзу
орталығын жергiлiктi мемлекеттiк ... ... ... ауыстыру
мәселелерi басым мәселелерге айналуда.
Облыстық, аудандық (қалалық) және ... ... ... ... бөлу бүгiнгi таңда облыстық деңгейге берiлген және көбiнесе
басқарудың орталықтандырылған схемасын ... ... ... өкiлеттiктер облыстық деңгейде қалып қойды, ал бұл ... ... ... ... дәрежесiнде сәйкес келмейдi.
Билiктiң аудандық, қалалық және ауылдық деңгейлерi жергiлiктi маңызы
бар мiндеттердi шешуде неғұрлым дербес және ... ... тиiс, ... мiндеттерi мен жауапкершiлiгi заңнамалық кесiмдер ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
одан әрi қарышты әрi тұрақты дамуын қамтамасыз ... аса ... ... ... бiр ... мемлекеттiк басқарудың белгiлi бiр деңгейiне
жатқызу тұрақты функционалдық талдау ... ... ... ... ... ... орындау мемлекеттiң  еңбек және материалдық
ресурстарын ... ... әрi ... ... ... ... ету ... халыққа барынша жақын болуға тиiс.
Республиканың деңгейде жергілікті өзін-өзі басқаруына ... ... ... ... ... басқаруды кепілдікпен қамтамасыз
ету және ... ... ... ... ... ... жасау. Берілген тапсырмалар бірнеше тәсілдермен шешілді.
Біріншіден, республикалық деңгейде заң жүзінде ... ... ... ... ... бекіту.
Екіншіден, мемлекеттік биліктің орталық органдары жергілікті өзін-
өзі басқаруды мемлекеттік қолдау бағдарламарын қабылдайды.
Барлық ... ... ... ... ... органдарының
қатысуымен жүргізіледі. Жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері бойынша
заң ... ... ... кейін орталық және муниципалды
органдардың қарым-қатынасы мәнді түрде азаяды, ол тек ... ... ... ... ғана туындайды. Бұл мемлекеттік биліктің
орталық ... ... ... ... ... ... алыстауын
білдірмейді.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды әдістемелік, ақпараттық және кадрлық
қамтамасыз ету бойынша жұмыс жүргізу ... үшін ... ... беру ... ... ... ... атқарушы органында
құрылымдық бөлімшілер қалыптастыру керек.
3.2 Мемлекеттік билік органдарының жергілікті ... ... ... ... жетілдіру жолдары
Жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуы мен дамуымен байланысты
мәселелердің ішінде ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... өзін-өзі басқару органдарының бір бірімен қарым –
қатынас жасау мәселесі болып табылады.
Әкiмшiлiк-бюджет реформасының ... ... және ... ... арасындағы өкiлеттiктердi ажырату жөнiнде жұмыс
жүргiзiлдi. Мемлекетке тән емес ... бiр ... жеке ... ... ... ... ... мемлекеттiк мекемелер мен
ұйымдар шешетiн мәселелер шеңберi нақты айқындалды.
      "Қазақстан ... ... ... басқару туралы"
Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңының, "Бюджет жүйесi
туралы" Қазақстан ... 1999 ... 1 ... ... ... ... сондай-ақ   Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексiне ... мен ... ... ... ... ... сондай-ақ оларды ретке келтiру жөнiнде ... ... ... мен жауапкершiлiк бекiту мәселелерi реттелдi.
Тұтастай алғанда мемлекеттiк басқару жүйесiнiң базалық негiздерiн ... ... ... ... ... ... ... өзгерiстерге
ұшырады. 1999 жылдан бастап бюджет саласындағы шекаралар айқын бөлiндi,
бюджеттiк бағдарламаларды, ... және ... ... ... бөлу заңды түрде  бекiтiлдi. Мемлекеттiк бюджеттің
негiзгi өлшемдерiне орта мерзiмдi болжам жасауға көшу ... ... ... органдарға заңды түрде айқындалған деңгей шеңберiнде
қарыз алуды жүзеге асыру құқығы берiлдi.
Бюджетаралық қатынастар ... ... ... пен ... ... қол жеткiзуге, мемлекеттік басқарудың төмен
тұрған деңгейлерiнiң аймақтардың экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... етуге бағытталды. Бюджеттердiң деңгейлерi арасында кiрiстер мен
шығыстарды ... ... ... ... ... жүйесiнiң бұрынғы
жүйелердiң алдында бiрқатар артықшылықтары бар. ... ... ... және ... ... арасында бөлшектемей, кiрiс
көздерiн нақты бөлу ... ... және ... ... ... ... ... теңдестiрiлуiне жоғары тұрған
бюджеттерден субвенциялар бөлу және төмен ... ... ... ... ... ... қол ... қатар тез өзгерiп жатқан әлеуметтiк-экономикалық ... жаңа ... ... ... ... ... ала
отырып, мемлекеттiк басқару жүйесiн, оның жұмыс iстеуiнiң ... ... ... одан әрi ... талап eтiледi.
      Бүгiнгi таңда негiзгi проблемалар мыналар болып табылады:
      1. Тұтастай ... ... ... ... ... ... мен ... аяқталған жоқ.
      Мемлекеттiк функцияларды бөлу жүйесi және әрбiр мемлекеттiк басқару
деңгейiнiң құзыретi тиiстi ... ... ... ... ... ... ... функциялары бақылаусыз
кеңейтiлiп жатады.
      Экономикада нарықтық ... ... ... мен ... ... салаларын тiкелей реттеп отырудан мемлекеттiң одан
әрi бас тарту қажеттiлiгiн ... ... ... тән емес ... ... ... тиiс ... функцияларды әлi де болса
мемлекеттiк органдар жүзеге асыруда.
Мұнымен қатар, бұрынғы жылдары мемлекеттiк басқару функцияларының бiр
бөлiгi ... ... ... атап өту ... ... функцияларды
iске асыру мемлекеттiк тапсырыс негiзiне ... ... ... ... мен қызметтердi  жүзеге асырудың орынсыздығын практика
көрсетiп бердi, ... өзi ... ... мемлекеттiк басқару
саласына қайтаруды талап етедi.
Мемлекеттiк функциялардың басымдық дәрежесiне қарай нақты ... ... ... ... деңгейiндегi мемлекеттiк органдардың күш-
жiгерiн негiзгi мемлекеттiк функцияларды iске ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырылуын қамтамасыз
етуге жәрдемдеспейдi.
2. Мемлекеттiк басқарудың орталық және жергiлiктi ... ... мен ... ... ... ... ... отыр.
Мемлекеттiк басқарудың жекелеген секторларында ... ... - іс ... мен ... ... ... байқалады. Ұқсас бағыттар бойынша жұмыс iстейтiн орталық мемлекеттiк
органдардың аумақтық бөлiмшелерi мен ... ... ... ... ... ... орын ... жүргiзу мәндерiнiң тұстасып келуi, тұтастай алғанда функцияларының
қиылысуы жауапкершiлiк пен есеп беру мәселелерiнде ... пен ... ... қаражатын қырсыз жұмсауға, мемлекет жүзеге асыратын
функциялар мен олардың көрсететiн ... ... ... ... ... органдар мен олардың аумақтық бөлiмшелерiнiң
құзыретiндегi кейбiр функциялар жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың ... ... ... және ... ... ... ... iс жүргiзу мәнi болып табылады. Жергiлiктi бюджеттерге бiрқатар
қосымша шығыстарды төлеу (әскерге ... ... ... ... ... ... шақыру пункттерiнiң материалдық-техникалық базасын
нығайту) мiндетi де ... ... ... және ... ... жүргiзу жүйесiн ұтымды
ұйымдастыру талаптарына сай келгенiмен, сонымен бiр ... ... ... билiк деңгейлерi арасындағы құзыреттердi ... ... ... орталыққа бекiтiлген жекелеген мемлекеттiк функцияларды
оларды жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... мемлекеттiк басқару органдарына беру орын алып отыр.
Жекелеген бақылау-қадағалау функциялары астанадан немесе, әрi ... ... ... ... жүзеге асырылады, мұның өзi iскерлiк
белсендiлiк пен кәсiпкерлiк ... ... ... жасайтын
қосымша әкiмшiлiк тосқауылға айналуда.
Жергiлiктi ... ... ... қызметтерді
аумақтық деңгейде iске асырудағы өскелең мiндеттерi  аумақтық даму
мәселелерiнiң ... ... ... ... мен ... жауапкершiлiктi орталықтың бұрынғы жылдары жергiлiктi мемлекеттiк
басқару деңгейiне бере ... ... одан әрi ... ... отыр.
Сонымен қатар, соңғы жылдардың ... ... ... ... ... ... ... орынсыз және
тиiмсiздiгiн көрсетiп, бұл олардың ... ... ... ... ... ... берудi талап етедi.
3. Қолданылып жүрген заңнамада жергiлiктi мемлекеттiк ... ...... мәнi мен өкiлеттiктердi ажырату  жалпылама
түрде белгiленген және нақты регламенттелмеген. Нәтижесiнде ... ... бөлу ... және ... ... ... ... облыстық билiк орындарының қарауына берiлген.
Бүгiнгi таңда жергiлiктi билiк ... ... ... әртүрлi және әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiк басшылығы әр жолы ауысқан
сайын көбiне өзгерiп отырады.
Облыс орталығы деңгейiндегi кейбiр аймақтарда басқарудың ... ... ... ... ... аудандық (қалалық)
бөлiмдер облыстық атқарушы органдарға ... ... ... ... ... ... ... қалдырылуына, ал
қаржыландыру, тиiсiнше басшылық жасау мен ... ... ... ... ... қосарланған бағыныстылық жүйесi туындап отыр,
бұл тұтастай ... ... ... ... нәтижелерi үшiн
жауапкершiлiгiн төмендетедi.
Функциялар мен ... ... ... ... арасында нақты ажыратылмауы белгiлi бiр ... ... ... ... тиiс ... ... ... қақтығысына әкеп
соқтырады. Осының салдарынан кейбiр аймақтарда жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... көрсетiлуiне
жауап бермеуiн былай қойғанда, облыстық билiк органдарының ... ... ... ал олардың бюджеттерi транзиттiк
шоттарға айналуда. Мұнымен қатар билiктiң төменгi тұрған деңгейлерiн ... ... ... ... кейбiр өкiлеттiктердi беру ... ... ... ... ... ... заң жүзiнде белгiленген
қағидаттарын, атап айтқанда, бюджеттер дербестiгiн, сондай-ақ ... ... ... ... ... бекiтiлген өкiлеттiктер
шегiнде жұмсау бағыттарын дербес анықтау құқығын бұзу болып табылады.
      Шығыс өкiлеттiктерiн ... мен ... ... және халыққа
тiкелей осы қызметтердi көрсететiн аудандық (қалалық) билiк деңгейiнiң
тиiсiнше шешiмдер ... ... ... ... ... алғанда мемлекеттiк функцияларды iске асырудың сапасы мен
тиiмдiлiгiне әсерiн тигiзедi.
4. ... ... ... ... ... ... ... мәселелерi шешiлмеген.
Коммуналдық меншiкке иелiк ету мәселелерi мемлекеттiк басқарудың
жергiлiктi ... үшiн ... ... ... ... ... ... меншiк облыстық, аудандық және ауылдық ... заң ... ал ... ... ... ... ... барлық
деңгейлерi қызметiнiң негiзi болып отыр. ... ... ... iске ... ... ... ... объектiлерi
бойынша меншiктiң ара жiгiнiң ажыратылу сипатына байланысты.
      5. Ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы бар) деңгейдегi ... ... ... институттары мен тетiктерi жоқ. Ауылдық
жерлерде 6,6 млн. астам адам ... ... ... ... ... бiр бос
кеңiстiгi байқалады - ... ... ... қалыптаспаған,
шаруашылық және экономикалық салаларда шешiмдер қабылдауда әкiмшiлiк-
аумақтық бiрлiк әкiмдерiнiң дербестiгi жоқ.
Қаржы ... ... және ... ... ... ... практикалық әкiмшiлiк қызмет тәжiрибесiнiң
болмауы билiктiң осы ... ... ... басқаруды
қалыптастырудағы шынайы қиындықтар болып отыр.
Бүгiнгi таңда республикадағы аудандардың ... ... ... түсетiн түсiмдердiң жеткiлiктi деңгейiн дербес қамтамасыз
етуге мүмкiндiгi жоқ, бұл болжам бойынша ауылдық ... ... ... ... бiр мезгiлде, мемлекеттiк қызметтердi ұсыну тиiмдiлiгiн
арттырудың қажеттiлiгiн негiзге ала отырып, ... осы ... ... ... бар ... ... дербес шешу жөнiндегi
өкiлеттiктердi бере ... ... ... ... ... ... ... етiледi.
6. Бюджетаралық қатынастардың қолданылып жүрген жүйесi орта мерзiмдi
кезеңде тұрақтылықтың, бюджеттер деңгейлерi арасындағы ... ... ... ... бөлудiң нақты және түсiнiктi қағидаттарының
болмауымен ерекшеленедi.
Аумақтардың экономикалық дамуының айқын саралануының салдарынан кiрiс
базасының аймақтар арасында бiркелкi бөлiнбеуi халықтың ... ... ... қол жеткiзуi үшiн аймақтардың бюджеттiк қамтамасыз
етiлуiн теңестiрудiң белсендi ... ... ... ... ретте осындай саясаттың негiзгi мақсаты билiктiң әрбiр деңгейiнiң
өздерiне бекiтiлiп берiлген мемлекеттiк қызметтердi ... ... ... орта ... ... ... заң ... кiрiс көздерiн қамтамасыз ету болып табылады. 1999 ... ... ... мен ... арқылы бюджетаралық реттеу
тетiгi қазiргi уақытта бюджетаралық қатынастарда, атап айтқанда, кiрiстердi
немесе бюджетаралық трансферттердiң мөлшерiн бөлу ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
нәтижесiнде қажеттi ... ... ... ... ... ... ... қызметiн атқаратын бюджетаралық
трансферттердiң ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ынталандыруды шектейтiн
жергiлiктi ... ... ашық емес ... ... ... қатар жергiлiктi бюджет деңгейлерiнiң арасында кiрiстердi бөлу
жүйесiнiң, бюджетаралық реттеу тетiктерiнiң әр ... және ... атап ... жөн. ... ... ... барысында
оларды нақтылау жиi орын алады.
Облыстарда кiрiстердi ... ... және бiр iзге ... қолданылуда:
бiрiншiсi - бөлiнетiн кiрiстер мен олардың нормативтерiнiң ... ... қала үшiн жеке ... ... - аудандар және ... ... ... ... ... ... әртүрлi кiрiстердiң бiрыңғай түрлерiн белгiлеу;
үшiншiсi - нормативтерi бойынша бiрыңғай, бiрақ төлеушiлерi   бойынша
әртүрлi кiрiстер бөлудi белгiлеу;
төртiншiсi - бюджеттiк алуларды ... ... ... ... әрi ... отырып, аудандар мен қалалардың бюджеттерiне түсетiн
барлық кiрiстердi есептеу.
Мемлекеттiк шығыстардың ... ... ету ... кiрiстерi мен "қажеттiлiктерi" арасындағы теңдестiрудiң
қолданыстағы қағидаттарынан бас тартуды және ... ... ... ... ... ала отырып, бюджетаралық
трансферттердiң мөлшерлерiн айқындауға көшудi талап етедi.
      7. Жергiлiктi ... ... ... ... жүзеге асыруы
тиiмдiлiгiнiң жеткiлiксiздiгi.
1999 жылдың басында ... ... ... шектеулiгі
жағдайында жергiлiктi бюджеттердiң теңдестiрiлуiн реттеу үшiн бюджет
заңнамасында жергiлiктi атқарушы ... өз ... ... мен ... үшiн қарыз алуды жүзеге асыру мүмкiндiгi берiлген
болатын. Сонымен бiрге, ... ... ... ... қарыздары Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң қарыз алуымен
салыстырғанда сыйақының аса ... ... және ... ... мерзiмдерiмен тартылады. Бұл ретте, жергiлiктi атқарушы органдардың
бiрқатары қарыз алуды жүзеге асыра отырып, облыстық ... ... ... ... ... ... органдарға қызмет
көрсетумен және қарыздарды өтеумен байланысты шығындарды республикалық
бюджет есебiнен ... ... ... қайта құрылымдауды жүргiзудi 
немесе мақсатты трансферттер бөлуді ұсынады.
      Осылайша, жоғарыда ... ... ... ала ... орта ... ... елдегi мемлекеттiк басқару жүйесiн одан әрi
жетiлдiру жөнiндегi шаралар мемлекеттiк функцияларды ... ... ... ... ... ... ... тиiмдi бөлуге
бағытталуға тиiс.
Мемлекеттiк басқару жүйесiн жетiлдiрудiң ... ... ... iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру және мемлекеттiк
басқарудың барлық деңгейлерi арасындағы ... ... ... ... бөлу ... халыққа қоғамдық қызметтер көрсету,
сондай-ақ бюджетаралық қатынастардың ұтымды жүйесiн ... ... Осы ... ... қол ... үшiн ... ... мiндеттердi
дәйектiлiкпен шешу ұйғарылып отыр:
1) мемлекеттiк функциялардың оңтайлы тiзбесiн анықтау, оларды жүйелеу
мен жiктеу;
2)мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейлерi ... ... мен ... ара жiгiн ... ... 3) ... басқарудың барлық деңгейлерiне жүктелген функцияларды
жүзеге асыру үшiн жеткiлiктi қаржы ... ... ... қатынастардың оңтайлы моделiн қалыптастыру. Осы мақсаттарда:
шығыс өкiлеттiктерiн мемлекеттiк басқару деңгейлерiне бекiтудi тәртiпке
келтiру; кiрiс ... ... ... ... ... ... бекiту; бюджетаралық трансферттердiң тиiмдi моделiн ... ... ... ... ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы
бар) ... ... және ... ... ... өзін-өзі басқару мен мемлекеттің өзара байланысының ... ... 3 ... концепцияда жалпылауға болады. Оның әрқайсысы осы
құбылыстардың байланысуының әртүрлі нысандарын бейнелейді.
1. «Партнерлық үлгісі» жергілікті және орталық биліктің қарым
... ... ... қойған, халыққа белгілі ... ... ... қатынасы ретінде
қарастырады. Осы концепциясының шегінде жергілікті өзін-өзі
басқаруға сәйкес жергілікті ... ... ... ... ... ... «Агенттік үлгі» байланыстың басқа сипатын ... және ... ... ... ... ... мемлекет атқарады. Жергілікті өзін-өзі басқару
органдары территориялық ... ... ... ретінде қарастырылады. Осылайша олар мемлекеттік
аппарат құрылымын ... ... ... ... байланысты, мемлекет жергілікті органдардың қызмет
етуінің тиімділігінің ... бір ... ... ... да бір ... ... ... - экономикалық
өмірін тұрақтандырудың бір факторы ретінде қызмет атқарады.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... құралы ғана болып
табылады.
3. «Өзара байланыс концепциясы». ... ... бұл үлгі ... ... ... ... ... басқару органдарының өзара байланысының
сипатын анықтайтын негізгі ... ... ... ... ... ... олар бір ... тәуелсіздік және дербестігінің белгілі бір деңгейін
сипаттайды. Екіншіден, жергілікті ... ... мен ... ... ... қызметінде
белгілі бір байланыс бар. Бұл екі жақтың да ... ... ... ... ... Бұл ... бір ... қарым – қатынас
жасауға итермелейді. Мұнда олар бір ... ... ... келу ... ... ... ... тиімді нысаны муниципалды құрылымдар ... ... және ... биліктердің қарым – қатынасы болуы
мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... олардың ортақ мәселелерін нақты анықтап, жеткізе алады.
Мемлекеттік билік үшін ... ... ... – бұл ... бар ... ... ... өзін-өзі басқаруға қатысты
үйлесілген саясат жүргізуге болатын ... ... ... ... ... ... ... және болжамды сипатқа ие болғаны дұрыс.
Мемлекеттік билік пен ... ... ... ... өзара
байланысы кезіндегі жергілікті ... ... ... ... екі ... ... ... етеді: облыстық және жергілікті
бюджеттер арасындағы табыс көзін бөлу қалайша ұтымды болады және ... ... ... бекіту кезінде билік деңгейлерінің өзара
байланысу процедуралары қалай болады?
Облыстық және жергілікті бюджеттер арасындағы ... ... бөлу ... бойынша бөлуге және ұзақ мерзімді негізде бекітуге негізделе
жүргізу ... Бұл ... ... деңгейіне табыс көздерін дамытуға және
оларды тиімді пайдалануға ынталандырады.
3.3 Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің экономикалық моделі
“Қазақстан-2030” Стратегиясында ... ... ... ... шешуші міндеттердің бірі ретінде көрсетілді. Бұл
мемлекеттік басқарудың әрбір ... үшін ... ... мен
функциялар, қаржыландыру көздері нақты айқындалуы тиіс екендігін білдіреді.
Жұмыстың алдыңғы бөлімдерде айтылғандай, қаржылық – ... ... ... ... ... нақты қызмет етуі ... ... ... пен муниципалды меншік жергілікті қоғамдастықтың
міндетті атрибуты болып табылады.
 Бюджет мемлекеттiң өз функцияларының орындалуын ... ... ... ... iске ... жөнiндегi негiзгi құралы болып
табылады. ... ... ... барлық деңгейлерiн оларға
жүктелген функцияларды жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... ... пен ашықтық қағидаттарына
негiзделген, сондай-ақ тиiмдi бюджет саясатын ... ... ... ... ... қалыптастыру талап етiледi.
Әкiмшiлiк-бюджеттiк реформаның басым бағыты ауылдық округтердiң,
кенттердiң, аудандық ... бар ... ... ... ... ең алдымен, оны институционалдық және функционалдық ... ... ... 2004 ... ... ... ... аудандық маңызы бар
қалалар әкiмдерiнiң аппараттарын оларға заңды тұлға мәртебесiн бере отырып,
қалыптастыру көзделген болатын. Осы шара ... ... ... ... ... ... алу мен ... және мүлiктiк емес
құқықтар мен мiндеттерді жүзеге асыру құқығын берудi ... ... бұл ... ... жер ... реттеуге заңнамада
берiлген құқықты қамтамасыз ... ... ... Сонымен бiр мезгiлде,
әкiмдердiң өз шығыстарын жоспарлаудағы және ... ... ... ... осы ... сметалық қаржыландыру тетiгi жетiлдiрiлдi. Осы
мақсатта әкiмшiлерi ... ... ... ... ... табылатын, жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... оның шығыстарын
қаржыландыруға көшудi жүзеге асыру көзделдi.
Сонымен қатар, оларға жергiлiктi маңызы бар ... ... ... қосымша тартылатын қаражатты жинақтау үшiн ... ... ... ашy ... ... ... шаралар ауылдар, кенттер, қалалар (аудандық маңызы
бap) әкiмдерiнiң шаруашылық және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк басқарудың
төменгi деңгейiнiң бюджеттiк бағдарламаларын аудандық ... ... ... ... ... және тек ... ғана өзгерте алатын
болғандықтан, аудандық (қалалық) буындағы жергiлiктi атқарушы органдардан
қаржылық ... ... ... ... ... арасындағы функциялар ... ... ... ... ... 2004 ... ... функцияларын ауылдық, кенттiк, қалалық ... ... ... ... тiзбесi кеңейтiлдi, атап айтқанда мыналармен
толықтырылды:
- елдi ... ... ... мен санитарлық тазарту
жөнiндегi жұмысты ұйымдастыру;
- зираттарды, өзге де жерлеу орындарын тиiсiнше ... ... ... ... ... өрт ... және судағы қауiпсiздiктi қамтамасыз ... ... ... елдi ... ... ... ету, су мен ... пайдалану
мәселелерiн реттеу жөнiндегi жұмысты ұйымдастыру;
- заңда белгiленген тәртiппен тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктер
әкiмдiктерiне берiлген коммуналдық ... ... ... ... қалыптасуына және ауылдық,
кенттiк, қалалық ... ... бар) ... ... қарай оларға
бекiтiлген функциялардың тiзбесi кеңейтiлiп, ... ... ... ... ... беру ... ... тиіс.
Мемлекеттiк басқарудың ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық маңызы бар)
деңгейлерiне ... ... беру ... ... ... ... 195
аудандық және қалалық бюджеттердiң 153-i немесе 78%-i субвенциялық
бюджеттер ... ... ... деп ... ... өзi басқарудың төменгi
деңгейiнде шиеленiсетiнi ... ... ... осы ... және ... емес ... ... беру олардың қаржымен өзiн
өзi ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты басқарудың осы деңгейлерiне дербес бюджет ... ... бiрi ... ... ... ... ... шығыстарын
қаржыландыру үшiн көзделетін трансферттердiң есебiнен ауылдық, ... ... ... бap) ... кiрiс ... қалыптастыруға
болады.
Мемлекеттiк басқару негiздерiн одан әрi демократияландыру бағытын
негiзге ала отырып елде ... ... ... ... қалыптастыру
үшін  бүгiнгi таңда ауылдық, кенттiк, қалалық (аудандық ... ... ... ... ... ... жеке кiрiс ... меншiк мәселелерiн шешу қажет. Оларсыз нақты жергiлiктi өзiн-
өзi басқару туралы сөз ету ... ... ... ... жыл ... кенттiк, қалалық (аудандық маңызы бар) билiк деңгейлерiнде басқару
мен қаржыландыру тетiктерiн iс ... ... ... елiмiзде
жергiлiктi өзiн-өзi басқару институттарын енгiзу үшiн негiзгi алғышарт
болады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... бюджеттерден трансферттердің бөлінуі өте маңызды.
Жергілікті басқару ... ... ... ... ... ... дұрыс анықтау керек. Жалпы сипаттағы трансферттерді
есептеу ... ... әрі - ... ... ... Бюджет
кодексінің (бұдан әрі - Бюджет кодексі) 42-бабына сәйкес әзірленді және үш
жылдық кезеңге арналған және олар өзгерген ... ... үш жыл ... ... ... көлемін айқындау кезінде қолданылады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің көлемі Бюджет кодексіне сәйкес тиісті
жергілікті ... ... мен ... болжамды көлемі арасындағы
айырмашылық ретінде айқындалады және төмендегідей формулаға ...   ... ... ... мұндағы:
ЖСТі - і-облыстың немесе ауданның жалпы ... ... і- ... ... ауданның кірістерінің болжамды көлемі;
  ШБКі - і-облыс немесе аудан ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің экономикалық моделі*
*Дерек көзі: Кубаев К.Е. Эффективное государственное управление.
Алматы: Қазақ университеті, 2008
Жергілікті ... ... ... ... ... ... асқан кезде (ЖСТі>0) жергілікті бюджеттен жоғары тұрған бюджетке
бюджеттік алып қоюлар белгіленеді.
Жергілікті бюджет шығындарының болжамды көлемі ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы30 бет
Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасуы мен дамуы30 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені31 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі24 бет
Ресей Федерациясындағы муниципалды баскарудың дамуы37 бет
RDF моделінің синтаксисі33 бет
Актив бағаларының үзіліссіз моделі34 бет
Ашық желілерінің байланысуының эталондық моделі5 бет
Ашық жүйелердің өзара байланысының эталондық моделі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь