«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3


БІРІНШІ ТАРАУ
1.1БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІН РЕФОРМАЛАУДЫҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ЕКІНШІ ТАРАУ
1.2 «ЕГЕМЕН ҚАЗАҚСТАН» ГАЗЕТІНДЕ ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІНІҢ ЖАЗЫЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

ПЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
Білім - өркениеттіліктің әрі өлшемі, әрі тетігі. Өлшем болатындығы – кез келген мемлекеттің рухани да, әлеуметтік-экономикалық та дәрежесі онда өмір сүретін халықтың білім деңгейіне байланысты. Ат төбеліндей аз бөлігі алға озып кеткен, ал миллиондаған қарапайым халқының жағдайы жасалмаған ел өркениетті ел деп танылмаса керек. Ал білімнің сол өркениеттілік тетігі екендігі дау тудырмас ақиқат екендігі шындық. Себебі адамзат баласын тамсандырған таңғажайып жаңалықтар қашан да білімді – «даму құралы» деп біліп, соған бүкіл мүмкіндіктерін жұмсап отырған елдерден шығып отырғаны белгілі.
Алысқа бармай-ақ, өз тарихымызға көз жіберсек бұл сөздің дәлдігін дәйектейтін нақты мысалдарды көптеп табар едік. Дана бабамыз Жүсіп Баласағұн жаңа ғана құрылған мемлекеттің әміршісіне бақытқа бастайтын жолды нұсқайтын еңбек – «Құтты білікті» сыйға тартты. Онда мемлекет гүлденудің нақты жоспары берілген болатын. Кітаптың авторы «мемлекеттік ойлауды қалыптастырудың басты шарты - білім» деп көрсетті және «Әмірші заңдар арқылы қанша мықты бола тұрып ғалымдарсыз елді басқара алмайды» деп кесіп айтты. Дәл осы Жүсіп Баласағұн заманында Қараханидтер әулетінің әміршілері білім алуға жол ашқан соң ғана түркі мемлекеті әлемнің ең гүлденген әрі мықты мемлекетіне айналғаны тарихтан белгілі.
Білім мен ғылым – ел дамуының қайнар көзі. Ғылым – ғаламды танудың кілті болса, сол ғылымның негізі білімде жатыр. Ал білімнің іргетасы мектепте қаланады. Елімізде білім берудің бүгінгі жағдайы қоғамдық өмірдің барлық салаларын түбейлі өзгертуге маңызды мәнге ие және оның дамуы жалпы мемлекеттік саясаттың бөлімі ретінде қарастырылуда.
Кезінде Мағжан Жұмабаев 1921 жылы «Бостандық туы» газетінде жарияланған «Жазушылық оқу құралдары һәм мектебіміз» деген бағдарламалық мақаласында: «Қазақтың тағдыры, келешекте ел болуы да мектебінің қалай құрылуына барып тіреледі. Мектебімізді таза, сау, берік һәм өз жанымызға қабысатын, үйлесетін негізге құра аламасақ, келешегіміз күңгірт» деп жазады. Олай болса, екі мыңжылдық тоғысында заманалар сынынан сүрінбей келе жатқан өр халқымыздың тәуелсіздік алуына орай өз бағытын айқындаудың стратегиялық мақсат міндеттері қатарында жас ұрпақтың білімі мен тәрбиесін алға шығаруы – табиғи құбылыс.
Білім беру жүйесін реформалаудың мәні мен маңызы - өткен тәжірибелеріміздегі озық дәстүрлер мен әлемдік білім кеңістігіндегі кемел идеяларды ұштастыра отырып, жаңа білім арнасын табуға жол ашуында. Мәселен, 2002 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Жапон мемлекетінің ұсынысы бойынша 2005-2015 жылдары «Білімді тұрақты дамыту декадасы» болып жарияланды. Бұл декадада адамзат алдындағы ғаламдық проблемаларды барлық елдердің білім жүйесін бір кеңістікке өзара үйлестіріп, қарқынды және тиімді дамыту арқылы шешу мақсаттарын белгілейді. Білімді дамыту тұжырымдасы осыған дейін ЮНЕСКО аясында 1990 жылы Джомтьенде (Тайланд) өткен білім жөніндегі әлемдік форумда қабылданған, білім саласында алты түрлі басты мақсатты белгілеген «Баршаға білім беру» бағдарламаларымен, 2003 жылы БҰҰ қабылдаған «Сауатсыздықпен күрестің он жылдығы» бағдарламасы және ЮНЕСКО – ның тұжырымында «білім экономиканы емес, тұтас қоғамды дамытатын жеке нысан» деп айқан анықтама берілген.
1. Т. Амандосов. Журналист және өмір. А., Қазақстан, 1967.
2. Д. Баялиева. Баспасөзде ұлттық мәдениет және салт-дәстүр мәселелерінің жазылуы. А.,1997.
3. А. Байтұрсынов. Ақ жол. А., Жалын, 1991
4. Т.Амандосов. Қазақ совет баспасөзінің жанрлары. А.,Мектеп. 1968
5. Т.Қожакеев. Жас тілшілер серігі.
6. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. А.,Өнер. 1996.
7. Ақпамбет Ғ. Қазақтардың дүниетанымы. А.,1993.
8. Назарбаев Н.Ә Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана: Елорда., 2006.
9. Вестник Высшей Школы «Alma mater». – 2002.
10. «Білім•Образования» журналы. №4 – 2004.
11. «Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық Университеті» - Хабаршы. «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы. № 1(12)
12. Білімді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы ҚР президентінің № 1459 – жарлығы
13. Назарбаев Н. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы
14. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. Жалпы педагогика, А., 2005
15. Досыбекова Ш, Қазақстан-2030. Қазақстан мектебі. 2006
16. Ақиқат. №4., 2005
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультетi
Мерзімді баспасөз кафедрасы
«ЕГЕМЕН ... ... ... ... МӘСЕЛЕСІНІҢ НАСИХАТТАЛУЫ
(2006-2008 ж.ж жариялынымдар негізінде)
Жоғары оқу орнын бітіру үшін
қорғалатын бакалавриаттық
бітіру жұмысы
050504 – журналистика
Ғылыми жетекші – филол. ғ. к., ... Д. ... ... – «Қазақстан мұғалімі» газетінің бас редакторы Мінәждин
Сермағамбетов
Мерзімді ... ... ... 6 маусымда ...................... мәжілісінде
талқыланып, қорғауға жіберілді.
Кафедра ... ... ... ... ... ... комиссиясының сараптауына қабылданды
Диплом қорғау күні: 2008 ... 16 ... ... ... ... доцент Г.Сұлтанбаева
Алматы, 2008
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
................................3
БІРІНШІ ТАРАУ
1.1БІЛІМ БЕРУ ... ... МӘНІ ... ... «ЕГЕМЕН ҚАЗАҚСТАН» ГАЗЕТІНДЕ ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІНІҢ
ЖАЗЫЛУЫ.....................................................................
..................................................... 21
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.............................37
СІЛТЕМЕЛЕР..................................................................
................................44
ПЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
...46
Кіріспе
Білім - өркениеттіліктің әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... рухани да, әлеуметтік-экономикалық та дәрежесі онда
өмір сүретін халықтың білім деңгейіне байланысты. Ат төбеліндей аз ... озып ... ал ... ... ... ... ... ел
өркениетті ел деп танылмаса керек. Ал ... сол ... ... дау ... ... ... ... Себебі адамзат баласын
тамсандырған таңғажайып жаңалықтар қашан да білімді – ... ... ... ... ... ... жұмсап отырған елдерден шығып отырғаны
белгілі.
Алысқа ... өз ... көз ... бұл ... ... нақты мысалдарды көптеп ... ... Дана ... ... жаңа ғана ... ... әміршісіне бақытқа бастайтын жолды
нұсқайтын еңбек – «Құтты білікті» сыйға тартты. Онда мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ойлауды
қалыптастырудың басты шарты - білім» деп ... және ... ... ... ... бола тұрып ғалымдарсыз елді басқара алмайды» деп кесіп
айтты. Дәл осы Жүсіп Баласағұн заманында Қараханидтер әулетінің ... ... жол ... соң ғана ... ... әлемнің ең гүлденген әрі
мықты мемлекетіне айналғаны тарихтан белгілі.
Білім мен ғылым – ел ... ... ... ... – ғаламды танудың
кілті болса, сол ... ... ... жатыр. Ал білімнің іргетасы
мектепте қаланады. Елімізде білім берудің ... ... ... өмірдің
барлық салаларын түбейлі өзгертуге маңызды мәнге ие және оның дамуы жалпы
мемлекеттік саясаттың бөлімі ретінде қарастырылуда.
Кезінде ... ... 1921 жылы ... туы» ... «Жазушылық оқу құралдары һәм мектебіміз» деген бағдарламалық
мақаласында: «Қазақтың тағдыры, келешекте ел ... да ... ... барып тіреледі. Мектебімізді таза, сау, берік һәм өз жанымызға
қабысатын, ... ... құра ... келешегіміз күңгірт» деп
жазады. Олай болса, екі мыңжылдық тоғысында заманалар сынынан сүрінбей ... өр ... ... ... орай өз ... айқындаудың
стратегиялық мақсат міндеттері қатарында жас ұрпақтың білімі мен ... ...... ... беру ... ... мәні мен ... - өткен
тәжірибелеріміздегі озық дәстүрлер мен әлемдік білім ... ... ... ... жаңа ... ... табуға жол ашуында. Мәселен,
2002 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас ... ... ... ... ... жылдары «Білімді тұрақты дамыту декадасы» болып
жарияланды. Бұл декадада адамзат алдындағы ... ... ... ... ... бір ... өзара үйлестіріп, қарқынды және
тиімді дамыту арқылы шешу мақсаттарын ... ... ... ... ... ... аясында 1990 жылы Джомтьенде (Тайланд)
өткен ... ... ... ... ... ... ... алты
түрлі басты мақсатты белгілеген «Баршаға білім беру» ... жылы БҰҰ ... ... ... он ... ... ... – ның тұжырымында «білім экономиканы емес, ... ... жеке ... деп ... ... берілген.
Қазақстан Республикасының 1999 жылы қабылданған ... ... ... білім беру жүйесіндегі жаңа ұлттық үлгінің басты
міндеті ұлттық және ... ... ... ... мен ... ... жеке ... қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби
шыңдауға ... ... беру үшін ... ... ... байланысты 2004 жылы білім беруді одан әрі дамытудың негізгі
бағыттарын көрсеткен Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... екінші мемлекеттік бағдарламасы және оны іске
асырудың 2005-2007 жылдарға ... ... ... бекітілді. /1/.
Мемлекеттік бағдарламаның басты мақсаты – адам ... ... ... жеке ... мен ... ... қанағаттандыру үшін
Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі Стратегиялық даму ... ... көп ... ... берудің ұлттық жүйесін жаңғырту.
Жүргізіліп отырған мемлекеттік білім беру және интеграциялық-
инновациялық саясаттың ... ... ... ... ... дамытуды жетілдірудің және оның жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... база ... (бұл жерде сапасы сөз болып
отырған жоқ), білім берудің барлық сатылары мен ... ... ... ... қол ... қамтамасыз етілді. Халықаралық
стандарттарға сай келетін мамандар ... көп ... ... ... кешендері әзірленді. 1993 жылы 5 ... ... ... ... ... ... бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында білім алуына қолдау
жасалынды. Білім саласындағы реформалар негізінде жаңа ... ... және ... ... ... ... ... Мектеп түлектері
ұлттық біріңғай тестілеу (ҰБТ), екі сатылы оқу ... ... ... ... ... ... ... Жолдауында атап өткендей, Қазақстан бүгінгі таңда
әлеуметтік-экономикалық жаңару және саяси ... ... ... ... тұр. /2/
Осыған орай бүгінгі таңда жоғары ... ... ... ... арттыру міндеттерін шешу үшін осы саланы дамытудың негізгі
бағыттары анықталды. Атап өтер болсақ олар:
- білім беру бағдарламаларының әр ... мен ... ... ... беру ... ... ... оқу орындарының желісін оңтайландыру және ... ... ... оқу ... аккредиттеудің халықаралық моделіне көшу.
Әлемдік өркениетке ел қатарлы, уақтылы және байыпты түрде баруымыз – білім
беру саласында жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... құру ... - әр ... ұлттық білім
беру жүйелерін мүмкіндігінше жақындастырып, бір-бірімен толықтырып әлем
деңгейінде мықты әлеуметтік жүйе ... Осы ... әр ... аймақ пен
елдердегі білім беру сапасы мен деңгейін бір қалыпқа келтіру, мамандар
дайындауды ... ... мен ... ... ... ... ... болады. Бірақ еске сақтайтын үлкен қағида –
халықаралық білім жүйесін қалыптастыра ... әр ... әр ... ... сақтап қалу.
Жалпы білім беру жүйелерінің, әсіресе төменде сөз ететін жоғары білім
жүйелерінің ... ... ... жақындасуы көптеп келе жатқан
құбылыс. Бірақ бұған жаңа дем берген, оны жеделдеткен 1997 жылы ... ... ... ... ... ... бұл ... кезінде мойындап, тиісті түрде заңдастырған елдің бірі.
Қазақстан егемендік алғаннан кейін білім ... ... ... ... басы 1996 жылы төрт ел (Беларусь,
Қазақстан, Қырғызстан, Ресей) ... ... ... келісім-шарттан
басталды. Бұл келісімнің негізі мақсаты – осы ... ... ... ... және ғылыми дәреже мен ... ... ... ... ... ету. ... ... Қазақстан жақын және
алыс жердегі көптеген шет ... ... ... және ... ... ... ... реттейтін келісімдерге қол қойды.
1998 жылы 25 мамырда ... ... ... және Ұлыбритания
елдерінің білім министрлері Еуропада ... ... ... ... ... сәйкестендіру жөнінде Сорбон декларациясын қабылдады. Одан бір
жыл кейін – 1999 жылдың 19 маусымында, еуропалық 29 елдің ... ... ... ... ... беру ... құру ... Болон
декларациясына қол қойды.
Ортақ біріңғай білім ... ... ... ТМД
мемлекеттірінің арасында да біраз жұмыстар атқарылды. Осы ... ... ... 1997 жылы ... ... ... білім кеңістігі туралы
тұжырымдама қабылдап, білім мәселесімен әрі қарай айналысатын арнайы ... Жаңа ... ... ... ТМД ... ... ... және ғылым жөніндегі комиссиясы Модельдік білім беру
кодексінің алдымен (1998 ж.) тұжырымдамасын, ... ... ... Жоба 2003 жылы 14 ... айында жан-жақты талқыланып, толық
құпталды. Бұл ... ТМД ... ... және ... таратылды. Әр мемлекет өздерінше талқылап, ұсыныстарын
бергеннен ... олар ... ... ... ... енгізді.
Талқылаудан өткен модельдік білім беру ... 2004 ... ... ... ТМД мемлекеттерінің Парламентарлық Ассамблеясының пленаралық
мәжілісінде қабылданып, аталған ... ... ... ... халықаралық деңгейдегі құқықтық құжат ретінде ұсынылды. ... ... ... ... тағы ... да ...... ұйымдар
мен қауымдастықтар құрылған. Бірақ іргелі ісімен, нақтылы бағыттарымен,
білім ... ... ... осы ТМД ... Ассамблясы ұсынған және Болон декларациясы қабылдаған екі
бағыт: біріншісі, ... ... ... ... ... беру кеңістігінде еуропалық басылымдықты қамтамасыз ету де, екіншісі
ТМД елдерінің (оның ішінде Қазақстан да бар) ... ... ... ... ... басқаша. Ең алдымен атап айтатын айырмашылық –
ол білім берудің модельдік кодексі осы ... ... ... жүрген оқыту
деңгейлерін, ғылыми атақ пен дәрежелерін түгел сақтаған. Кодекстің талабы
бойынша ТМД елдерінің ... ... ... ... ... ... қол
қойған мемлекеттер ең алдымен өздерінің білім беру жөніндегі ұлттық
саясаттарын, ... және ... ... ... мен құқықтық
–нормативті құжаттарын сәйкестендіріп, біріңғай талапқа ... ... ... беру стандарттарын, оқу ... мен ... мен ... ... отырып анықтаулары қажет. Сонымен
қатар оқып бітірген білім деңгейлерін, алған ғылыми атақтар мен дәрежелерді
растайтын мемлекеттік ... тану және ... ... үшін ... ... ... күші бар нақтылы құқықтық механизмдер
жасалу керек» дегенге саяды. Бірақ біз ... ... ... ... ... ... білім реформасын» жасағанымыз абзал. Ресей
мемлекеті осы ... келе ... ... 2002 ... ... айында Ремей
ректорлар одағының 7 съезі болып өтті. Осы сьезде сөйлеген сөзінде одақтың
президенті, МГУ- дің ... ... ... ... ... ... ... білім жүйесін халықаралық білім беру кеңісігіне интеграциялау
мәселесіне қарсы тұрар ешкім жоқ. ... осы ... іске ... ... көзқарас әр түрлі. Біздің айтарымыз, бұл үрдіс – екі ... ... ... ... ... біз де ... түрде өз
тәжірибемізді ұсынамыз. Біз Ресей білім ... ... ... ... бір ... еуропалық стандарттар» үшін неге біз өзіміз ... ... ... бас тартуымыз керек» /9/. Бұл әрине, үлкен
патриоттық көзқарас, сонымен қатар ортақ білім кеңістігін құрайтын ... ... болу ... ... ... ұсыныс.
Сонымен елімізге жетілген, озық және тиімді ... ... ... ... ... ... Бұл ... білім беру саласындағы
қызметкерлердің басты мақсаты да. Осы ... ... ... ... ... көтеруде өзіндік орны бар құрал – мерзімді баспасөз
деуге болады. Академик Т. ... ... «Жас ... ... ... «Баспасөз – жарқын істер жаршысы ғана емес, әрі ... ... ... ... оның міндеті хабар-ошар, ілім-білім, идея таратып,
тәрбие ... де ... ол ... қайта құру ісіне елді
ұйымдастырады» деп баспасөзге артылар ... ... мен ... ... көрсеткен.
Міне, сол себепті мен диплом жұмысымның тақырыбын - халықтың рухани
және материалдық игіліктерінің артуын қамтамасыз ететін білім реформасы ... ... ... ... ... ... ... жүргені туралы
алдым. Мұнда Республикалық жалпыұлттық «Егемен Қазақстан» басылымы 2006-
2008 ... ... ... білім мәселесіне қатысты жариялынымдар
талданады. Сонымен қатар, басылымда ... ... ... ... ... ауқымды мәселені көтерудегі газеттің өзіндік
стиліне де тоқталмақпын.
БІРІНШІ ТАРАУ
БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІН ... МӘНІ МЕН ... ... ... тәжірибелерінде сексенінші жылдардағы ағарту
саласының моделі өзін-өзі ақтамай, әлем елдерінде білім беру ... ... құру ... сезіліп, білім берудің жаңа ... ... Бұл ... ... ... ... және ... (философиялық немесе педагогикалық тұрғыда) салыстыра
отырып олардың арақатынасында көптеген алшақтықтар ... ... ... ... ... ... реформалардың қағидаларын өзгерту қажеттігін
жариялай отырып, оны түрліше дәлелдейді: дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... білім берудің классикалық
негізіне және идеясына қайта оралу мүмкіндігін баса түсіндіреді.
Білім ... ... оның ... ... ... ... әдістері қалай дегенде де қоғамның әлеуметтік
тапсырмасынан көрініс ... ... беру ... ... ... ... бейнелей бағдар жасап және озық сипаттағы тиімді
жолды ... ... ... өмірінде тоқсаныншы жалдардың басында
жоғарыдан ешқандай әдейі ... ... ... жерлерде мектептер
қайта құрылып жатты. Бұл үрдіс көп ... ... беру және ... өту кезеңнің басталғанын көрсетті: елімізде ұлттық мектепке
дейінгі мекемелер мен орта ... ... мен ... ашылды;
теоретиктер мен тәжірибе жасаушылар білім саласында сенімді ... ... ... ... ... ... оқу
бағдарламаларын жасады; педагогикалық ұжымдардың ... ... ... ... ... таңдау және білім беру жобаларын ... ие ... ... ... бұл ... ... ... Сол сәтінде-ақ көпті білу, қабылдауға ... ... ... ... тыс ... ... ... Бірақ, кең
ауқымды инновациялық үрліс мемлекеттік реттеуді айқындап берді. ... ... ... ... ... күшейді.
Білім беруді реформалауды талдау қорытындысы белгілі бір бағыттағы
басқарудың «реформалану» теориясын байланысты ... ... ... беру ... ... механизмімен ғана жүзеге асатынын көрсетіп
отыр. Жалпы білім беру ... өте ... Бұл ... ...... өзгерістерге деген нақты сұраныстан қалыптасуы керек. Сонымен
білім ... ... және ... ... ... ... қатысы бар
екендігін байқадық. Білім реформасының жүйелеу, өзгеру қоғамның және жеке
тұлғаның көзқарасын, ... ... ... ... түрде өзгерту арқылы жүзеге асырылады. Осындай кең ауқымды, күрделі
реформаны жасау мол ... ... ... қосымша реформа бағыттары
мен мазмұнын әдіснамалық ... ... ... даярлық жасауды,
ғылыми-теориялық зерттеулер мен тәжірибелік сынақтар өткізуді талап етеді.
Білім саласындағы түрлі өзгерістер мен ... осы ... ... ... ... мен ... бағдарламалары
мен әдістемелерін «Ресми бөлім», ... ... ... ... кешіндегі орнымыз», ... ... ... ... ... мен ... ... «Ойласу»,
«Ой. Пікір. Ұсыныс», «Замана зиялылар зердесінде», «Үкімет ... ... кадр және ... ... ... «Ел ... ... ену», «Білім», «Еркін елдің ертеңі», «Көзқарас», «Оқиғаға орайлас
ой», «Ұлттық мектептің ұлы мұраты», «Ұлағат» сияқты тұрақты айдармен ... ... ... ... 2006 ... бері ... ... білім
саласына қатысты жүзге жуық материалды жариялады. ... ... ... ... беру ... оның әр қырлы саласына үлкен мән
беріп отыратыны байқалады. Сонымен қатар газет көбіне сұхбат материалдарды
талдамалы (аналитикалық) ... ... ... ... ... фактіні
қамтитын, тілге тиек, материалға арқау етіп отырған оқиғаға үлкен түйіндер
жасап, қорытындылар шығаратын, проблемалар ... ... ... әрі «не ... ... қандай?», «не істеу керек?» деген
сауалдарға тиянақты жауап алынған көлемді ... ... ... ... мәні бар білім беру мәселесі туралы сұхбат мемлекет,
қоғам, саясат, білім-ғылым ... әрі ... ... бен ... ... академик, профессор, министрден алынған сұхбаттар газет
бетінде жиі көрініс табады. Осы орайда ... ... ... мақсаты
– қоғамдық маңызы зор бір мәселе, оқиға, тың ... ... ... ... ... бар, өзі араласқан беделді де білікті ... ... ... ... Бұл журналистің өзі хабарлай
салғаннан гөрі, сенімді де ... ... ... /10/. ... ... дені ... ... Қожакеев айтқандай «білікті
мамандардан» мәселен, Т.Рысқұлов ... ... ... ... Әли ... (2006 жыл), әл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық Университетінің ректоры Төлеген Қожамқұлов (2007 жыл), ҚР Білім ... ... ... ... (2008 жыл) сияқты білім беру саласындағы
маман-қызметкерлерден алынған. Сонымен қатар ... ... ... ... өзге қазақ тілді мерзімді басылымдардан тағы бір
ерекшелігі – «Сарғайса да ... ақ ... ... күндер тарих боп
сақталады» деген тұрақты айдары. /18/ Осы айдарда жарияланған материалдар
ықшам яғни ... ... ... Ел өмірінде маңызы бар ... ... ... қай ... ... ... онда нендей мәселе
көтерілгені және кімнің еңбегі екені жазылады. Өзім ... болу ... осы ... 2008 ... ... айындағы санында жарық көрген
хроникалық –тізбекті мысалға алайық. ... ... ... білім
беру жүйесін жетілдіру мен демократияландыру сияқты аса маңызды мәселелерді
ұдайы назарда ұстап ... ... ... ...... талап» деген
айдар ашты. Арнаулы тілші Ә. Меңдекенің ... міні де көп, мұңы ... ... ... ... ... де ... материал соңына «15
маусым. №139. 1990 жыл» деп жазылған. Осы тектес ... ... ... тізіліп жазылады./19/ Зерттеуші Темірбек Қожакеев: ... де ... ... тағы бір ... – оның ... ... формада
берілуі. Асылы, бұл жанр орағытып, алыстан бастауды көтермейді. Ол ... ... ... ... жайын алғашқы жолдардан-ақ аңғартуға тиіс» /20/
деген. Осы орада әр газет, журнал өз оқушысына қатысты, солардың ... ... ... ... ғана ... ... ... басылымы білім беру саласы, оның рефорламаларын көтеруде ... ... ... екені шындық.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... кіру ... халқына жолдауында білім беру реформасы – Қазақстанның бәскеге
нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге ... ... аса ... бірі. Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару ... ... осы ... ... беру ... қажет» деген болатын. «Егемен
Қазақстан» ... ... ... ... ... ... ... ала отырып, 2006 жылдың 28 сәуірінде «Ашық ... ... ... ... ... Ұлттық Университетінің ректоры
болған (2006 жыл) физика-математика ғылымдарының ... ... ... ... ғылым және техника қайраткері ... ... ... нәр ... ел ... ... атты ... жарияланды. Материалда білім беру, оның ішінде бүгіндері
қолданысқа енген ... ... ... ... Осы орайда
тілшінің: «Көпшіліктің көкейінде әрдайым ... бұл ... ... ... ... одан әрі өрбіді» деуі - «Егемен Қазақстан»
басылымының ... ... бар ... ... назарынан тыс
қалдырмайтынын байқауға ... /11/. Ал ... ... респондентке
қойылған сауалдардан автордың білім беру реформасындағы ... де ... ... «Қазақстанда 180-ге жуық жоғары ... бар. Бұл тым көп емес пе, ... ... ... кезеңі келіп жеткен
жоқ па?» деп те қынжалады. /12/ Ары ... ... ... жаңарудың
шешуші жауапкершілігі білім мен ғылымға тікелей байланысты екені ақиқат.
Біздің жоғары ... пен ... ... жаңа ... орай ... жаңару
үшін не істеу керек деп санайсыз?» – ... ... ... ... ... шешуші жауапкершілі – білім деп отырған себебі, ХХІ ғасырда
мемлекеттің өркениеттілігі мен қуат көзі – ... ... ... ... ... ғана емес, сол ел тұрғындарының интеллектуалдық,
білімділік деңгейлерімен де анықталмақ. Олай болса, тілшінің білім ...... ... ... ... ... ... қонымды.
Бір жағынан қоғамдық жаңару дегенді - ... ... ... мен ... ... қабілетін анықтаушы фактор және қауіпсіздік
кепілі деген ... де ... ... ... ... ... ... ізденістерді үйлесімді жалғастыра беру ... ... ... ақыл-ой қуатын талап ететін іргелі міндеттерді шешуге
еліміздің мемлекеттік ЖОО барынша белсене қатысу ... ... ... беретін білім берудің мемлекеттік ... оқу ... ... және шетелдік білікті оқытушыларды
тарту, білім беру жүйесін оның инновациялық бағыттылығын көздей ... ... беру ... ... үшін ... ... ... базасын нығайту, отандық ғылымды халықаралық ғылыми-
техникалық ... ... ... ... қалыптастыруға
атсалысу» керек деп жауап береді. Демек, бізде қалыптасып не болмаса
нәтижесін өте ... ... ... ... ... ... ... орнықпаған.
Әлі де орнықтырар білім салалары туралы бағдарламаны «сүзгіден» ... ... ойға ... ... ... ... ... басты кемшілігі
оның білім жиынтығын беруге бағытталғандығында ғана ... сол ... ... ... ... ... сипатына, ғылыми
жаңалықтарға, тез жетілдіріп ... еніп ... жаңа ... дер ... ... ... бейімделіп отыруға қабілетсіз,
консервативті, жабық және шектеулі ... ... деп ... ... ... берілетін білімнің іргелігі – бұл жарты ғасырдан астам
уақыт бойы ... ... ... қол жеткен және басқа дамыған елдер
қазіргі кезе мойындап отырған ... ... ... Егер ... ... жасау берілетін іргелі білімнің көлемін қысқартып, оның тек
қолданбалы сипатын арттыруға бағытталатын болса, бұл ... ... ... ... ... ... бірін төмендетуге, білім
жүйесінің салмақсызданып, ... ... ... ... әлсіреуіне әкеп соғатынын болжай білуіміз қажет. Әлемнің ең
қуатты елі Америка Құрама Штаттарының ... ... ... ... тым таяз, үстірт болуының салдарынан сауатсыз ... ... бұл ... қауіпсіздігіне нұсқан келтіретін факторға
айналады деп есептей келе, ... ... ... деп ... мәні бар екенін қатаң ескергеніміз жөн. Ал ... ... іске ... ... ... оқу ... ... білім берудің ұлттық моделін жасауға бағытталғанын аңғрауға
болады. Бірақ, өкінішке орай, ұлттық модельді шын мәнінде ... ... ... жүзеге асырылмай жатыр. Сөзім дәлелді болу үшін жоғары
мектепте көп жыл ... ... ... ... К. ... мына ... ... жөн көрдім: «Кеңес одағы кезінде ... ... ... даму ... ... онда ... ... мен элементтер
болған емес. Оның біркелкіленген, ... ... ... ... ... ұлттардың тарихы басқаша жазылып, басқаша оқытылды,
ұлттық және мәдени дәстүрлер сыртта ... ... өз ана тілі ... ... ... ... /5/ - дейді. Бірақ тілшінің
сұхбат соңында: «Қастерлей білсек, қоғамда тіршілік көзінің бәрі де ... ... ... – білім сияқты ауқымды әрі әлеуметтік мәселені көтеру
мақсатында, ондағы реформаны орнықтырып ... ... ... ат
салысу керек деген мағына жатыр. Бұл сауалды ректор орынды деп құптай келе:
«Әңгіме өзегіне айналып ... ... ... ... ... ... ... Озып шығу – мұрат болған. Ендеше еңбектегі бәсеке біздің ... ... ... оның ... ... ... жүзеге асуы білім
мен азаматтық жұмылуға байланысты» деп білім мәселесін ... ... ... ... ... Демек, материал көтерген ... ... ... ... ... ... сипат бар. Ал
қайраткердің «ұлттық қасиеттер» дегені – халқымыздың қанына ... ... ... ... Осы ... ұлт мүддесі үшін жұмыс жасап,
білімді азаматтардың қатарын ... ... ... іске асса, озып
шағатынымыз дау тудармасы анық. Жалпы осындай оң ... ... ... мен ... ... «Егемен Қазақстан» журналисті
Мейрамбек Төлепбергеннің білім мәселесіне байланысты жан-жақты ізденгені
мен терең зерттегені ... Оның ... ... ... нәр ... ... ... дегені мағыналы, ойлы сөз. Құрғақ, жалған ұрандау емес
керісінше, сүйсіндіретін, бір ... көп ... ... ... ... ...... мақала» қағидасы жүзеге асқан. Қазақ журналистика
теориясының негізін салған Т.Амандосов: «Мақала ... ... ... ... үшін ... маңызы болуы тиіс» /13/ деген ғылыми пікіріне
толық жауап ... ... кең, ... аз, ... ... мол, ... білікті ұлттық
мамандары және өндірістік жаңа ... ... ... ... ... ... ... төзіп, саяси-
экономикалық, рухани-әлеуметтік іргелі және ... ... ... ішінде және басқа елдермен бейбіт өмір сүруді, яғни тұрақты даму жолына
түсуді қамтамасыз ету үшін ең пәрменді және ... ... ... ... ... ... ... ерекше екендігі анық. Дегенмен ... аса ... және ... сала ... оны ... ... мазмұнында қателіктер жіберілсе, бірнеше ... ... бен ... ... мен қауіпсіздігіне зиянын тигізуі
мүмкін екенін, сондықтан білімнің пәрменділігін және ... ... ... білім жүйесінде қысқа мерзім ішінде күрт өзгерістер жасаудың қауіпті
де, ... ... ... ... жөн. Осы ... ... Қазақстан»
газетінде 2006 жылдың 17 ақпанындағы санында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия
ұлттық университетінің ... ҚР ЖОО ... ... ... Әбдіманаповтың: «Үлкен іске ұмтылыс – бәрімізге ортақ сын» деген
материалы ... ... ... «Ел ...... ену» ... тұрақты
айдармен білім беру саласындағы маман кадрлердің пікірлерін, толғамдарын
үзбей беріп тұруы құптарлық іс, жақсы «дәстүр» деген ... ... сол ... ... мен ... ... ... көтерген мәселесіне тоқталайын. Айдары айтып тұрғандай ғалымның
пікірі «Бәсекеге барынша қабілетті 50 ел ... ену ... ... ... жүгі турасында өрбиді. Тұжырымдама
Президент ... 2006 ... 18 ... ҚР ... ... ... ... Стратегиядағы әрбір ... ... ... ... жауапкершілік жүгін артады. Осы
орайда білім және ғылым саласы өкілдеріне «Әлсіздерді ... ... мен ... дамуын қолдайтын осы заманға әлеуметтік саясат»
аталынатын ІІІ басымдықтың төртінші және ... ... атап ... ... ... беру және білікті кадрлерді дайындау жүйесін дамыту»,
«Кадрлерді қайта даярлау» ісі міндеттері жүктеледі. /14/ Жаңа ... ... ... мен ... ... ісін ... байланысты
тапсырмасында Мемлекет басшысы: «Мәселелердің бұл шоғырының шешімін табу
үшін орта және ... ... беру ... ... қабылданған
бағдарламасына түзетулер енгізу талап етіледі» дейді. /15/ . ... ... баса айта ... ... ... да бұл ... бағытымыз жаман
емес. Бірақ, уақыт -сыншы» дегендей, өмір - ... өз ... ... ... таяу ... көшу ... ... 12 жылдық
мектеп жүйесінің жалпы бағдарламасын, оқу жоспары мен негізгі пәндер
жиынтығын ... ... ... біз ... оқу ... ... даярлығы
мен кәсіби өсуіне үлкен жағдай жасаған болар едік». /16/ - деп ой ... ... ... ... жаңа ... беру реформасы 12 жылдық білім
беруге көшу арқылы ... ... жеке ... ... жаңа ... үлгіні жасауды, «жалпыға арналған білімнен», «білім
әркімге өмір бойы» үлгісіне ... және ... ... беру ... ... ... етеді деген сияқты өзіндік пікірін білдіреді.
Бірақ, реформаның бұл жүйесі Білім және ғылым ... ... ... ... тура бір ... ... және бұл туралы сенатор
Ғарифолла Есім «Егемен ... ... ... «Ортақ ұлы мақсатқа
жетудің дұрыс жолы» деген тақырыппен жариялағаны бар. /17/ Онда сенатор 12
жылдық ... ... неге ... ... Елбасының осы жылғы жолдауында
айтылған нақты мысалдармен қоса сандық фактілерді де көрсетеді. Мәселен,
білім беру ... бұл ... бір ... ... ... ... материалдық базасының төмендігі. Соңғы 10 жыл ішінде білім
беру саласын қаржыландару 7 есеге ұлғайғанымен, оның 82 ... ... ... күрделі жөндеуден өткізуге, оқуға қажетті негізгі
құралдарды сатып алуға барлық ... тек 3 ... ғана ... ... ... еліміздегі мектептердің 94 пайызы өткен ғасырдың 90-жылдары
салынған. 1970-1990 жылдарда сатып ... ... ... жас ... сай келмейтінін ашық айта келе, автор ресми
деректерді де сөйлетеді: «Қазақстанда барлығы ... бала бар. ... ... ... ... саны – ... ... тек қана 32,8
пайызы ғана мектеп жасына дейінгі ұйымдармен қымтылған, біз бұл істе ... ... ... ... ... Осы ... 12 жылдық мектеп
жүйесіне өтудегі ... ... ... ... ... саны – 2 578 987.
Сонда мектеп жасына дейінгі балалар барлық балалардың 41 пайызын құрайды
екен» деп ... ... ... де алдымызға жайып салады. Ойын
түйіндей келе ... ... ... ... ... ... дейін
балалар мектеп жасындағы балалардан көп, яғни жыл сайын балалардың табиғи
өсуі негізінде жоспарлы түрде елімізде ... ... ... ... деген де
есеп қажет» деп алдағы жылдардың еншісіндегі мәселені де ... ... ... ... ... беру жүйесі қоғамның күн тәртібінен ешқашан
түспейтін мәңгілік мәселе. Сондықтан бұл салада болып жатқан реформалар да
заманның ... сай ... ... ... ... ... ... қаржыны, материалдық жағдайларды, бір сөзбен
айтқанда, модернизацияны қажет ... /21/ ... ... ... проблемасы орынды. Өйткені білім беру деңгейі экономикалық
және ... ... ең ... ... ... белгілі. Ол –
мемлекет пен қоғамның табысты дамуының кепілі. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... мен ... болашағына
ықпалын тигізеді. Осы орайда Елбасы елімізге «қазіргі заманғы экономикалық
және қоғамдық ... ... сай ... білім беру жүйесі
қажет» екенін атап көрсеткен болатын. Әлеуметтік тұрғыдан - бұл ... ... ... ... ... адам капиталын өсірудің іргетасы және
негізгі ... ...... ... оның ... ... қабілетінің қайнар бұлағы және негізгі ресурсы. Модернизация
яғни өркенинттік мағынада – мәдениеттер мен ... ... ... қоғамның жаңа қалыпқа – «білім қоғамына» және оған сәйкес «білім
экономикасына» өтуді қамтамасыз ... ... ... Осы ... бүкіл
әлемдік өркениетте елбасы баса назар аударған ... ... ... тұрақтылыққа ұмтылатын мемлекет пен қоғам білімнің дамуына
мүдделі болып қана қоймай, онда өздерінің тұрақты қатысуына мүдделі. ... ... ... ... ... тек ... бөлігі болып
қана қоймай, оның базалық негізін құрайды. Пікірімнің ... ... ... ... 2007 ... 11 ... ... көрген Қазақстан
Педагогикалық ғылымдар академиясының ... ... ... ... ... ... білім – заман талабы» деген танымдық
материалымен үндеседң. Онда автор қазіргі «білім ... ... ... береді, және сол төңірегенді келелі ойлар түйеді. Мәселен:
«Білім реформасы – бұл бәрінен бұрын ... беру ... ... ... ... кезектегілері – білім жүйесіндегі және оның инфрақұрылымындағы
өзгерістер. Жалпы білім беру мазмұнының реформасы – ... ... ... ең ... және ең ... ... Осы орайда белгілі
американ ғалымы, Нобель ... ... ... ... ... ... ... «Білім стандарты – білім беруде ... ... ... ... ... ... – бұл мектептегі білім беру мазмұнының
аясында қоғам мен мемлекет ... ... ... деген еді.
/22/Бұл жерде ғалымдар пікірлерінің үндестігін қөруге ... ... ... жүйе деген сөздер менің ойымша, ... ... ... және оның ... ... ... деген
болар едім. Сондықтан білім стандартын маман педагогтар бір ғана мақсатпен
... ... ... оның даму ... ... ету үшін
жасайды. Оның стратегиялық және шешуші сала екені ... ... ... оны тәуекелмен тек педагогтардың қолына беріп қоя алмайды.
Құрылып жатқан реформаларда бұл ... мен ... ... ... жоқ па, оған ... мен ... ... отырып баға береді екен. /24/
Ал ... ... Жаңа ... ... ... ... ... Осы орайда 2004 жылы енгізілген Ұлттық ... ... ... ... ... Бұл ... басылым беттерінен ғалымдар мен
ұстаздардың, оқушы мен тәуелсіз ... ... ... ... ... құлаш-құлаш материалдары басылды. Соның ішінде
құрылып жатқан реформаның нәтижесін назыран тыс ... ... ... ... ... ... газетінің орны бөлек. Бір ғана мысал сол
жылдың ішінде қырыққа жуық материал білім беру ... ... ... ... әрі ... мәселені дәл қозғап, талдап, соны идеясымен
ерекшеленетін мына пробемалық материалдырды атап ... ... ... ... ... ... «Жаңару стратегиясына – жаңаша үлес», «Сана
өзгерсе білім сапасы ... ... ... ... сын ... ... асулар», «Бәскелестік – білім сапасының кепілі», ... ... ... ... ... асыл ... – адамның ақыл-ой байлығында»
сында проблемалық мақалалар бірінен соң бірі ... ... ... келген білім реформасы – бұл әртүрлі позициялар мен ... ... ... ... және ... ... олардың біріңғайлылығы болса керек. Осы тұрғыдан алғанда ҰБТ-
да бірыңғайлылық болған жоқ. Керісінше, әрқайсысы өзіне ... ... әр ... ... ... ұрып ... қайшылығы болды. ҰБТ-ның өз
қадірін түсіруі мен сенімді жоюының ... ... – оның ... стандарттың
рөлін атқара бастауында болды. Бұл жалпы білім берудің ... ... ... тоқырауына жол ашты. Арбаны аттың ... ... ... шын ... оқу ... ... ... құралына
айналдырды. ҰБТ-ның идеологтарына оны өткізудің техникалық ... ... әу ... –ақ ... болды. Бақылау-өлшеу материалдырының (КИМ)
зияндылығы анық еді. Соған қарамай басты назар осы нашар да ... ... ... беру ... осы бір ... тұстарын ашық жазып,
пробелама көтерген, Білім беру мен тестілеудің мемлекеттік стандарттары
ұлттық орталығының ... жиі ... ... ұзақ жылдар
бойы білім беру саласына қалам тербеп жүрген ... ... ... ... ... жарық көрген проблемалық материалдары құнды дүние
деуге толық ... бар. ... ... ... ... ... 2007 жылдың
бірінші қаңтарындағы санында жырық ... ... ... ... ... талдап көрейік. /23/. Автор өз ойын, яғни ҰБТ байланысты
реформаның қалай жүзеге ... ... ... осы салаға байланысты
пікірін былай сабақтайды: «ҰБТ-ның ережелеріне сәйкес мектепті бітірушілер
үш сағатта 120 сұраққа ... ... тиіс ... ... ... ... ... іздеуге 1,5 минөт беріледі. Осы 1,5 ... ... ... ... дұрыс сұрақ түйіндеп, абитуриент қаншалықты бұл
пәнді терең меңгергеніне бола ма? ... ... ... ... ... ... бола ма? Тіпті осы жылдың өзінде (2007 ... ... бал ... ... ... ... ... жалдық
«үштік», ал тоқсандық «екілік» бағалары болған деп болған жайтты ... ... ... ... да ... ... елде ендіру осыдан он ... ... да, осы ... ... оны ... мақсатында пәлендей
өзгерістер жасалған жоқ. Керісінше, «Егемен Қазақстан» газетінің журналисті
Сүлеймен Мәмет өз мақаласында көтерген білім беру ... ... пен ... ... рас. Тіптен осы жылғы ҰБТ ға кірген
өзгеріс үлкен дау тудырғаны ... ... биыл ... және ғылым министрі
Ж.Түймебаевқа Елбасы Н.Назарбаевтың біраз мәселе жүктеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... кеткен жәйттерге
тоқталып, тез арада ретке келтіруді айтқан болатын. Өйткені, ... ... беру ... ... ... сай ... бағытталмақ. Ал
білім реформасының нәтижесі маманға деген сұраныспен ғана өлшенеді. Осыған
байланысты, Елбасы жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... рет өткізіліп отырған ҰБТ –да айтарлықтай
өзгеріс енді. Білім беру ... ... мен ... ... соны ... ... білім беру салаларына үлкен мән
беріп, қалам тербейтін қарымды журналист ... ... 2008 ... ... ... ... «Сөз бен іс үйлесім тапса алға қойған мақсат
орындалады» ... дәл ... ... ... әрі ... ... ... Жансейіт Түймебаевтан алынғанғандықтан көкейдегі
көптеген сұрақтардың түйінін ... ... ... материалды
бастағанын -ақ тілшінің осы саладағы бір жүйеге орныға алмай, нәтижесін
көрсете алмай келе ... ... ... туралы айтқаны – күнде көзіміз
көріп жүрген, сондықтан оқи ... бас ... ... ... Сөзім
дәлелді болу үшін автордың өзін сөйлетіп көрелік: «Арғы-бергі тарихқа көз
жүгіртсең өтер ... мен ... ... ... қашанда оңай болмағанын
аңғарасың. Біз үшін де ... 16 жыл ... бола ... жоқ. ... ... ... ішінде өзіміз жақсы білетін «білім жарысы, ғылым талабы» (Ахмет
Байтұрсынұлы) деп ұмтылған ұмтылумен ... ... ... жалғасқан
реформалар мен бағдарламалар аз жасалған жоқ. Білім-ғылымға қажет заңдар да
қабылданды, небір жоспар-жобалар түзілді. Сол ... әлі ... ... ... жұрт көріп, біліп отыр. Осы саланы қайтсем көркейтем,
көгертем деген 10 ... ... 11-ші ... ... ... іс
басында отыр. Қатпары қалың, ... көзі көп, ... ... ... мен ... де осал емес саланың дәл ... ... ... ... иесімен не бітті, не қалды деген төңіректе
әңгімелескен едік. /25/ ... Бұл ... ... білім-ғылымға қажет
заңдар да қабылданды, небір жоспар-жобалар түзілді. Сол үрдіс әлі жалғасып
келеді. Нәтижесін қалың жұрт ... ... ... -дегені бір жағынан
басылымға қатысты да айтылса керек. Өйткені ... беру ... ... заңдар мен тұжырымдама, бағдарламалардың түпнұсқасын
«Егемен Қазақстан» газеті «ресми бөлім» деген айдармен ... ... ... да бір білім реформасында өзгертулер мен ... ... ... «Ел ...... ену», «Білім», «Еркін елдің ертеңі»,
«Көзқарас», «Оқиғаға орайлас ой» ... ... бет ... ... көбіне
тілші айтып кеткендей жауапкершілігі жетіп артылатын, сыншысы мен міншісі
де осал емес ... ... ... ... ... иесі не болмаса сол
қатпары қалың, көрер көзі көп білім беру ... ... ... ... ... ... Ұлттық біріңғай тестің осы жылы қалай
өтетінін, талапкердің білімі биыл қаншалықты әділ ... және ... ... беру ... мен оқулық, ғылым жайы төңірегінде әңгіме
өрбітіп, ... беру ... ... ... көрсететінін де сұрайды. Осы
мәселені көтеруде, ... ... ... ... ... ... ... білім) оқырманға ұсыну формасы өзгеше. Мәселен,
министрден алынған сұхбаты, біріншіден, «Сөз бен іс ... ... ... ... ... деген тақырыбы – қазіргі білім беру реформасының
осалдығын, ... ... ... ... мен ... көп ... ... қалып қоятынын айтады, егер айтылған сөз бен атқарылар іс ... яғни ... ... ... ... ... ісімізде соған сай
болса алға қойған мақсат орындалар еді деген емеурін жатқанын көзі ... ... ... ... ... баурап алатын тілшінің ... ... қою ... Атап айтсақ: «ҰБТ-да ... ... ... ... кейбір мамандарды шетелдіктер қара жұмысқа да
алмайды», «12 жылдыққа түбі көшеміз», «Мұғалім мәртебесін заң ... ... ... оңа ма?», «Жаңа университет салынып ... ... ... осы ... ... ... аударатынын ескерсек –
тілшінің материалды бұлай беруі өте сәтті шыққан. Кейінгі кезде бұл ... ... да ... ... бастады. Оны «плашка» деп
атап жүр.
Материалда тілші 2004 жылы енгізілген ... ... ... ... ... ... салыстырады. Екі мемлекетте де
орын алып отырған келеңсіздіктерді мысалға ала отырып, өзіндік ... да ... ... Бір ... ... тест ... көп
ізденгені байқалады. Мәселен тілшінің: «Қиыр шет ... ... ... Ресейде біріңғай мемлекеттік емтихандарды (ЕГЭ) жетілдіру
үшін жұмыс істелді. ҰБТ ... ... ... ... 30 ... ғана ... ... бақылау-өлшемдік
материалдырының (КИМ) екінші бөлімінде ашық тест бар. Ол бойынша берілген
сұрақтар көрсетілген жолда керекті ... ... жазу ... Ресей КИМ-
дерінің үшінші бөлігін жабыө тест құрайды, басқаша айтқанда, математикадан,
физикадан, химиядан, биологиядан күрделі есеп ... ... ... ... ... ... Осыған қарамастан, ММУ бастаған ... оқу ... ... жетілдірілмеген деп, оның нәтижелері негізінде
абитуриенттерді қабылдаудан бас тартты. ММУ ... ... ... айтуы бойынша, ЕГЭ ресейлік білімді ... ... ... ... ... тұншықтырады. Осы жылдың
тамыз айында Ресей Федерациясы Кеңесінің ... ... ... білімін және ЖОО-на түсуін бағалай алмайтын, пайдасы жоқ құрал
ретінде Біріңғай мемлекеттік емтиханды ... алып ... ... сөзі ... ... ... ... бүлдірілмей тұрғанда ЕГЭ
–ден бас тарту қажет» деген. Федерация Кеңесінің спикері ЕГЭ-мен ... өз ... ... өзін ... ашық мойындауға
шақырды. Оқушылардың білімін ЕГЭ-мен қалай болса ... тест ... ... ... тоқтатуды талап етті» дейді. Көріп отырғанымыздай,
біздің ҰБТ қолданып ... ... ... ... ... мағыналық, сапалық жағы сын көтермейді. Ал осындай тестермен
қаруланған жоғары сынып оқушылары 1998 жылдан бастап ҰБТ ... ... ... ... ... оқымайтын болды. Осы мәселені де «Егемен
Қазақстан» газетінде 2006 ... 9 ... ... І. ... ... ... университетітінің ректоры, педагогика
ғылымдарының докторы Есенгелді Медеуов «Тиянақты ...... ... көлемді жариялынымы жарық көргенді. /24/ ... ... ... ендіре отырып, соңғы он жылда балалардың барлық пәндерден
іргелі білім алуға талпынысын қайтарып тастадық. ... ... ... ... ... ... ... мәнісіне үңілуді,
теорияларды, құбылыстарды, ... ... ... өз ... ... қойды. Сонымен тестілеудің бұл жүйесі еліміздің ... ... орны ... ... ... ... Демек, білім беруді
реформалау үрдісінің тиімділігі білімді басқару мен жоспарлауға байланысты
екені ... Осы ... ... ... білім жүйесін басқару моделі
мен жоспарлау жүйесі көрсетіп отырғандай, басқаруда шешімдер қабылдау ... ... ... ... және үйлестіруші органдардың келісі қажет.
Мысалға, Германия жоғары білім ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол федералдық үкімет пен
жергілікті үкімет өкілдерінен тұрады. Ғылыми кеңестің ... ... ... ... және ... ... мазмұны, ғылыми-зерттеу
жұмыстарын ұйымдастыру мен оған дұрыс бағыт беру туралы ұсыныстар мен ... ... ... Жыл ... ... кеңес жоғары білім жүйесінің ... ... ... ... салу керектігі жөнінде өз ұсыныстарын беріп
отырады. Үкімет болса, бұл ұсыныстарды өз қаперіне алады екен. Өзге ... ... ... беру ... реформалардың нәтижесін жаза келіп
ғалым Есенгелді Медеуов «Егемен Қазақстан» ... ... ... ... ... тың ... ұсынады: «Елімізде, Білім және ғылым
министрлігі жанынан ... ... ... және ... ... ... онда білім саласында жүргізіліп отырған реформалар сапасына ... қана ... ... ... еді. Бұл ... беру ... басқа да мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... оған ... ... да жауапкершілігі арта түсір
еді»/26/ ұсыныс пікірін ұсынады. Расында да бұл проблемалық материалдың
үкіметке, қоғамға ... жеке ... ... ой ... отыр. Оның үстіне
ректордың білім беру саласын жан-жақты зерттеп, шет ... ... ... тұр. Білім реформасын қатаң бақылайтын, сарапқа
салатын Білім және ... ... ... ... ... ... және
үйлестіруші орган құрылса дегені – іске асса, жақсы ... ... де ... ... ... беруді жоспарлау халықаралық институтының директоры
Ж.Аллак бір кездері былай деген: «Көп ... ... ... ... беру ... ... басты себебі тек қаржыда
жатқан жоқ, ол ... ... шеше ... болмайтын қиындықтарда
жатқандығында»./28/ Осы лауазымда оның алдында болған ... ... әрі ... ... ... бұл ойды одан ... түйіндей
түсті: «Дағдарысты ауыздықтау үшін білім берудің әр жүйесіне ақшаға ... ... ... ... ... іздену мен өзгерістерге
ұмтылыс және өз істегеніне өзі сыни баға бере ... ... ... ... ... ... «біз шетелдік білім берудің формасын ... ... ... ... білім беру саласындағы реформа бүгінгі
күнгі дейін нәтижесіз – деп осы саланың солқылдақ тұсын баса ... ... ... көтерген мәселесі мені де толғандырады. Өйткені шетелдік
білім берудің қанша озық үлгісі болса да онда ... ... ... Ең ... жаңа ... ... ... табиғаты халқымыздың
болмысына сәйкес келмейтін, жат, шетелдік нұсқаларды эталон, үлгі ... ... ... ... жөн. ... беру саласының басты
философиялық тұғырнамасы тарихи-ұлттық, рухани-мәдени құндылықтарымызға
негізделіп ... ... ... ... қазіргі даму кезеңінде
адамгершілік пен мейірімділік құндылықтарының орнына материалдық ... ... ... ... ... ... білім берудің
тұлғаны әлеуметтендіру функциясы басым бағытқа ие ... ... ... ... ... білімі мен ғылымын, техникасы мен технологиясын
жасайтын, халқының тілін, дінін, ... ... ... ... Қазақстанның елжанды азаматы. Сондықтан сол азаматтың, азаматтық
тұлғасын және ішкі жан ... ... ... ... ... ... ... міндеті. Тұлғаны әлеуметтендіру арқылы ғана білім мен
қоғамның ... даму ... ... ... болады. Яғни, білім беру мен
әлеуметтендіру үрдісін бөліп қарауға болмайды. Білімнің де, ... ... ... қамтамасыз етудің басты ұстанымы адамды білімдендіру,
біліммен қаруландыру ғана ... сол ... және ... ... ... ... ... Демек, еліміздің білім реформасы
ұлттық идеяға, ұлттық құндылықтарға негізделіп құрылып, ұлт мүддесін басым
бағытта бере ... ... ... Жасөспірім балаларымызға берілетін
білім мен ... ... ... ... ... даналығынан,
тарихи мәдени мұраларынан, асыл дәстүрлерінен, ұлы ... ... ... ... ой ... ... яғни тереңге бойлаған түп тамырынан нәр ... таза ... ... ... болғаны
абзал.                     
Қорыта келе, кез келген елдің болашағы білім мен ... ... ... мән беруінен көрініп тұрады. ... ... ... ... өрлеп тұрған елдердің білім беруді үздіксіз жетілдіруіне
қарап осы шындықты мойындайсыз. ... ... беру ... еліміздің
мәдени, экономикалық әлеуметтік тұрғыдан ілгерілуіне тікелей қатысты ерекше
бір сала деп қарап, оның болашақ алдындағы үлкен жауапкершілігін ... ... ... деп білемін.
Білімнің қоғамдағы орнына байланысты әлемдік деңгейдегі пікірлер ауаны
бір мүддені басшылыққа алады. Ол – білім беру, сол ... ... ... ... ... Осы орайда ЮНЕСКО-ның тұжырымында білім
экономиканы емес, тұтас қоғамды ... жеке ... деп ... ... ... ... ұлы көшіне қосамыз дейтін мақсатқа, осындай
игі тілек жолындағы реформалардың бір жүйеге келетініне сенемін.
Жалпы білім саласын ... ... ... айқындалып жатқан
кезде соған байланысты әр буынды дамытуға арналған концепциялар жасау қажет
керек шығар. Мектепті дамыту, кәсіптік білімді ... одан ... ... ... ... – ол ... ... Және мұның бәрі бір
реформаға ... ... ... қазіргі уақытта, ғаламдастыру жағдайында,
біз өзіміздің білімнің ұлттық моделін ... ... Осы ... мен ... ... ... ... Ғаламдастыру бізсіз болып
жатқан дүние. Біздің жолымыз ғаламдастыру ерекшелігін ескере ... ... ... кеңістігіне кіру. Әлемдегі болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... білім жүйесін
қалыптастыруымыз керек.
Осы орайда білім беру саласындағы ... ... ... ... орны ... қоғамдық пікірді қалыптастыруға барынша ат салысып, осы
салада қабылданып жатқан заңдар мен ... ... ... маңызы туралы толыққанды түсінік беретін ... ... ... қазақтілді бұқаралық ақпарат құралдарының ішінен
«Егемен Қазақстан» газетінің орны бөлек деген болар едім.
ІІ ТАРАУ
«ЕГЕМЕН ... ... ... ... ЖАЗЫЛУЫ
Қандай қоғам болсын жас ұрпаққа білім беру мәселесін қарастырғанда,
оларға сол ... ... сай ... беруді де бірге ойластырады. Елбасы
Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2030» стратегиясында ел ... ... ... ... ... екенін, тәрбие мәселесінің маңыздылығын
атап көрсетуі жайдан жай емес. Осыған орай ... ... мен ... ... пен ... ... тұсы ... Соған сәйкес Елбасы Н.Назарбаевтың «Тарих-жақсы ... ... ... ... ... өтетінін есіне түсіреді» деген айшықты
ойы Конфуцийдің «Тарихқа қарап, ... ... ... адам ... лайықты» деген тұжырымымен үндесіп жатқандығы білім мен ... ... ... мен ... қоры екенін тағы да айқындайды.
Сонымен қатар Елбасының «Біздің басты игіліктердің ...... ... ... адам ... ... тұр. ... ғылыми және
шығармашылық әлеуетінің деңгейі жоғары білім ... биік ... ... ... бұл жоқ әрі олар осындай сапаға жетуді ... ... бірі ... - деп атап ... дамудың
жеткеші факторы – бұл адамдардың өзі, олардың ерік-жігері мен сан ғасырлар
бойына жинақталған, ізгі ... ... ... ... ... ... ... тәрбие мен білім беру – үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республкасы Президентінің 2006 жылғы Жарлығымен бекітілген Қазақстан
Республикасы азаматтарына ... ... ... ... жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасын айтуға болады. Оның негізгі мақсаты –
азаматтардың бойында жоғары патриоттық ... өз елі үшін ... ... патриоттық тәрбие жүйесін жоспарлы түрде дамыту
арқылы Отанның мүдделерін ... ... ... ... ... ... орындауға дайындығын тәрбиелеу» деуі
тәуелсіздіктен туындаған білімнің ... мен ... ... ... ... әрі ... пен ... кеңістіктің даму деңгейі
саламатты өмір салтын қалыптастыруға мүмкіндік береді. /31/
Білім сапасының белгіленген деңгейіне жету білім мен ұлттық ... ... ... ... ... Сондықтан биік мақсатқа
ұмтылу үшін ғұлама ... ... ... ... беру ... ... ... адамзаттың қас жауы. Ол келешекте адам ... ... ... апат әкеледі» деген аталы ойын негізге алу ләзім. Оның
пікірінше, қоғамда табиғат берген он екі ... бар. Атап ... ... «Дана, асқан пайымды, сенімді, ойлау қабілеті жоғары, ... ... ... жетік білетін, ақылды, білімді, сабырлы, рухани
билікті, ізгілікті билікпен ... адам ... ... адам ... ... Бұл ... ... ақиқатқа айналып отыр. Ұлы
Абайдың адамның үш қасиеті «нұрлы ақыл, ыстық қайрат, жылы жүрек» ... осы ... ...... мен ... ... ... жүйені /қызметтік аспект/, ұлттың рухани әлеуеті мен
тәрбиесін /құндылықты аспект/ дамытудың қажетті шарттары болып ... ... ... ... – бәсекеге қабілеттілікті
қалыптастыруда ұлттық тәрбиеге негізделген терең ... мен ... ... ... тәрбиеге болса керек. Осы орайда ұлттық тәрбие –
патриотизмның қайнар көзі, ұлттар мен ... ... өмір ... ... ... адамның, бәсекеге қабілетті қоғамның, бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... ... ... ... дамуының берік тұтқасы.
Бүгіндері тәрбие жөнінде сөз қозғамайтын баспасөз кемде кем. ... ... ... «Егемен Қазақстан» газеті бетінде тәрбие
туралы тағылымдық мән-мағынасы толық дүниелер жиі ... ... ... ... болмағанымен өзінің тұрақты шығып тұратын арнаулы беттері
мен әртүрлі айдарларында тәрбиенің өзекті мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... елдің ертеңі», «Оқиғаға
орайлас ой», «Ұлттық мектептің ұлы мұраты» сияқты сан алуан айдарларымен
беріліп тұрады. Басылым ... ... ... ... ... ғылыми, ресми түрде жазылады. Проблемалық тұстарына екпін ... ... жолы ... ... ... ... - ауқымды сауалдар сол
саланың мамандарынан алынады. Сондықтан газет бетінде сұхбаттар жиі көрініс
табады. ... ... ... ... ... журналистика теориясының
негізін қалаған Тауман Амандосов: ... егер ... ... ... иә сол ... ең ... боп байқап көрген адамның аузынан
интервью бергісі келсе, онда оны, әрине, ... ... ... ... ... /33/ Бұл ... ... Қазақстан» газеті «жарасымды
сұхбаттарды» жариялауда, оның ... ... ... ... өзекті
тұстарын көтеруі көңіл құптарлық жайт. Сөзім дәлелді болу үшін басылым
бетінде 2007 жылдың 19 ... ... ... ... ... ... қандай ұрпақ тәрбиелеп жатырмыз» деген сұхбатын талдап көрелік. Әңгіме
педагогика ғылымдарының докторы, ... ... ... жүргізілген.
Мұнда басылым тілшісі Гүлзейнеп Сәдірқызы ... ... ... ... ... ... мектептердің сан қилы проблемалары, олардың
кемшіліктері сондай-ақ бала қазіргі ... ... ... ... ... мен ... рөлі қандай болуы керектігі, қала мен
ауыл баласы арасындағы тәрбие алшақтығы, мұғалім беделі, ата-ана ... ... ... орны ... ... ... ... сұрақтар қояды. Журналистің көтерген сұрақтары – шынымен де
бүгіндері орын ... ... көз ... келтіреді. Сонымен
қатар материалдан тілшінің тәрбие мәселесі ... ... ... нақты мысалдарды қосуы өте орынды шыққан. Мәселен, «Сапалы білім,
саналы ... ... ... ... ... ... болады?
Мысалы, біздің ауылда математика пәнінің мұғаімі Өкен апайымыз 1970 ... ... ... ... жаздыртып, сондағы есептерді шығаратын.
Ал қазіргі мұғалімнің дені әйтөуір қалайда 45 ... ... ... Орынды сұрақ. Себебі, кей оқытушының сабақ беруге құлықсыз ... тура ... Ал ... шығармашылық ізденісі мол, сабақ
өткізу әдісі ерек ... ... ... да ... өте ... Оның ... не ... әдістермен өткізілген сабақ бала жабында мәңгі
сақталып ...... ... ... Бір ғана мысал, бастауыш
сыныпта оқыған жылдары сынып жетекшіміз әрі ... ... ... ... апай ... ... сабақ жүргізді. Қысқаша мағынасы
былай: «Есеп шығара алмаған бала – ... бар ... ... ... сол ... ... ... сол жерде әлгі оқушы бір-
бірінен бөлінген қояндар мен ... ... Не ... - ... ... олар ... ... сен есепті дұрыс шығармасаң, біз осылай
анамызбен бірге жүре ... ... - деп ... ... Осы ... ... тәрбиелік мәне зор. Айтары көп. Баланың санасында: «Егер
мен есепті шағыра алмасам, қояндарға обал болады» ... ... ... да ... ... ... мәнді сауалдары сұхбат соңында
салиқалы ... ... ... ... бүгіндері күрделі мәселе.
Өйткені, ұрпаққа қалдырар мәңгілік байлық – білім мен ... Ал ... ... ... ... ... ... де соның қолында
деген сөз. Сонымен, педагогика ғылымы мен ... беру ... ... – қоғамға жақсы адам тәрбиелеп беру ... ... /33/– ... ... ... айдарындағы бүгінгі қоғамның ... ... ... ... – рухани зор байлықтың мұрагері. Халқымыздың тарихына ... жеке ... ... мен ... ... ... ... Білге Қаған, Тоныкөк ескерткіштеріндегі өсиет сөздерден, ақын-
жазушыларымыз ... ... ... жырау, Шал ақынның, жауынгер ақын
Махамбеттің өлең-жырларынан, ұлы ... ... ... ... ... арыстары Ахмет, Мағжан, Мұстафаның тәуелсіздік
туралы идеяларынан бастау алады. Осы ... ... ... өз ... ... ... өз тілінің тарихына құрметпен қарайтын қазақстандықтардың
жаңа ұрпағын ... ... ... ... ... ... асырылуы азаматтарымыздың рухани түлеуіне үлкен
септігін тигізетінн ерекше атап өту ... ... үш ... арналған
«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі ... ... ... мұра – ... тарихи жадының негізі, онсыз
шынайы патриотизм болмайды. ... ... ... ... ... ... ... үшін айрықша маңызды, - ... ... осы ... ... ... ... ... мұра»
мемлекеттік бағдарламасының, оны жүзеге асыру жолындағы тәжірибенің басты
құндылығы да осы сипатымен дараланса керек. Осы ... ... ... ... ... ... бағдарламасының атқарылып жатқан жұмыстары мен
ұрпаққа берер мол тағылымдық тәрбиесі турасында көлемді әрі ... ... ... ... ... ... жәдігерлер
жаңғырады», «Өзіміз де таниық, өзгеге де ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар, ұстаздар мен қатар
бағдарлама ... ... ... байланысты шараларды ұйымдастырып
жүрген білім ... ... ... мақалалары жарияланып тұрады. Соның
бірі – Мәдениет және ақпарат министрлігі Тарихи-мәдени мұра департаментінің
директоры Ербол Шаймерденұлының «Жауһар ... ... ... ... ... тынысы» атты танымдық мақаласы./34/Автор
тақырыпты жақсы дамытқан. Осы орайда зерттеуші ... ... ... ... өзі – ... жүрген ой мен пікірлерді, ... ... бір ізге ... ... ... сөз. ... жете
ойланып, негізгі мәселелерді жүйелеп алған жөн. Бейнелей айтсақ, ... ... ... үшін ... тұрған тәтті мәуе терізді»/35/ деген. Сол
сияқты тақырыптың да әрі мазмұнды, әрі он, жүз ... ... ... ... ... ... да, ... алынған фактілер мен
мәліметтерді орынды пайдаланып, өз пікіріңді солар арқылы шүбәсіз дәлелдеп,
оқушыны белгілі бір мақсатқа жетуге жетелеп, ... іске ... ... /36/. Біз ... отырған мақаланың тақырыпты дамытқаны осы
пікіріміздің дәлелі іспеттес. Мақала «Мәдени ... ... ... ... ... ... ұрпаққа не береді, ... не ... ... оның ... мүддесі үшін нендей жұмыстар атқарып жатыр ... ... ... ... Бұл ... ... отырған
себебін автор былай түсіндіреді: «Мәдени мұра» бағдарламасы – тәуелсіз ... ... орын ... жаңа ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың бір көрінісі. Тарихи бағдарлама ел рухының
көтеріліп, ұлт жадының жаңғыруына септігін ... ... ... ... ... Тәуелсіздігіміздің он бес жылдығы қарсаңында (2006
жылы) ... ... ... ... жұмылы жүзеге асырылған бірегей
бағдарлама егемен елдің төл ... ... ... ... өріс көкжиегін
көтеріп, жаңа мәдени кеңістік аясын кеңейте түскенін айтарлықтай ризашылық
сезіммен атау ... ... ... ... ... /37/
Проблеманы қою мақсатын анықтап алған ол алып отырған ... ... ... зерттеулер жүргізген. «Мәдени мұра»
бағдарламасының ... ... ... ... тағылымын байыпты етіп
түсіндіреді. Бұл ойымызды дәлелдеу үшін автордың ... сөз ... ... ... 16 ... жұмыс істейді. Олар қазақтың тарихына, тіліне,
өнеріне, философиясына, педагогикасына, тағы да ... ... ... әрі ... ... түгелге дерлік қамтиды. Оның бір үлкен
саласы – қазақтың фольклорын, әдебиетін және ... ... ... ... сөзі» деген сериямен 100 том көлемінде жарық көрмек.
2004 ... бері 26 том ... ... ... ... ... саны – ... Халқымыздың бай мұрасын танытатын «Бабалар сөзі» ұрпақ тәрбиесінің
таптырмас құнды ... ... /36/ ... да ... 2006 ... ... ... Тарихи мәдени мұра департаментінің директоры Ербол
Шаймерденұлының айтқан пікірлері ... ... екі жыл ... ... ... Бұл мәселенің қалай жүзеге асқандығы туралы толық мәліметті
«Егемен Қазақстан» ... ... таяу ... ... ... 31 мамыр, 2008 жыл») «Ұлттың ұлы мұраты жолында ұйысайық» -
Елбасы ... ... ... ... құралдары басшыларына
берген сұхбатынан көреміз. Сөзім дәлелді болу үшін ... ... бас ... ... ... қойған сұрақтан бастайын.
«...Сіздің бастамаңызбен қолға алынған «Мәдени мұра» бағдарламасы біздің
ұлттық ... ... ... ... ... ... Осы бағдарламаның
орындалу барысы жөнінде не ... ... ... Елбасы: «Негізінен
алғанда жұмыс көңілдегідей жүріп жатыр. Бір ғана бағыты – ... ... ... бір ғана ... – жүз ... ... сөз» ... қазақ
фольклорының жинағын алайықшы. Фольклорын жүз ... ... ... ... басқа ел бар ма екен әлемде өзі? Дүине жүзі әдебиетінің ең ... жүз ... ... ана тілімізге аударып, ... ... ... Осы ... ішінде қаншама жәдігерлеріміз
жаңартылды, бұрын беймәлім болып келген қаншама ... ... ... ... ... ... аясында атқарылып жатқан жұмыстар ... ... мен ... ... ... ... жасалып жатқан
үлкен қамқорлықтың түрі деп білемін. Ал бұл ... ... ел ... өре ... ұрпақ тәрбиесіне құйылып жатқан асыл қазына ... (Осы ... ... ... «Хабар» телеарнасы, жаңалықтар бөлімі,
«Елбасының сұхбатына ... ... ... ... ... 16 мәселе бойынша әңгіме сол саланың төңірегінде маманның жеке
көзқарасы алынған еді. Мәселен, «Мәдени мұра» ... ... ... ... ... ... ... тіл жанашыры Мұхтар
Шахановтан, Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл ... ... ... ... ... атасы», академик Камал
Ормантаевтан, Жазушы Дулат Исабековтен, саясаттанушы Әзімбай ... ... ... және ... ... Райханұлынан. Пікірді өзім
жинағаннан кейін бір нәрсеге анық көзім жетті – ... ... ... ... ... жатқан үкіметтің қамқорлығын құптайды, әсіресе
жақында ғана ... ... ... ... заманауи
технологиялармен жабдықталған, жылына 2500 адамды емдей алатын орталықтың
іске қосылғаны әрі ... 100 ... ... ... ... мән ... құптарлық дегенге саяды)
Осы орайда «Егемен Қазақстан» газеті оқырмандарға Елбасымен сұхбаттың толық
мәтіндік нұсқасын ұсынған. ... ... ... бетінде «Мәдени мұра» ... өзге де ... ... ... ... ... ... көлемді материалдар жарық көрді. Атап айтсақ ... ... ... мұра – жас ... ... М.О. Әуезов атындағы
Әдебиет және өнер институтының директоры ... ... ... ... өзгеге де танытайық», Л.Н.Гумилев атындағы ұлттық университеттің
Кемал Ақышев атындағы археологиялық ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... сынды материалдары «Мәдени
мұра» бағдарламасы турасынында ой қозғайды.
Ұлттық тәрбиенің қайнар көзі – дін, имандылық, салт-дәстүрі мен әдет-
ғұрып ... рас. Осы ... ... салт пен ... тууы ... ... қалыптасуына байланысты екені ақиқат. Зерттеуші В.Г. Белинский: «Әдет-
ғұрып замандар бойы ... ... Өз ... ... ... мұра ... ауысып, рудан-руға, ұрпақтан –ұрпаққа жетеді деген. Олар
халықтың сыртқы бейнесі ... ... ... ... ... ... ... тәрізді...» деген анықтама береді. Қазақ – жаратылысы
да, бітім болмысы да, табиғаты да басқа бір халықтарға ... ... ... Оның бәрі ... бастау алған тамырымыз секілді ... келе ... да ... ... ... ... кездері
исі мұрын жарған бақтың ортасында отырып, оның тәтті жемісінен дәм тата
алмаған адамдай кешегі ... ... ... қаймағын жеп,
асыл қасиеттерін көкірегімізге сіңіре алмағанымызға өкінішті. Осы орайда
халқымыздың жанды бейнесін ... ... мен ... ... ... ... ... газетінің 2006 жылдың 19 сәуір күнгі ... ... ... мен ... ...... ... негізі» атты
проблемалық мақаласында ҚР Ұлттық ... ... ... ... «қазақ халқының ұлттық болмысын айқындайтын дәстүрі мен ұрпағының
тәрбиесі – ... ... ... ... пікірге өте орынды. Өйткені
ұлттық идеология дегеніміздің өзі – ... ... ... ... бір
шаңырақ астына біріктіретін тәрбие көзі болмақ. ... осы ... ... ол: ... идея ...... бүкіл елдің әдет-
ғұрпын, салт-дәстүрін санасын ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ол сол ... тілін, дінін,
мемлекетін қалыптастыруға қызмет етеді» /40/ - деген салиғалы ой ... да әр ... ... тән, ... ... байланысты ерекшеліктері
болады. Мысалы, Қазақстанның ұлан байтақ ... алып ... өзі ... ... бойындағы батырлық, ерлік дәстүрді тудырған. Отанын сүю,
елін қорғау, ер азаматтың міндетіне кірген. Осы ... ... ... ... отырып, ұлттық идеология қалыптастырған. ... ... ... ... осы ... ... ... азаматыққа,
батырлыққа, шешендікке, көрегендікке тәрбиелеу де ұлттық ... ... ... ... ... ... ... үлгі тұтқан әділеттік
те халықтық шынайы болмысын көрсетпек. Осыны жақсы аңғарған ... ... ... өмірі мен сол қоғамның өзіндік ерекшеліктері негізінде
қалыптасады. Қазақ халқы ... ... ... ... ... ұлан ... ... иемденген. Осының негізінде отаншылдық, елін
қорғау жолындағы ... ... ... Кең ... ... халық жауласса –
найза ұстайтын батыр, дауласса сөзден жеңілмейтін шешен болған» - деп ... ... тән ... суреттейді. Халқымыздың өзіне тән ... ... ... ... ... қазіргі жастар тәрбиесі
туралы ... ... ... алып ... ... ... бүкпесіз
жеткізеді. Ол үшін автордың өзіне сөз беріп көрелік: ... ... ... ең ... ... Олар ... ... дегенде онша мән
бермейді. Сөйтіп, қазақы мінезден біртіндеп алыстап бара ... ... ... тіл есебінде орнықтыруға кедергі болып отырғанда да солар.
Қазақтың ұлттық әдет-ғұрыпын ... ... ... ... не ... қайталайтын солар» деп ... Өз ... ... өзге ... ... ... тілдің өз деңгейіне көтеріле алмауына кедергі
деп ащына айтады. Расында, алысқа ... ... ... ... таза ... ... орыс сөздерін араластырып жүргенін көзіміз көріп
жүр. Ары қарай автор қазақ ... ... ... ... ... қымсынбай сүйісуін, біздің дәстүр мен ... үш ... ... ... ... ... қатты уайым етіп көтереді. Қоғамға
«Абайдың: «ғашықтың тілі-тілсіз тіл, ... ... ... біл» ... қайда,
«Ғашықтар күні» қазаққа керек па, Сезіміңді жалаңаштап, жұрт алдына шығудың
қажеті бар ма?» деп көпшілікке ойлы да орынды ... ... ... ... мен ... қоғамдағы қайшылықтарды, ұрпақ тәрбиесінің
солқылдақ тұсын сынап, материалдың басында ... ... ... тағы бір ... ... кетеді: «Осының бәрі жастар арасында
жүргізуліге тиісті ... ... ... ... Ұрпақ қамын
ойлаған ата-бабаларымыз балаларын дәстүр ... ... ... арын ... өнегелі ортадан тәлім алуға үйреткен. Ұлды дала
тіршілігіне, қызды үй ұстауға, ер бірлігін, ошақ бүтінін ... ... те ... ... мен ... мол ... еске алады. Әсіресе
автор қыз бала тәрбиесіне үлкен ... ... ... «Қыз ... орны ... Қыз бала ... жерде абайлап сөйлеу, бейпіл сөз
айтпау – оны ... ... емес пе?! Қыз ... ... ... жаңа ... аттауын аналар қатты қадағалаған. Болашақ отбасының
тұрақтылыға да қыз арының тазалығымен байланысты саналған. ... ... адал ... сезім тұрақтылығын бақытты болаудың кілті санаған.
Қыздың барған жерінен қайтып келуі жай ғана ұят ... ... ... Сондықтан ата-ана қызын ұзартуда барған жеріңе «тастай батып,
судай сің» деп бата берген. Осындай ... ... ... ел ... ... ана, ... кешегі Шоқанның анасы Айғаным, ел билеген Томирис
сұлулық пен әдеміліктің үлгілері ... ел ... ... деп ... ... сымбаттылығымен бірге ақылды болғанын, соның негізінде
«ел анасы» болып, үлкен құрметке ... ... ала ... ... үлгі ... ... автор мақаласында осы күнгі қайсібір қыз балалардың көшедегі
әдепсіздігін, бұрыс іс-әрәкеті мен ... ... сөз ... үн ... Ел ... болған Айғаным сынды әжелерімізден үлгі
алуға шақырады. Мақала өте тартымды, ... ... ... ... аңыз-әңгімеден мысал келтірген. Көркем ... ... көр орын ... ... ... ... келе,
мемлекетіміздің іргетасының нығаюы, экономиканың тұрақтылығы, ... ... мен ... идеологияны дамытуда аналардың қосатын
үлесі ұлан – ғайыр, - деп қыз ... ... ... ... ... ... ... толық қосыла отырып, нәзіктік, тапқырлық, ойлылық,
сұлулық, адамгершілік, қайырымдылық сияқты жақсы мінездерді ... ... ... ... көздеген ата-бабалар тәрбиесіне үлкен ... атап ... ... ... ... ... газет-журнал яғни бұқаралық ақпарат құралдары
– адамзаттың ақпарат көзіне айналып ... ... ... ... ... ... ... шаршап-шалдығып жатса, заманауй экран құлашы кең, ол
ондаған, жүздеген миллионды бір-ақ қармайды. ... ... ұлт ... ... замана додасына төтеп бере алмақ емес. Біз осы ... ... ие ... отырмыз? Күніне жүздеген мың қазақстандық рухани
тәрбие алып жатқан киноэкран жас ұрпақ санасына қай елдің, қандай тәрбиесін
құйып ... Және қай ... ... ... Экранына ие бола алмаған жұрт
ұрпағына ие бола ала ма? – күн тәртібіндегі көкейкесті мәселе 2006 ... ... ... ...... ... деген айдармен «Егемен
Қазақстан» газеті бетінде ... ... ... «Ел ... ... ... ... проблемалық материалы жарық көрді.
Бүгінгі мәдените майданындағы, яғни ұлт тағдырындағы үлкен экран рөлі
сұрапыл. Жапония екінші дүниежүзілікте күйрей ... ... ... ... ... ... Акири Куросованың «Расемон» фильмі
Америаканығ аты шулы «Оскар» сыйлығын алды. Бұл оқиға ... ... ... ... ... ... жапондар. Содан бастап ұлттық рухы асқақтаған
жапондықтар өз елін ... ... ... ... ... ... еліне
айналдырды...Міне, елімізде рухани тәуелсіздігіміз жүзеге аспай жатуының
бір ... осы. ... ... ... ұлт ... 24 сағат бойы өңдеп жатқан
киноэкран, тетэкран сияқты ақпарат көзінің ең ... ... ... ... ... ... күн ... тетеақпараттың 80-90 пайызын орыс
тіліне алады. Оның дені өзге ... ... Бір ... ... хабар тарататын 50-ден астам телаарна бар. Кісі ... ... ... ... Қазақстандағы жағдай керісінше. Оншақты
телеарнаның өзі қай елдің телеарнасы екені белгісіз. Ұлттық беті жоқ. ... ... ... ... ұлттық беті жоқ ұрпақ тәрбиелеп жатырмыз.
Мемлекет құрушы ... ... мұңы мен ... ... ... ... ... басына қара түн жамылдырады. Осы орайда аз да болса саз
қазақ тіліндегі бағдарламалар: ... ... ... ... ... «Тіл» жлбалары ұлттық сана ұйыиқысы, әрі күллі ұлтың
ұйып көтерін хабарларына айналды дер едім. Мұны да автор: ... ... ... тым аз, ... он ... ... бәрін
қосқанда қазақ көрермендері 5-6 сағаттай ғана ұлттық-патриоттық ... ... ... ... 300 ... кейін қайтарып алып отырған
қазақ халқы үшін бұл тым аз. Бізде телевизия саясаты қайта ... ... ана ... ... ... ... ... Бұл ұлттық-
тәрбиеге бөлінген қаржы-ұлттық қауіпсіздікке бөлінген қаржы. Ол ертең ақ өз
жемісін бермек. Бұл – ... ... ... Неге? Бүгінгі ұрпақ
негізінен экран алдындағы ұрпақ. Экран ұрпағы. Бүгінгі ұрпақ – ертеңгі ұлт.
Бүгін экранымыз қандай ... ... ... да ... Бұл тоңмойын заман
шындығы. Экранға ие бола алмаған мемлекет өз ұлтына ие бола ... ... ... езіле отырып жазады. Әрина, ... ... ... ... ... Бұл ... – жеке ... қанжағысана
байлап жіберу –ұлттың ең өткір рухани алдаспанын жеке ... ... ... деу ... сөз. ... осы ... да ... шынайы байыптаған Смағұл Елубай: «Өркениетті елдердің бәрі дерлік
ұлттық тәрбиенің бұл миллиондарды ... ... ... ... ... ... ... , адал қаржы. Айтпағымыз – ... ... ... ... отырмыз. Алған беті айқын мемлекетшілдік ұранын ту ... ... ... ... ... ... тағы бір арна керек
дер едік. Әйтпеген жағдайда қазақ және орыс ... ... ... ... ... ... ... екі ... ... ... – ұлт болашағы, ұлт тәрбиесі деуі ... ең ... ... дөп басып айтқандық дер ... ... ... ... ... ... түптің түбінде осындай халықтың тәрбие
құралына айналып отырған ... ... өзге ... ... ... ... қуартып, елдігімізден береке келтіртенін
жүрегізім сезетін секілді. Сондықтан автор тәрбие ... ... мән ... ... халқын рухани тәрбие беріп жатқан көгілдір экранды игермей,
замана додасына төтеп бара алмақ емес. Тілден бастау ... ... ... болғыңыз келсе, үлкен экранға ие болыңыз. Мемлекет тірегі – патриоттық
рухтағы ұрпақ. Ондай сананы ұтымды тәрбиелеуде ... ... ... ... ... заман ұрпағы – ел боламын десең, экраныңды түзе!» - деген ойлы
тұжырым білдіреді. Міне, осы ... ... ... ... ... бара жатқанымызды сезгендей боламыз. Сол үшін де ... ... ... ... ... қосылып, ертеңімізге
сезіктене де сескене қарайтыгымыз шындық.
Баспасөз – халықтың айнасы. Оны оқыған адам ... ... ... ... жаңа жолға қарекеттініп ұмтылады. Сондықтан баспасөздің
әдет-ғұрыпты, салт-дәстүрді насихаттауда, адамшылдыққа, адамгершілікке,
имандылыққа қарай үгіттеуде ... орны ... ... ... ... ... бетінде көтерген проблемасы қалың бұқараны үлкен
ойға салады деген үміттеміз.
Тәуелсіз ел тірегі – білімді ұрпақ ... жаңа ... ... ...... де саналы ұрпақ тәрбиелеу. Осы орайдағы ... ... ... ал ... жаны – ... Ұлт ... ... Байтұрсынов:
«Мұғалім қандай болса, мектеп һәм сондай болмақшы» - деген ... ... ... дана ... ... ...... жақсы», «Ұстазға қарап
шәкірт өседі», «Қайратсыз ашу –тұл, тұрлаусыз ғашық –тұл, шәкіртсіз ұстаз –
тұл», «Атпаз көреген ат ... ... ... хат ... ... ... ... мерейің» деген қанатты сөздер мен сөз мәйегін ұстаздың өскелең ... ... мен ... ... ... ... біліп анықтап тұрғандай. Осы
ұстаздар жайында халқымыздың ұлы батыры Бауыржан Момышұлы: «Ұстаздық –ұлы
құрмет. ... ... ... ... ... басшысын да,
данасын да, ғалымын да, ... ... де, ... де ... ... ... ... қандай ардақтасақ, сол ... ... да ... ардақтауға міндеттіміз» деген. Демек,
бала бойына ата-анадан кейінгі ақыл-ой, әдептілік, ... ... ... ... адам – ... ... ... орнын «Егемен Қазақстан» басылымы жиі
көтереді. Мәселен, ... ... - ... ... ... ... «Мұғалім беделін көтермей білім сапасы артпайды»,
«Білімді ұстазға ... ... ... дайындығы мықты болмай, оқу сапасы
оңалмайды», «Адам жанынының бағбаны» сияқты проблемалық ... мен ... ... мен ... ұстаздың бүгінгі бедері турасында
баяндалады. Мәселен, «Егемен Қазақстан» газеті 2008 жылдың, 31 ... ... ... ... ... тұрғыны Нәзира Жәрімбетованың
«Мектептің жүрегі – мұғалім» деген мақаласы. Онда
білім саласындағы ... ... да ... сапасын көтеруден бастау
алу керектігі мәселесі көтеріледі. Автор: «Біздің мектептерде тек ... ... ... ... ... ... ... ұғым жетіспейді. Осы
іздегенімізді табу үшін жан-жақты жұмыс жүргізуіміз керек» деген ... Өз ойын ... келе ... ары ... «Кез келген дамыған елдің
білім беру жүйесінің озық ... ... ... ... ол өз
халқының ұлттық идеясымен суарылмаса дұрыс нәтиже бермейді, қайта ұлттың
дамуын тежейді. Бұл істе ... ... жүгі ... ... ұлттық идеямен, ұлттық құндылықтармен жарақаттандыру керек» деп
ой түйеді. Шынымен бүгінгі білім беру саласында ... ... ... адам ... міндеті алдыңғы орында тұр. Жүргізіліп жатқан
реформалардың да күтетіні осы. Осы орайда мұғалімнің ... ... ... бұл ... ... асуы ... емес. Сондықтан автордың ... ... ... және ... тарапына айтылған сын пікірлер де
орынды. Және де мәселені көретіп қана қоймай ... ... ... пікірін ұсынады: «Біз ең алдымен мұғалімді барлық ... ... ... Ең білімді, ең мәдениетті, ақылды, ең жақсы, ең әдемі
адамды ұстаз деп ... жөн. ... ... ... ... да ... мұғалімді осындай дәрежеге көтеруге ат салысу керек. Сонда
ғана білігі мен білімі ұштасқан ... ... ... ... ұрпақ
бермек» дейді.
Проблемалық мақала, нақты, жатық ... ... Өз ... тиісті
фактілермен дәлелдеп, көркемдік маңызын арттыру мақсатында мақал-мәтел, ұлы
ойшылдардың тақырыпқа сәйкес айтқан ұлағытты ойларын орынды пайдаланған.
Білім мен ... беру ... ... жиі ... тербейтін «Егемен
Қазақстан» газетінің ... ... ... ... Бықайдың
оқырмандарына қаламы жүйрік ... ... ... Оның ... ... Павлодар мемлекеттік университетінің ректоры, экономика
ғылымдарының докторы, профессор Ерлан Арыннан алынған «Өрениет көшіне білім
арқылы ... ... және /42/, ... жаңа ... ... ... ... университетінің ректоры, профессор Алтынбек Нұхұлы
осылай дейді» сұхбаттары /43/, «Ел қорғау – ердің міндеті» сынды ... зор ... ... ... ... ... ... дүниелер болып
табылады. Мәселен, 2007 жылдың 9 қазаны санында басылып шыққан «Ел ... ... ... ... бүгінгі саптағы сарбаздардың
тәрбиесіне кеңінен ... ... ... ... ... ... – халық шаруашылығының барлық саласына жазылады.
Репортаждың бұл түрі өндіріс ... ... ... ... ... ... /45/ ... Павлодар облысындағы ... ... және оның ... туралы жазылған. Тақырып өз ішінде
бірнеше тарауларға бөлінеді: «Тәртіп ... ... ... ... ... «Елді ауыл балалары ғана қорғап жүргендей», «»Майтабаннан
сарбаз шыға ма?», «Соз ... ... ... ... Көріп отырғандай
проблеманы көтеруде тілші репортаж әдісін ұтымды пайдаланған. Ал материал
басында репортажын оқиғалы суреттемеден ... ... ... ...
6679 -әскери бөлімшесінінің сарбаздары туралы олардың отан алдындағы борышы
қалай өтіп ... ... ... ... ... ... көз ... әскери бөлім командирінің тәрбие және әлеуметтік-құқықтық жұмыс
жөніндегі орынбасары, майор Сәкен Сүлейменовпен әңгімесін де кірістіреді.
Ары ... ...... ... міндеті жауапкершілікті, ептілік пен
қырағылықты, сақтықты керек кезінде ... ... ... аса жауапты
қызмет екенін айте келе - біз ертелетіп келген бұл ... ... ... – ауыр ... ... жазасын өтеп жатқан ... ... ... ... ... келу, ерекше бақылауға алу, күні-
түні қырағылықпен күзету болып табылатын еліміздің Ішкі істер ... Ішкі ... ... ... екен деп ... та ... ... осы өңірдегі әскери өмірмен «Егемен Қазақстан» тілшілері бұрыннан
таныс екенін де ... ... ... ... жыл ... ... өз міндеттерін өтеп жатқан сарбаздардың қал ... ... ... ... ... ортадан алыстап,
сарбаздардың әлеуметтік жай-күйлерімен қатар, ішкі тәрбиелік, мәдени және
демалыс өмірлері ... тыс ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстары болмаған. Сарбаздардың бет-қолдарын жуатын,
жуынатын орындарының әбден тозығы жеткен еді. Жататын ... ... ... ... ... су тамшалып тұрды. Сонымен қатар, қарауылға ... тар ... Бір ... отыз ... ... ... жағдай
болмай, әбден мазалары кетіп жүрді» - деп 2006 жылы ... ... айта ... ... ... көтерген-ді. Осыны
келеңсіздіктердің кезінде орын алғанын баяндай келе тілші, «қазір казармада
жөндеу жұмыстары жүргізілгенін, суық ... ... ... терезелдің
жабылғанын, төбеден су ақпайтын болғанын, ең ... ... мәні ... ... көңілді өткізуге арналған жұмыстар қолға ... ... ... ротада теледидар, бейнемагнитофондра бар екенін
қуана хабарлайды». Сөз соңында тілші, мектеп ... ... ... ... рух бойына сіңбеген, ел мен жердің қадірін түсінбеген
кейбір жасөспірімдердің ертеңгі күні әскер қатарына келетіні ... ... ... мүмкін екенін үлкен ... ... ... ... ... майор Сәкен Сүлейменовтың: «бұрынғы
уақытта қазақ ер балаларына ... ... ... алып, найза беріп
өсірді. Сондай ... ... ... ұлттық тәрбие жандана бастаса,
босбелбеу балалар саны азаяр еді» деген сөзімен аяқтайды.
Автордың өз ... ... ... ... ... ... сарбаздар өмірін қай уақытта болмасын шынайы суреттегені және ... ... ... ... ... ... ... шыққан.
Еліміз егемендік алып, өркениет жолына бағыт ұстағалы бері ұлттық тәлім-
тәрбие, ... ... ... ... Соның негізінде ұрпағымыз өз
халқын шексіз сүйетін, ана тілін қастерлейтін салауатты, парасатты, ... өссе ... ... ... отыр. Әңгіме ұлттық тәрбие дегеннен өрбиді,
шәкірттерімізді ұлттық тәрбие тағылымдарымен мол ... ... ... бар. Осы ... ... ... мың жыл ... Қазақстан
аумағындағы және мәдени-рухани дамуды Н.Ә.Назарбаевтың «Тарих ... ... он екі ... бөліп қарастыруы, әдіснамалық тұрғыдан алып
қарағанда, әрі тың, әрі ұрпақ зердесіне қонымды жүйе деп ... ... бір ... ... ата ... ... қамы үшін ... ерліктерін және ел қамын ойлап,
мемлекетіміздің іргетасын ... ... ... ... ... ... ең бір ... тетігі – бүгінгі және келешек ұрпақ бойына
отаншылдық ... ... ... ... Бұл ... ... ең ... мен тәрбиенің тұғыры болуы тиіс. Осы орайда ... ... ... ... ... «патриотизм» деген ұлы сөздерде үлкен
мән беріп, оны келешектің зердесіне түю мәселесін қозғаған Қазақстан және
Ресей ... ... ... ... ... ... Байзақ Момынбаевтың «Отаншылдық – білім мен ... ... ... деген проблемалық корреспонденциясы жарық көрді. Профессор
Тауман ... ... ... ... ... ... құбылыстың келешек тағдыры туралы мәселе көтереді. Көтерілген
мәселе, ... тез ... ... ... ол белгілі бір мерзімде барып
іске асады» /57/ .
Автор көтерген бірінші кезектегі ... – Отан ... ... Осы сөздің астарына қатпары терең мағына жатыр дей
келе, Қазақстан - өзінің терең тамырлы тарихымен де, ... ... де, ... ... ... ... болмысымен де кез-
келген қазақты, кез келген қазақстандықты мерейлендіруге тиіс – деп ... ... ... – оны ... сүю ... ... ... тарихи
тек-тамырын, ғұмыржолын, қадір қасиетін терең түйсінген адам ғана халқына
қалтықсыз еңбек етпек. Қазір әлемде жаһандану ... ... ... ... жүзі ... өздерінің ұлттық төлтумалығын сақтап қалуға, автор
баса айтқан «отаншылдық» сезімдерін шыңдай ... ... ... ... ... беру ... ... (халықтық педагогика) атау-
ұғым ретінде ғана ... ... беру мен ... ... ... ... соңғы жылдары мектеп арқылы ... ... ... үшін ... ... беруді дамытудың стратегиясы» атты
ұлттық ... ... ... ... ... ... атпен
ұлттық бағдарлама қабылданды. Білім беру саласындағы мұндай серпілістер
Германияда «Білім стратегиясы», Швецияда «Білім ... ... ... ... мен мәдениеттегі тереңдік» деген бастамалар ... ... Өзге де ... ... ... үшін көздің қарашығындай
сақтайтын ... - оның ... ... ... айта ... ... ... жылдары білім жүйесінде этнопедагогикаға ерекше көңіл бөліне
бастағанын, алайда, этнопедагогиканы өз алдына ... пән ... ... ... ... ... алдандырып келе жатқан
келеңсіздіктердің де көрініс ... ... ... алмаймыз, - деп
этнопедагогиканың ... ... ... ... көзі ... ... ... келелі жайттарды алға тартады. Біріншіден, дейді автор,
этнопедагогика - тәрбие жұмыстарының ... ... ... оның ... идеясына отаншылдық тұғыр болуға тиіс. Бұл ретте әрине елдің елдігін
дәріптейтін, ұлттың ... ... ... білім мазмұны әсіресе
қоғамдық ғылым пәндерін көктей өтіп жатқаны абзал. Сонда, отаншылдық ... ұғым жай ғана ... ниет ... ... қоймай, әрбір субьектіні
шынайы патриоттық сезімдерге бөлеп, одан әрі асқақ әрекеттерге ... ие ... ... ... оғаны тікелей қатысты тәрбие
мәселесі танымдық тұрғыда өте өткір көтерілген мәселе. Осы орайда орыстың
әйгілі ... К.Д. ... ХІХ ... ... былай деп жазыпты:
«Барша Еуропа халықтарының педагогикалық үлгілеріндегі өзара ... ... ... дара ... мен сол ... жету ... ерекше әдіс-тәсілдері бар. Халықтың тарихта оның болмыс-бітімі
тәлім-тәрбиесінің тегеурінімен айқандалады. ... оқу ... ... ... ... үлгі ... айқындауда көзсіз
еліктеу мен келеңсіз көшіру оң нәтиже бермейді. Әрбір тәлім ... ... ... ... ... ... тұғыр болуға тиіс. Осымен үндес ойды
М.Шоқай 1931 жылы «Яш Түркістан» журналында жариялаған ... ... ... ... жұрдай рухта тәрбиеленген ұрпақтан халқымыздың
қажеті мен мүддесін жоқтайтын пайдалы азамат шықпайды... ... ... ... болсын» деген формула халықтық рухқа сай келмейді.
Халықтық рухани дүниесі біртұтас құбылыс. Оны ... және ... ... Кез ... ... ... ... формасымен де,
мазмұнымен де айқындалады» /46/
Мұндай ақиқат ... ... ... жүйесінің ахуалымен
шендестіргенде, ... ... ... маңдай тірейміз.
Қазақстан сияқты көптеген ұлттың өкілдері шоғарланған мемлекеттің ... ... ... ... қалыптастыру міндеті тұрса,
екіншіден, жас ұрпақты қазақстандақ мәдени-рухани ... ... ... ... отыр. Осы тұрғыдан келгенде, Қазақстандағы мектеп
оқушыларына ... ... мына ... басымдыққа алса жоғарыда айтқан
ұлы мақсатқа жетер едік. Біріншіден, оқушының ұлттық дүниетанымын ... ... мен ... ... жетілдіріп отыру
қажеттілігі ден қойдырады.
Екіншіден, ұлттық құндылықтар жүйесін сақтай білуге және оны белсенді түрде
басшылыққа ... ... ... ... назар аударады.
Үшіншіден, жас ұрпаққа білім беру барысында, бір жағынан бүгінгі өркениетті
дүниеде болып жатқан ... ... ... ... ... ... этномәдени тарихи, әлеуметтік-экономикалық ахуалын ... ... ... ... қажет. Ойымның орамын академик Байзақ Момынбаевтың мына
пікірлерімен ұштастыруға ... ... ... түс көріп білмейді.
Оқушының азаматтық тұлғасы мен отаншылдық асқақ сезімдері тек қана ... ... ... ... Бұл ... ... ... төлтума,
мәдениет, салт-дәстүр, моральдық-этникалық нормалары туралы білім мен
біліктің қайнар көзі қоғамдық ғылым пәндері ... ... сол ... ... мәтіндерінде екені басы ашық ақиқат. Өкінішке орай, пәндерді
саралау мен ... ... ... осы ... ... ... келеді», - деп автор бүгінгі білім беру ... ... ... ... мәселесінің ақсап тұрғаны шындығын ашық айтады.
Расында да Қазақстанда қалыптасып жатқан жаңа ... ... ... ... жоспарының мүмкіндігіне толықтай сыймаған, әлеуметтану, мәдениеттану,
педагогика, психология, этнопедагогика сияқты бірнеше маңызды пәндер жоғары
оқу ... ... ... оқылмайтындығы, оқытылса саған саны
азая бастаған ... төбе ... ... ... тілі ... ... ... бойынша студенттерге 200 сағат көлемінде оқытылса, жаңа ... ... 45 ... ... 3 кредитке бағаланған. Магистратура
мен асперантурадағы оқу бағдарламаларында қазақ тілі қысқартылып, тек ... ғана ... ... көтеріп отырған отаншылдық мәселесі, оған тікелей қатысы бар
білім беру реформасының ұлттық келбетінің әлсіздігі оқырманды ... ... ... қорыта келгенде ұрпақ тәрбиесіне айтқан саналы
пікірі мені қатты ... ... ... асыл ... ұрпақ
бойына қалыптастыру тек қана білім жүйесінің мойындағы міндеті ... кез – ... ... ... ... өмір ... ... нормасына айналуға тиіс. Яғни, жас ұрпақты отаншыл етіп тәрбиелеу
мемлекеттік ... да ... ... бірі. Осы тұрғыдан келгенде,
қоғамдық сананы қалыптастыруда, әсіресе, жас ұрпақ тәрбиесінде ... ... ... ... шығып отырғаны өмір шындығы,/44/ - деп
мына ... ... бақ ... журналистерге үлкен жүк артады. Олай
болса БАҚ – тың ең киелі міндеті ақпараттық-ағартушылық ... ... ... ... ... рөлі бүгінгі таңда бірінші орында ... ... ... ... Қазақстан БАҚ - тарындағы
ұрпақты аздыратын, ұлтты ... ... ... ... ... ... жеткенін терең сезінуіміз керек. Шынымен де
бүгіндері ұрпақ тәрбиесін мектеп пен ... ... БАҚ ... ... ... жолға бастап бара жатқанын көз көріп, көңіл тіксініп отыр.
Осы ретте керісінше, ұрпақ білімі мен тәрбиесіне ... мән ... ... жалпыұлттық республикалық «Егемен Қазақстан» басылымы жетекші БАҚ-
тардың бірі.
Қорыта келгенде, қай заманда, қандай жағдайда ... ... ... кезекте тұруы керек. Дана халқымыз: «Бір жылын ... адам ... он ... ... ағаш ... келешегін ойлағанда ұрпақ
өсіреді», деген өсиетті ықылым замандардан айтып ... ... ... келе ... бұл ... әр заманда, әр кезеңда жаңғырта түсіп,
жетілдіре ... ... ... ... ... ... бет бұру ... жатқан қазіргі кезеңде гуманитарлық және педагогикалық ... ... ... мен ... ... ... жаңа
талапқа сай инновацияландыру міндеттері тұр. Олай болса, тәрбие – нақты
мақсат ... мен ... ... ... ететін мақсатқа бағытталған
үрдіс. Тәрбие – ... пен ... ... ... ... ... ... адамның қабілеттерін, қарым-қатынастарын және
мінез-құлықтың формаларын дамытатын барлық үдерістердің жиынтығы ... ... ... ... ... және ... ... нақты –тариха құбылыс болып табылады.
Елбасының «Қазақстан халқының әл қуатын арттыру – мемлекеттік ... ... атты ... ... беру ... ... өлшемі –
тиісті білім мен білік ... ... ... ... әлемнің кез – келген
елінде қажетке ... ... ... ... ... деп ... маманның бәсекеге қабілетті болуының басты шарты тағылымды тәрбие
қағидаттары негізінде оның тұлғалық қалыптасуы.
Тәуелсіздік тағылымының тетігі – білім мен ... ... ... ... – барлық елдердің экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ететін
басты фактордың бірі. Осы ... ... ... ... мен ... жаңа ұстанымдарын негіздеудің алғышарты болып табылады. Олай
болса, терең білімнің ... ... ... ... ... ... ... жақсартудың кепілі болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ғасырлар тоғысындағы жаөандану үдерістері әлемдегі барлық елдер мен
аймақтардың өзара кірігуіне, ... ... кең ... рухани-мәдени, трихи қатысымдық жүйені жетілдіруге алғы ... ... жаңа ... жасампаз қуатын танытады. Білім жер
бетіндегі ... адам ... ... ... ... қоғам өміріндегі рөлі мен орны, оның ... ... ... ... мен ... –қайшылықтары, оны дағдарысты жағдайдан
шығарудың және маңызды мәселелерін шешудің тәсілдері ... ... ... ғылымының әдіснамасын, оның ішінде білім ... ... ... ... ... ... ... таңда маңызды
мәселе болып табылады.
ХХ ғасырдың екінші жартысында алдыңғы қатарлы елдер ғылыми-техникалық
прогресс қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... жетпейтіні туралы қорытынды жасады. (экологиялық
дағдарыстың ғаламдық сипат алуы, өндіргіш күштердің дамуы, жүздеген миллион
халықтың әл-ауқатын қажетті ... ... ете ... және ... 1991 ... ... ... жағдайы туралы баяндамысында
«Кедейлікпен күресуге, қоғамның денсаулығын жақсартуға және бала ... ... ... ... адам ... нағайтуға, ұлттық
мәдениетті байытуға бағытталған саясат білім стратегиясыз ешбір нәтиже бере
алмайды» ... ... ... ... дерлік қаржыны ... ... ... ... ... ... де ... реформа
жасалады. Жоғары білім саласындағы реформалар мемлекеттік мәртебеге ие
болды. 1968 жылы ... ... ... ... рет ... ... керек
ететін білім мәселелеріне талдау ... «Әр ... ... ... ... ... түрлі формаларда байқалады. Дағдарыс не
күшті не әлсіз болып қалыптасуы ... ... ... мәні ... ... ... ... өткенге бағдарлылығы, оның бұрынғы өз
тәжірибесіне бағдар алуы, болашаққа бағдарының болмауы.
«Егемен ... ... ... мен ... ... жазуда,
еліміздегі үлгілі оқу орындары мен ондағы тәжірибелі ұстаздардың жұмыстарын
көрсетуде, ... ... ... пайдалы дүниелер ұсынуда басқа
басылымдардан көп ілгері тұр. Әр алуна беттер, ... ... ... ... көкейкесті ақпаттар мен мәселелер, проблемалық мақалалар
мен корреспонденциялар, репортаждар мен ... ... ... мен
пікірталастар, білім беру мәселесіне қатысты өнегелі жұмыстар мен ... ... ...... қай – қайсысы да басылым мазмұнын
айқындайды.
Басылым ... пен ... мен ... ... ... ... ұстаған деуге болады. .......
Басылымда мазмұныны жағынан мағыналы, тартымды, оқырманға ой саларлық
жариялагымдар баршылық. Әсіресе, педагогика ... ... ... ... ... ... ... атауға болады.
СІЛТЕМЕЛЕР:
1. Білімді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы ҚР президентінің № 1459 –
жарлығымен 2004 ... 11 ... ... ... ... г. ... – 16 қазан
2. Назарбаев Н. Қазақстан өз дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауы
3. Вестник Высшей Школы «Alma mater». – 2002. - №12. 12 ... ... ... ... педагогикалық Университеті» - Хабаршы.
«Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» ... № 1(12), ... ... ... ... ... ... тарихи білімнің
өресіне әсері» - Б.Т. Берлібаев – Абай атындағы ҚазҰПУ-дың ... ... ... К. Қазақстан және халықаралық ... ... ... г. – 5 ... 2003 ... ... Қазақстан» г. 23 маусым. 2005 жыл.
7. «Білім•Образования» ... №4 – 2004 жыл. ... ... ... ... ... мақсат – ұлттық құндылықтарды дамыту». Ә.
Бөлшекбаева
8. Назарбаев Н.Ә ... өз ... жаңа ... ... ... ... Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы. – ... ... 2006 жыл, 44 ... ... ... Школы «Alma mater». – 2002. - №12. 12 бет
10. Т.Қожакеев. «Жас ... ... 64 ... ... ... г. 28 сәуір, 2006 жыл
12. Бұл сонда
13. ... ... ... ... жанрлары. А. «Мектеп» 1968, 109-
110 беттер
14. «Егемен ... г., 17 ... 2006 жыл, 4 ... Бұл да ... Бұл да ... ... Қазақстан» г, 29 сәуір, 2008 жыл
18. «Егемен Қазақстан» г, 16 ... 2004 жыл, 9 ... ... ... г, 15 ... 2008 ... Т.Қожакеев, «Жас тілшілер серігі» 42 бет
21. «Егемен Қазақстан» г, 29 сәуір, 2008 жыл
22. «Егемен Қазақстан» г, «Сапалы білім – ... ... 11 ... 2007 ... бұл да сонда
24. бұл да сонда
25. «Егемен Қазақстан» ... ... ... ... 1 ... 2007 ... ... «Егемен Қазақстан», «Тиянақты білім-теңдессіз қазына» 9 ақпан, 2006 жыл
27.бұл да ... бұл да ... бұл да ... ... Қазақстан», «Сөз бен іс үйлесім тапса, алға қойған мақсат
ақаусыз орындалады» 20 ... 2008 ... ... ... 18 ... 2007 жыл, ... биік ... қадамы
да берік»
32. Т.С. Амандосов, «Қазақ совет баспасөзінің жанрлары» «Мектеп» баспасы, А-
1968
33. «Егемен Қазақстан», 19 қазан, 2007 жыл, «Біз ... ... ... ... ... 16 ... «Жауһар жәдігерлер жаңғырады»
35. Т.С. Амандосов, «Қазақ совет баспасөзінің жанрлары», «Мектеп» баспасы,
А-1968
36. Бұл да ... ... ... 16 ... 2006 жыл, ... ... Бұл да сонда
39. «Егемен Қазақстан», 31 мамыр, 2008 жыл. ... ұлы ... ... ... ... 19 ... 2006 жыл «Дәстүр мен ұрпақ тәрбиесі –
ұлттық идеологияның негізі»
41. «Егемен ... 6 ... 206 жыл, «Ел ... ... ... ... ... 19 сәуір, 2006 жыл, «Өркениет ... ... ... ... ... 12 ... 2006 жыл, «Дамудың жаңа үрдісі біліммен
өлшенбек» Инновациялық ... ... ... профессор
Алтынбек Нұхұлы осылай дейді»
44. Т.С. Амандосов, «Қазақ совет баспасөзінің жанрлары» «Мектеп» баспасы, А-
1968, 45 ... ... ... совет баспасөзінің жанрлары, А, Мектеп. 1968, 92
бет
46. «Егемен Қазақстан», 27 қаңтар, «Отаншылдық – ... мен ... ... ... Бұл да ... ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Т. Амандосов. Журналист және өмір. А., Қазақстан, 1967.
2. Д. Баялиева. Баспасөзде ұлттық ... және ... ... А.,1997.
3. А. Байтұрсынов. Ақ жол. А., Жалын, 1991
4. Т.Амандосов. Қазақ совет баспасөзінің жанрлары. А.,Мектеп. 1968
5. Т.Қожакеев. Жас ... ... ... Н. ... ... ... 1996.
7. Ақпамбет Ғ. Қазақтардың дүниетанымы. А.,1993.
8. Назарбаев Н.Ә Қазақстан өз дамуындағы жаңа ... ... ... ... Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы. – Астана: Елорда., 2006.
9. Вестник Высшей Школы «Alma mater». – ... ... ... №4 – ... «Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық Университеті» - Хабаршы.
«Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» ...... ... ... ... бағдарламасы ҚР президентінің № 1459 –
жарлығы
13. ... Н. ... өз ... жаңа ... ... қарсаңында.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауы
14. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. ... ... А., ... ... Ш, ... ... ... 2006
16. Ақиқат. №4., 2005

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Телевидение және ұлттық идеология43 бет
Туризмнің пайда болуы мен дамытудың теориялық негіздері64 бет
Туристік бизнес туралы75 бет
Туристік бизнестің отандық шетелдік тәжірибесіне салыстырмалы экономикалық талдау диплом жұмысы25 бет
ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті және аударма саласының дамуы мен зерттелуі80 бет
Ұлттық мерзімді басылымдардың Қазақстан тарихының өзекті мәселелеріне жаңа көзқарасты қалыптастырудағы рөлі: тарихнамалық талдау (1985-2005 жж.)205 бет
Өнер және бейнелеу8 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь