Ақша айналымы және ақша агрегаттарының динамикасы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Ақша теориясының ерекшеліктері
Ақша ұғымы, түрлері, атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ...5
Ақша айналым түсінігі және заңы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
Ақша агрегаттары және оның динамикасы ... ... ... ... ... ... ... .14

2. Ақша айналымын ұйымдастыру
Ұлттық банктің ақша айналымын басқаруы ... ... ... ... ... ... ...18
Қолма.қол ақша айналымын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .21
Қолма.қол ақшасыз айналысын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ...23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қазақстан Республикасының экономикасын реформалау жағдайында, оның несие – банктік жүйесін түпкілікті қайта ұйымдастыру және ақша – несие саясатын толыққанды жетілдіру барысында Қазақстан Республикасындағы ақша айналымы жайындағы түрлі сауалдарды қарастыру қажеттілігі туындады. Проблематиканың маңыздылығы және бұл тақырыптың өзекті мәселеге айналуының себептері: Қазақстан Республикасындағы банктердің ақша – несие саясатын реттеуде маңызды рөлге ие болуы, несие жүйесінің жаңа буындарының, яғни коммерциялық банктер мен банктік емес қаржылық институттардың пайда болуы және дамуы.
Курстық жұмыста ақша айналымы, ақша айналыс заңы, ақша агрегаттары жайлы қарастырылады.
Ақша айналысы ұдайы өндірістік процестің әр түрлі жақтарын бейнелейтін өте күрделі жүйе.
Ақша айналымы төлем құралы және айналыс құралы қызметінде төлемдердің ақша арқылы жүзеге асатын процесінде қалыптасатын кәсіпорындардың, шаруашылық, мемлекеттік, жеке және кооперативтік ұйымдардың, қаржы және кредит мекемелерінің, халықтың қаражаттар жиынтығын білдіреді. Ақша айналымы деп қолма – қол және қолма – қол емес түрінде үзіліссіз қозғалыста жүретін ақша белгілерін айтады. Бұл анықтама ақша айналымының қазіргі мазмұнына сай келеді, себебі айналымда тек қана ақша белгілері жүреді.
Экономика тиімді басқарылғанда ғана ақша айналымын дұрыс ұйымдастыруға болады. Ақша айналымы экономикаға оң әсерін де, теріс әсерін де тигізуі ықтимал. Шаруашылықты жүргізудің тәжірибесі мемлекеттің бірыңғай эмиссия, кредит, есеп айырысу орталығы болып табылатын Қазақстан Республикасы Ұлттық банкіне ақша айналымын шоғырландырып басқаруды беру дұрыс мақсатқа лайықтығын дәлелдеп берді.
Ақша айналысы «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңына сәйкес реттеледі. Ұлттық банкі тұтынылатын банкноттар мен тиындардың қажетті мөлшерін анықтайды, олардың дайындалуын қамтамасыз етеді, оларды сақтаудың, жоюдың тәртібін және қолма-қол ақшалай қаражаттың инкассациясын белгілейді.
Ақша айналымы екі бөліктен: қолма – қол ақша айналысы және қолма – қол емес ақша айналымына тұрады. Айналыста тек қолма – қол ақша жүретіндіктен оны ақша айналысы, ал қолма – қол емес ақша айналымын – төлем айналымы деп атайды.
Ақша айналымының екі жағының ( қолма – қол ақша мен банктік айналымдағы ақшаның ) бірлігі, олардың бір формасының екіншісіне алмасуы жалпы ақша массасының құрамын анықтауды қажет етеді. Себебі ақша массасы ақша айналымының сандық көрсеткіші.
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2003. – 432 б.

2. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә. Әубәкіров, Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н. Жақыпов, Т.П. Табеев. – Алматы: Қазақ университеті, 1999. – 280 б.

3. Вечканов Г.С., Вечканова Г.Р. Макроэкономика. – СПб: Питер, 2002. – 224 с.

4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 129 б.

5. Ақша, кредит, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ. Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 б.

6. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы/Е.Б. Жатқанбаев жетекшілігімен авторлық ұжым дайындады. – Алматы: КУРСИВ, 2006. – 300 б.

7. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 464 с.

8. Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2000. – 328 б.

9. Ф.Мишкин. Экономическая теория денег, банковского дела и финансовых рынков. – М.: Аспект пресс, 1999. – 818 с.

10. http://www.nationalbank.kz/ Қазақстан Ұлттық банкінің ресми сайты

11. http://www.tenge2006.kz/

12. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155 (өзгертулермен)

13. Деньги. Кредит. Банки. Ценные бумаги:Практикум / Под ред. Е.Ф.Жукова – М.:ЮНИТИ, 2008. – 431 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Экономика және бизнес факультеті
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Ақша айналымы және ақша агрегаттарының динамикасы
Орындаған:
Бектембаева З.
Ф08К4
Алматы ... Ақша ... ... Ақша ... түрлері, атқаратын
қызметтері...........................5
2. Ақша айналым түсінігі және
заңы............................................10
3. Ақша агрегаттары және оның
динамикасы.............................14
2. Ақша айналымын ұйымдастыру
1. Ұлттық банктің ақша ... ... ақша ... Қолма-қол ақшасыз айналысын ұйымдастыру.......................23
Қорытынды..............................................................
.............................26
Пайдаланған
әдебиеттер.............................................................
.........28
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының экономикасын реформалау жағдайында,
оның несие – ... ... ... ... ... және ақша
– несие ... ... ... ... ... ақша ... ... түрлі сауалдарды қарастыру
қажеттілігі туындады. Проблематиканың ... және бұл ... ... ... ... ... ... ақша – несие саясатын ... ... ... ие ... жүйесінің жаңа буындарының, яғни коммерциялық банктер мен
банктік емес ... ... ... ... және ... жұмыста ақша айналымы, ақша ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірістік процестің әр ... ... өте ... жүйе.
Ақша айналымы төлем құралы және ... ... ... ақша ... жүзеге асатын ... ... ... мемлекеттік, жеке және ... ... және ... ... ... қаражаттар
жиынтығын білдіреді. Ақша айналымы деп қолма – қол және ...... ... ... ... ... ақша ... Бұл анықтама ақша ... ... ... ... себебі айналымда тек қана ақша белгілері жүреді.
Экономика ... ... ғана ақша ... дұрыс
ұйымдастыруға болады. Ақша айналымы экономикаға оң ... де, ... де ... ... ... ... тәжірибесі
мемлекеттің бірыңғай ... ... есеп ... ... ... ... ... Ұлттық банкіне ақша айналымын
шоғырландырып басқаруды беру ... ... ... ... ... «ҚР Ұлттық банкі ... ҚР ... ... ... ... ... ... мен тиындардың қажетті
мөлшерін анықтайды, олардың дайындалуын қамтамасыз етеді, оларды ... ... және ... ... ... инкассациясын белгілейді.
Ақша айналымы екі бөліктен: қолма – қол ақша ... ... – қол емес ақша ... тұрады. Айналыста тек қолма – қол
ақша ... оны ақша ... ал ... – қол емес ...... айналымы деп атайды.
Ақша айналымының екі жағының ( қолма – қол ақша мен ... ... ) ... олардың бір формасының ... ... ақша ... ... ... ... ... Себебі
ақша массасы ақша айналымының сандық ... ... ... ... және ... бір ... ақша ... сандық
өзгерістерді талдау үшін, сол ... ақша ... ... ... өсу ... реттейтін іс – шаралар жүргізу үшін әр түрлі
көрсеткіштер ( ақша ... ) ... ... ... ақша массасы құрамын
анықтау үшін ... ақша ... ... пайдаланылады.
Қазақстан Республикасында ақша массасын анықтау үшін төрт ... ... ... Республикасындағы ақша айналымын, ... ... ... ... ... ақша ... ... қатар қолма – қол ақша айналымын және қолма – ... ... ... жолдарын қарастыру.
Бұл жұмыс екі бөлімнен, ... және ... ... оның ... ... ... құқықтық нормативтік акт,
Internet мәліметтерінен тұрады.
1. АҚША ТЕОРИЯСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Ақша ұғымы, түрлері, ... ... ... – тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған
түрі, құнның ... ... мен ... құны біре ... ... ... ақша – ... өндіру мен оны айырбастау үрдісінде
басқа ... ... ... ерекше тауар, оның айрықша қызметі ... ... ... ... ... рөлін атқару.[1]
Ақша – бұл ... ... ... ... , ... ... тауар.[2]
Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының
болуына ... ... Ақша – бұл ... ... ... және
оның ізбасары. Тауар мен ақша бір – ... ... ... ... ... ... да болуы мүмкін емес.
Ақша тауардан бөлініп ... де, ол ... ... ... ... ... ... бірдей балама рөлін ... ... ... ... басқа тауарлардың құнын
бейнелеуі, оның ең ... ... ... ... байланысты:
біріншіден, алтынның табиғи сапалылығы, яғни оның ... ... және ... екіншіден, құны өте
жоғары, сондай – ақ, оның қорының ... мен ... ... ... жоғары болуы.
Ақша - өндіріс және бөлу ... ... ... ... тарихи түрде дамып келген экономикалық
категория ... ... ... ... ... мәні, оның мынадай үш
қасиетінің біртұтастығынан ... ... ... ... ... ... құнының дербес формасы;
- еңбек өлшемінің эаттай ... ... ... ... ... ретіндегі
қасиеті, оның кез келген ... ... ... ... сипаттайды. ... ... ... Бұл ... ... несие беру, қарызды ... ... ... қалыптастыру, өндірістік ... емес ... әр ... ... ... ... несиелік ресурстарын коммерциялық банктерге сатуы
барысында және т.б. ... ... ... ... ... өндіруге жұмсалған еңбектің ақша ... ... ... ... ... ...... ерекшеліктеріне сәйкес
оны толық құнды және ... ... деп ... түрде бөлуге
болады.
Толық құнды ақша – номиналды құны ... ... ... келетін ақша, яғни дайындау кезінде ... ... ... металдың ( алтын, күміс ) құнына сәйкес келеді.
Оларға алтын және ... ... ... ... емес ақша – ... алушылық құны ақша
қатынастарының тасымалдаушысы ретіндегі тауар құнынан ... ... ... ... ... монеталар, қағаз және ... ... ... даму ... ... ... Металдық;
2. Қағаздық;
3. Несиелік;
4. Электрондық ақша.
Металл ақшалар – бұл ... ... ... ... ... құны ( оларға қойылған құн ) нақты ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Металл ақшалар
( мыс, ... ... ) әр ... формада болады: алдымен бірліктік,
содан соң ... Олар ... ... ... ... – бюджет тапшылығын жабу мақсатында
қазынамен шығарылатын және ... ... ... – ақ
мемлекет белгілеген бағамы бар ... ... ... ...... ... ... олар тек қана ... ... ... ... атқарады.
Несиелік ақшалар – айналымдағы толық құнды ... және ... ... ... ... ... ... ақша
белгілері. Несиелік ақшалардың ... ... бар: ... чек, ... ... және ... соңғы түрі –
несиелік және пластикалық карточкалар.[5]
Экономикалық категория ретіндегі ... мәні ... ... ... олар ішкі негізді, ақшаның құрамын өрнектейді. Ақша
қызметінің әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... бір жағын қарастырады. Қазіргі ... ... ... саны ... әр ... ... Ақшаның батыс теориясы ақша қызметінің өте ... ... үш ... ... құн ... ... ... және жинақтау
құралы. Бірақ та басқаларға қарағанда оларды К. Маркс жақсы ... ... ол ... ... үш ... ... ... 5 қызметін
анықтады; төлем кұралы және әлемдік ... ... ... ... қызметіне мыналар
жатады:
1.құн өлшемі және баға ... ... ... және қор жинау құралы;
5.дүниежүзілік ақша.[6]
Ақшаның құн ... ... Ақша ... ... ... барлық ... ... ... құн ... ретінде: мөлшері жағынан ... ... ... ... ... ... бейнелеу үшін
тауарлар ... ... беру ... ... ... ... өзара өлшейтін ақша емес, тауарлар ... ... ... ... ... ... ... өлшеуіне жағдай
жасады. Барлық тауарлар қоғамдық еңбек өнімдері ... ... ... құны ... ... ... алады.
Тауар құнының ақшамен ... оның ... ... Баға тауарды өндіруге және сатуға қажетті қоғамдық ... ... елде ... ... ... ... ... бағасын өлшеуге қызмет ететін ... ... ... ақша бірлігіне бекітілетін салмақты саны
баға масштабы деп ... ... және ... ... ... ... Ақшаның құн өлшемі ... мен баға ... ... айырмашылық бар. Құн ... – бұл ... ... ... ... ... Құн өлшемі қызметі құн
заңына байланысты анықталады. Баға масштабы – бұл ... ... ... құнын көрсету үшін ... ... Баға ... заңына, яғни сұраныс пен ұсынысқа байланысты белгіленеді.
Ақшаның айналыс құралы ... ... ... ақша ... айналысы процесінде делдалдық рөл ... ... ... процестерді қамтиды: тауар сату, яғни
оның ақшаға ... және ... ... алу, яғни тауардың ақшаға
айналуы. Бұл ... ... ... ... ... ... Т ( тауар ) – А ( ақша ) – Т ( ... ... ... тауар айналысынан айырмашылығы ақша
тауарларды ... ... ... ... өзі ... ... отырады. Ақшаның айналыс ... ... ... ... ... бұл ... толық бағалық емес
құнның белгілері: қағаз және несиелік ақшалар ... ... және ...... ... атқарады.
Ақша, айналыс құралы қызметін атқаратындықтан ... ... яғни ... ... ... ... ... бағасы негізінде анықталады. Ал егер, ... ақша ... ... ... ... онда ақшаның құнсыздануы инфляцияға
жол береді.
Ақшаның ... ... ... Әр ... болуына байланысты тауарлардың тек ... ... ... ... ... әр түрлі тауарларды өндіру кезеңі
мен айналыс ... ... ... ... сондай – ақ
бірқатар тауарлардың ... мен ... ... ... ... субъектісінде қосымша қаражаттардың жетіспеушілігін
туғызды. Соның ... ... ... ... ... және ... яғни ... беру қажеттігі ... ... ... ... ... ерекше бір қозғалыс
формасына ие: Т ( ... ) – М ( ... ), ... мерзімнен
кейін: М ( міндеттеме ) – Т ( тауар ).
Ақша айналыс ... ... ... рөлінде
жүретін болса, төлем құралы қызметінде ақша мен ... бір ... ...... қозғалысы болмайды, яғни қарыздық міндеттеме
арқылы өтеу, сату және ... алу ... ... ... ... ... тек қана ... ... етіп ... сол ... қаржы және ... ... ... Ақшаның төлем ... ... ... емес, яғни қағаз және несиелік ақшалар атқарады.
Ақшаның қор ... және ... ... Ақша
жалпыға бірдей балама ретінде, оның ... ... ... етумен қатар байлықты жинау құралы болып табылады. ... ... ... жинақтауға немесе қорлануға тырысады. Қорлану үшін ақша
айналыстан алынады, сөйтіп ... сату және ... алу ... қор ... ... толық бағалы ... ... ... себебі олардың меншікті құны жоқ. Бұл қызметті
қашаннан алтынға жүктелген. ... ... ... қоры ... жинақталған.
Ал ақшаның қорлану қызметін толық бағалы емес ... ... ... ... ... екі ... ... асырылады
десе болады:
1. Кәсіпорындар мен ұйымдардың ағымдық және ... ... сол ... ... ... ... ақшалай
қаражат қалдықтары түрінде қоғамдық қорлану формасында;
2. Банктегі халық ... ... ... ... ... ... Сыртқы сауда байланыстары, ... ... ... қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік
ақшалар жалпыға ортақ ... ... ... ... ... ... және жалпыға ортақ қоғамдық байлықтың материалдану
құралы ... ... ... төлем құралы ретінде
дүниежүзілік ақшалар ... ... есеп ... ... ... алынатын құрал ретінде дүниежүзілік
ақшалар елдер арасындағы нақты ... ... ... ... қызметтер айырбасындағы тепе – ... ... ... ... ... кезде дүниежүзілік ... ... АҚШ ... ... фунт ... ... ... валютасы еуро атқарады.[7]
Қазіргі замандағы ... ақша өте ... және ... ... атқарады. Ақшаның рөлі жалпы балама ... ... ... бұл ... ... ... ... бөліп
шығару тауар өндірісі мен айналысының заңы ... ... ... айырбастау құралы ретінде әрекет етеді, ... ... ... ... ... Осы бастапқы
тұғырға сүйене отырып, ... ... атап ... ... ақша ... ... шаруашылықтың ажырамас бөлігі болып
табылады, ол ... ... ... және ... ... ... үрдістерге маңызды түрде және ... ... Ақша ... мен ... ... ... ... бірге қаржы – несие жүйесі ... ... ... ... ақша ... ... ... экономикада өте маңызды рөлді атқарады: «ол трансакциялық
шығындарды ... ... ... мен ... ... ... жеңіл қозғалысын жүзеге асратын ... ... ... рөлі ақша ... ... құру және ... барлық қаржылық
ресурстарды жұмылдыруда ( мобилизация ) және ... ... ... ... үшін ... ... жатыр. Осылайша, ақшаның
экономикалық ... ... рөлі ... яғни олар нарықтық
экономикадағы тәуелсіз ... ... ... буын ... ... ... ...... ...... қызмет нәтижелерін құндық есепке
алу және ... ... ... ... ... ... рөлі ... сыйақы түрінде
еңбек шығындарын құндық өлшеу және бақылау ... яғни ... мен ... ... еңбектің саны мен сапасын ... ... ... ... еңбек өнімділігін ынталандыру және
арттыру ... ... ... ... рөлі ... қызметтерді
сату – сатып алу ... ... ...... ... ... ... орындалуын
бақылау құралы ретінде айқындалады, яғни ақша ... ... ... қызметті жақсы ұйымдастыруға қатысты ... ... ... ... ... артады.[9]
2. Ақша айналымы, түсінігі, құрылымы
Ақша ... деп ... – қол және ... – қол емес ... ... ... ақша ... айтады.[10] Бұл
анықтама ақша айналымының қазіргі ... сай ... ... тек қана ақша ... ... басқаша айтқанда, ақша ... – бұл ... ... сондай – ақ тауарлы емес төлемдерді және ... ... ... ... ... ... – қол және ...
қолсыз ақша формаларындағы ақшаның қозғалысын ... ... ... тікелей ақша қатынасында қолма –
қол ақшасыз немесе қолма – қол ... ... есеп ... Бұл жағдайда есеп айырысулардың қолма – қол ақшасыз формасы
мен ... – қол ақша ... бір – ... ... ... ... ақша ... құрайды. Сондықтан да барлық
ақша қызметтерінің олардың ... ... ... ... ... өндірісті ұлғайту процесінде жалпы ұлттық өнімнің және
ұлттық ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу
барысында ... ақша ... ... ұйымдардың арасында, олар мен ... ... ... ... ... мен ... себебі бойынша орын алатын ақшалай есеп ... ... көп ... құрайды.
Ақша айналымының біршама бөлігі ... ... ... ... яғни ... ... экономиканы,т
мемлекетті, капиталдық шығындарды және т.б. ... ... ... бір ... ... ... ресурстарын
жұмылдыру және оларды ... ( ... ... ) ... бір бөлігіне сақтандыру бойынша ... ... ... және т.б. ... ... айналымының жалпы көлеміне халықтың ... ... ... газ, ... ... жылу ... байланыс
қызметі және кәсіпкерлердің тұрмыстық қызметі, көлік және басқа ... ... ... үшін ... ... ... ... кіреді.
Бүкіл ақша айналымы қолма – қол ақша ... және ... ... ақшасыз айналымға бөлінеді[12], сондай – ақ, ол ... ... де ... ... ... яғни ... өндіру мен өткізу
процесін ... ақша ... ... ... сақтандыру төлемдерін төлеумен, коммуналдық
қызмет төлемдерін төлеу, халықтық, ... ... ... төлемдермен байланысты орын алатын тауарлық ... ақша ... ақша ... ... ... және айналыс құралы
қызметінде төлемдердің ақша ... ... ... процесінде
қалыптасатын кәсіпорындардың, шаруашылық, ... жеке ... ... ... және ... ... халықтың
қаражаттар жиынтығын білдіреді. ... – қол ... ... ... – қол ... есеп ... ... жүзеге
асырылатын ақшалай ... ... ақша ... ... айналымы екі бөліктен: қолма – қол ақша айналысы ... – қол емес ақша ... ... тек қолма – қол ақша ... оны ақша ... ... ... және ... ... ... нақты ақша
белгілері ( банкноталар, ... ... ... ... және
ұсақ монеталар ) айналыста жүреді. Бұл кез келген ... ... аз ... ... оның ... үлкен. Өйткені ... қол ақша ... ... табысының басым көп бөлігін алуға және
оны жұмсауға ... ... ... ... – қол ... ... ... түрінде эмиссиялайды, екінші деңгейдегі банктер ... ... – қол емес ... ... ... ... операциялық кассасынан қолма – қол ... көп ... ... яғни ... ... тұлға болса, ақша
кәсіпорындар мен ... ... ... де, ал клиент ... ... ақша ... ... беріледі. Кәсіпорындар мен
ұйымдардың кассасындағы қолма – қол ... аз ... ... ... ... ал ... көп ... халыққа әр түрлі ақшалы
табыс ... ( ... ... ... сақтандыру қайырымы,
дивидендтер төлеу мен бағалы қағаздарды ... ... ... т.б. ... – қол ақша ... халықтың ақшалы табысынан және оны
жұмсаудан түседі. Бірақ ... көп ... ... жарна,
сақтандыру төлемін, петер ақысы, тауар сатып алу мен ... ақы ... және т.б. ... ... ... ...... бөлімдерінен
клиенттер арқылы айналысқа түсіп, ... бір ... ... ( ... сауда орындары мен ... ... ... ) ... ... айналыстан шығады. ... – қол ... ... ... ... – қол емес ақша ... ( ... айналымы ) – ол банктегі
шот иесінің ... ... ... ... ақша ... өзгеруі
немесе ақшаның төлем құралы ретіндегі қызметін атқаруы. Ол ... ... ... ... ( 90 % – ке ... ) құрайды. Төлем
айналымы төлеушілер мен ... ... ... ... ... түрінде не болмаса олардың өзара талаптарын есептеу ... ... – қол ... ... ... ... ... және қаржы міндеттемелері ... ... екі ... ... ... тауарлар мен қызметтер үшін ...... есеп ... ал ... ... ... ... ( пайда салығы, қосымша құн ... жеке ... ... ... және ... міндетті төлемдер ) және бюджеттен
тыс қорлар, банктік борышты ... ... үшін ... ... ... ... ... – қол ақша және қолма – қол емес ақша ... ... ... және бір – ... ... ... ақша ... бір
айналыс аясынан ... ... ... ... аясынан
кетпей оған одан әрі қызмет ... ... Ал ... ... ... – қолма – қол ақшаның берілуінің кепілі. Сондықтан
қолма – қол ... ... ... ... – қол ақша ... ... және ... бірігіп мемлекеттің бірыңғай ақша
айналымын құрайды.
Ақша ... ... Ақша ... заңы – құн ... ... ... Ол – ... – ақша қатынастары ... ... ... тән. ... ... саны К. Маркс ақшан
ақша айналысы заңымен реттеледі.
Ақша айналысы ... мәні – ... ... құралы қызметін
орындауы үшін қажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс ... ... бір ... ақша ... айналым санына ( айналым
жылдамдығы ) ... ... ... ... заңы – ... ... үшін ... ақшалардың
санын анықтайды[14]:
Тауарлардың бағалардың сомасы
АТА =
Бір атты ақшалар ... ... ... тек айналыс құралы ғана емес, сонымен бірге төлем құралы қызметін
де атқаратындықтан айналысқа ... ақша ... де ... ... ... ... азаяды. Қарыз міндеттемелерінің бірсыпырасы
қолма қол ақшасыз есеп ... ... яғни олар ... ... ... ... ... жолымен де өтеледі. Сөйтіп несиенің даму
дәрежесі ақша мөлшеріне кері ... ... ... ... көп ... ... айналысқа шығарылған әлдеқандай ақша мөлшері шаруашылықтың
және халықтың тұрақты ақша қорын құрайды. Қорытындысында, айналыстағы ... ... заң ... формуламен өрнектеледі[15]:
Онда:
А мөлш. – айналыс құралы және ... ... ... ... ...... тиіс ... бағасының сомасы;
Стбн – несиеге сатылған тауарлар ... ...... және ... ... бойынша төленетін сома;
Сө - өзара өтелетін талаптар мен ... ... – ақша ...... ... және ... құралы қызметіндегі ақша
айналымының орталық саны.
Осы теңдіктегі ел ... ... ... ... әлдеқайда кем ақша массасының жүруінің себебі ... ... Сол ... Ст ... ... сан ... Бірақ бұл
Қазақстан және басқа да директивалы ... ... ... үлгіге
өтуші мемлекеттерде кездесіп отырған кәсіпорындар арасындағы төлемеушілік
проблемасы жай ақша массасын ... ... ... ... ... ақша ... ... даму жағдайларына
әсет ... көп ... ... ... ... мөлшеріне, тауарлар мен қызмет бағасының деңгейіне ... ... ... ақша мөлшері ақша айналсының ... ... ... Ал ақша ... әсер ... ... ... даму деңгейі, егер тауардың көп ... ... ... ... ... кем ақша қажет;
• қолма – қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
• ақша ... ... ... ақша екі ... ... ( ... ): ...
қол ақша, яғни айналымдағы банкнота және майда ... ... ақша ... яғни ... ... ... ... Екі
деңгейлі банк жүйесінде ақшаның бірінші ... яғни ...... ... ... ... банк ... да, ал қолма
– қол емес ақша ... ... ... жүйесі шығарады.
Ақшаның екі формасы бірімен – бірі тығыз ... ... ... ... – шоттағы ақшаның иесі өз ... ...... ... ... онда банктік айналымдағы ақша белгілері ... – қол ... ... ... клиенттің шотқа жазу
арқылы банкке ақша сомасын ... ... – қол ... банктік
айналымындағы ақша формасына айналуын көрсетеді.
Ақша айналымының екі ... ( ... – қол ақша мен ... ... ) ... олардың бір ... ... ... ақша ... ... анықтауды қажет етеді. Себебі
ақша ... ақша ... ... ... ... ... ... және белгілі бір күнге ақша ... ... ... ... сол ... ақша массасының көлемін және
оның өсу ... ... іс – ... ... үшін әр ... ( ақша ... ) қолданылады.
3. Ақша агрегаттары және оның динамикасы
Белгілі бір күндегі және ... бір ... ... ... ... талдау үшін, сондай – ақ ақша
массасының өсуі мен ... ... ... шараларды жасау
үшін әр ... ... ... ... ... ... деп ... өркенделген мемлекеттерде ақша ... ... үшін ... ақша агрегаттарының төмендегі жиынтығы
пайдаланылады:[17]
• М1 – айналыстағы ... – қол ақша ( ... ... ... мемлекеттерде қазыналық билеттер ) және банктік ... ... ( ... ) ... М2 – оған М1 агрегаты және ... 4 ... ... ... мерзімді және жинақ салымдары кіреді;
• М3 – оған М2 ... және ... ... ... ... ... М4 – оған М3 ... және ірі ... ... ... қосылады.
Әрбір келесі ақша агрегаты өзінен алдыңғылардың ... ... ... ... ақша массасын құрайды. Бірақ
оның алдыңғыларға қарағанда өтімділігі ... ... ... ... әр мемлекеттің өзіне тән ақша –
несие жүйесімен ... ... АҚШ – та ақша ... анықтау
үшін – төрт, Швейцария мен ... – үш, ...... – екі ақша ... ... ... ақша ... құрылымына келесі ақша
агрегаттары кіреді:[18]
• М0 – айналыстағы қолма – қол ... М1 – ... М0 ... және ... ... мен ... дипозиттерінің, заңды тұлғалардың күрделі
қаржыландыру шотының, чектік және ... ... және ... да ... ... ... қалдығын
және халық пен ... ... ... етіп ... ... М2 – өзіне М1 агрегатын, сонымен ... жеке және ... ... салымдарын біріктіреді;
• М3 – оған М2 агрегатын және ... займ ... ... ... ... ... ... Ол ақша
нарығы құралдарының дамуына байланысты өзгереді.
Ақша ... ... ... өсуі ... ... мен монеталарды эмиссиялау есебінен;
• орталық банктен коммерциялық банктердің несие ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... беруімен;
• орталық банктің асыл металдарды, ... ... ... ... ... ... ... чек шығарумен немесе коммерциялық банктердің салым ... заем ... ( ... ... ... шығару ).
Ақша массасы көлемінің өзгеруіне ... ақша ... ... оның ... ... да әсер етеді.
Ақшаның ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дамудың қарқынына,
бағаның өзгеруіне, сонымен ... таза ... ... ... ... құрылымына, несиелік операциялар мен ... ... ... ақша ... ... ... және т.б.
байланысты өзгереді.
Ақша массасы айналымының баяулауы – ... ... ... ... ... ... ... Егер ақша
айналысының жылдамдығы артса, ол ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ақша айналысы
жылдамдығы айналыстағы ақша санына кері ... әсер ... ақша ... көп ... жасаса, солғұрлым қосымша ақша
эмиссиясының ... ... Ақша ... ... ... ақша ... ... ұмтылысын және ақша массасының
құрылымында банктердегі ұзақ мерзімді салымдардың ... ...... Ақша агрегаттары, 2009.[19]
| ... ... ... ... Ақша базасы (резервтік ақша) |2 032 438 |2 252 087 |2 236 772 ... ... % |38,1 |10,8 |-0,7 ... ... ... ... |38,1 |47,7 |46,7 ... % | | | ... ... | | | ... ... тыс ... ақша |839 101 |829 446 |836 807 ... ЕДБ-дiң жəне басқа ұйымдардың |1 193 337 |1 422 642 |1 399 965 ... ... | | | ... ... (тар ... |2 005 052 |2 227 678 |2 062 628 ... өзгеріс, % |39,4 |11,1 |-7,4 ... ... ... ... |39,4 |49,3 |38,2 ... % | | | ... iшiнде: | | | ... ... ... |608 632 |721 496 |592 390 ... | | | ... М0 | | | ... қолма-қол ақша) |714 096 |701 571 |717 865 ... ... % |-16,8 |-1,8 |2,3 ... басынан бергі кезеңдегі |-16,8 |-18,2 |-16,3 ... % | | | ... М1 |2 006 257 |2 260 440 |2 278 690 ... ... % |3,1 |12,7 |0,8 ... басынан бергі кезеңдегі |3,1 |16,1 |17,0 ... % | | | ... ... | | | ... халықтың теңгедегi аудармалы |129 880 |129 920 |127 220 ... | | | ... ... емес ... ... |1 162 281 |1 428 949 |1 433 604 ... ... депозиттерi | | | ... М2 |4 207 184 |4 476 698 |4 416 658 ... ... % |-8,9 |6,4 |-1,3 ... ... ... ... |-8,9 |-3,1 |-4,4 ... % | | | ... ... | | | ... ... ... ... |594 499 |504 678 |517 403 ... жəне ... | | | ... ... ... | | ... банктік емес заңды тұлғалардың |1 606 428 |1 711 581 |1 620 565 ... ... ... жəне | | | ... валютасындағы аудармалы | | | ... | | | ... М3 ... ... |5 970 359 |6 780 765 |6 688 419 ... өзгеріс, % |-4,7 |13,6 |-1,4 ... ... ... ... |-4,7 |8,2 |6,7 ... % | | | ... ... | | | ... ... ... ... |756 445 |958 305 |942 606 ... депозиттерi | | | ... ... емес ... ... |1 006 730 |1 345 762 |1 329 154 ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... ... ... |
2. АҚША ... ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Ұлттық банктің ақша айналымын басқаруы
Ақша айналысы «ҚР ... ... ... ҚР ... ... Ұлттық банк тұтынылатын банкноттар мен тиындардың ... ... ... ... ... ... ... жоюдың тәртібін және ... – қол ... ... ... банк – ... ... ... яғни банкноттарды шығаруға
эмиссиялық құқығы бар ... ... ... Олар ... ... ... және ... сатып, қолма – ... ... алу ... ... Қазақстан Республикасының ... ...... ... табылады.
Ұлттық банк банкноттар мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, сақтау, жою ... – қол ... ... ... ... Республикасында шығарылған банкноттар мен тиындардың
атаулы құрылымы, айшықталған ... ... ... ... мен
тиындардың сипаттамалары баспасөзде жариялануы тиіс.
Валютаны өзгертуге тек қана ... ... ... бар. Ұлттық валютаның ... ету ... ... ... ... ... ... жүктеледі. Ұлттық банк Қазақстан Республикасы ... ел ... ақша ... ... ... ... ... – қол ақшаның айналымы олардың банк кассасына үздіксіз
оралып ... ... ... ... Республикасында ақша банкноттарын өндіру және
коммерциялық ... ақша ... ... беру ... ... енгізумен байланысты, қолма – қол ... ... ... дейінгі кезеңмен салыстырғанда өзгерді. ... ... ... ... ... ... шегінде қолма
– қол ақша ... ... ... ... ... ... қолма – қол ақша қалдығына шек қойылмайды.
Ұлттық банк ақша ... ... ... банктің
корреспонденттік ... ... ... ... ... ... арқылы реттеп отырады. Бұл ақша – несие саясатының
құралдары ... ... ... Бұл құралдар ақша ... ... ... әрі ақша ... ақша ... ретінде есептелетін ақша ... ... ... ... ... ... ... резервтеудің
нормаларына тәуелді, өйткені міндетті резервтер кредит ... ... ... ... – ақ ... ...... үлес салмағына тәуелді. Ақшаның мультипликация ... ... ... ... ... тигізеді:
мультипликация коэффициенті неғұрлым жоғары ... ақша ... көп, ... жылдамдығы аз ... ... ... ... тыс ... ... ... төмендетеді,
банктер тартылған ресурстарды тиімді ... ... ... ... аясы ... айналыстағы ақша массасы кемиді.
Айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі жатады. Орталық банк бұл
саясат ... ... ... ... ... ... ... банктердің тұрғысынан ... ... ...... резервтердің шығыны болып табылады.[22]
Ұлттық банк ... ... ... арқылы банктердің қарыз
алуын тежейді, бұл ... ... және ... ... ... ... ол өз кезегінде ... ... ... ... ... болған жағдайда пайыздық
мөлшерлемелер экономикада ақша ... ... ... ... Қазақстанда инфляция қаңтарда 0,3% - ... ... 0,8% - ке ... ... ... ... бойынша
инфляция мөлшері 8,7% құрады.[23]
Ақша нарықтағы операция айналымдағы ақша ... ... ... орын алады. Бұл операция, бір жағынан, құнды
қағаздарды ... ... ... және ... ... білдірсе, екінші
жағынан, құнды ... ... ... ... ... ... және сатып алуын білдіреді.
Орталық банк құнды ... сату және ... алу ... банк жүйесіне тартады немесе оларды бұл жүйеден ... ... ... ақша ... ... немесе
азайтады.
2001 жылдан бастап ҚР Ұлттық банкі белсенді түрде ... ақша ... ... бір ... ақша ... интервенция жатады. Қазақстанға шетелдік валюталардың мол
ағыны құйылды, бұл ақша ... мен оның ... ... ... ... ... байланысты Ұлттық банк соңғы жылдары ... ақша ... ... арқылы реттеуге жиі күш жұмсап
жүр. Ол ... ... ... алу арқылы өзінің валюталық алтын
резервін ...... ... ... ... ... шығарылуы.[24] Ол қолма – қол түрінде де немесе қолма –
қол ... ... де ... ... – қол ақша ... ...... банкноттар мен
тиындардың қосымша шығарылуын сипаттайды.
Қазақстандағы теңгенің көп ... ... ... бірі – кәсіпорындар арсындағы дәстүрлі ...... ... біртіндеп қолма – қол есеп айырысуларға ауысуы,
бұны жағымсыз ... деп ... ... 1995 ... ... ... жақсара бастады, бұл
кассалық түсімдердің кассалық ... ... ... ... ... ... ... үлес салмағы банк кассасында берілуі
қысқарды.
Депозиттік ... ... ... ... ... іске ... ... депозиттер сомасы
кредит ақшаны құру үшін қажет ... ... Банк ... ... немесе қарыз беру арқылы жұмылдырған ... ... ... банктердің эмиссиясын реттеу ... ... ... ... ақша ... және ақша ... ... жүреді.
Ақша базасы – бұл Ұлттық ... ... ... Оған
айналымдағы қолма – қол ... ... және ... ... ... ... – бекітілген нормативтерге сәйкес Ұлттық
банкідегі ... ... ... ... шотында сақталуына
міндетті банк депозиттерінің бөлігі ( бұл ... ... ... тек қана ... ... ... мен ... баламалы әдісі деп аталады ).
Артық ... ... ... Ұлттық банкідегі
корреспонденттік ... ... ... ... ... банк ақша базасының мөлшерін ... ... ... ... ... ... қаражаттарының
көлемін, яғни банктердің ... ... ... реттейді. Ол
ақша – несие ... ... ... іске ... ... ақша ... ... шегін көрсететін және ақша
массасының, ақша ... ... ... ... ... мөлшеріне әсер етеді.
Ақша ... ... ... ... ... өйткені міндетті резервтер банктер мен ... көзі ... ... және ... ...... үлес салмағына байланысты болады. Бұл – айналымдағы қолма ... ... ... тыс ... ... ақша ... ... Ұлттық банк ... ... ... оның ... ... ... әсер
етеді және ақша – несие саясаты үшін ... мәні бар. ... ... ... ... ... ... сенімнің
көрсеткіші болып, ақша массасындағы ... – қол ақша ... ұзақ ... ... ... үлес ... ... ... ... ... активтерге
аударуменен бірге жүреді.
Ақша айналысының жылдамдығы ... ... ... ... ол ақша массасының жалпы ішкі өнімге ... ... ... төмен болған сайын, монетизация
деңгейі жоғарылайды.
Ұлттық банк пен ... ... ... ... айналысын
басқару мен реттеуде ақша – несие саясатының ... ... ... жүр.
2.2 Қолма-қол ақша айналамын ұйымдастыру
Қолма – қол ақша ... ақша ... бір ... ... ... аумағында қолма – қол ақша ( ұлттық валюта ) ... ... ... – қол ... ... екінші деңгейдегі банктер
маңызды рөл атқарады. Тауарлардың ... ... ... ... ... ақшаның ауыспалы айналымында банк ақша ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың каасасына түскен
қолма – қол ақша кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... ... ... жағынан, қолма – қол ... ... ақша банк ... келіп түседі ( еңбекақы
түрінде немесе ... ... – қол ... есеп айырысудың нәтижесінде
).
Банк кассасында ... – қол ақша ... ... үшін ... ... ... осы банкте шоты бар өз клиенттерінің қолма ... ... ... ... ... ... қажет болған
жағдайда банк несие алатын клиентіне ... – қол ... ... шоты басқа банкте болса да, осы ... өз ... ... бар ... ... – қол ақшаны беру үшін; ... ... ... ... ... сәйкессіздікті баланстау (
теңестіру ) үшін.
Банк клиенттерін қолма – қол ... ... ... ... өз ... банк несиеге берген ақшалай қаражат
есебінен ... Олар оны ... ... ... және ... ... ... шәкіртақыға және ... ... бір ... ... қолма – қол ақшамен жүзеге
асырылатын төлемдердің жалпы ... банк ... ... ... қол ... банк кассасына түсетін ақшаны, пошта арқылы ... ... – қол ... ... ұйымдардың және
мекемелердің халыққа ... ... ... арасындағы
қолма – қол ақша айналымын қамтитын ... қол ақша ... ... қолма – қол ақша ... ... ... ... жүзеге асыратын банк кассалары арқылы ... ... ... ... ... ... мен әр түрлі
мақсаттарға қолма – қол ... ... ... кассалық
операциясы деп аталады әрі ... ... ... ... ... ... ... кассасының жұмысы банк клиентінің түсімді ... ... ... ... ... ... етіп
ұйымдастырылған.
Инкассация түсімді алынған орыннан ... ... ... оның ... ... қамтамасыз етеді. Қолма – қол ... ... ... ... ... ... шартты
бекітудің негізінде жүзеге асырады. Банктерге түскен ...... ... ... соған жұмсалуы керек.
Қолма – қол ақша ... ... – қол ... ... айтарлықтай аз болғанына ... оның ... ... ... ... өте жоғары, ол ... ... ... және ... ақша ... ... ... Осы қажеттіліккке қарай бұл ... ... да, ... ... ... ... ... – қол ақша айналысының болжауы экономикалық бағдарламаның
жалпы жүйесінің құрамдық ... ... ... ... – қол ... болжаудағы Қазақстан Республикасының ... ... ... Бұл үшін ... және ... Қазақстан Республикасында
әрбір тоқсанның кассалық айналымына ... ... ... болжаудың негізінде ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің кассасына түсетін ...... ... ... – қол ақшаның ... ... ... шығарылуы немесе айналыстан алынуы анықталады. [25]
Ақша коммерциялық ... ...... ... ... айналысқа түсіп, белгілі бір ... ... ... арқылы айналыстан шығады. Осылайша, ...... ... ... ... ... ... айналысын ұйымдастыру
Қолма – қол ақшасыз айналыс ақша айналымының бір бөлігі ... әрі ... – қол ... пайдаланбай, яғни есеп ... ... ақша ... ... ... ... ... алу
жолымен жүзеге асырылатын төлемдердің жиынтығын білдіреді.
Қолма – қол ... ... екі ... ... тауарлық
айналым және ... ... ... ... ... тауарлық айналым жатады, ол қоғамдық ... ... мен ... процесін тікелей бейнелейді.
Айналымның туарлық қолма – қол ақшасыз айналыс құрамына ... ... ... үшін ... ... ... ... қолма – қол ақшасыз ... ... ... ... ... қатыссыз қолма – қол ақшасыз айналымда кәсіпорындардың,
ұйымдардың, мекемелердің, ... – ақ ... ... ... бөлу және ... ... амортизациялық аударымды қайта
бөлу поцесіндегі төлемдері, айналымдағы қаражат пен ... ... ... және ... да ... ... жоқ ... табады.
Тауарға қатысы жоқ қолма – қол ақшасыз ... ... ... ... ... ... үй, коммуналдық,
тұрмыстық пошталық және т.б. ... ... ... ... және ... – қол ақшасыз есеп ... ... ... ... да ... – қол ... есеп ... жолымен кәсіпорындар мен
ұйымдар арасында, олар мен ... саты ... ... тұрған
ұйымдардың арасында, олар мен мемлекеттің және ...... ... есеп ... ... ... ... халықпен есеп айырысуда қолма – қол ақшаның қолданылу салалары
кеміп ... ... ... ... ... ... ... да шығындардың көп бөлігі қалаларда банктердегі салым ақшадан
пошта ... ... ... ... ... ... ... ақшасыз жүзеге асырылады. Осы шаралардың ... ...... ... ... кемітуге, қолма – қол ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қолма – қол ақшасыз есеп айырысудың артықшылығы ... ол банк ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді;
• ол айналымға аса ... ... – қол ақша ... ... ол ... ... ( банкноттар мен тиындарды басып
шығару, сақтау, тасымалдау, ... ... ... ... ... ... тудырады;
• ол банктердің дәлдікті қажет ететін ... есеп ... ... ... шапшаңдатады;
• қолма – қол ... есеп ... ... ... ... ... ... әрі ... ... ... ... ... ... ... тұрақталып, жұмыстарының тиімділігі мен
пайдалылығы жоғарылайды.
Қолма – қол ... ... ... ... ... айырысулары үнемі ... ... ғана ... ... Есеп айырысулар үнемі жүзеге асуы үшін ...... ... ... ... бір принциптері сақталуы
керек.
Ол принциптерге мыналарды ... ... ... ... және ... – қол ақшасыз есеп айырысудың
түрлерін таңдаудағы ... ... Бұл ... болашақ
клиентке қызмет көрсету мәдениеті ... әрі есеп ... ... және дәл ... ... банктерді
таңдауға, сондай – ақ ... ... ... ... ... – қол ... есеп ... мақсатқа
лайықты түрлерін таңдауға ... ... ... ... ... міндетті түрде беру принципі, ... ... ... ... немесе бермегені туралы
ақпарат ... ... ... ... ... ... ... шоттағы қарадатын банк төлемдердің ... ... әрі ... қалған қаражаттың ... ... ... ... ... қаражатының шегінде төлемнің ... ... ... етілу принципін немесе төлеушінің
өтімділік принципін білдіреді.
... ... ... Бұл принциптің экономикалық
мағынасы ... ... ... алушы қаражаттың
келісімшартта көрсетілген мерзімде өзінің ... ... ... уақытылы алуыдың маңызы өте зор.
... есеп ... ... ... қатынастарының
сақталуына мүліктің жауапкершілік пен есеп айырысудың үздіксіз
жүруіне ... ... ... ... ... барлық принциптері бір – бірімен өзара ... ... ... біреуінің бұзылуы екіншісінің
бұзылуына әкеп ... ... ... – қол ... есеп ... органдардың, кәсіпкерлердің бір шоттан ... ... ... ... өзара тараптарды есепке алу ... ... ... ... есеп айырысу құжаттары негізінде
жүргізіледі.
ҚР ... – қол ... есеп ... ... ... ... ұйіарылады:[27]
• төлем тапсырмалары;
• аккредитивтер;
• чектер;
• вексельдер;
• пластикалық карточкалар.
ҚР Ұлттық банкі Қазақстанда қолма – қол ... есеп ... ... ... ... ... ... Қағаз
құжаттардан бас ... және осы ... ... ... есеп ... ... ... осы екі жолы ... ... ... ... көп ... Жаңа технологиясының ... – ол ... және ... ... шынайылығын,
сенімділігін арттырады әрі қорғайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі замандағы қоғамда ақша өте ... және ... ... ... ... ролі ... ... түріндегі маңызымен анықталады,
өйткені бұл ролге айрықша арнайы тауарды бөліп ... ... ... заңы ... ... Ақша ... ... құралы ретінде
әрекет етеді, ол тауар өндірісімен ... ... ... Осы ... ... отырып, мынаны сеніммен атап өтуге болады, яғни ... ... ... ажырамыс бөлігі болып табылады, ол
шаруашылық өмірдің жағдайына және ... ... ... ... ... ... және үнемі ықпал етді. Ақша тауарлар ... ... ... ... ... ... ... – кредит
жүйесі арқылы жеткізушілер мен ... ... ақша ... ... ... ...... реттеудегі ақшаның
рөлі жоғары, онда бұл ... ... ... ... ... елде жыл ... ... банк тарапынан ақша массасын
өлшеудің ақшалай бағыт – бағдары белгіленеді, ... ... ақша – ... ... оны ... ... асады.
Ақша айналымы дегеніміз – ақшаның бір ... ... жеке ... ... ... ... ... айналымының бір белгісі болып ... ... ... ақша ... ... ... құралдарының айналымы
кіреді.
Ақша айналымының құрылысы бірнеше белгілермен сипатталады, оның ішінде
ең маңыздысы осы айналымның қызмет ... ...... Осы белгі бойынша ақша айналымы 3 – ке бөлінеді:
1. Ақшаның есеп айырысудағы ... – бұл ... ... немесе
қызметтерді пайдалану кезінде есеп айырысуға көмектеседі.
2. Ақшаның несиелік айналымы – бұл айналым несие беру және оны ... ... ... ... ... ... – бұл айналым шаруашылықтың қаржылық
қарым қатынастарына қызмет көрсетеді.
Менің ойымша ақша ... ... ... ... ... іс ... ... қажет:
• өңдеу, қайта есептеу және тасымалдау нәтижесіндегі шығындарды
азайту мақсатында ... ... ... және коммерциялық
банктер, ... ... мен ... да ... ... ... қайта бөліп, қарым –
қатынастарын жетілдіру;
• ақша айналымының жаңа ... ... оны іске ... негізігі ақша массасын өңдейтін ірі ... ... ... ... ... ... ... – жабдықтарды кеңінен қолданысқа
енгізіп, қол ... ... ... ... және
клиеттерге максималды түрде қызмет көрсету ... ... ... ... ... Н.Қ., ... М.Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003. – 432 б.
2. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә. ... Б.Б. ... ... Т.П. ...... ... университеті, 1999. – 280 б.
3. Вечканов Г.С., Вечканова Г.Р. Макроэкономика. – СПб: Питер, 2002. –
224 ... ... С.Б. Ақша ... және ... Оқу құралы. – Алматы: ... 2000. – 129 ... ... ... ... ... / Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова,
А.Ғ. Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 ... ... ... ... практикалық оқу құралы/Е.Б. Жатқанбаев
жетекшілігімен авторлық ұжым дайындады. – Алматы: КУРСИВ, 2006. – ... ... ... ... Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. – ... и ... 1999. – 464 ... ... Б.А. ... қатынастары: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2000. – 328 б.
9. Ф.Мишкин. Экономическая теория денег, банковского дела и ... – М.: ... ... 1999. – 818 ... ... ... ... банкінің ресми сайты
11. http://www.tenge2006.kz/
12. «Қазақстан ... ... ... ... ҚР ... күші бар Жарлығы 1995 ... 30 ... ... ... ... ... ... бумаги:Практикум / Под ред. Е.Ф.Жукова –
М.:ЮНИТИ, 2008. – 431 ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003. – Б. 176
[2] Экономикалық теория: Оқу ... ... Б.Б. ... ... Т.П. Табеев. – Алматы: Қазақ университеті, 1999. – Б. 40
[3] Вечканов Г.С., Вечканова Г.Р. Макроэкономика. – СПб: Питер, 2002. – ... ... С.Б. Ақша ... және несие: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ
университеті, 2000. – Б. ... ... ... ... ... Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. ... ... ... бойынша практикалық оқу құралы/Е.Б. Жатқанбаев
жетекшілігімен авторлық ұжым дайындады. – Алматы: КУРСИВ, 2006. – Б. 86-87
[7] Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ...... ... 2000. – Б. ... Ф.Мишкин. Экономическая теория денег, банковского дела и финансовых
рынков. – М.: Аспект пресс, 1999. – С. ... ... ... ... Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. ... ... ... ... ... ред. О.И. ... – М.: Финансы
и статистика, 1999. – С. 258
[11] Мақыш С.Б. Ақша айналысы және ... Оқу ...... ... 2000. – Б. 16
[12] Ақша, кредит, банктер: Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. ... ...... Экономика, 2006. – Б. 37
[13] Ақша, кредит, банктер: Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. 38
[14] ... Н.Қ., ... М.Ә. ... Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003. – Б. 177
[15] Көшенова Б.А. ... ... ...... 2000. – Б. 51
[16] Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. – ... ... 2000. – Б. ... ... Б.А. ... ... ... – Алматы:
Экономика, 2000. – Б. 53
[18] Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары: Оқулық. – ... 2000. – Б. ... ... - ... макроэкономикалық көрсетіштер:
Ақша агрегаттары, 01.04.2009ж.
[20] Ақша, кредит, банктер: Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... ...... 2003. – Б. ... Ақша, кредит, банктер: Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – ... ... 2006. – Б. ... ... - ... ... ... сохраняет ставку
рефинансирования с 1 апреля на уровне 9,5%»
[24] Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003. – Б. ... ... ... ... Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. 50-53
[26] ... ... ... Оқулық/Ғ.С. Сейітқасымов, А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. ... ... ... ... ... ... А.Ғ. Омарбекова, А.Ғ.
Сейітқасымова. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. 45

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Макроэкономикаға кіріспе.Макроэкономиканың пәні және әдістемесі200 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері35 бет
"Диспансеризация."3 бет
«Экономикалық ақпарат жүйелері артықшылық үшін қолданылатын ақпараттық технологияны пайдалану"8 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы ақпарат9 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы мәлімет5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь