Тіл дыбыстары мен олардың жасалу жолы

Кіріспе
Ӏ тарау Тіл дыбыстары мен олардың жасалу жолы
1.1 Дыбыстардың акустикалық сипаттамасы
1.2 Дыбыстау мүшелерінің қызметі
ӀӀ тарау Тілдегі дауысты және дауыссыз дыбыстар
2.1 Жапон тіліндегі дауыссыз дыбыстардың зерттелуі
2.2 Жапон тіліндегі дауысты дыбыстардың сипаттамасы
Қорытынды
Фонетика тіл дыбыстары мен дыбыс заңдарын зерттейді, сонымен қоса, тілдің дыбыстық жағының өзіне тән қасиеттері, ерекшеліктері мен заңдары болады, сондықтан тіл дыбыстары, дыбыс заңдары тіл білімінің арнаулы саласы – фонетикалық зерттеу объектісі болып табылады. Фонетикада дыбыстарды зерттеу мен дыбыстьқ тілдің буын, екпін, интонация мәселелері тығыз байланысты болады.
Теоретикалық фонетиканың тіл дыбыстарын және оларға тән заңдылықтарды зерттеудегі мәні: дыбыстық өзгерістерді, олардың есепке алмай тұрып, лексикалық құбылыстардың да шығу төркінін, өзгеріп дамуын ашып айқындау, соған орай лексиканың да, грамматиканың да ғылыми тарихын жасай алмаған болар еді.
Шет тілді оқып үйрену үшін, алдымен сол тілдің дыбыстық жүйесін, ондағы жеке дыбыстардың табиғатын танып білуден бастау қажет. Шет тілді оқытуда ондағы дыбыстық ерекшеліктер өз ана тіліндегі дыбыстармен салыстыру арқылы түсіндіріледі. Шет тілді оқытуда фонетикалық метод деп аталатын тәсіл бар. Фонетикалық метод оқытушыға шет тілдегі дыбыстар мен сөздердің және сөз тіркестерінің айтылуын үйретіп, саналы түрде меңгерту үшін шет тілі мен ана тілінің артикуляциясын бір-бірімен салыстыра отыруды басшылыққа алады.
Фонетика ғылым ретінде жалпы фонетика және жеке фонетика (нақтылы тілдің фонетикасы) болып бөлінеді.
Жалпы фонетика ғылымы жалпы тіл білімінің бір саласы ретінде адамның сөйлеу аппаратының дыбыстық мүмкіндігін айқындайды, тіл дыбыстары классификациясының принциптерін белгілейді. Жалпы фонетика акустика, физиология және психологиямен тығыз байланысты.
Жеке фонетика болса, бір тілдің дыбыстық құрамын, ондағы дыбыс заңдарын зерттейді. Ол зерттеу мақсатына қарай сипаттама (синхрониялық, статикалық) фонетика және тарихи (диахрониялық) фонетика болып екіге бөлінеді.
1. К.Аханов «Тіл білімі негіздері» Алматы, 1993 ж, 210-240 б.б
2. Э.Д.Сүлейменова «Тіл білімі сөздігі» Алматы «Ғылым», 1998 ж
3. Н.С.Трубецкой «Основы фонологии» Москва, 1960
4. С.Мырзабеков «Қазақ тілінің фонетикасы» Алматы, 1993 ж, 212-217 б.б
5. А.Түргенбаев «Сравнительная фонетики русского и казахских языков»
6. І.К.Кеңесбаев «Фонетика. Қазіргі қазақ тілі», Алматы 1954
7. М.И.Матусевич «ВВедение в общую фонетику», Москва 1959
8. Л.В.Щерба «Избранные работы по языка знанию и фонетике», ЛГУ 1958
9. О.В.Плетнер, Е.Д.Поливанов «Грамматика японского разговорного языка», Москва 1930, 144-166 стр
10. В.М.Алпатов, И.Ф.Вардуль, С.А.Старостин «Грамматика японского языка», Москва 2000
11. «Янония от А до Я» энциклопедия
        
        Мазмұны
Кіріспе
Ӏ тарау Тіл дыбыстары мен олардың жасалу жолы
1. Дыбыстардың акустикалық сипаттамасы
2. Дыбыстау мүшелерінің қызметі
ӀӀ тарау Тілдегі ... және ... ... ... ... ... дыбыстардың зерттелуі
2.2 Жапон тіліндегі дауысты дыбыстардың сипаттамасы
Қорытынды
КІРІСПЕ
Фонетика тіл дыбыстары мен ... ... ... ... ... ... ... өзіне тән қасиеттері, ерекшеліктері мен заңдары
болады, сондықтан тіл дыбыстары, дыбыс заңдары тіл ... ... ... ... ... объектісі болып табылады. Фонетикада дыбыстарды
зерттеу мен дыбыстьқ ... ... ... ... ... ... ... фонетиканың тіл дыбыстарын және оларға тән заңдылықтарды
зерттеудегі мәні: дыбыстық өзгерістерді, ... ... ... ... ... да шығу ... өзгеріп дамуын ашып айқындау,
соған орай лексиканың да, грамматиканың да ... ... ... ... ... ... оқып ... үшін, алдымен сол тілдің дыбыстық жүйесін,
ондағы жеке дыбыстардың табиғатын танып ... ... ... Шет тілді
оқытуда ондағы дыбыстық ерекшеліктер өз ана тіліндегі дыбыстармен салыстыру
арқылы түсіндіріледі. Шет ... ... ... ... деп аталатын
тәсіл бар. Фонетикалық метод оқытушыға шет тілдегі дыбыстар мен сөздердің
және сөз ... ... ... ... түрде меңгерту үшін шет
тілі мен ана ... ... ... салыстыра отыруды
басшылыққа алады.
Фонетика ... ... ... ... және жеке ... (нақтылы
тілдің фонетикасы) болып бөлінеді.
Жалпы фонетика ғылымы жалпы тіл ... бір ... ... ... ... дыбыстық мүмкіндігін айқындайды, тіл дыбыстары
классификациясының принциптерін белгілейді. ... ... ... және психологиямен тығыз байланысты.
Жеке фонетика болса, бір тілдің дыбыстық құрамын, ондағы дыбыс
заңдарын ... Ол ... ... ... сипаттама (синхрониялық,
статикалық) фонетика және тарихи (диахрониялық) фонетика ... ... ... ... ... дауысты және дауыссыз дыбыстардың сипаттамасы. Жапон тілінің
дыбыстары мен қазақ,орыс тілдерінің дыбыстарымен салыстыра зерттеу.
Зерттеудің әдістемесі:
Салыстырмалы-сипаттамалы.
Практикалық және теориялық ... ... ... және ... ... ... ... үйренушіге айқындап көрсету.
Курс жұмысының құрылымы:
26 бет, кіріспе, 2 ... 4 ... ... сілтеме,
пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І -тарау. Тіл дыбыстары мен ... ... ... ... акустикалық сипаттамасы.
Дыбыстың жалпы теориясын акустика1 деп аталатын саласы қарастырады.
Акустикалық ... ... ... ... да болсын бір дененің белгілі
бір ортада теңселіп ... ... ... болады да, құлаққа
естіледі. Дыбыс өтетін орта – ауа ... Ауа ... ... ... ... ... мүмкін емес. Акустика дыбыстардағы
төмендегідей белгілерді ажыратады: дыбыс ырғағы, ... ... ... ... созылыңқылығы.
Дыбыстардың жасалуы үшін резонанс айрықша қызмет атқарады. Резонанс
жан-жағы ... ... ауа бар ... ... ... ... ауыз қуысы) пайда болады.
Сөйлеу дыбыстарының күші өкпеден шыққан ауа күшінің дауыс шымылдығына
түсетін қысымымен ... ... ... ырғағы дауыс
шымылдығының ұзындығы және оның ... ... ... ... ... қалпы дауыссыздардан басымырақ болады. Дыбыс әуені
сөйлеу кезіндегі ауыз қуысы мен мұрын қуысының көлемі және ... ... ... ... ... дыбыстарының акустикалық әр түрлі жағдайлары дыбыстау мүшелерінің
қызметімен байланыста болады. Дыбыстау ... ... ... ... ... ... қуысы, ауыз қуысы, мұрын қуысы, тіл, кішкене тіл,
таңдай, тіс, ерін т.б ... ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Тіл дыбыстары өкпедегі ауаның сыртқа шығуынан жасалады. Бірақ олар
өкпедегі ... жай ғана шыға ... ... ол үшін ... ... ... Анығырақ айтқанда, тіл дыбыстары өкпедегі ауаның
сөйлеу аппаратының қатысуы арқылы ... ... ... ... ауа жүретін каналдың (дыхательный канал) бойына орналасқан.
Өкпеден шыққан ауа тыныс алатын кеңірдектің ... ... ... ... одан көмейге, көмейден жұтқыншақ қуысна келеді.
Дыбыстарды айтуда дауыс шымылдығы мен тілайрықша ... ... ... көмейде болады. Дауыс шымылдығының керіліп тұруынан діріл
пайда болады да, үн шғады. Ал егер ... ... ... ... ... ... ... сондықтан үн де шыға алмайды. Дауысты дыбыстар осы
аталған дауыс шымылдығының дірілінен пайда болады.
Көмейдің үстінгі жағында жұтқыншақ ... ... Ол ауыз ... ... ... жатады. Дыбыстардың айтылуында ауыз қуысы мен мұрын
қуысы резонаторлық ... ... ... үнді ... мұрын қуысы
арқылы жасалады.
Ауыз қуысындағы мүшелердің ішінде ең басты қызмет атқаратын мүше –
тіл. Тілдің бірде ... ... ... ... бірде жоғары көтеріліп,
бірде төмен түсуінен, сондай-ақ оның артқы шені мен орта шенінің ... ... әр ... ... ... ... ұшы ... тіске
тиюінен тіс (денталь) дыбыстары, ал тілдің артқы шенінің артқы ... ... ... ттіл арты ... ... дыбыстарынының артикуляциясына айрықша қатысы бар ... бірі – ... ... ... дыбыстардың жасалуына да,
дауыссыздардың жасалуына да қатысы бар. Еріннің сүйірленіп ... ... ... екі ... ... ... ерін ... била биаль дыбстар жасалады. Астыңғы еріннің үстіңгі тіске тиюінен
не оған жуықтауынан лабиаль-денталь дыбстары ... тіл ... ... ... арқылы жасалады. Дыбыстау
мүшелерінің әрқайсысының белгілі бір ... ... ... олардың
әрқайсысының қасиеті өз алдына жеке-дара болмай, ... ... ... және өзара тығыз байцланысты болады.
ІІ-тарау. Тілдегі дауысты және дауыссыз дыбыстар.
Әлемдегі тілдердің барлығы да дыбыстарды дауысты және ... ... ... ... ... ... ... дауыстылар және дауыссыздар
деп топтастыруға негіз болатын жалпылама ортақ белгі ретінде, әдетте,
олардың буын ... ... ... Буын ... ... ... ... буын жасай алатын негізгі ... ... ... ал ... ... буын ... ... дауыстылар
жетегіндегі көмекші элементтер ретінде ғана қаралады.
Дыбыстарды дауыстылар мен дауыссыздар деп топтастырғанда, олардың
акустикалық жақтары мен ... ... да еске ... ... қарағанда дауыстылар мен дауыссыздарды бір-
бірінен пажырату музыкалды үн (тон) мен ... ... ... ... да, ... салдыр басым. Бұл ретте мына жағдайды да ескеру
қажет: салдырдың элементтері ... ... жоқ ... болмайды; ал
кейбір дауыссыздарда, атап айтқанда, ұяңдарда музыкальді үн (тон) бар.
Сонор дыбыстарды ... ... ... ... ... теліп
қою да қиын мәселе болып саналады. Акустикалық ... ... ... ... л, р ... дауыстылар қатарына емес, дауыссыздар
қатарына жатқызуға жеткілікті негіз жоқ екені айтылып жүр.
Физиологиялық (артикуляциялық2) тұрғыдан қарағанда, ... ... ... ала (сөйлеп тұрғанда шыққан ауа): 1) кедергіге ... ... 2) ... ... күш ... оның ... жайдары болады;
3) фонациялық ауа баяу (лепсіз) шығады. Ал дауыссыздар артикуляциясы ... ... ... ... ... ауа: 1) ... ... айтылады; 2) тосқауылдан өту ... ... күш ... 3) ... ... шығу ... ... болады.
Дауыссыздар локальді немесе бір мүшелі артикуляциямен сипатталса,
дауыстылар локальді емес артикуляциямен сипатта.
2.1 Жапон тіліндегі дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... саны ... ... ... Жапон тілінде 5 дауысты дыбыс a, i, u, e, o және дауыссыздар: h, ,, ... p, b, t, d, c, z, s, r, q, m, n және ... ... j, w () мен ... N, Q фонетикалары бар3. Бірақ әлі күнге жарон тілінде нақты қанша
фонетика бар екені даулы сұрақ.
Дауыссыздар ... ... ... ... жасалса,
кейбіреулері дауыс қатысуынсыз жасалады. Осыған байланысты дауыссыздар
қатаң және ұяң ... ... ... ... ... жасалады. Ал ұяң
дауыссыз үннің қатысуымен жасалады.
Егер дауыссыздарды айтқанда, дауыс шымылдығы жиырылып, қысылмаса және
дауыстың (үннің) қатысы болмаса, онда қатаң ... ... ... ... h, k, p, t, c, s ... ал қазақ тілінді: қ, к, т, п, с т.б. Егер
дауыссызды айтқанда, дауыс шымылдығы үн ... ... ... онда ұяң
дыбыстар жасалады. Жапон тілінде: g, b, d, z, r; қазақ тілінде: ғ, г, д, ... ... ... де ... ... қатаң және ұяң дауыссыздар өзара жұп-
жұбымен айтылады. Мәселен, k-g, p-b, t-d, c-z.
Қатаң дауыссыздар бір-бірінен үннің бірінде болуы, екіншісінде ... ғана ... ... ... ... қатысы жағынан да ажыратылады.
Атап ... ... ... ... ... болады. Осыған қарағанда
ұяңдардан гөрі қатаңдарда ауаның қарқыны басым болады. Сондықтан да, ... ... ... ... күшті (сильные) дауыссыздар деп те
аталады. Ал ұяң дауыссыздарды айтқанда, ауаның қарқыны қатаң дауыссыздарға
қарағанда баяу ... ... ... ұяңдар әлсіз дауыссыздар деп
аталады.
Жапон тілінде дауыссыздар қатаң-ұяң ... және де ... және ... ... ... еріндік, тіл алды, тіл ортасы, ... ... ... ... ... ... ... қарай ауыз жолды және мұрын жолды
дауыссыздар болып бөлінеді. Қазақ тіліндегі дауыссыздарға тән ... Егер ... ... ... ... ... мұрын қуысына
баратын кіре беріс жолды жауып тұрса, онда ауа ауыз ... ... ... ... ауыз ... деп ... (б, д). Егер жұмсақ таңдай төмен
түсіп, жұтқыншақтан мұрын қуысына баратын кіре беріс ашық болса, онда ... ... ... де, ... ... ... жолды деп аталатын
дауыссыздар жасалады (қазақ тілінде м, н...).
Жапон тілінде мұрын жолды дауыссыздарға: , m, n жатады.
Артикуляциялық ... ... ... ... (қатаң мен ұяң), шұғыл
дауыссыздар (взрывные) және ызың дауыссыздар (щелинные) болып бөлінеді.
Шұғыл дауыссыздарды айтқанда, дыбыстау ... ... ... ... кілт ... кетеді, осының нәтижесінде ауа ... ... ... ... осы ... ескеріліп, олар эксклюзив4
дауыссыздар деп те аталады. Шұғыл дауыссыздарға қазақ тілінде: п, б, т, ... г, қ ... ... ... ... g, b, d ... дауыссыздардың айтылу ерекшелігін т дыбысының артикуляциялық
жолын сипаттаудан да аңғаруға болады. Бұл ... ... ... ... тіспен жымдасып, бірден кілт ажырап кетеді де ауа шұғыл шығады.
Ызың дауыссыздардың айтылу ерекшелігі дыбыстау мүшелерінің ... тек ... ... ... ... ... шығуынан жасалады.
Ызың дауыссыздар кейде фрикатив5 дауыссыздар деп те аталады. Қазақ тілінде:
в, ф, ғ, с, ш, х, з, ж, һ ал, ... ... s ... ... ... ... айтқанда, тіл мен таңдай нық жабыспай, тек бір-біріне жуысады
да, ауа сүзіліп ызыңмен ... ... ызың ... бен ... ... ерекшеліктерін
бірдей қамтыған дауыссыз дыбыстар да кездеседі. Мұндай дауыссыздар аффрикат
дыбыстар деп аталады. Қазақ тілінде аффрикаттарға: ц, ч т.б ... ... с ... ... ... шұғыл дауыссыз дыбыстың ... ызың ... ... ... ... ... мынадан: ц аффрикаты – толық т мен с дыбыстарының механикалық
қосындысы емес; бұл – ... ... ... ... бір-
бірімен жымдасып, бір бүтін дыбыс болыпкетуінен жасалған. Ч ... ... т мен ... ... қосындысы емес, аталған дыбыстар элементтерінің
органикалық байланысуынан, жымдаса ... ... ... ... әйгілі жапон тілінің фонетисті, жапон тіліндегі
дыбыстарын тағы бірнеше ... ... ... (mellao) – t,d ... ... – c, z; ... (шұғыл) – d мен діріл – r; «терең»
(compact) – k, g, (e, o, a); және ... ... – t, p, d, b, m, n ... ... (grave) – p, k, b, g, m, , ю (и, о) және ... (acute) – t, ... j (i, e); ... (flat) – o, u, ю мен орташа а және «өткір» (sharp) ... ... ... артикуляциялық орнына қарай мынандай ... 1) ерін ... ... дауыссыздар. Ерін дауыссыздары астыңғы
еріннің үстіңгі ерінге немесе ... ... ... ... ... өз ішінде екі топқа бөлінеді: а) астыңғы ... ... ... ... (губно-губные) немесе биалабиаль7 дауыссыздар
жасалады. Мысалы, б, п, м (в, р, т). ә) ... ... ... ... ... (губо-зубные) немесе лабиоденталь8 дауыссыздар
жаслады. Мысалы: ф, в ( )
1) Тіл алды ... алды ... ... тілдің алдыңғы бөлігі активті
қызмет атқарады. Ол өзінің өте ... болу ... ... әр түрлі
қалыпта болып, дауыссыздардың түр-түрін жасауға қатысады.
Тіл алды дауыссыздар өз ішінде екі топқа бөлінеді: а) тіс ... ... ... т, д , с, з, н, л. ... ... t, d, z, n,
j, c. ә) тіл ұшын ... ... ... ч, ш, р, ж (t , ,j) ... ... жағынан бір-біріне ұқсас болғанмен, олардың бірінен-
бірінің айырым жақтарыжоқ емес. ... т, д ... тіл ... ... ... тиіп ... жасалса, с, з дыбыстары тіл ұшының астыңғы тіске
жууынан жасалады. ... ... ... де ... ... ... тіл алды дауыссызы ішінде t ұяң d дыбысына сәйкес,
қазақ тіліндегі том, дана сөздеріндегідей дыбысталады. ta, te, to, da, ... яғни i мен u-дан ... ... ... ... келеді. i келген
жағдайда с мен s/z ( ) болып, ал u алдында с мен з/z ( ) ... ... ti, ... ti, di ... аллмасуы мен ci, zi буынының ci, si- ге
айналуы, tu мен du-дың cu, zu ... ... ... tt (қазақ тіліндегі аттар сөздігіндегідей) а, е, ... ... ... atta ( ), otte ( ), utto ( ). Ұзақ dd=d ... – болмайды.
Жапон тіліндегі c=ts , яғни «ц» ... ... Ол тек cu ... – мен ... ... ... сәйкес жіңішке c=ts, өте қиын дыбыс,
орыс тілінің «ть» (t ) сияқты айтылады. Ол сі ... да, жеке ... са, со(:), сu(:) ... ... с:=tts немесе t:s (бұл жерде жабысыңқы t ... ызың ... s ... ... tchi ... ... ... мысалы itci|=ittsi=it:si) – итти.
С («ц») дыбсна сәйкес ұяң з-dz аффрикаты с-дан айыпмашылығы тек u
алдында ... ... ... ... келе ... яғни za, zi, ze, ... дзу, дзэ, дзо) болады. Ал і ... ол S=ds ... ... ... Бұл фонеманың спецификалық сипатына оның бірінші
жабысыңқы элементі (-d) – ны ... ... z(з) ... ... ... үшін dz не z ... ... еш айырмашылық жоқ.
Алайда, dz көбінесе сөздің басында қолданылады(czasiki) және ... ... ... ... ... сол үшін ... ... сөзін
«дзубы» деп айтады. Ал сөз ортасында келгенде z болып оқылады, мысалы kaze-
, izen- т.б.
Осындай камбинаторлы – ... ... ... ... оырып,
бұл фонеманы «з/z» не «dz|-z» деп беру кездеседі.
Сәйкес келетін жіңішке ... – з ... ... z ... ... ... зі(-zi) буынында кездеседі де, жеке позицияда з’а, з ... ... ... za, zu(:), zo(:)]. ... ... ... дзю, дзе ... ji, ja, ju, jo) деп белгіленеді. ... ази (
)- ... ... ... ... ... келеді (і-нің алдында s жіңішке ś-ге айналады). s дыбысына сәйкес
келетін жіңішке ś-śi буынында (romaji shi, орыс си, ... ши ) және ... śа, śu, śo (romaji sha, shu, sho; ... ся, сю, се), ... ... «сь» ... сай. Ол ... ш-ның ұқсас жерлері болған
соң, ағылшында, ромаджи ś- sh арқылы, ал ... ш ... ... ... ... не шиогун деп ... ... бұл ... ... ... ... ... себебі орыс тіліндегі ш
жуан, ал жапондық ś жіңішке.
S-та, ś-те сөз ортасында созылыңқы болып келе алады. Мысалы: ... ... ... және созылыңқы r сөйлегенде сирек кездеседі ,тек ... ... ... (ber:abo:), бірақ бұл жапондықтар үшін ... мен оның ... ń ... (ни, ня, не, ню-ni, nya, nyo, ... ... «н» мен ... сәйкес келеді. Созылыңқы ńń мен nn( )
2 ... ... ... ... ... ... мұрындық дауысты N мен
дауыссыз n немесе ń болады.
2) Тіл ... ... ... ... ... орта ... үстіңгі жағының қатты
таңдайға жуықтасуынан ... . ... орыс тілі мен ... тіліндегі й
дыбысы жатады.
Жапон тіліндегі тіл ортасы дауыссыздары h, j.
C-бұл h дыбысының ... жұбы ... ca, cu, co - romaji ... hyu, ... хя, хю, хе ). ... ... ... х дыбысына ұқсас,
дәлірек немістің ich-laut сөзіндегі ch дыбысына сәйкес.
j- бұл ... ... орыс ... я,яма, юбка, елка, ест ( ja,
jama, jupka, jolka, jest) сөздерінің басында кездесетін ... ... ... ja,ju,jo ( romaji ya, yu, yo; я, ю, е) ... ... ... е(э) ... ... ... егер ол ... алдында
басқа дауысты не дифтонг болса, өте әлсіз, білінбейтін дыбыс (Gleitlaut) j
келеді. Оны фонетикалық транскрипцияда ĵ арқылы береді, мысалы i e, saŋ ... Осы ... ... ... сөзі ... ... қазақ
тілдеріне алғашқы je(е) арқылы енді, е(э) түрде ... ... ... ол сөз
иена ретінде қалыптасып кетті.
3) Тіл арты дауыссыздары.
Тіл арты дауыссыздары тілдің артқы ... ... ... ... Тіл арты ... орыс ... к, г, х мен
қазақ тіліндегі қ, ғ, ң дыбыстары жатады.
Жапон тіліндегі тіл арты дауыссыздарына : к , g,(k, g),ŋ ... мен ... ... к,г(көк, гүл); k мен g-орыс тілінде сәйкес
келетін «жіңішке» дыбыстар(гимн, герб, ... ... Ол ki, gi ... және жеке ... ka, ku, ko, ga, gu, ... kya, kyu, ... gyu, ... келеді.
ŋ (сөз соңы мен буын аяғында келетін N-мен шатастырмау қажет)- ... ... ... ... ... ... ... алдында келеді), сөз
ортасында g дыбысын ... [gacu ... goŋacu ] g ... таңдай шымылдығы түсуі мен мұрыннан ауа өтуі арқылы айырылады. g-
тіл арты жабысыңқы, мұрындық емес, ал ... арты ... ... ... ... ... (палатализованный) нұсқасы g бар сияқты, ŋ- да
да жіңішке фонема ŋ ... мен ŋ ... сөз ... g мен g ... ... келетіндіктен,
оларға бір ғана г ... ... ... Көмей (фарингал) дауыссызы.
Дауыссыздың бұл түрі жұткыншақ қуысында ... ... ... ... және ... ... ... жасалады. Көмей дауыссызына түркі
тілдері мен неміс тіліндегі h дыбысы (немісше hagen- болу,бар; Freiheit-
бостандық мағыналарда ... ... ... ... ... ... ... дауыссызына h дыбысы жатады. h-қатаң ... (нем. h ... ... ... ... ... келсе, дауыстыға айналып кетуі мүмкін. Жапон тіліндегі ... ... орыс ... х ... (тіл арты ... ... Сондықтан жапон тілінің сөздерін бергенде(мысалы:Hama -хама,
Jokohama-Екохама). х-дыбысымен транскрипциялау шартты түрде жүзеге ... ға ... ... ... қызметін қатаң c (p-ға сәйкес) атқарады.
Осыған ұқсас алмасулар қазақ тілінде де кездеседі. Егер ... ... ... мол ... олар ... бір ... ... икемдірек болады. Мысалы, n дыбысы g дыбысына ... ... ... икем ... ш ... т ... ... с дыбысымен
алмасуға әлдеқайда икем.
Дауыссыз дыбыстардың артикуляциялық жолы мен артикуляциялық орнына
қарай жіктеліп, ... ... жете ... ... бір- ... өзара үндесу заңдылығын түсіну үшін үлкен мәні бар.
Тіл білімінде ... ... ... ... деп ... ... ... дауысты дыбыстардың сипаттамасы.
Дауыстыларға тән акустикалық ерекшелік- оларда музыкалық тонның болуы.
Әрбір дауысты дыбыста ырғағы жағынан түрліше болып келетін ... ... ... ... ... Бұлардың бәрінің жиынтығынан дауыстының әуені
(тембр) ... ... ... ... тон ... ... тоны болып табылады да, ол ... тон ... тон) ... формантасы(форманта гласного) деп аталады.
Дауыстылар- дауыс тоны мен ауаның ауыз қуысынан еркін өтуінен ... ... ... ... деп ... ... дауыс тоны
мен ауаның ауыз қуысынан еркін өтуінен пайда болады. Сөйлеу ... ... ... ... оның ... ауыз қуысында, екіншісі жұтқыншақ
қуысында болады. Бұлардың әрқайсысында ... тән тон бар және ... ... тізбегі дауыстылардың әуенін немесе сапасын ... да, ... ... ... ... мысалы а дыбысын о
дыбысынан немесе басқа бір дыцбыстан ажыратады.
Сонымен өзінің акустикалық ... ... ... ... ие ... ... ... Музыкалды тон шығу тегі жағынан
негізделеді. Дыбыстардың бұл түріне ... ... ... ... да ... емес. Көптеген тілдерде дыбыстардың бұл тобына қатысты
терминдер ... ... ... ... орыс ... голос деген сөзбен )
байланыстырылады.
Дауыстылардың жасалуының ... ... ... ... ... сөйлеу каналында салдыр тудырарлықтай елеулі кедергінің
болмауы және ауа ағысының баяу өтуі. Ауа ... баяу ... ... және ... ... ... саналады. Әлем тілдерінде
дауысты дыбыстар саны жағынан да, сапасы жағынан да әртүрлі ... ... ... 9 ... дауысты дыбыс ... ... орыс ... 6 ... : ... ал ... ... 5 қана: а,i,u,e,o. Кейбір тілдерде дауысты дыбыстардың жалаң немесе
келте айтылатын дауыстылар (простые и ... ... деп ... ... Ал жапон тілінде 3 түрлі (тілдің қалпына байланысты) дауыстылар
тобы ажыратылады:
1) қысаң (узкий): i, u
2) орта ... e, o
3) кең ... ... ... кең ... 2 ... бөлінеді:
физиологиялық (генетикалық) ... мен ... ... кең ... және ... жақтан қолайлы
деп саналады. Физиологиялық ... ... ... ... ... ... мен қалпына негізделеді.
Физиологиялық классификацияның кемшілігі де жоқ ... Ол ... ... ... ... дауыстылардың тобы бір-бірінен ашық-айқын
ажыртылады да, аралық дауыстыларға келгенде физиологиялық ... ... ... Анығырақ айтқанда бұл классификация бойынша,аралық
дауысты дыбыстардың белгілі бір тобына теліп қою қиын. ... ... ... қараый мейлінше ашық дауыстылар- у мен ұ және ү дыбыстары.
Ал, e,i ... ... ... ... ... ... ... дауысты дыбыстың( гласные среднего подьема ) қатарына
жатқызылып жүр.
Сонымен дауыстылардың ішінде айқын-айқын белгілі бір топқа күмәнсіз
телінетін дыбыстар да, ... ... ... орын ... ... да ... Оларды бір топқа ғана теліп қою олардың табиғатын
толық бермейді.
Физиологиялық классификацияның осы аталған қиындығы дауыстыларды
акустикалық ... яғни ... ... өте-мөте тән тонның ырғағы
тұрғысынан, айқындап, классификация жасаудың қажеттілігін тудырады. ... ... ... ... олар ... ... ... Бұл- бір. Екіншіден, физиологиялық классификация акустикалыққа
қарағанда қолайлы және оның нәтижелері де ашық- айқын аңғарылып ... ... ... ... кең ... ... артикуляциялық сипаты сөйлеу мүшелерінің ... ... ... мен ... ... атап ... 1) ... қалпына қарай
2) еріннің қатысына және 3) жақтың ашылу қалпына қарай топтастырылады.
1. Тілдің артқы таңдайға қарай жиырылып, ... ... ... ... ) жасалса, тілдің таңдайдың алдыңғы ... ... ... дауыстылар (ә,е,і,ө,ү)( ) жасалады.
Дауысты дыбыстарды жуан дауыстылар(гуттураль) және жіңішке дауыстылар
(палаталь) деп 2 топқа бөліп ... ... ... ... ... ... танып білудегі үлкен мәні бар.
2. Ерін қатысына қарай ... ... және ... ... ... ... еріннің алға сүйірленуінен жасалса (о,ө,ү,ұ) ( ),
езулік дауыстылар еріннің кейін ... ... ... ... ... дыбыстарды еріндіктер мен езуліктер деп екі топқа ... ... ... ерін ... (губная гармония) танып
білуде үлкен мәні бар. ... ... ... қоса ... ... пен Дифтонгке бөлінеді. Акустикаға қарай дауыстылар
нақты тұлғаның құрылымымен сипатталады.
3. Жақтың ашылу ... мен ... ... деңгейге көтерілуіне
байланысты (3-7 ... ... ... ашық ... және ... және ... ашық болып бөлінеді.
Ашық дауыстылар жақтың кең ашылып, ... ең ... ... иектің
төмен түсуінен жасалады. Оған қазақ тілінде: а,ә,ы жатса, жапон тілінде
жатады. Қысаң дауыстылар жақтың ... ... мен тіл ... ... ... ... ... ашық дауыстылар тілдің ауыз қуысында орташа жағдайда болуында
жасалады: ... ... ашық және ... деп ... ... ... Дауысты
дыбыстардың көпшілігі ашық дауысты дыбыс (а) пен қысаң дауысты (ұ)
аралығынан орын ... ... ауыз ... ... және ... ... қозғалуына
байланысты : тіл алды,тіл арты,аралас деп бөлінеді.
Тіл алды дауыстылар ... ... ... алға
жылжуынан жасалады.Мысалы: қазақ тіліндегі ө,і; орыс тілінде и,е; ... арты ... ... back)-вемер дауыстылар тілдің
барынша артқа ... ... Орыс ... а, ... ... ә [ ... тілінде [а]
Аралас дауыстылар (ағылшынша central) – тіл ортасы немесе ... ... ... ... жасалады. Орыс тілінде (рыба)
сөзіндегі ы [у].
5)Дауыстылар жұмсақ таңдайдың қатысына ... ауыз ... ... ... көтеріліп, ауа ауыз қуысы арқылы өтеді) және мұрын қуысы,
назалды (жұмсақ таңдай түсіріліп, ауа мұрын қуысы арқылы ... ... ... ... ... ... және ... дауыстылар;
күшті (жуан) және әлсіз (жіңішке); төмен және жоғарғы дауыстылар ... ... ... әсіресе ерекше көңіл аударарлық u дыбысы
орыс тілінің «у» дыбысы мен француздың «ou» дыбысынан ... ... ... ерін ... ... ... жапондық u еріннің алға сүйірленуінсіз жасалады. Еріннің
негізгі қызметі, тек астыңғы ерін қатысуымен, оның ... ... ... ... ... ... ... қалады. Яғни, ол
сыртқы ауыз қуыс резонаторының шеті болады.
Кей кезде, әсіресе тіл алды s спиранты мен с, з /-z ... ... u ... емес апикальды13 дауыстыға айналады.
Алегер осылардан кейін басқа да қолайлы жағдай ... яғни ... ... ... ... ... ... болса немесе сөз соңында,
әуезді екпін болмағанда ... «u» ... ... ... ... осы ... ... I дыбысының түсіп қалуына әсер етеді. ... ... ... ... u , I ... қысқа болса, қолайлы
жағдайда үнсізденіп, редуцияланады, кейде жойылады.
Жапон тіліндегі о дыбысы орыс тілі мен ... ... ... ... Ол ... орыс тіліндегідей екпінсіз буында а ... ... ... дауыстылардың бесеуі де созылыңқы бола алады.
Дауысты ... ... бір ... ... ... ... ... келте немесе созылыңқы айтылуын белгілі бір фонетикалық
жағдайларға ғана байланысты туған ерекшелік екенін ескеру қажет.
Жапон тілінде дауыстының ... не ... болп ... сөз ... ... ... ие. (a:,i:,u:,e:,o:) . Бұл жерде созылыңқы е:
жазбада еі ... ... ... ... ... ол ... е: болып та, еі болып та келеді. Яғни ... ... ... ... дыбыстың тарылуымен жүреді (мысалы ... ... ei ... ... ... ... ... диалектісінде созылыңқы е:
мен еі дифтонгінің ... ... ... дауыстылардың бәрі өз кезегінде дифтогінің алғашқы
элементі бола алады. Ал буынсыз ... ... ... Токио
дифтогтары үшке бөлінеді:
1) «і»мен келетін дифтонг ( )
2) «u»мен келетін дифтонг
3) N – ... ... ... ... ... ai ... диалектісінде бұл дифтонгтармен ae, ue, oe (hana – i hana ... doko – i doko - e) ... ... ... ... ... ... (ae,oe – мен тіркессе) екінші элементпен айтылғанда i мен
e арасында, яғни аі = a деп ... ... u мен ... ... ... екі ... тек бірінші және екінші дифтог арасында бөліну
болған кезде ғана кездеседі. Мысалы: ka – u, to – u. ... ... au – ... ou – o: ... ... ... мұрын жолды N болса aN, iN uN eN oN (aŋ, iŋ сияқты немесе
am, im ... an in деп ... ... ... ... ... ... келетін мұрын жолды дыбыспен буын құраушы дыбыс.
N белгісі мен мұрын жолды дифтогінің екінші ... ... ... ... ... ... ... айтамыз. Егер N нен кейін
еріндік жабысыңқы дауыссыз (p, b, m) келсе, онда N еріндік-мұрын ... ... ... (М: ... ал егер тіл алды ... ... ... (t,d,n,s,z) не r келсе, онда N тіл алды мұрын ... ... ... егер тіл арты дауыссызынан кейін (kŋ) N терең емес, тіл арты мұрын
жолды ŋ ( М: hoN – ka= hoŋ-ka, hoN –ŋa = ... ... ... ... ... ... үшін (n,m, ŋ
дауыссыздарының буын басы мен ... ... ... ana, ama, aŋa ... ... аса ... ... емес. Сондықтан болар N ... де ... ... тек бір (н) ... ... ... ... фонетикадан басталып, оның зерттеу нысаны ... ...... және ... ... жасалу жолы,
зерттелу әдісі, жіктелуі мен дыбыстау ... ... ... Ең
басты орын жапон тілінің фонемалар жүйесін – ... мен ... ... ... отырып, олардың ерекшеліктерін бөліп сипаттауға
беріледі.
1. Жалпы дыбыс дегеніміз (фонема) – сөздің өмір сүру формасы. Әріп сол
дыбысқа берілген ... ... ... ... ... себебі
әріп кейде жеке дыбысқа сәйкес келсе, кейде екі дыбысты білдіреді.
2. Тіл ... ... ... ... ... жемісі. Дыбыстар
сөйлеу мүшелерінің жұмысының жемісі.
3. Тілдегі дыбыстар – акустикалық және ... ... ... және ... ... бөлінеді. Дауыстыларда үн басым,
дауыссыздарда салдыр басым. Дауыссыздар дауыстыға қарағанда
артикуляциямен сипатталады.
4. Жапон тілінде барлығы 35 фонема бар. Оның 5-і ... 30-ы ... ... ... дауыссыздары үннің қатысуына байланысты ұяң және үннің
қатысуынсыз қысаң болып ... ... мн ұяң ... ... ... ... табылады.
6. Жапон тілінде дауыссыздар келте-созылыңқы, жуан-жіңішке, жасалу орнына
қарай еріндік, тіл алды, тіл ортасы, тіл ... ... ... ... дыбыстарға музыкалық тон тән болады. Жапон тіліндегі дауысты
дыбыстар тіл қалпына байланысты қысаң, орта, кең болып бөлінеді.
8. Дауыстылардың ... және ... ... ... ... қалпына, еріннің қатысы мен жақтың ашылуына
байланысты үш топқа жіктеледі.
9. Жапон тіліндегі дауысты дыбыстар сөз соңында түсіп қалу ... ... ... ... ... ... элементі бола алады. Буын құраушы
мұрын жолды N тек сөз басында келеді.
Сілтемелер
1. Акустика - грек ... ... ... ... сөзінен шыққан термин.
2. Л.Р.Зиндер. Жалпы фонетика. 1960; 106 бет
3. Артикуляция – ... ... - ... айтып беру» деген
мағынадағы сөзі бойынша жасалған термин.
4. Хаттори Сиро ( ), 1955, 152-159 ... ...... ... exlosif – ... деген сөзінен жасалған
термин.
6. Фрикатив – латынша fricatia – «үлкею» (трение) сөзінен ... ... ...... labia – ... ... мағынадағы сөзі бойынша жасалған.
8. Биалабиаль – латынша bi – «екі» және labia – «ерін» дегенді ... ...... тілінен labia – «ерін» және dens (dentis) – ... ... ... бірігуінен жасалған термин.
10. Денталь – латынша (dentalis/dens) «тіс» деген мағынадағы термин.
11. Альвеоляр - латынша alveolus – «қуыс» деген ... ... ... ... vowels,фр. voyelles, нем. vokale деп ... ... – яғни ... ... тіл ... үстіңгі тіске жуықтап,
альвеоларға: қатты таңдайға тиюінен жасалады.
14. Дифтонг – гр. di – 2, phtonos – ... ...... дыбыс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. К.Аханов «Тіл білімі негіздері» Алматы, 1993 ж, 210-240 б.б
2. Э.Д.Сүлейменова «Тіл ... ... ... ... 1998 ... ... ... фонологии» Москва, 1960
4. С.Мырзабеков «Қазақ тілінің фонетикасы» Алматы, 1993 ж, 212-217 ... ... ... фонетики русского и казахских языков»
6. І.К.Кеңесбаев «Фонетика. ... ... ... Алматы 1954
7. М.И.Матусевич «ВВедение в общую фонетику», Москва 1959
8. Л.В.Щерба «Избранные ... по ... ... и ... ЛГУ ... ... Е.Д.Поливанов «Грамматика японского разговорного языка»,
Москва 1930, 144-166 стр
10. В.М.Алпатов, И.Ф.Вардуль, С.А.Старостин «Грамматика японского ... ... ... от А до Я» ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі қазақ тілінің фонетикасының нысаны мен міндеттері16 бет
Сан есім10 бет
Сауат ашу методикасының ғылыми негіздері19 бет
Стилистика және оның проблемасы туралы4 бет
Сөз позициясындағы дауыссыз дыбыстар және олардың морфонологиясы87 бет
Тіл дыбыстары жөніндегі орныққан көзқарас7 бет
Түркі тілдерінің жіктелуі14 бет
Қазақ тілін оқыту әдістемесі- Ахмет Байтұрсынов «Жазу-оқу» деген түрі4 бет
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің классиктері10 бет
Адамды саудаға салу қылмысының жасалуы мен күресуінің шаралары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь