Бухгалтерлік есептің принциптері туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

Негізгі бөлім

1. Есеп принциптерінің теориялық жалпы сипаты ... ... ... ... .. 4
2. Ақшалай және басқа да өлшемдерді қолдану принципі ... ... 6
3. Дербестік және үздіксіздік принциптер ... ... ... ... ... ... ... ... 7
4. Өзіндік құн принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
5. Сақтық пен ықтималдық принцип ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
6. Материалдық принцип ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
7. Сату принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 13

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастар заңдылығының экономикалық өмірге енуі мен жеке меншікті ұйымдардың көбеюі , бизнес пен кәсіпкерліктің дамуы , басқару жүйесінің демократиялық жолдармен реттелуіне байланысты және бұған қосымша батыс идеологиясы мен ұсыныстары бухгалтерлік есеп бағытындағы консервативтік ескі жүйені жойды. Бухгалтерлік есеп, бұдан туындайтын қаржылық қорытынды есеп нарықтық қатынастардың негізін қалайтындығына кәсіпкер , бизнесмендер мен меншік иелерінің және ұйымдарды басқарушылардың көзі жетті . Сонымен қатар, бухгалтерлік есеп пен аудит, қаржы мен банк істері өрісінде іске асырылатын шаралар жиі-жиі өзгеріске түсетін болды . Мұның барлығы да нарықтық қатынастарды ары қарай жетілдіруге бағытталған заңдылық .

Экономикалық жүйені тиімді басқару мен шешім қабылдау процесіне қажетті ақпараттар қалыптастырушы бухгалтерлік есеп жүйесі болып табылады . Салалық « нұсқау – ережелер » және « жоғарыдан » түскен әдістемелер негізінде, сондай-ақ, мемлекет тарапынан күштеп бақылау қою мақсатымен қалыптасқан консервативтік бағыттағы бухгалтерлік есеп бұл күндері қайта құру, реформалау және халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай ары қарай жетілдіру мақсатына түсті .

Экономикалық қатынастардың мәні мен маңызын түсіну , бизнесті жүргізу мен басқару , ақпараттарды реттеу және ақылға сиымды тиімді шешімдер қабылдау үлкен мәселеге айналды. Еліміздегі бизнесті дамыту , қаржылық қатынастардың теориялық және қолданбалы негізін білу, құқықтық жүйедегі заңдылықтарды білу , қаржы мен басқару үрдісіндегі көрсеткіштерді жан –жақты талдау , тиімді және оңтайлы шешім қабылдау қызметінде бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі өте зор .

Бухгалтерлік есепке тән негізгі принциптердің мәні мен маңызын түсінбей тұрып , ұйымдар қызметін басқару мен ұйымдастыру жөнінде шешім қабылдау мүмкін емес. Сондықтан, экономикалық тұрғыдан тиімді шешім қабылдау үшін , бухгалтерлік есеп счеттарын жүргізу мен бұларды өз орындарына қарай дұрыс қолдану , бастапқы құжаттар айналысын заңды түрде ұйымдастыру , есеп жүйесінде қолданылатын әдістемелерді сабақтастықпен пайдалану жолдарын және халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттағы талаптарын білген жөн .
1. Ә.Әбдіманапов « Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері
(халықаралық стандарт) ».
        
        Қазақстан Республикасы
Білім және Ғылым Министрлігі
Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті
Есеп және ... ... : ... ... ... : ... А. фк 201
Тексерген : Кудышева Фарида
Алматы 2007
Мазмұны
Кіріспе -------------------------------------------------------------------
----------------- 3
Негізгі бөлім
1. Есеп ... ... ... ... ------------------ 4
2. Ақшалай және басқа да өлшемдерді қолдану принципі ------- 6
3. ... және ... ... ... ... құн ... ... 8
5. Сақтық пен ықтималдық принцип -------------------------------------10
6. Материалдық принцип ---------------------------------------------------
-- 11
7. Сату принципі ---------------------------------------------------------
-------- 13
Қорытынды -----------------------------------------------------------------
---------- 14
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... енуі мен жеке ... ұйымдардың көбеюі , бизнес пен кәсіпкерліктің
дамуы , басқару жүйесінің демократиялық жолдармен ... ... ... қосымша батыс идеологиясы мен ұсыныстары бухгалтерлік есеп
бағытындағы консервативтік ескі жүйені ... ... ... ... ... ... есеп ... қатынастардың негізін
қалайтындығына кәсіпкер , бизнесмендер мен меншік иелерінің және ұйымдарды
басқарушылардың көзі ... . ... ... ... есеп пен ... мен банк ... ... іске асырылатын шаралар жиі-жиі өзгеріске
түсетін ... . ... ... да ... қатынастарды ары қарай
жетілдіруге бағытталған заңдылық .
Экономикалық ... ... ... мен ... ... ... қажетті
ақпараттар қалыптастырушы бухгалтерлік есеп жүйесі болып табылады . ... ...... » және « ... » түскен әдістемелер негізінде,
сондай-ақ, мемлекет ... ... ... қою ... қалыптасқан
консервативтік бағыттағы бухгалтерлік есеп бұл күндері ... ... және ... ... есеп ... сай ары қарай
жетілдіру мақсатына түсті .
Экономикалық қатынастардың мәні мен маңызын түсіну , ... ... ... , ... реттеу және ақылға сиымды тиімді ... ... ... ... Еліміздегі бизнесті дамыту , қаржылық қатынастардың
теориялық және қолданбалы негізін білу, ... ... ... , ... мен ... үрдісіндегі көрсеткіштерді жан –жақты талдау ,
тиімді және оңтайлы ... ... ... бухгалтерлік есептің
атқаратын рөлі өте зор .
Бухгалтерлік есепке тән ... ... мәні мен ... ... , ... ... басқару мен ұйымдастыру жөнінде шешім қабылдау
мүмкін емес. Сондықтан, экономикалық тұрғыдан тиімді шешім қабылдау үшін ... есеп ... ... мен ... өз ... қарай дұрыс
қолдану , бастапқы ... ... ... ... ... , ... қолданылатын әдістемелерді сабақтастықпен пайдалану жолдарын және
халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттағы талаптарын ... жөн .
1. Есеп ... ... ... ... есеп жүйесінің маңызы мен мақсатын толығымен жүргізіп, іске
асыру және есептің сапалық қасиеттерін теориялық және ... ... үшін ... принциптер қолданылады. Қазақстан Республикасындағы
бухгалтерлік есеп біртіндеп халықаралық ... есеп ... ... ... ... ... есеп тәжірибесінде немесе
көптеген елдерде қолданылатын ондаған есеп принциптерін әр түрлі мағынада
оқып түсіне бастадық.
Кейінгі жылдар ... ... ... есеп тәжірибесіндегі көптеген
принциптерді орыс тіліне аударылған ... мен оқу ... ... ... ... оқырманға түсінікті болу үшін және сабақтастық
(түсініктілік) жағдайларды негізге ала ... ... ... ... тән ... ... (әдіснамалық) және қаржылық қорытынды
есеп принциптері деп бөліп қарауды мақсат түттық. Кітаптың осы ... ... ... ... ... ... ... қолданудың жолдарын қарастырдық. Өз кезегінде қаржылық
қорытынды есеп принциптері осы ... 6-шы ... ... ... ... ... берілді.
Қысқасы, бухгалтерлік есептің базистік принциптері ... ... ... ... әдістері) есеп жүргізудің арнайы
ерекшеліктерін ашып көрсетілуге ... ... тән ... ... мен ... сондай-ақ қолдану
әдістерін түсініп білу арқылы бухгалтерлер, ұйымдар өміріндегі шаруашылық
фактілерінің пайда болу
себептерін, бұлардың өзара ... ашып ... ... ... ... ... ... принциптер мен ережелерді ... ... ... ... және түсінікті даярлауға міндетті.
Бухгалтерлік есеп жүйесінің даму кезеңдеріне байланысты бухгалтерлік есеп
жүргізудің белгілі теориялық принциптері қалыптасты. ... ... ... ... ... ... және есеп жүйесін реттеу
мен стандарттау, белгілі бір салалық есеп объектілері үшін нұсқаулар жасау,
т.б. зерттеулер мен ыңғайластыру ... іске ... үшін ... ... ... шаруашылық фактілерінің қалай және қандай себептерден пайда
болғандығын, бүларды ары қарай ... ... ... ... ... ... түсіндіреді. Есеп теориясында ... ... деп ... ... ... ... ... өрісін сипаттайтын принциптер міндетті түрде есеп
тәжірибесінде қолданылуы ... ... ... жауап бере алмайтын
есеп объектілері бухгалтерлік есепке тән емес операцияларға жатады. Қарама-
қайшылық туғызбайтын қолданбалы принциптер бухгалтерлік ... ... таза ... ... етіп, ақпараттар жүйесінің ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдауды
мақсат тұтады.
Яғни іске асырылатын құбылыстар мен фактілердің арақатынастық ... үшін ... ... ... қажет.
Есеп теориясының принциптері ұйымдар өмірінде белгілі болған фактілерді
(жазылатын ... ... ... алып, қалай жазылатындығын және қандай
мақсаттарға пайдалану керектігін түсіндіреді. Ал ... ... орын ... ... ... ... негізінде арнайы шешімдер
қабылданған жағдайда болашақтағы экономикалық ... ... есеп ... ... ... - ... есеп
табиғатын зерттеу үшін концептуалды тұжырымдамалар мен ... ... ... ... көрсету болып табылады. Өз кезегінде қолданбалы
бухгалтерлік есеп ... есеп ... ... жетілдірудің ғылыми
қондырмалық бағытын белгілеуге арналған. Бухгалтерлік есеп ... ... ... модельдеу мен тіркеу, қорытындылау жөніндегі
әдістердің өзара байланысын тә^лсіз жолдармен зерттеуге ... ... есеп ... ... есеп жүргізуге тән әдістер мен ережелер
үрдісі зерттеледі. ... ... ... әдістер мен ережелер
табиғатын білу принциптері туындайды.
«Теория» және ... ... ... ... ... ... ... қолдануға арналған. Айтылған екі үғым әр елде әр ... ... АҚШ ... «принцип» термині тәжірибелік, ал
Ұлыбритания елінде мүны негізінен есеп ... ... үғым және ... ... ... деп ... ... елдерде бухгалтерлік есеп
принциптерін концептуалды түжырымдама деп те ... ... АҚШ ... тәжірибесіне енген сақтық (консервативтік) принципі британдықтардың
компаниялар жөніндегі Заңында бұл ... ... ... деп ... есеп ... сөзі ең ... рет АҚШ-та 1936 жылы
қолданылған. Мүның авторы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... (1889 - 1991 ж.ж.) ... Күні ... дейін АҚШ және басқа да батыс
елдерінде ... ... ... есеп ... ... түрде
зерттеу жұмыстары жалғасып келеді. Қазіргі кезде бухгалтерлік есеп
принциптері ... ... ... ... ... ... да ... кеңінен қолданылып келеді.
Алайда әрбір елдің ... тән есеп ... ... ... ... ерекшеліктердің болатындығын есте сақтаған
жөн. Мұндай ерекшеліктер әр ... өз ... ... ... ... мен
нормативтік, құжаттарына байланысты қалыптасады.
Қазақстан Республикасының жаһандық ... ... ... және халықаралық тіл алысу мен ... келу ... ... ... ... өрістеуіне байланысты, ... ... ... ... есеп ... стандарттарын жүйелеп зерттеуді, бұлардың тәжірибедегі тиімділігі мен
тұнықтығы өз ... ... ... ... мақсат тұтуымыз керек.
Бухгалтерлік есеп принциптерінің мәні мен мағынасын ... ... ... ... ... есеп жүйесі ары қарай жетілдірілетіндігі
экономикалық өмірде дәлелденді. ... ... ... ... қарапайым,
пайдаланушыларға түсінікті бухгалтерлік есеп ... ... мен ... ... екі ... да ... жолдарға салу
бағытында үлкен рөл атқарады. Алайда есеп жүйесінде орын ... ... мен ... ... ... типтік жүйеге түсе
бермейтіндігін ... жөн. ... есеп ... ... есеп
объектілеріндегі мақсаттық жағдайларды қорытындылауға арналған және жалпы
қабылданған ережелер мен әдістер арқылы іске асырылады.
Бухгалтерлік есеп принциптерінің ... ... мен мәні ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарын дұрыс
бағытта қолдануға, сондай-ақ есеп ... ... мен ... орын ... ... операциялары мен қаржылық ... ... ... және басқа да өлшемдерді қолдану принципі
Ұйымдардың шаруашылық ... ... ... отыратын немесе күнделікті
нақтылы орын алған операциялардың мазмұны мен мәліметтерін есептеп, бағалау
және счеттар жүйесіне түсіру үшін өлшеудің бірнеше принциптері ... есеп ... ... ... ... ... мен бағалау және талдау, зерттеу қызметін жан-жақты іске асыру үшін
бірнеше өлшеу әдістері қолданылады. Бұларға ақшалай, натуралды және еңбек
өлшемі ... ... ... ең ... ... атқарушы бухгалтерлер
ненің қанша сомаға сатылып алынғандығын, ненің ... ... ... ... ... ... ... керек. Ағымдағы шаруашылық
операцияларының мазмүнын өлшеп, есептеп, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... бүл ... қорытынды
есепке (отчетқа) түсіру сияқты кызметтердің барлығы да ақшалай
өлшеу ... ... ... ... ... ... мен талдау,
басқару жүйесін жетілдіру бағытында тиімді ... ... ... де
осы ақшалай өлшеу принципін қолдану арқылы іске асырылады.
Ақшалай өлшем ұйымдар меншігіндегі ... ... ... ... капиталдың, қаржы салымшы инвесторлардың қосқан үлесі көлемін,
бұлардың қозғалысын және ... ... ... үшін де ... ... ... өлшеу принципін пайдалану арқылы жұмсалған шығындар,
өндірілген өнім, таза пайда, шеккен зиян, еңбекақы төлеу, банк ... ... ... ... т.б. құндылықтардың жалпы
сомасы мен нәтижесін кез-келген есепті кезеңде жинақтап шығаруға ... ... ... - бүл ... ... ... ақшалай өлшемнің
кейбір жылдары тұрақты болмауында. Ақшалай өлшемнің ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерде
ақшалай өлшеммен өлшеніп, кіріске алынған құндылықтарды есепті кезең ішінде
қайта ... ... ... ... ... бағалау мәселесі туындаған
жағдайда осы күнгі есепте түрған қүндылықтарды қайта бағалап, ағымдағы ... ... және ... ... ... ... ... өлшеммен жүргізіледі.
Бухгалтерлік есеп жүмысын жан-жақты зерделеп жүргізу мақсатында ақшалай
өлшем натуралды және ... ... ... байланыста каралады.
Натуралды өлшеу санақ ... ... ... ... ... ... ... мен қүндылық заттар, негізгі құралдар мен ... ... ... ең әуелі натуралды түрғыда өлшенеді, саналады, көлемі
анықталады. Мысалы, мата - ... ... ... ағаш - текше метрмен,
мал - санмен, сүт - литрмен, жер - ... ... ... ... ... ... ... құндылықтардың сапасын анықтау үшін,
бүларды сортқа, стандартқа, ... да ... және ... ... бөлу үшін ... де ... ... бақылау және тексеру, түгендеу және
талдау жүмыстарын орындауға, сандық салыстырмалы ... ... ... ... - өнім өндіру, жұмыстар мен қызмет көрсету, ... ... ... ... шығару үрдісінде қолданылынады. Бүл өлшем жұмыс
күнінің саны, сағаты, минуты сияқты уақыт өлшемдерімен ... ... ... ... ... ... атқарушыларға, өнім
өндірушілерге еңбекақы есептеу, кейбір ... ... ... етуші
адамдарға норма белгілеп, еңбек өнімділігін шығару үшін ... ... ... ... ... ... бірдей байланыста қолданылынады. Сонымен қатар
ақша (еңбекақы) еңбек уақыты мен өндірілген өнімнің саны мен ... ... ... есеп ... ... ... түпкі мақсаты - есепке
түсетін барлық фактілерді арнайы өлшемдермен ... ... ... ... тұнық жасау болып табылады.
3. Дербестік және үздіксіздік принциптер
Кез келген ... мен ... ... түрлеріне қарамастан
бухгалтерлік есеп счеттарын және есеп жүргізу жөніндегі арнайы құжаттар
жүргізуге ... ... ... ... ең ... шаруашылық фактілері
әртүрлі жолдармен құжатталған көздерден алынады. Сондықтаи меншіктің қай
түрі болмасын, мұндағы шаруашылық операциялары дербестік принциппен ... мен ... ... ... ... есеп ... және ... жөніндегі заңнамаларға, сонымен қатар бастапқы ... ... мен ... сай ... және ... ... ... мен қоймадағы құндылықтардың азайғандығы ресми түрде кұжатталады.
Мұндай операциялар ... ... ... ... жазылуы керек. Мұндай
шаруашылық ... ... ... ... ... ... міндетті түрде жазылатындығын әрқашанда есте сақтау керек.
Ресми органдарда тіркелген ресми ұйымдар заңды тұлғалар ... ... ... ... ... айта ... ... тұлғаларда
жүргізілетін бухгалтерлік есеп жалпыға бірдей заңды тұлғаларға қойылған
талаптармен ... ... ... ... ... ... ұйым ... өз ережелері мен ерекшеліктеріне қарай ... ... ... Ал ... иесі ... ... ... түрде
құрылган ұйымдар қызметіне тек қана іскерлік ... ... ... ... ... ұйым ... басшылық жасап отыруы керек. Мысалға
жалдамалы жүмысшылар мен кызметкерлерге төленетін еңбекақы, осы ұйымның
меншік иесі Асан ... ... ... осы ... тиімді шаруашылық
қызмет атқаруынан түскен табыс есебінен, кассадан төленетіндігін білуіміз
керек . Есте болатын нәрсе - ұйым ... ... ... ... болмайды.
Әрбір адам өзі қызмет атқарып отырған ұжымнан өз ... ... ... ... Өз ... бухгалтерлік есеп өрісіндегі
ақпараттар осындағы адамдар игілігін қанағаттандыратын адамдар арасында
ешқандай да ... ... ... ... қалыптасуы керек.
Шаруашылық фактілерін жүргізу заңдылығы мен есеп жүргізудің ... ... ... заң ... жол ... ... болуы керек.
Бухгалтерлік есеп өрісінде қабылданған ... мен ... жеке ... басқа да ресми міндеттер атқарушылардың мүддесіне емес, осы ұйымның
мүддесіне, өте ... және ... ... ... ... ... мен ұйымдар белгілі бір адамдардың меншігінде бола тұрса
да, бухгалтерлік есеп тек қана дербес түрде ... есеп ... ... іске ... ... ғана ... ... сай бухгалтерлік есеп жеке меншік иесінің (қожайынның) атынан
емес, міндетті түрде ұйымның атынан жүргізіледі. Ұйымдардағы ... ... ... мен жақсы үйымдастырылуына осы ұйымның иесі
(қожайын) жауап береді.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... есеп
жүргізудің барлық жағдайында сақталуы керек. Осыған орай ... ... ... ... т.б. жеке басына
жүмсайтын шығындарын осы ұйымға ... ... мен ... ... ... өте жоғары дәрежеде сақтық ұғымын сақтағаны жөн. Бұл
айтылғандарды дербестік принцип деп атайды.
Үздіксіздік принцип. Өз ... ... келе ... ұйым ... ... ... уақытқа дейін өздерінің іс-әрекеттерін қалыпты жағдайда
жалғастыра бермек. Яғни ... ... ... ... ... ... , келе жатқан үйымның атағы мен төлем ... ... ... жағдайда , осы ұйымды экономикалық катынасқа
түсуші әріптес ретінде танымайды.
Егер ұйым банкротқа ұшырап жойылса, онда бүл ұйымның жылдар бойы ... ... ... ... қайта бағаланып аукционда сатылады. Мұндай
жағдайда ұйымның жойылуына байланысты бухгалтерияда міндет атқарушы
мамандар есеп ... ... ... қайта баланс жасайды. Егер жойылған
ұйымды түгелімен басқалар сатып алатын болса, онда жою ... ... ... ... ... ... ... болады. Мұндай
жағдайда ұйым қожайыны немесе меншік иесі ғана өзгертіліп, ... есеп ... ... береді. Ұйымның жойылуына байланысты сату құны
мен нақты баланстық қүн айырымы сатылған үйымның жаңадан ашқан есеп ... ... ... ... кездесетін жоғарыдағыдай
жағдайларды бухгалтерлік есеп жүйесінде қолдануды үздіксіз ... деп те ... ... құн принципі
Активті қаражаттар ең әуелі бастапқы құнымен есепке алынады. Тәжірибеде
мұны бастапқы ... ... деп ... Бастапқы құнмен бағаланған
активтер құны өзгеріске түспейді. Яғни бастапқы құнмен ... ... ... ... ... ... құн әсер етуге тиісті емес.
Егер активтер сатыла ... ... ... сату ... бағалап сату
қажеттілігі туындайды. Активтер әр түрлі бағамен бағаланып сатылуы ... ... құн ... ... ... сату ... ... болатындығы бухгалтерлік есепке тән үрдіс. ... ... бір ... бір ... ... ... ... әртүрлі баға
мөлшерімен түсуі мүмкін.
Активтердің рынок жағдайына қарай бағаланып сатылуын нарықтық қүн деп
атайды. Осы айтылғандардың ... ... ... бухгалтерлік есеп
жүйесіне есепке алынатын активті қаражаттар нарықтық қүнмен ... тек ... қүн ... ... ... ... айтамыз. Сондықтан,
бухгалтерлік есеп счеттары мен ... ... ... алынатын активті
қаражаттар нарықтық бағамен ... тек қана ... ... ... есеп ... нарықтық құн өзгерісін талдау ғана емес,
сонымен қатар ... мен ... да ... және ... ... құн принципі бойынша жүргізу болып табылады. Нарықтық бағаны
зерттеп, мұның деңгейін құжаттарға ... ... ... ... ... алынатын қаражаттар тек қана өзіндік құн принципі
бойынша бағаланады. Нарықтық бағамен ... ... мен ... ... түсіруге болмайды. Бухгалтерлік есеп жүйесінде нарықтық
баға қолданылмайды. Нарықтық баға бірде төмендеп, бірде жоғарылап тұратын
үрдіс.
Өзіндік құн ... ... ... бухгалтерлік есеп балансының
кейбір баптарында «Гудвилл» атты бап болатындығын айта кету ... ... емес ... ... ... ... - деп ... атағы мен беделін, орналасқан жерін т.б. қолмен ... ... ... Егер ... сатып алған жағдайда оның өзіндік құны мен
сатып алу бағасының айырымын «Гудвилге» жатқызатындығын білу керек. Ұйымның
жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... зерттеуден жеткен нәтижесін, оның беделін, жақсы жерге
орналаскандығын, сату маркасын, басқа да үйымдар мен ... ... ... есеп счеттарының каражаты ретінде бағалап жазуға
болмайды. ... ... бір ... ... сатып алған кезде,
сатылған фирманың ... ... ... ... ... ... деп атауға болады.
Сонымен бухгалтерлік есеп үшін өзіндік құн ... ... ... ... береді. Бухгалтерлік қорытынды есеп ... есеп ... ... құн ... негізделетіндігін
білген жөн. Яғни, шығындар өзіндік ... ... ... күнның
мөлшері мен оның сомасы міндетті түрде арнайы құжаттарда жүргізіледі.
Өзіндік кұн принципі ұйымдар қызметі ... ... ... ... ... ... инфляция (құнсыздану) жағдайында мүліктерді кезеңді
түрде қайта бағалап, индекстік ... ... да еске ... құн ... есеп ... оны ... ... есепке алу
жалпы бухгалтерлік есеп жүйесіндегі ең күрделі және кейбір жағдайларда
қарама-қайшылық туыратын ... ... ... Осы принципке сай
бухгалтерлік есеп мақсаты-шаруашылық операциялары орындалып, ... ... ... ... ... ... орындалған осы сәттеп өзшдік қүнды есептеп шығару.
Өзіндік ңұн деп - белгілі бір мақсатка ... ... ... ... ... айтады..
Сонымен қатар шығындардың өнімдер өндірудегі өндірістік шығындармен
байланыстылығы, сондай-ақ шығындардың ... да ... ... ... ... ... көлемі есептелініп отырады.
Халықаралық есеп тәжірибесінде барлық өндірістік шығындар ... ... және ... ... ... ... және тұрақты шыгындар болып екіге бөлінеді.
Мысалға , бір ұйым ... ... үшін ... алды ... ... жал ... 16,0 мың теңге, автобусты сақтандыруға жүмсалған шығын
4,0 мың теңге. Осы көлікке салынған бір ... ... 3,0 мың ... ... ... он шақырым жүру үшін 1 л бензин жұмсады.
Бензиннің 1 литрі 50 теңге, ал ... ... ... 18,0 мың ... жыл ... ... 26 мың ... жер жүрмек. Автобусты жөндеуден
өткізудің шығыны 1 шақырымға 0,30 тиын болып ... ... ... ... және жанама, тұрақты және
ауыспалы шығындарды көрсету үшін 3.1. ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар
|Шығындардың аталуы немесе бөлінуі ... ... ... |
|Тұракты шығындар | | | ... ... | |16000 |16000 ... |4000 | | ... ... |3000 | | ... ... |18000 | | ... ... |130000 | | ... | | | ... ... |7800 | | ... ... |162800 |16000 |178800 ... 3.1. ... ... ауыспалы шығындардың (бензин және жөндеу)
автобустың жүрген шақырымына байланысты екендігін, ал тұрақты шығындардың
(сақтандыру, амортизация, көлік салығы) жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... жүргендігіне байланысты
емес екендігін сездік. Осы айтылғандар мен кестедегі ... ... онда ... ... тәуелділігі төмендегідей.
Шыгындар жұмсау объектілері. Шығындар жұмсалатын өнімдерді (бұйымдарды) -
шығындар объектісі деп атайды. ... ... ... ... ... анық көрсетілуі керек. Шығындар жұмсау объектілеріне
ұйымдардың шығаратын жекелеген өнімдерінің түрлері, орындалатын жұмыстардың
түрлері және ... ... ... ... ... түрлері
жатады.
Біздер өзіндік кұн принципіне байланысты ... ... ... ... ... негізгі қолданылатын әдістер ... - ... деп ... ... ... ... (бұйымдардың)
турлері мен кұрамына байланысты шығындардың ... және ... ... ... ... ... қана ... сондай-ақ өзіндік
құнға байланысты цифрлардың қалай жазылатындығын да білуіміз керек .
Шаруашылық үрдісін үш түрге немесе кезеңге бөлініп қаралуының ... ... ... өте зор.
5. Сақтық пен ықтималдық принцип
Өз мәні мен маңызы, айрықша қасиеттері бар ... есеп ... бір ... түрінде танылған. Мұның әр түрлі әдеттен тыс, ... білу ... Көп ... ... есеп ... әр ... ... айтқанда сақтық пен ықтималдық принцип деп -өлшеніп , танылған
табыс көлемін көрсету тек ... ... ... ... ... және ... ... жақсы бағытқа салып,
сапалы орындау үшін, әрбір ... ... ... мен ... ... өздері қызмет атқарып отырған осы ұйымның таза пайдамен жұмыс
істеуіне жүмсайды.
Халықаралық бухгалтерлік есеп тәжірибесінде ... ... ... ... Орыс тілінде берілгең бүл терминнің қолданылатын
жағдайын, түсініктілігін ... ... ... ... ... ... «сақтық пен ықтималдық» ұғымымен ауыстырдық.
Сақтық пен ықтималдық принципке жауап беру үшін ... ... ... да ... ... ... тіркелген объектілер
мәліметтері орнықты және сенімді болуы керек . ... , ... ... ... - ... ... және сенімділік талаптармен тығыз
байланыста болады.
Бухгалтерлік есеп объектісіне тән мүндай шығындарды ... ... ... ... жыл ... дейін болатын уақытша белгісіздіктен
туындаған. Бухгалтерлік есеп ... ... пен ... ... жеке ... ... және ... мен көрсетілген
қызметтерді сату мен бүлар үшін ... ... ... ... ... ... ... пен ықтималдық принципті қолдану туындайды. Активтер
мен табыстарды қалыптастыру жұмсалған ... ... ... жыл ... ... шығындар жөніндегі мәліметтер түскен табыс
көлеміне сай келуі ... ... жыл ... ... табыс көлемі жұмсалған
шығындар көлемімен салыстырғанда жоғары ... ... онда таза ... ... оңай туындайды. Сонымен, ... мен ... ... ... үшін ... пен ықтималдық принцип
қолданылады. Яғни ... ... ... операциялардың белгілі бір
бөлігі болып табылады.
Бұл принциптің қолданылатын тағы бір ... ... ... тозу ... есептеу. Ұйым таза пайдамен жүмыс істесін, не
істемесін бәрібір негізгі қүралдарға амортизация есептелінеді. ... ... ... ... мүмкіндігі туындамаған, есеп ... ... ... ... ... мен ... факторларды
есепке алу үшін есеп өрісінде кездесетін саясаттың бірін таңдап ... ... ... ... ... ... ... мамандар есепті жыл ішінде
бухгалтерлік есеп ... орын ... ... ең ... ... ... мен табыстарды бағалап отыруға міндетті.
Сонымен сақтық пен ықтималдық принципі - активтер мен ... ... ... арналған принцип болып табылады.
Аталмыш принципті, жиі қолдану негізінде есеп мәліметтері ... мен ... ... ... ... орын ... ... есеп
көрсеткіштерін өзара салыстыру мәселесі шешусіз қалады. Бухгалтерлік есеп
мәліметтері салыстырмалы әдістерден ... және ... ... ... есте ... ... басшыларының шындыққа жанаспайтын шешімдер қабылдамауы үшін
(мысалға, пайдаға салынатын салыктың ... ... ... ... ... қаржы жағдайларын асыра бағаламай, сақтық танытып, төменгі
деңгейде бағалауы керек. Есеп жүйесінде сақтық пен ... ... ... ... ... қате ... ... мүмкін.
6. Материалдық принцип
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары талабына сай құны аса ... ... ... айырықша өндірістік мәні болмайтын, ішкі қозғалыс
есебін жүргізуге жатпайтын ... ... ... ... ... бірден шығындар қүрамына жазу қаралған. Мысалға, кеңсе тауарлары
(қаламдар, іс қағаздарын тікеу папкалары, тескіштер, кіші ... ... бір ... ... уақыт қолданылатындығына қарамастан және сатып алу
бағасының арзандығына қарай, ... ... ... ... осы
жылдағы шығындар қүрамына жазып есептен шығаруға ... Егер ... құны мен ... ... ұзақ ... ... компьютерлер),
бүл ұйымдарда бірнеше жылдар бойы пайдалану көзделсе, онда кеңсе тауарлары
түгелімен жойылғанға дейін ... ... ... ... әр
жылдың өнім өндіру шығындарына пропорционалды түрде жазылады.
Табыстарды анықтаудағы материалдық ... әсер етуі ... ... ... және зиян ... |Баланстық есеп ... | | |
| | | ... ... шегеріледі немесе |Қалдык ретінде ... ... ... ... |келесі жылдың |
| ... , ... ... ... |
| ... | |
| | | ... төмен | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | ... мен ... ... төмен құндылықтардың күнделікті қозғалысы есебін
жүргізіп, бұлардың тозу дәрежесін анықтап, жинақталған мәліметтерді тиісті
журналдарға ... ... ... ... ... ... ... есебін күнделікті жүргізуді атқарушы бухгалтерге ... ... ... ... ... ... ... әсер ете
қоймайтын, маңызы төмен құндылықтар мен жабдықтардың аналитикалық жекелеген
есебін жүргізу (мысалға, ... ... тез ... ... ... ... т.б. ... есепке тән шараларды орындау қымбатқа
түседі. Сондықтан , арзан ... тез ... , ... ... төмен
құндылықтардың сомасын шығындар құрамына бірден жазу керектігі халықаралық
бухгалтерлік стандарт жүйесінде қабылданған.
Мысалға, АҚШ ... есеп ... ... ... ... ... бағалы тез тозатын заттар есебі жүргізілмейді. Бүларға тозу құны
(амортизация) есептелінбейді. Сондықтан, көп ... пен ... ... ... ағымдағы есебін жүргізгенше, бұлардың құнын бірден
шығындар құрамына жазу тиімді болып таыылған. Бухгалтерлік есеп ... ... - ... ... деп ... Есеп жүргізудің аса ... ... ... ... бағалы тез тозатын, мағанасы төмен
қүндылықтардың құнын бірден шығындар құрамына жазу қарапайым және ... әдіс ... ... есебін жүргізуді - маңызды және ... ... ... ... ... ... ұйымдардың ішкі субъективтік қызметіне жатады.
Бүл жөнінде ресми ереже жоқ. Алайда ұйымның қаржылық ... ... ... мен ... ... ... керек. Егер
қоймадағы босалқылардың көп мөлшері жарамсыздыққа ... ұйым ... әсер ... ... онда ... фактілерді материалдық принципке сай
қаржылық қорытынды есеп құрамында жүргізу қажет.
7. Сату ... ... ... принципі - түскен пайданы анықтау мен реттеп отыруға арналған
бухгалтерлік есептің байыргы принциптерінің ... Өз ... сату ... ... ... ... ... сатып алушылар
алдындағы міндеттемелерді орындауға және жұмсалған өндірістік шығындардың
орнын толтыруға бағытталады.
Ұйымдардағы активтер ... - ... ... ... болады. Яғни
активтерді жұмсау табыстар түсіреді және пайда келтіруді қамтамасыз ... ... өсу ... ... ... ... ... болып табылады. Мұндай туындыларды нактылы тәжірибеде
қолдану үшін ... мен ... ... ... ... ара ... ... өзгерістерді есептеп отыру қажет.
Сатылған өнімдердің құны түскен табыстардың (сату көлемінің) құрамдас
бөлігіне немесе түскен түсімнің жиынтығына ... ... ... ... материалдық босалқыларды, артық негізгі қүралдарды, басқада
активтерді сатудан түседі. Ұйымдар үшін ... ... ... ... ... қүн ... операциялық сатуға байланысты шығындарды
жабуды және міндетті түрде табыс келтіруді қамтамасыз етуі ... ... ... қүны мен ... ... артық айырманы (міндетті түрде
сатудан түскен сома ... ... ... ... ... деп ... Егер
ұйымдар жеткілікті жағдайда жалпы табыс түсірмесе, онда мұндай ұйымдар таза
пайда келтіре алмайды және ... ... ... ... алмайды.
Сату принципі деп - тауарлар мен көрсетілген қызмет және орындалған
жұмыстар үшін сатып ... ... ... ... ... ... айтады. Сатып алушыларға қойылған талап деп - бұлардан түсетін ақша
қаражаттарына берілген ... ... ... ... мен ... материалдық және қаржы қозғалысы нәтижесінде болатындығын есте
сақтау керек. ... ... ... ... ... ... естен шығармаған жөн.
Сату өрісіндегі бухгалтерлік есеп ... сай ... ... түскен табыс) сатылатын тауарлар жөніндегі құқық сатып алушының
меншігіне өткен кезде есепке ... ... ... ... ... ... Егер ... тауарлар, өнімдер, жұмыстар мен қызметтер үшін
сатып алушылардан ... ... осы және ... ... кезеңдер ішінде
түспесе де, табыстар мен шығындарды теңестіріп отыру ... ... ... ... ... ... сәтте анықталған
(есептелген) тауарлардың құны - түскен табыс ... ... ... ... пайда «пайда» мен «зиян» жөніндегі жылдық қорытынды есеп
қүрамында қосылатындықтан пайданың бүл түрі ... ... ... ... ережелерге байланысты ақшаның түсуі мен түспеуіне
қарамастан сату ... ... соң ғана ... есептеу керек.
Сондықтан «сату» термині «табыс» терминімен ... ... ... ... жұмыс істеуінің көзі - табыс.
Уақытша ашылған счеттарда ... бір ... ... мен ... ... ... ... мен пасиивтер және капитал
есебін жүргізуші счеттардың қалдығы баланста көрсетіледі. Қалдыгы ... ... - ... ... деп ... келгенде, табыстар мен шығындардың бухгалтерлік есебін ... ... сату ... ... ... ең ... негізі болып
табылады.
Қорытынды
Бухгалтерлік есеп жүйесін реттеп, мұның құрамдас бөліктерін жетілдіріп
отыру мемлекеттік және ... да ... ... ... жатады.
Бухгалтерлік есеп өрісінде жетілдіріліп отыратын мәселелердің барлығы да
орындаушы бухгалтерлер мен шаруашылық жүргізуші ... үшін ... өте ... ... ... ... есеп ... реттелетін
принциптердің барлығы да қайшылықтар тудырмайтын , бұрмаланбайтын дұрыс
бағытта болғаны жөн. ... ... ... ... ... ... есеп ... нарықтық қатынастарға байланысты
түбегейлі өзгерістерге ... ... ... есеп ... ... есеп ... ... келеді . Бұл күндері мемлекеттік
органдар меншігіне жататын ұйымдардың басқа да ... есеп ... ... ... , бюджетке төленетін салықтар мен алымдар арнайы
қабылданған заң актілері мен нормативтік ... сай іске ... ... ... Республикасындағы бухгалтерлік есеп жүйесіе
реттеудің түпкі мақсаты , барлық ынта білідіруші ... ... ... , ... ... күші бар ... қамтамасыз ету болып
табылады .
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп жүйесін ... ... ... ... ... даярлау мен ұсыну және күнделікті ... ... ... сұрақтарға жауап беру үрдісі елміздегі «
Бухгалтерлік есеп және ... ... есеп ... » ... ... ... министрлігінің құзырына тапсырылған .
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ә.Әбдіманапов « Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері
(халықаралық стандарт) ».

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есептің мәні мен мазмұны оны ұйымдастыру принциптері7 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері44 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері және мәні18 бет
Бухгалтерлік есеп беру29 бет
Бухгалтерлік есеп және аудит54 бет
Бухгалтерлік есеп стандарттары мен принциптері8 бет
Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру16 бет
Бухгалтерлік құжаттарды ұйымдастыру жолдары61 бет
Компанияның баланс өтімділігін талдау65 бет
Оқу әдістемелік кешені «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» пәнінен197 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь